GIÁO TRÌNH mô ĐUN NUÔI tằm CON

Giáo trình “Nuôi tằm con” giới thiệu khái quát về những vật tư cần có để nuôi tằm; kỹ thuật ấp trứng, đảo trứng, hãm tối; kỹ thuật băng tằm trực tiếp, kỹ thuật băng tằm gián tiếp, xử lý

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN NUÔI TẰM CON

MÃ SỐ: MĐ 04 NGHỀ: TRỒNG DÂU – NUÔI TẰM

Trình độ: Sơ cấp nghề

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Mã tài liệu: MĐ 04

LỜI GIỚI THIỆU

Trồng dâu nuôi tằm là nghề cổ truyền của dân tộc ta, đã có từ lâu đời Nghề trồng dâu nuôi tằm ở nước ta đã đạt đến trình độ khá cao, và hình thành nhiều vùng ươm tơ, dệt lụa nổi tiếng Nghề trồng dâu nuôi tằm có hiệu quả kinh tế cao hơn so với các ngành nghề nông nghiệp khác Thu nhập từ trồng dâu nuôi tằm cao hơn so với cây mì, bắp hay đậu tương từ 30 – 50%

Trồng dâu nuôi tằm là nghề có chi phí sản xuất thấp, vốn đầu tư không cao, cây dâu sinh trưởng tốt trên nhiều loại đất Chỉ sau 4 – 6 tháng trồng dâu có thể thu hoạch lá và một lần trồng có thể thu hoạch 15 – 20 năm Tằm là con vật dễ nuôi, mau có lợi, tuy lợi nhuận thu vào 1 lần không cao nhưng thường xuyên trong năm Khi tằm bị bệnh, năng suất kén không cao cũng không tốn kém nhiều

về vốn Chi phí trồng dâu thấp, đồng thời nuôi tằm lại cho thu hoạch nhanh nên nghề trồng dâu nuôi tằm có nhiều thuận lợi hơn so với các ngành nghề khác Nghề trồng dâu nuôi tằm có nguồn nhân lực đồi dào, mọi người dân từ người trẻ đến già đều có thể thực hiện được Đồng thời, có thể thu hút được lao động nông nhàn Nghề trồng dâu nuôi tằm có thể được coi là một nghề đặc biệt

có ý nghĩa trong công cuộc xóa đói giảm nghèo

Chương trình đào tạo nghề “Trồng dâu – nuôi tằm” cùng với bộ giáo trình

được biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề trồng dâu nuôi tằm Bộ giáo trình gồm 7 quyển:

1) Giáo trình mô đun Trồng dâu

2) Giáo trình mô đun Chăm sóc dâu - Thu hái dâu

3) Giáo trình mô đun Phòng trừ sâu bệnh hại trên cây dâu

4) Giáo trình mô đun Nuôi tằm con

5) Giáo trình mô đun Nuôi tằm lớn

6) Giáo trình mô đun Phòng trừ bệnh hại tằm

7) Giáo trình mô đun Chăm sóc tằm chín và thu hoạch kén

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự hướng dẫn, hướng dẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề - Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Viện, Trường, các cơ sở nuôi tằm, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ

Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các

thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi

để hoàn thành bộ giáo trình này

Giáo trình “Nuôi tằm con” giới thiệu khái quát về những vật tư cần có để

nuôi tằm; kỹ thuật ấp trứng, đảo trứng, hãm tối; kỹ thuật băng tằm trực tiếp, kỹ thuật băng tằm gián tiếp, xử lý trứng nở muộn; kỹ thuật cho tằm con khi nuôi tằm bằng phương pháp truyền thống, kỹ thuật cho tằm ăn khi nuôi tằm có đạy giấy; kỹ thuật thay phân, san tằm; Dấu hiệu và các biện pháp chăm sóc tằm ở giai đoạn đặc biệt

Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

THAM GIA BIÊN SOẠN

1 Chủ biên Nguyễn Viết Thông: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh

tế Bảo Lộc;

2 Trần Thu Hiền: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

3 Đặng Thị Hồng: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

4 Phan Duy Nghĩa: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

5 Phan Quốc Hoàn: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

6 Trịnh Thị Vân: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC TRANG

LỜI GIỚI THIỆU 3

MỤC LỤC 3 Bài 1: CHUẨN BỊ VẬT TƯ 10

1 Chuẩn bị nhà và vật tư nuôi tằm 10

1.1 Chuẩn bị cơ sở vật chất nuôi tằm 10

2.4 Hệ thống lưới bảo vệ chống côn trùng 20

3 Làm vệ sinh nhà tằm, dụng cụ và môi trường trước khi nuôi 20

5.1.2 Băng tằm bằng lưới 39

5.2 Băng tằm gián tiếp (Băng tằm bằng hơi dâu) 41

6 Xử lý trứng nở muộn 42

6.1 Ấp trứng 42 6.2 Băng tằm 43 6.3 Loại bỏ vỏ trứng và tằm nở yếu 43

Bài 4: CHO TẰM CON ĂN 44

1 Nuôi tằm con bằng phương pháp truyền thống 44

1.1 Xác định số lượng lá dâu cho tằm con ăn 44

1.2 Tiêu chuẩn lá dâu và vị trí hái lá dâu theo từng tuổi tằm con 46

1.2.2 Vị trí hái lá dâu theo từng tuổi tằm 48

1.3 Thái dâu cho tằm con ăn 49

1.3.1 Mục đích của thái dâu 49

1.3.2 Những lưu ý trước khi cho tằm con ăn 50

1.3.3 Phương pháp thái dâu cho tằm con ăn 50

1.3.3.1 Thái dâu hình sợi 50

1.3.3.3 Thái dâu hình chữ nhật 55

1.4 Cho tằm con ăn và nới rộng mô tằm 56

1.4.1 Những lưu ý trước khi cho tằm con ăn 56

1.4.2 Số bữa cho tằm con ăn 57

1.4.3 Phương pháp cho tằm con ăn 58

2 Nuôi tằm con bằng phương pháp đạy giấy 59

2.1 Mục đích và ý nghĩa của việc nuôi tằm con đạy giấy 59

2.2 Điều kiện áp dụng 60

2.3 Kỹ thuật cho tằm con ăn 60

2.3.1 Kỹ thuật cho ăn 60

2.3.2 Những chú ý khi nuôi tằm con đạy giấy 61

Bài 5: THAY PHÂN, SAN TẰM 64

1 Mục đích của việc thay phân tằm 64

2 Xác định thời điểm thay phân tằm 65

4.1 Thay phân bằng lưới 67

5 San tằm 71 5.1 Mục đích của việc san tằm 71

5.2 Mật độ tằm 71

5.3 San tằm trước khi cho ăn 72

2.2 Điều chỉnh ẩm độ 84

3 Tằm dậy 86 3.1 Điều chỉnh nhiệt độ 86

4.1 Biện pháp xử lý tằm ngủ không đều 89

4.2.Biện pháp xử lý tằm dậy muộn 89

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 91

MÔ ĐUN: NUÔI TẰM CON

Mã mô đun: MĐ 04

Giời thiệu mô đun

Mô đun Nuôi tằm con là mô đun thuộc khối kiến thức chuyên môn nghề trong danh mục các mô đun đào tạo bắt buộc của nghề Kỹ thuật trồng dâu – nuôi tằm Nội dung mô đun trình bày các bước chuẩn bị nuôi tằm, kỹ thuật ấp trứng tằm, kỹ thuật băng tằm, kỹ thuật cho tằm con ăn, kỹ thuật thay phân san tằm, kỹ thuật xử lý tằm con ở giai đoạn thức ngủ Đồng thời mô đun cũng trình bày hệ thống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy và bài thực hành khi kết thúc

mô đun Học xong mô đun này, học viên có khả năng tính toán, chuẩn bị được lượng các vật tư, thiết bị cần thiết để nuôi dưỡng, chăm sóc tằm; thực hiện được các công việc ấp trứng, băng tằm, chăm sóc tằm

Bài 1: CHUẨN BỊ VẬT TƯ - TRỨNG TẰM GIỐNG

− Nêu được các biện pháp phòng trừ bệnh tằm; làm vệ sinh nhà nuôi, dụng

cụ và môi trường trước khi nuôi tằm

− Có ý thức bảo quản vật tư và các trang thiết bị trong nhà tằm

A Nội dung

1 Chuẩn bị nhà và vật tư nuôi tằm

1.1 Chuẩn bị cơ sở vật chất nuôi tằm

1.1.1 Nhà nuôi tằm

Nhà nuôi tằm là môi trường sống của tằm Nếu môi trường thuận lợi, phù hợp với sinh lý tằm thì tằm sinh trưởng, phát dục tốt, nâng cao năng suất và chất lượng kén

Nhà tằm đòi hỏi đáp ứng được những yêu cầu về kỹ thuật như sau:

− Vị trí xây dựng nhà tằm:

+ Xât dựng nhà tằm ở nơi cao, thoáng mát, không khí lưu thông tốt

+ Không xây nhà tằm gần vườn thuốc lá, khu công nghiệp, lò gạch Vì đây là những nơi bị ô nhiễm không khí, khí độc ảnh hưởng đến sức sống và sự sinh trưởng, phát dục của tằm

+ Nên xây dựng nhà tằm theo hướng nam hoặc hướng đông nam

+ Hướng nhà tránh xây vuông góc với những hướng gió chính trong năm nhằm tránh gió thổi trực tiếp vào nhà tằm Đặc biệt phải lưu ý tránh hướng gió mùa đông bắc

− Yêu cầu về diện tích:

+ Diện tích nhà nuôi tằm to hay nhỏ phụ thuộc vào quy mô sản xuất, giống, khí hậu Ở những nơi có khí hậu nóng ẩm quanh năm, yêu cầu diện tích nhà tằm phải lớn hơn so với những nơi có điều kiện khí hậu lạnh, khô Diện tích nhà nuôi tằm tăng theo chiều tăng quy mô sản xuất

+ Bình quân 1 hộp trứng tằm 15 – 20 gram, cần nhà nuôi tằm rộng khoảng

30 – 40 m2

H04-1: Nhà tằm được xây tường xung quanh

− Vật liệu xây dựng nhà tằm: nhà tằm có thể được xây kiên cố hoặc được làm bằng gỗ

H04-2: Nhà tằm làm bằng gỗ

− Nhà tằm phải thuận lợi cho công việc điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ phù hợp với các nhu cầu sinh lý của tằm

− Nhà tằm thông thoáng trong những ngày nóng bức và ấm trong những ngày giá lạnh Đồng thời nhà tằm phải tiện lợi cho công việc vệ sinh sát trùng nguồn bệnh

− Hệ thống lấy ánh sáng vào nhà tằm phân bố đồng đều, tránh để ánh sáng trực xạ chiếu vào nhà tằm và mình tằm, tốt nhất là ánh sáng tán xạ có cường độ yếu

− Nếu ánh sáng trong nhà tằm phân bố không đều giữa các vị trí, tằm có xu hướng dồn vào những vị trí có ánh sáng yếu, làm mật độ tằm tăng cao, thậm trí chồng đè lên nhau gây sát thương da tằm, tằm dễ bị nấm xâm nhiễm, gây bệnh cho tằm, tằm bị bệnh và chết

Nhà tằm cần có hệ thống thông gió, đảm bảo không khí trong nhà tằm luôn lưu thông được Vì trong quá trình nuôi tằm, quá trình hô hấp của tằm và sự lên men của chất thải sinh ra rất nhiều chất khí khác nhau: CO2 , H2S, NH3 Những khí độc này có nhiều trong nhà tằm sẽ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng phát dục của tằm

Nhà tằm cần lắp các thiết bị phòng nhặng, chuột, kiến nhằm hạn chế sự gây hại của nhặng, chuột, kiến lên lứa tằm

H04-3: Thiết kế bên trong nhà nuôi tằm

1.1.2 Nhà bảo quản dâu

Khi nuôi tằm với quy mô lớn, cần phải có nhà bảo quản dâu để đáp ứng nhu cầu ăn dâu của tằm, đặc biệt là giai đoạn tằm lớn

Yêu cầu kỹ thuật của nhà bảo quản dâu:

− Nhà bảo quản dâu phải có khả năng chịu ẩm và giữ ẩm tốt, đảm bảo lá dâu bảo quản được lâu, không bị mất nước và chất dinh dưỡng

− Nhà bảo quản dâu phải mát và giữ vệ sinh dễ dàng

− Cần có hệ thống quạt để làm khô lá dâu khi lá dâu bị ướt nước mưa, ướt sương Vì nếu tằm ăn lá dâu bị ướt dễ bị bệnh, đặc biệt là các bệnh đường ruột, bệnh tằm bủng

H04-4: Nhà bảo quản dâu

Yêu cầu diện tích:

− Diện tích nhà bảo quản dâu phụ thuộc vào nguồn lao động, khu vực trồng dâu xa hay gần nơi nuôi tằm

− Diện tích nhà bảo quản dâu được xác định dựa vào lượng dâu bảo quản lớn nhất trong một lứa tằm Đó là lượng dâu ở ngày thứ 3 và ngày thứ 4 của tằm tuổi 5

1.1.3 Nhà né

Nhà để né tằm có ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ tằm đứng né, chất lượng tơ kén Do đó, khi thiết kế nhà để né cần đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật sau:

− Yêu cầu nền nhà phải tiện lợi trong công tác vệ sinh sát trùng Tằm lên

né, thải ra rất nhiều nước tiểu làm cho nhà lên né luôn bị ẩm ướt, khi tằm lên né nền nhà được rải những vật liệu hút ẩm

− Nhà để né làm kén phải chủ động trong việc điều chỉnh nhiệt độ thích hợp theo từng giai đoạn làm kén

− Ẩm độ nhà để né thấp, ẩm độ thích hợp là 65 – 70%

− Có hệ thống thông gió tốt Tuy nhiên, không nên để gió to lùa vào nhà

né, tằm sẽ làm kén phân tầng, giảm chất lượng kén

− Nhà để né có hệ thống chống nhặng, kiến và đảm bảo vệ sinh được dễ dàng

− Yêu cầu diện tích nhà để né: Diện tích nhà để né bằng diện tích nhà nuôi tằm lớn Ngoài ra phải có một diện tích kho nhất định để cất và bảo quản né

H04-5: Bảo quản né

1.2 Dụng cụ nuôi tằm

1.2.1 Đũi

Đũi là thiết bị dùng để kê nong tằm

Số lượng đũi phụ thuộc vào quy mô sản xuất, số lượng nong tằm và giống tằm

Đũi được thiết kế đơn hay đôi, nhiều tầng hay ít tầng tùy theo chiều cao, diện tích nhà tằm Để thuận lợi cho việc nuôi tằm, chiều cao của đũi dao động từ

2 – 2,5 m

Một đũi trung bình có 8 – 10 nấc thang, cách nhau khoảng 25 – 30 cm Nếu khoảng cách giữa các ô đũi quá sát nhau làm cho không khí trên mặt nong không lưu thông được tằm dễ bị mắc bệnh

Mỗi ô đũi để được một nong tằm với đường kính nong 1 – 1,2 m

H04-6: Đũi tằm làm bằng cây gỗ

H04-7: Đũi tằm làm bằng sắt

Có nhiều loại đũi: đũi gỗ, đũi tre, đũi sắt Yêu cầu đũi tằm phải vững chắc

1.2.2 Khay hoặc nong nuôi tằm

Nong nuôi tằm là loại dụng cụ nuôi tằm phổ biến trong nhân dân, nong bền, nhẹ, rẻ và rất thuận lợi cho công việc vệ sinh sát trùng

Nong được đan bằng tre nứa, một loại nguyên liệu rất sẵn ở vùng nông thôn Nong được đan hình tròn có đường kính nong dao động từ 1 – 1,2 m

H04-8: Nong đan bằng tre, nứa

Khay nuôi tằm có nhiều loại: khay lưới, khay nhựa, đan bằng tre thông thường khay hình chữ nhật có kích thước 0,8 m x 1,2 m

H04-9: Khay nuôi tằm làm bằng nhựa

Số lượng khay nuôi tằm nhiều hay ít tùy thuộc vào giống tằm và mùa vụ nuôi tằm

H04-10: Khay nuôi tằm làm bằng lưới

1.2.3 Lưới thay phân

Lưới thay phân là dụng cụ dùng để tách tằm ra khỏi phân và lá dâu thừa Lưới thay phân được làm bằng nhựa Kích thước mắt lưới phụ thuộc vào tuổi tằm

Tằm con sử dụng lưới có mắt lưới 0,5 cm x 0,5 cm để thay phân Tằm lớn dùng lưới có mắt lưới 2 cm x 2 cm để thay phân

H04-11: Lưới thay phân

Thớt và dao để thái lá dâu

Đũa dùng để san tằm, gắp tằm trong quá trình băng tằm

Panh để gắp tằm đôi trên né

Giá cho tằm ăn và thay phân

Lò than: dùng để tăng nhiệt độ nhà để né trong quá trình trở lửa

Bình xịt thuốc cầm tay

Nhiệt ẩm kế đo nhiệt độ, ẩm độ nhà tằm

Vôi bột, clorua vôi, foormol dùng để sát trùng nhà tằm, dụng cụ và mình tằm

2 Kiểm tra các thiết bị hỗ trợ cho việc nuôi tằm

2.1 Hệ thống điều chỉnh chiếu sáng

Ánh sáng có ảnh hưởng gián tiếp đến sự sinh trưởng, phát dục của tằm Ánh sáng không đều, bên tối, bên sáng, tằm sẽ tập trung vào 1 bên, ảnh hưởng đến mật độ nong tằm Từ đó, tằm phát dục không đồng đều

Mỗi giai đoạn tằm có yêu cầu ánh sáng khác nhau Tằm tuổi 1 có tính ưa sáng Tằm từ tuổi 2 đến tuổi 5 yêu cầu ánh sáng mờ đều Giai đoạn tằm nhả tơ kết kén tránh ánh sáng mạnh

Để đáp ứng đầy đủ nhu cầu ánh sáng cho tằm qua từng giai đoạn cần phải

có hệ thống điều chỉnh chiếu sáng

Trong nhà tằm nên lắp bóng đèn neon để điều chỉnh ánh sáng nhà tằm phù hợp

2.2 Hệ thống điều chỉnh thông gió

Không khí và gió ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, khả năng đề kháng bệnh của tằm Trong nhà tằm có nhiều khí CO2 (do tằm hô hấp), khí NH3, SO2,

H2S , những khí này rất độc đối với tằm

Vì vậy, phải có hệ thống điều chỉnh thông gió, không khí trong nhà tằm được lưu thông nhằm đảm bảo nhà tằm luôn thoáng mát, có không khí trong lành cho tằm sinh trưởng, phát triển tốt

Hệ thống thông gió được lắp đặt xung quanh nhà tằm Số lượng cửa sổ trên tường chiếm khoảng 1/3 diện tích nhà tằm là đạt yêu cầu

2.3 Hệ thống điều chỉnh nhiệt

Tằm là động vật biến nhiệt, nhiệt độ cơ thể tằm thay đổi theo nhiệt độ của môi trường Nhiệt độ nhà nuôi tằm tăng, tằm phát dục nhanh Nhiệt độ giảm, tằm phát dục chậm

Để tạo điều kiện thuận lợi cho tằm sinh trưởng, phát dục đồng đều, cần có

hệ thống điều chỉnh nhiệt độ nhà tằm phù hợp với từng giai đoạn của tằm

Hệ thống điều chỉnh nhiệt độ nhà tằm bao gồm:

- Hệ thống cửa sổ, cửa ra vào, hệ thống thông gió để giảm nhiệt độ nhà tằm khi gặp nhiệt độ cao

- Hệ thống lò than, lò sưởi có tác dụng tăng nhiệt độ nhà tằm khi gặp điều kiện nhiệt độ thấp

2.4 Hệ thống lưới bảo vệ chống côn trùng

Tằm ở giai đoạn tuổi nhỏ rất dễ bị côn trùng tấn công, gây tổn thương tằm, tằm bị bệnh và chết, từ đó làm giảm năng suất lứa nuôi

Hệ thống lưới bảo vệ được lắp đặt ở tất cả các cửa sổ, cửa ra vào và các lỗ thông gió

3 Làm vệ sinh nhà tằm, dụng cụ và môi trường trước khi nuôi

Tằm dễ bị nhiễm bệnh trong quá trình nuôi Vì vậy, để phòng trừ bệnh cho tằm, tránh lây lan bệnh từ tằm nuôi lứa trước sang lứa sau, ta cần chú ý đến việc

vệ sinh sát trùng nhà tằm, dụng cụ và môi trường trước khi nuôi tằm

Có 2 biện pháp sát trùng nhà tằm:

Sát trùng bằng ánh sáng mặt trời đơn giản, dễ thực hiện, rẻ tiền

Khi nhiệt độ ánh nắng trực xạ lên đến 400C thì hiệu quả sát trùng đạt cao nhất Biện pháp này phụ thuộc vào thời tiết và nhiệt độ môi trường

Ánh sáng mặt trời chỉ có tác dụng sát trùng bề mặt của dụng cụ mà không

có tác dụng đi sâu vào phía trong Do đó, không tiêu diệt được hết mầm mống gây bệnh cho tằm

Vì vậy, để tăng hiệu quả sát trùng ta phải sử dụng kết hợp với các biện pháp khác

3.1.2 Sát trùng bằng phương pháp đun sôi

Phương pháp này đơn giản, tiện lợi và có hiệu quả sát trùng cao

Áp dụng phương pháp này để sát trùng những dụng cụ nhỏ: lưới thay phân, đũa, dao…

Phương pháp thực hiện:

- Rửa sạch dụng cụ

- Nhúng dụng cụ ngập vào nước đang sôi trong thời gian 30 phút

- Nếu dụng cụ quá dơ, tằm nuôi lứa trước bị bệnh nhiều thì tăng thời gian sát trùng lên để tăng hiệu quả sát trùng

Chất hóa học được sử dụng phổ biến để sát trùng: Clorua vôi, Foormol

− Sử dụng dạng bột: Clorua vôi trộn với vôi bột theo tỷ lệ: 1/17 Sử dụng sát trùng mình tằm, rây đều trên nong tằm

3.2.2 Foormol

Tính chất:

− Foormol ở dạng dung dịch, màu xám tro, có mùi hắc

− Foormol có khả năng tan trong rượu hoặc nước tạo thành hỗn hợp dễ khuyếch tán

− Foormol có tác dụng sát trùng với phần lớn các tác nhân gây bệnh

Sử dụng:

− Pha foormol với nồng 2% phun lên nhà tằm với liều lượng 180 ml/m2

− Foormol có tác dụng xông hơi nên sau khi phun xong phải giữ kín phòng trong thời gian tối thiểu 24 giờ

− Trộn Foormol với than trấu rắc lên nong tằm để tránh sự lây lan của bệnh tằm

Những lưu ý khi sử dụng foormol:

− Sát trùng nhà tằm, dụng cụ nuôi tằm bằng Foormol trước khi nuôi tằm 7 – 10 ngày Vì mùi của Foormol lưu lại sẽ có hại cho sự sinh trưởng, phát dục của tằm

− Nếu nhà tằm không đảm bảo kín tuyệt đối thì phải tăng nồng độ Foormol lên 3%

− Foormol chỉ phát huy tác dụng mạnh ở điều kiện nhiệt độ 24 – 250C Vì vậy, ở những nơi nhiệt độ thấp cần tăng nhiệt độ phòng xử lý lên 24 – 250C trong thời gian tối thiểu là 5 giờ

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Bài thực hành 1: Chuẩn bị vật tư nuôi tằm

Bài thực hành 2: Vệ sinh nhà tằm bằng Clorua vôi trước khi nuôi tằm

Bài thực hành 3: Vệ sinh nhà tằm bằng Foormol trước khi nuôi tằm

C Ghi nhớ

Cần chú ý nội dung trọng tâm sau:

− Chuẩn bị đầy đủ vật tư nuôi tằm

− Kiểm tra các thiết bị hỗ trợ cho việc nuôi tằm

− Làm vệ sinh nhà tằm, dụng cụ và môi trường trước khi nuôi tằm

Bài 2: ẤP TRỨNG

Mã bài: MĐ04–2

Trứng tằm là một loại trứng côn trùng, chúng phát dục trong điều kiện tự nhiên như trứng của các loài côn trùng khác Nhiệt độ phòng ấp trứng tằm cao hay thấp đều không có lợi cho sinh trưởng phát dục ở giai đoạn tằm, tằm sinh trưởng phát dục yếu, dễ mắc các bệnh như bệnh bủng mủ, bệnh vi khuẩn đường ruột

Ẩm độ môi trường phòng ấp thấp, trứng bị sát, tỷ lệ nở thấp hoặc tằm nở ra

có hiện tượng đội mũ Nếu ẩm độ phòng ấp quá cao, tỷ lệ nở cao nhưng đến khi nuôi tằm, tằm dễ mắc bệnh

Do đó, ấp trứng tằm là một công việc rất quan trọng, nó đảm bảo cho tỷ lệ

nở cao, nở đều và tằm kiến khỏe lên dâu nhanh

Mục tiêu

− Nhận biết sự chuyển biến màu sắc mặt trứng;

− Xác định được thời điểm, thời gian hãm tối và kích thích ánh sáng để trứng nở tập trung;

− Rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỉ, chính xác trong công việc ấp trứng;

A Nội dung

1 Chuẩn bị cho việc ấp trứng

Trước khi tiến hành công việc ấp trứng tằm, phải tiến hành chuẩn bị và kiểm tra phòng ấp, các dụng cụ ấp trứng tằm

1.1 Chuẩn bị trứng giống

Trứng giống có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng kén Do

đó, khi chuẩn bị trứng giống cần biết rõ nguồn gốc trứng và trứng phải đảm bảo chất lượng

Tùy theo điều kiện ngoại cảnh của từng mùa vụ, khu vực để chọn cơ cấu giống cho thích hợp

Ở miền Bắc và miền Trung:

− Vụ xuân và vụ thu: Nuôi tằm theo cơ cấu lai; Lưỡng hệ x Lưỡng hệ, Lưỡng hệ x Đa hệ

− Vụ hè: Nuôi tằm theo cơ cấu lai Lưỡng hệ x Đa hệ hoặc đa hệ

Ở các tỉnh Tây Nguyên và Đông Nam bộ nuôi tằm theo các cơ cấu lai: Lưỡng hệ x Lưỡng hệ, Lưỡng hệ x Đa hệ, Độc hệ x Lưỡng hệ

Hiện nay, các giống được sử dụng phổ biến trong sản xuất: các giống tằm lai theo cơ cấu lai đa hệ x Lưỡng hệ và giống tằm ưu thế lai đơn được nhập từ Trung Quốc

Số lượng trứng giống để nuôi tằm phụ thuộc vào cơ sở vật chất, lực lượng lao động của hộ gia đình hoặc trang trại sản xuất và tình hình sinh trưởng phát triển của lá dâu

2 Ấp trứng

Đối với trứng rời:

− Đựng trứng vào trong một túi vải, ngâm vào dung dịch foormaldehyt 2% trong thời gian 30 – 45 phút

− Lấy ra rửa bằng nước sạch cho đến khi hết mùi foormaldehyt thì vẩy khô nước và đổ trứng ra vải phơi trong nhà ấp trứng

− Khi phơi trứng chú ý rải mỏng và thường xuyên đảo đều trứng

− Trứng khô có biểu hiện các quả trứng rời nhau không kết dính với nhau

H04-17: Rải trứng và ấp trứng tằm rời

Đối với trứng dính trên giấy:

− Ngâm cả tờ trứng trong dung dịch foormaldehyt 2% từ 30 – 45 phút

− Sau đó tiến hành rửa nhẹ nhiều lần bằng nước sạch Chú ý khi rửa trứng dính trên giấy phải nhẹ nhành, tránh làm rụng trứng

− Hong khô trứng trong phòng tiệt trùng

− Sau khi rửa xong phơi trứng trên nong, trên giá hoặc treo trứng trên dây phơi trong nhà ấp trứng, khoảng cách các tờ trứng từ 10 – 20 cm

− Không tấp các tờ trứng thành đống quá lâu, trứng bị ngấm nước vào phôi, tỷ lệ nở thấp

Các công việc được thực hiện trong quá trình ấp trứng:

− Sau khi trứng khô, xoa đều cho các hạt trứng hoàn toàn rời nhau

− Rải mỏng đều trứng trên nong đã được lót vải hoặc giấy báo

− Đặt nong trứng lên giá ấp trứng chống kiến, gián và thạch sùng

− Đối với trứng dính trên giấy, xếp trứng vào giá ấp hoặc treo thưa tờ trứng để ấp trứng, khoảng cách giữa 2 tờ trứng tối thiểu là 5 cm

− Điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ và không khí phòng ấp trứng: Nhiệt độ phòng ấp trứng thích hợp nhất khoảng 23 – 270C, ẩm độ từ 80 – 85% và thoáng khí

− Trong quá trình ấp trứng phải thường xuyên đảo trứng và kiểm tra các yếu tố ngoại cảnh trong phòng ấp trứng

H04-18: Ấp trứng

3 Kiểm tra trong quá trình ấp trứng

Trong điều kiện nhiệt độ môi trường khoảng 250C, thời gian phát dục ở giai đoạn trứng kéo dài 10 ngày

Quan sát bên ngoài mặt trứng để biết giai đoạn phát dục của trứng:

− Trứng mới đẻ ra thường căng mẩy, có hình hơi tròn dẹt

− Sau khoảng 4 – 5 ngày trứng có biểu hiện mặt trứng lõm dần ở giữa quả trứng

− Trứng chuẩn bị nở, giữa quả trứng lõm sâu, vỏ trứng có màu trắng đục, xung quanh trứng căng hơn và có màu đen (đây là màu của tằm kiến)

− Kết hợp màu vỏ trứng và màu của tằm kiến chúng ta thấy: trứng có màu xám bạc và mặt trứng lõm giữa sâu

Quan sát màu sắc của trứng:

− Trứng tằm mới đẻ ra có màu trắng đục, màu trắng đục này kéo dài từ 1 –

− Nếu ẩm độ cao, mặt trứng đầy có màu nâu bóng

Do đó, trong quá trình ấp trứng phải thường xuyên kiểm tra nhiệt kế và ẩm

độ kế trong phòng ấp trứng để điều chỉnh nhiệt ẩm độ trong phòng ấp kịp thời

− Nếu nhiệt, ẩm độ phòng ấp trứng cao hoặc rải trứng quá dày thì số lần đảo trứng sẽ tăng lên

− Nếu rải trứng mỏng, nhiệt ẩm độ ấp trứng đúng qui định thì đảo trứng 3 -

4 lần trong một ngày đêm

Khi gói trứng, cần đảm bảo không để ánh sáng lọt vào và không gói quá dày

H04-21: Hãm tối trứng tằm bằng giấy báo

Trong thời gian hãm tối từ 24 đến 36 giờ, vẫn tiếp tục kiểm tra trứng và đảo trứng bằng cách cầm gói trứng lắc nhẹ để đảo trứng Nếu thấy trứng chuyển ghim đều và xuất hiện một số ít tằm nở bói thì đem băng tằm

H04-22: Kiểm tra trứng tằm trong quá trình hãm tối

B Câu hỏi và bài tập thực hành

Bài thực hành 1: Ấp trứng tằm

C Ghi nhớ

Cần chú ý nội dung trọng tâm sau:

− Chuẩn bị trứng giống

− Các bước thực hiện công việc ấp trứng

− Trình bày được kỹ thuật băng tằm;

− Thực hiện được băng tằm đúng kỹ thuật

− Phân biệt được tằm khỏe, tằm yếu;

− Thao tác cẩn thận, tỉ mỉ

A Nội dung

1 Chuẩn bị băng tằm

1.1 Chuẩn bị lá dâu để băng tằm

Tằm con mới nở, sức ăn và tiêu hóa còn rất kém Vì vậy, lá dâu phải đúng tuổi, đầy đủ chất dinh dưỡng và tươi ngon

Trước khi băng tằm cần chuẩn bị hái lá dâu đảm bảo chất lượng

H04-23: Vị trí hái lá dâu băng tằm

1

2

Vị trí lá dâu trên cây hái để băng tằm: Hái lá ở vị trí 1 + 2 tính từ ngọn trở xuống

Không sử dụng lá dâu già, lá bị bệnh, bị mốc, kém chất lượng để băng tằm

Vì những tằm ăn những lá dâu này sẽ bị bệnh, ảnh hưởng đến sức khỏe tằm

H04-24: Thái lá dâu để băng tằm

Số lượng lá dâu cần phải đủ cho tằm con ăn từ 5 – 6 bữa và được bảo quản trong chum vại, bịch ni lông tránh để lá dâu bị khô héo

1.2 Chuẩn bị dụng cụ để băng tằm

Trước khi băng tằm, cần vệ sinh sạch sẽ nhà tằm và dụng cụ băng tằm Những dụng cụ cần chuẩn bị để băng tằm:

− Ẩm nhiệt kế cho nhà nuôi tằm

− Lông gà quét tằm con

− Giấy lót nong khi băng tằm

− Dao, thớt để thái dâu

− Đũa gắp tằm

− Đèn chiếu sáng kích thích cho trứng tằm nở

− Lưới có kích thước lỗ lưới 0,2 cm x 0,5 cm hoặc 0,5 x 0,5 cm (sử dụng trong trường hợp băng tằm bằng lưới)

− Giấy bản (sử dụng trong trường hợp băng tằm bằng hơi dâu)

− Nong (khay) nuôi tằm con

− Vôi bột để sát trùng mình tằm sau khi băng tằm

2 Kích thích trứng tằm nở

Kích thích trứng tằm nở rộ tập trung bằng cách dùng ánh sáng đèn chiếu đều lên mặt trứng trước khi băng tằm từ 3 – 4 giờ Nên sử dụng bóng đèn neon

để kích thích ánh sáng

H04-26: Kích thích ánh sáng bằng đèn chiếu

Vào những ngày nắng to, sử dụng ánh sáng tán xạ để kích thích trứng, không được để trứng tiếp xúc trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời

Các mùa khác trong năm phải sử dụng đèn chiếu để kích thích tằm nở

3 Thời gian băng tằm

Rải trứng tằm đã hãm tối thành một lớp mỏng, hình tròn, cho trứng tằm tiếp xúc với ánh sáng Sau khoảng 2 – 4 giờ, trứng tằm sẽ nở

Để trứng nở 1 – 2 giờ, tiến hành băng tằm

Băng tằm sớm quá hay trễ quá đều ảnh hưởng không tốt đến tằm

Thời gian băng tằm phụ thuộc vào nhiệt độ và ánh sáng:

− Nếu thấy trứng có tỷ lệ nở cao, nhanh và tằm khỏe thì có thể băng tằm sớm hơn dự kiến

− Quan sát trứng tằm nếu thấy trứng có tỷ lệ nở thấp, nở không đều thì có thể tìm hiểu xác định các nguyên nhân để khắc phục

H04-27: Tằm kiến mới nở

Nếu trứng nở không đều do ẩm độ không khí quá thấp, có thể phun nước dưới dạng mù trong không khí xung quanh nong tằm hoặc đổ nước xuống nền nhà tăng ẩm độ để trứng dễ nở hơn

Nếu nguyên nhân do trứng như: chuyển ghim không đều hoặc băng quá sớm thì gói trứng lại, tiếp tục hãm tối và băng vào ngày hôm sau

Thời gian băng tằm tốt nhất là:

− Mùa hè: băng tằm 8 – 9 giờ sáng

− Mùa xuân, thu: băng tằm 9 – 11 giờ sáng

4 Kiểm tra trứng tằm

Trước khi băng tằm kiểm tra trứng tằm:

− Nếu mặt trứng lõm sâu, có màu xám bạc nhìn được tằm kiến bên trong

vỏ trứng và xuất hiện một số tằm nở bói (15 - 20%) thì tiến hành băng tằm

− Nếu mặt trứng chưa có màu xám bạc, không nhìn thấy tằm con bên trong, cần tiếp tục hãm tối, tiến hành băng tằm vào hôm sau

Băng tằm trực tiếp là cho tằm kiến mới nở trực tiếp tiếp xúc với lá dâu

Phương pháp này thường được áp dụng đối với trứng nở rộ tập trung

Có 2 phương pháp băng tằm trực tiếp:

− Băng tằm bằng lá dâu

− Băng tằm bằng lưới

5.1.1 Băng tằm bằng lá dâu

* Đối với trứng rời

− Rải trứng thành một lớp mỏng trên nong đã lót báo

− Dùng lông gà gom tập trung trứng và tằm con đã nở dính trên giấy gọn lại, và kích thích bằng ánh sáng tán xạ

− Trong điều kiện thiếu ánh sáng có thể kích thích trứng tằm bằng ánh sáng đèn như chiếu đèn lên mặt trứng để kích thích tằm nở

− Sau 2 - 4 giờ, khi trứng đã nở trên 80% tiến hành băng tằm

− Lá dâu được thái thành sợi nhỏ 0,5 cm hoặc hình vuông có cạnh khoảng

1 cm để băng tằm

− Rải một lớp dâu mỏng và đều lên tờ trứng, kín bề mặt mô tằm và gom tằm kiến tập trung vào mô tằm để tằm bò lên ăn dâu

H04-28: Rắc lá dâu lên tờ (mô) trứng đã nở

− Sau 30 phút đến 1 giờ, tằm kiến bám vào dâu thì tiến hành nhấc dâu có tằm sang nong tằm mới

− Thái dâu thành sợi nhỏ (0,2 cm), cho tằm ăn bữa đầu tiên và gom gọn

mô tằm Hình thành mô tằm mới

− Cầm tờ trứng có tằm và dâu, giũ nhẹ tờ trứng sang nong nuôi tằm

− Dùng lông gà quét nhẹ dâu và tằm còn sót trên tờ trứng

− Dùng lông gà gom gọn mô tằm

− Dùng đũa san đều mô tằm, đảm bảo mật độ thích hợp trên nong nuôi tằm

Kích thước mô tằm mới tùy thuộc vào lượng trứng giống, thông thường khoảng 1 cm2 cho 1 gam trứng Hộp trứng giống khoảng 20 gam dự kiến thu 40 – 45 kg kén thì mô tằm có đường kính khoảng 20 cm

Xử lý số trứng chưa nở:

− Số trứng chưa nở còn nhiều thì tiếp tục ấp trứng và hãm tối để ngày hôm sau băng tiếp và nuôi riêng

− Nếu số trứng chưa nở ít thì hủy bỏ, không băng tằm nữa

Ưu, nhược điểm của phương pháp băng tằm bằng lá dâu:

− Ưu điểm:

+ Băng tằm bằng lá dâu đơn giản, dễ thực hiện

+ Biện pháp băng tằm này không gây sát thương mình tằm mới nở

− Nhược điểm:

+ Dễ gây sót tằm trong quá trình băng

+ Giảm tỷ lệ tằm con trong một bìa trứng, ảnh hưởng đến năng suất tơ kén

5.1.2 Băng tằm bằng lưới

− Rải trứng thành một lớp mỏng trên nong đã lót báo

− Dùng lông gà gom tập trung trứng và tằm con đã nở dính trên giấy gọn lại

− Kích thích trứng tằm nở bằng ánh sáng tán xạ

− Trong điều kiện thiếu ánh sáng, có thể kích thích trứng tằm bằng ánh sáng đèn như chiếu đèn lên mặt trứng để kích thích tằm nở

− Sau 2 - 4 giờ, khi trứng đã nở trên 80% tiến hành băng tằm

− Dùng lưới có kích thước lỗ lưới 0,2 cm x 0,5 cm hoặc 0,5 x 0,5 cm đặt lên trên mặt trứng

H04-31: Đặt lưới lên mặt trứng

− Thái lá dâu thành sợi có kích thước lớn hơn mắt lưới và rũ dâu để loại bỏ những mảnh dâu vụn

Hình H03-32: Rắc dâu băng tằm

− Rắc đều sợi dâu lên trên mặt lưới Tằm nở bò qua lưới để ăn dâu

− Sau 30 – 45 phút nhấc lưới ra, đặt lên nong nuôi tằm đã lót giấy

− Dùng đũa san tằm cho đều, đảm bảo mật độ nuôi

− Dùng lông gà gom gọn mô tằm

− Thái dâu cho tằm ăn

− Rải đều dâu lên mô tằm, dâu che kín mô tằm là đạt yêu cầu