(Luận văn) kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại huyện ân thi, tỉnh hưng yên và một số yếu tố liên quan

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y – DƯỢC PHẠM HƯƠNG LAN KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH DỰ PHÒNG BIẾN CHỨNG Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI HUYỆN ÂN THI, TỈNH HƯNG Y

Trang 1

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y – DƯỢC

PHẠM HƯƠNG LAN

KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH

DỰ PHÒNG BIẾN CHỨNG Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI HUYỆN ÂN THI, TỈNH HƯNG YÊN

VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN

Trang 2

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 3

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC

PHẠM HƯƠNG LAN

KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH

DỰ PHÒNG BIẾN CHỨNG Ở BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI

HUYỆN ÂN THI, TỈNH HƯNG YÊN

VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN

Trang 4

Lêi cam ®oan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luân văn là trung thực và chưa công

Trang 5

Lêi c¶m ¬n

Tôi xin trân trọng cảm ơn tới:

Sở Y tế, Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh Hưng Yên đã tạo điều kiện về thời gian, hỗ trợ kinh phí cho tôi trong suốt 2 năm học tập

Ban Giám hiệu, Khoa Y tế Công cộng - Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên đã tạo điều kiện, hướng dẫn tận tình, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Ban Giám đốc và cán bộ phòng khám Nội Trung tâm Y tế huyện Ân Thi

đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp tôi thực hiện thu thập số liệu nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin cảm ơn tới:

Tiến sĩ Trịnh Văn Hùng – Trưởng phòng đào tạo trường Đại học Y Dược Thái Nguyên, người thầy trực tiếp hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Bác sĩ Trần Thị Hồng Vân – Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên, người chị, người bạn thân thiết đã luôn dành thời gian quan tâm, động viên, chia sẻ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, sinh hoạt tại Thái Nguyên

Tôi xin chân thành cảm ơn đồng nghiệp, bạn bè, gia đình đã luôn động viên, khích lệ, chia sẻ khó khăn trong thời gian tôi học tập để hoàn thành khóa học

Xin chân thành cảm ơn./

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2017

Học viên

Phạm Hương Lan

Trang 6

MỤC LỤC

Trang

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt v

Danh mục các bảng vi

Danh mục các biểu đồ viii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Mục tiêu nghiên cứu 2

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Các biến chứng và cách dự phòng biến chứng 3

1.1.1 Các biến chứng của bệnh tăng huyết áp 3

1.1.2 Các biện pháp dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp 8

1.2 Một số nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp 1

1 1.3 Khung lý thuyết 2

2 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2

3 2.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3

Trang 7

2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 2

3 2.3 Phương pháp nghiên cứu 2

3

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu 2

3 2.3.2 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 2

3 2.3.3 Biến số nghiên cứu 2

5 2.3.4 Phương pháp thu thập số liệu 2

5 2.3.4.1 Công cụ thu thập số liệu 2

5 2.3.4.2 Quy trình thu thập số liệu 2

6 2.3.5 Một số khái niệm, tiêu chuẩn đánh giá dùng trong nghiên cứu 2

7

Trang 8

2.4 Phương pháp xử lý số liệu 3

1 2.5 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 3

2 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3

3 3.1 Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu 3

3 3.2 Kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng trong bệnh tăng huyết áp của

8 3.2.3 Thực hành dự phòng biến chứng ở bệnh nhân tăng huyết

áp 5

0

3.3 Phân tích một số yếu tố liên quan đến thực hành dự phòng

Trang 9

biến chứng ở bệnh nhân tăng huyết áp 5

3 Chương 4: BÀN LUẬN 5

9 4.1 Kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng 5

9

4.1.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 5

9 4.1.2 Kiến thức dự phòng biến chứng của đối tượng nghiên cứu 6

1 4.1.3 Thái độ dự phòng biến chứng của đối tượng nghiên cứu 6

5 4.1.4 Thực hành dự phòng tránh biến chứng của đối tượng nghiên cứu 6

Trang 10

4.3 Bàn luận về một số hạn chế của nghiên cứu 7

2 KẾT LUẬN 7

3 KIẾN NGHỊ 7

4 TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

5

Phụ lục 1 Danh mục các biến số nghiên cứu 8

3 Phụ lục 2 Phiếu điều tra 8

9 Phụ lục 3 Bảng điểm đánh giá KAP dự phòng biến chứng 9

Trang 11

ĐTNC Đối tượng nghiên cứu

tố nguy cơ tim mạch

Trang 13

Bảng 3.8 Kiến thức về lối sống dự phòng biến chứng của

Trang 14

5

3

Bảng 3.17 Mối liên quan giữa đặc điểm tình trạng THA với thực hành dự

phòng biến chứng của ĐTNC 5

5

Bảng 3.18 Mối liên quan giữa sự quan tâm, hỗ trợ của gia đình và sự tư vấn

của CBYT với thực hành dự phòng biến chứng của ĐTNC 5

6

Bảng 3.19 Mối liên quan giữa kiến thức với thực hành dự phòng biến chứng

trong bệnh THA của ĐTNC 5

7

Bảng 3.20 Mối liên quan giữa thái độ với thực hành dự phòng biến chứng

trong bệnh THA của ĐTNC 5

8

Trang 15

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 3.1 Thông tin về việc tư vấn của cán bộ y tế 35

Biểu đồ 3.2 Thông tin về sự quan tâm, hỗ trợ từ gia đình 36

Biểu đồ 3.3 Nguồn thông tin về tăng huyết áp 36

Biểu đồ 3.4 Nội dung tư vấn của cán bộ y tế 37

Biểu đồ 3.5 Kiến thức về các yếu tố nguy cơ của ĐTNC 43

Biểu đồ 3.6 Đánh giá chung kiến thức dự phòng biến chứng trong bệnh THA của ĐTNC 47

Biểu đồ 3.7 Đánh giá chung thực hành dự phòng biến chứng trong bệnh THA của ĐTNC 52

Trang 16

ĐẶT VẤN ĐỀ

Tăng huyết áp là một bệnh mạn tính phổ biến nhất trên thế giới, gây ra khoảng 4,5% gánh nặng bệnh tật chung toàn cầu [68] và là bệnh thường gặp ở các nước phát triển cũng như các nước đang phát triển [1],[58]

Tình hình tăng huyết áp ở nước ta tăng nhanh trong nhiều năm gần đây: Trong những năm 1960 tỷ lệ tăng huyết áp là khoảng 1% [6],[27], năm 1992 là 11,7% [27],[41], năm 2001 là 16,3% [21] và năm 2002 là 18,3% [27] Theo một điều tra năm 2008 của Viện Tim mạch Việt Nam tiến hành ở người lớn (≥

25 tuổi) tại 8 tỉnh và thành phố của nước ta thì thấy tỷ lệ tăng huyết áp đã tăng lên đến 25,1%, nghĩa là cứ 4 người lớn thì có 1 người bị tăng huyết áp [3],[27] Như vậy, trong khoảng gần 50 năm mà tỷ lệ tăng huyết áp trong cộng đồng tăng gấp 20 lần Bệnh tăng huyết áp còn gây ra nhiều biến chứng và có thể gây tàn phế, tử vong [53],[60]

Các biến chứng của tăng huyết áp cũng rất đa dạng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn bộ các cơ quan, nội tạng đặc biệt là tim, não, thận, phổi, mắt, mạch ngoại vi Tăng huyết áp là nguyên nhân chính dẫn đến các bệnh tim mạch, đột quỵ [10]

Theo ước tính của WHO, các biến chứng trong bệnh tăng huyết áp liên quan tới 9,4 triệu ca tử vong mỗi năm, tăng huyết áp gây nên 45% ca tử vong

do các bệnh tim mạch và ít nhất 51% số ca tử vong do đột quỵ [65]

Theo điều tra của Nguyễn Lân Việt năm 2007, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây tai biến mạch máu não với tỉ lệ 79,17% Người bị tăng huyết áp giai đoạn II trở lên có nguy cơ đột quỵ tăng gấp 4 lần so với người có huyết áp bình thường [46]

Tuy nhiên, đa số bệnh nhân tăng huyết áp chưa có hiểu biết đúng và chưa thực hành dự phòng biến chứng đạt: Theo nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa năm 2012 ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại bệnh viện E, Hà Nội

Trang 17

cho thấy: Có 43,4% đối tượng nghiên cứu không có kiến thức đúng về lối sống tích cực cho người tăng huyết áp để phòng tránh biến chứng [18] Theo nghiên cứu của Trịnh Thị Thúy Hồng năm 2015, có tới 64,2% đối tượng nghiên cứu không có kiến thức đạt và 70,6% đối tượng nghiên cứu không có thực hành đạt

để dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp [21]

Có nhiều yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp, trong đó phần lớn các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được nếu người dân có hiểu biết đúng và thực hành dự phòng đúng cách [17] Vì vậy, việc xác định thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành

dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp và các yếu tố liên quan là rất cần thiết, góp phần làm giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và tử vong do tăng huyết áp gây nên

Do đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu: “Kiến thức, thái độ, thực hành

dự phòng biến chứng ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại huyện

Ân Thi, tỉnh Hưng Yên và một số yếu tố liên quan” với 2 mục tiêu:

1 Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên năm 2017

2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến thực hành dự phòng biến chứng

ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên

Trang 18

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Các biến chứng và cách dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp

1.1.1 Các biến chứng của bệnh tăng huyết áp

Bệnh THA tiến triển lâu ngày sẽ gây ảnh hưởng xấu đến nhiều cơ quan trong cơ thể, được gọi là các cơ quan đích và gây nhiều biến chứng nặng nề

Theo báo cáo của WHO (2002), THA ước tính là nguyên nhân gây tử vong cho 7,1 triệu người trẻ tuổi và chiếm 4,5% gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu (64 triệu người sống trong tàn phế) [69] Theo báo cáo về các yếu tố nguy

cơ sức khỏe toàn cầu của WHO năm 2009, THA là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra tử vong toàn cầu (13%) cao hơn cả hút thuốc lá (9%) [67] Ước tính chi phí trực tiếp và gián tiếp cho THA của Mỹ năm 2003 đã lên tới 65,3 tỷ USD [52]

Các biến chứng thường gặp của THA là: Tai biến mạch máu não (đột quỵ); Suy tim, nhồi máu cơ tim; Phình tách thành động mạch; Suy thận; Tổn thương mắt [9],[10],[44]

1.1.1.1 Tai biến mạch máu não (đột quỵ)

Các động mạch trong hộp sọ nhất là các động mạch trong não cũng rất

dễ bị tổn thương do bệnh THA Các động mạch bị dày lên, mất độ đàn hồi, biến dạng và dễ làm hình thành các túi phồng nhỏ, cả động mạch lẫn túi phồng nhỏ đều có nguy cơ bị vỡ khi xảy ra cơn THA kịch phát hoặc khi HA tăng rất cao

và kéo dài Cơn THA kịch phát quá cao còn có thể gây phù não và các tổn thương vi thể khác làm ảnh hưởng ít nhiều đến hoạt động của não Tăng HA còn là yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh vữa xơ động mạch não, hậu quả là gây nhồi máu não (nhũn não) [9],[10]

Thống kê của các tác giả trên thế giới đã cho thấy tần suất TBMMN tăng rất rõ ở những bệnh nhân THA, tần suất đó là 17% ở nam, 8% ở nữ, tăng lên

Trang 19

51% ở nam và 35% ở nữ Nếu là bệnh nhân THA theo nghiên cứu của Kannel

và cộng sự (hội nghị quốc tế về tuần hoàn não lần thứ 4 họp ở Toulouse Pháp năm 1985) còn cho là bệnh THA làm tăng nguy cơ TBMMN lên 7 lần so với người không có bệnh đó, nguy cơ này tăng dần theo tuổi và mức HA cao nhất [40]

Theo Nguyễn Quang Tuấn, khoảng 60% bệnh nhân bị đột quỵ có tiền sử THA trong quá khứ và hiện tại đang bị THA và khoảng 78% bệnh nhân không được kiểm soát THA một cách phù hợp Xét tất cả các yếu tố nguy cơ thì THA

là yếu tố nguy cơ cao nhất gây ra đột quỵ (RR là 4,0 ở lứa tuổi 40 – 50 và giảm xuống 2,0 ở độ tuổi 70 – 80) và là yếu tố nguy cơ mạnh nhất trong dân số (40%

ở lứa tuổi 40 – 50 30% ở độ tuổi 70 – 80) [44]

Theo Nguyễn Văn Đăng và cộng sự thuộc Bộ môn Thần kinh, trường Đại học Y Hà Nội đã điều tra 1.707.609 người dân và cho thấy THA là nguyên nhân chính (59,3%) gây ra tai biến mạch máu não [10]

Theo niên giám thống kê của Bộ Y tế, tỷ lệ mắc TBMMN là 47,6/100.000 dân Như vậy, hàng năm có khoảng 39.980 ca bị TBMMN và chi phí trực tiếp

để điều trị bệnh này là 144 tỷ VND/năm trong đó hậu quả do THA gây ra là 85,4 tỷ VNĐ Có khoảng 15.990 người bị liệt, tàn phế, mất sức lao động do TBMMN/ năm

Theo Viên Văn Đoan (2003) tỷ lệ bệnh nhân THA được điều trị đã có biến chứng TBMMN chiếm 11,6% trong đó TBMMN xảy ra trong quá trình đang điều trị chiếm 0,67% [11]

1.1.1.2 Suy tim, nhồi máu cơ tim

Tăng huyết áp làm cho tim, nhất là thất trái phải làm việc trong điều kiện

có áp lực máu cao ở trong các động mach lớn nên buộc phải tăng co bóp để thắng lực cản nhằm đưa được máu qua động mạch chủ nghĩa là phải tăng công của cơ tim để duy trì tuần hoàn Nếu HA tăng liên tục như trong bệnh THA thì

Trang 20

sẽ gây quá tải liên tục cho tim Để đảm bảo cho việc tăng công đó, tim mà trước hết là thất trái buộc phải thích ứng nghĩa là phải dày, to ra dần; Tuy nhiên thất trái to cũng chỉ đến một giới hạn nhất định, nếu không điều trị thì chức năng co bóp sẽ bị tổn thương, thất dần dần sẽ bị giãn, giảm khả năng tống máu đi và sẽ xuất hiện suy tim Trong suy tim, máu tống đi trong thì tâm thu không hết nên

ứ lại trong thất trái rồi phía trên thất như trong nhĩ trái rồi trong tĩnh mạch phổi, mao mạch phổi, từ đó thấm vào tổ chức kẽ xung quanh các phế nang và vào cả phế nang, cản trở việc trao đổi oxy và thán khí, làm bệnh nhân khó thở [2]

Tai biến mạch vành như cơn đau thắt ngực sẽ xuất hiện khi một khu vực của cơ tim bị thiếu máu nặng Nguy cơ bị nhồi máu cơ tim cũng xảy ra khi có thêm biến chứng đông máu làm tắc mạch đó đột ngột THA đã được coi là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng trong bệnh thiếu máu cơ tim do vữa xơ động mạch, người ta đã thấy nguy cơ tai biến mạch vành tăng song song với mức THA, nghiên cứu của Framingham (Hoa Kỳ) đã cho thấy nguy cơ đó tăng lên đến 4 lần nếu HA tâm thu từ 120 lên 180 mmHg Nhiều nghiên cứu ở các nước trong những năm qua cũng khẳng định chỉ riêng thất trái to do bệnh THA cũng làm tăng tỷ lệ tai biến tim và tăng tỷ lệ tử vong do nguyên nhân tim mạch [9]

Một phân tích tổng hợp các số liệu từ 61 nghiên cứu tiến cứu cho thấy mối liên quan chặt chẽ giữa huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương với nguy

cơ bị bệnh mạch vành trong 5 nhóm tuổi khác nhau, từ nhóm tuổi 40-49 tới nhóm 80-89 tuổi [44]

Theo Nguyễn Quang Tuấn, huyết áp là một yếu tố chính gây suy tim Nguy cơ suy tim tăng lên gấp 2 lần ở nam giới THA và gấp 3 lần ở nữ Có 90% các ca suy tim mới trong nghiên cứu Framingham Heart Study có tiền sử THA Nguy cơ này liên quan chặt chẽ với huyết áp tâm thu hơn là huyết áp tâm

Trang 21

trương Điều trị THA ở người lớn tuổi làm giảm tỷ lệ mới mắc suy tim xuống khoảng 50% [44]

Theo điều tra dịch tễ học suy tim và một số nguyên nhân chính tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam năm 2003 do Viện Tim mạch Việt Nam phối hợp với

Tổ chức Y tế Thế giới thực hiện cho thấy nguyên nhân hàng đầu gây suy tim tại cộng đồng là do THA (chiếm 10,2%) [43]

1.1.1.3 Phình tách thành động mạch

Áp lực tăng thường xuyên của dòng máu khi qua các động mạch sẽ làm thay đổi cấu trúc các thành mạch, lớp cơ của thành mạch sẽ dầy lên, các tổ chức liên kết phát triển nhằm làm cho thành mạch chắc hơn đủ sức chịu đựng áp lực tăng cao của dòng máu Tuy vậy, sự thích nghi đó cũng dẫn đến những hậu quả xấu là làm hẹp lòng động mạch và làm giảm tính đàn hồi, mạch máu bị xơ cứng nhất là đối với các tiểu động mạch cản trở máu đến các tổ chức, ngoài ra lại

làm tăng sức cản ngoại vi và càng làm tăng thêm huyết áp [2]

Áp lực tăng của dòng máu còn gây ra tổn thương cho lớp nội mạc thành mạch, các tế bào dễ bị thương tổn hoặc làm giảm chức năng bảo vệ thành mạch,

dễ bị vữa xơ động mạch ở các động mạch lớn và vừa Ở động mạch chủ nếu có mảng vữa xơ bị loét, dòng máu có áp lực cao do bệnh nhân THA có thể làm cho máu lọt vào giữa các lớp của thành mạch, tách dọc các lớp đó ra và gây nên biến chứng phồng tách động mạch rất nguy hiểm đến tính mạng bệnh nhân [9]

1.1.1.4 Suy thận

Các tổn thương thận xuất hiện chậm hơn và cũng kín đáo hơn, thường chỉ bộc lộ ở giai đoạn cuối của bệnh Ngay trong giai đoạn đầu người ta đã thấy giảm cung lượng thận, nhưng độ lọc cầu thận vẫn giữ được do có cơ chế bù trừ

Về lâu dài, khi tổn thương xơ các mạch thận phát triển, thận bị teo nhỏ thì suy thận mới thấy rõ [9]

Trang 22

Một nghiên cứu ở Nhật Bản trên 100.00 nam và nữ cho thấy mối liên quan giữa mức độ THA và nguy cơ phát triển bệnh thận mạn tính trong vòng 17 năm theo dõi Cũng như vậy, nguy cơ bệnh thận mạn tính tăng lên ở những bệnh nhân

có huyết áp bình thường cao so với nhóm có huyết áp tối ưu (<120/80 mmHg) Những bệnh nhân THA mà không thể kiểm soát được, cho thấy sự suy giảm nhanh chóng chức năng thận Kết quả phân tích nghiên cứu tiến cứu MRFIT cũng cho thấy sự liên quan mật thiết giữa THA và bệnh thận giai đoạn cuối, nhưng cho dù ở bất cứ mức độ nào của huyết áp thì nguy cơ này cũng tăng 2 lần

ở những người Mỹ gốc Phi so với người da trắng [44]

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Thận học quốc tế, huyết áp mục tiêu ở bệnh nhân có bệnh thận và đái tháo đường phải thấp hơn các trường hợp huyết áp khác (130/80 mmHg so với 140/90 mmHg), vì người ta cho rằng mối liên quan giữa huyết áp với các kết cục lâm sàng sẽ chặt chẽ hơn ở những người có các bệnh này [44]

1.1.1.5 Tổn thương mắt

Tổn thương đáy mắt và bệnh lý võng mạc trong bệnh THA liên quan trực tiếp với sự gia tăng HA THA gây hẹp động mạch võng mạc lan tỏa nhưng không đều, tiến triển gây xuất huyết và phù gai thị Về chức năng thị lực không phụ thuộc nhiều vào dạng tổn thương cũng như vị trí của nó: xuất huyết và xuất tiết

ở điểm vàng có thể dẫn đến sự giảm thị lực trầm trọng, trong khi phù gai thị chỉ làm giảm thị lực, nhiều khi nó lan đến điểm vàng Đối với bệnh tăng huyết áp sự hiện diện của phù gai thị và xuất huyết hai bên có tiên lượng xấu: Tỷ lệ sống đến

10 năm là dưới 50% ở người tăng huyết áp đã điều trị tích cực giữa năm 1963 và

1983 [9]

Trang 23

1.1.2 Các biện pháp dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp

Trên thế giới, Hội THA Anh quốc đã đưa ra những khuyến cáo đề phòng THA cũng như các biến chứng của bệnh THA [51] Trong đó vẫn tập trung chủ yếu vào các biện pháp tích cực thay đổi lối sống như chế độ dinh dưỡng và

luyện tập thể dục

Bảng 1.1 Khuyến cáo xử trí THA của Hội tăng huyết áp

Anh quốc (BSH) năm 2004 [51]

chất béo bão hòa

Nam < 21 đơn vị/ tuần

- Giảm cân: Duy trì trọng lượng cơ thể bình thường (BMI: 18,5 - 24,9)

Trang 24

- Hạn chế uống rượu: Uống rượu không quá 2 ly nhỏ mỗi ngày tương đương 30 ml ethanol, 720 ml bia, 300 ml rượu vang, hoặc 90 ml whisky mỗi ngày Với nữ giới và người nhẹ cân, liều lượng giảm chỉ còn một nửa

- Hoạt động thể lực: Đi bộ nhanh ít nhất 30 phút mỗi ngày và hầu hết các ngày trong tuần

- Giảm lượng muối < 100 mmol mỗi ngày (2,4 g natri hoặc 6 g muối)

- Duy trì đủ lượng kali trong khẩu phần (khoảng 90 mmol mỗi ngày)

- Duy trì chế độ ăn uống đủ lượng canxi và magie cho sức khỏe nói chung

- Ngừng hút thuốc và giảm lượng chất béo bão hòa và cholesterol trong khẩu phần cho sức khỏe tim mạch tổng thể

* Tại Việt Nam:

Theo hướng dẫn chẩn đoán, điều trị THA của Bộ Y tế áp dụng các biện pháp tích cực thay đổi lối sống cho mọi bệnh nhân để ngăn ngừa tiến triển, giảm được HA, giảm số thuốc cần dùng và giảm các biến chứng của bệnh THA cho người bệnh [20]:

- Chế độ ăn hợp lý, đảm bảo đủ kali và các yếu tố vi lượng:

+ Giảm ăn mặn (< 6 gam muối hay 1 thìa cà phê muối mỗi ngày)

+ Tăng cường rau xanh, hoa quả tươi

+ Hạn chế thức ăn có nhiều cholesterol và axit béo no

- Tích cực giảm cân (nếu quá cân), duy trì cân nặng lý tưởng với chỉ số

khối cơ thể (BMI: Từ 18,5 – 22,9 kg/m2)

- Cố gắng duy trì vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ

- Hạn chế uống rượu, bia: Số lượng ít hơn 3 cốc chuẩn/ngày (nam), ít hơn 2 cốc chuẩn/ngày (nữ) và tổng cộng ít hơn 14 cốc chuẩn/tuần (nam), ít hơn

9 cốc chuẩn/tuần (nữ) 1 cốc chuẩn chứa 10g ethanol tương đương với 330 ml bia hoặc 120 ml rượu vang, hoặc 30 ml rượu mạnh

Trang 25

- Ngừng hoàn toàn việc hút thuốc lá hoặc thuốc lào

- Tăng cường hoạt động thể lực ở mức thích hợp: Tập thể dục, đi bộ hoặc vận động ở mức độ vừa phải, đều đặn khoảng 30 – 60 phút mỗi ngày

- Tránh lo âu, căng thẳng thần kinh, cần chú ý đến việc thư giãn, nghỉ ngơi hợp lý

- Tránh bị lạnh đột ngột

* Theo “Khuyến cáo về chẩn đoán và điều trị THA năm 2015” của Hội tim

mạch học quốc gia Việt Nam [20] đã đưa ra các biện pháp không dùng thuốc nhằm giảm HA và/hoặc các yếu tố nguy cơ tim mạch như sau:

Bảng 1.2 Các biện pháp không dùng thuốc nhằm giảm HA

và/hoặc các yếu tố nguy cơ tim mạch

Lượng muối ăn vào Hạn chế 5-6 g/ngày Dùng lượng cồn vừa phải Nam: giới hạn 20-30g/ngày

Nữ: giới hạn 10-20gam/ngày Hàng ngày tăng cường rau củ, trái cây, ít chất béo, thay chất béo bão hòa

bằng chất béo đơn – không bão hòa, tăng ăn cá có dầu

Đích vòng eo Nam: < 90 cm, Nữ < 80 cm Luyện tập thường xuyên ≥ 30phút/ngày, 5-7 ngày/tuần

Không hút thuốc, tránh xa khói thuốc

Trang 26

1.2 Một số nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng trong bệnh tăng huyết áp trên thế giới và tại Việt Nam

1.2.1 Trên thế giới

Nghiên cứu ở Mỹ năm 1999 - 2000 trên 1565 người cho kết quả: Tỷ lệ người mắc THA là 28,7%, trong đó có 31,1% không nhận biết được bệnh và 41,6% không điều trị THA bằng thuốc [52]

Nghiên cứu của tác giả Macedo ME tại Bồ Đào Nha năm 2003 tiến hành trên 5023 người có tuổi từ 18 - 90 tuổi, trong số bệnh nhân bị THA chỉ có 46,1% biết về bệnh THA, 39% bệnh nhân dùng thuốc chống THA và chỉ có 11,2% ĐTNC kiểm soát được huyết áp của họ [56]

Nghiên cứu cắt ngang được thực hiện tại cộng đồng ở đô thị Addis Ababa của Tesfaye F (2009) cho thấy chỉ có 35,2% bệnh nhân THA nhận thức được

% ĐTNC không hút thuốc, tỷ lệ nam giới kiểm soát được HA là 26,4% cao hơn

nữ giới (21,6%); Có 76,6% ĐTNC xác định đúng mức HATT bình thường và 78,9% ĐTNC xác định đúng mức HATTr bình thường; Trên 2/3 ĐTNC (65,1%) biết từ 3 biến chứng trở lên [57]

Nghiên cứu của Piwonska A và cộng sự tại Ba Lan tiến hành trên 6977 nam giới và 7792 nữ giới tuổi từ 20-74, cho thấy: 2 biến chứng được đối tượng nghiên cứu biết đến nhiều nhất là đột quỵ và suy tim với 58% nam và 69% nữ biết tới biến chứng đột quỵ; 60% nam và 65% nữ biết tới biến chứng suy tim của bệnh THA [60]

Trang 27

Nghiên cứu của Awotidebe TO và cộng sự tiến hành trên 150 bệnh nhân THA tại Nigeria, cho thấy: Có 67,3% ĐTNC có kiến thức chưa đạt về việc vận động hợp lý trong việc kiểm soát THA, 74% ĐTNC có thái độ chưa tốt và 60,0% ĐTNC thực hành chưa đạt về việc vận động hợp lý để kiểm soát HA [49]

Nghiên cứu của Siraj Ahmad và cộng sự tiến hành trên 354 bệnh nhân THA tại Ấn Độ, cho thấy: 31,4% ĐTNC vẫn hút thuốc, 15,5% ĐTNC vẫn uống rượu Có tới 72,3% ĐTNC có kiến thức chưa đạt, 77,7% ĐTNC có thái độ chưa đạt và 82,8% có thực hành chưa đạt về dự phòng biến chứng của bệnh tăng huyết áp [61]

Nghiên cứu của Sanjiv Bhatia và cộng sự tiến hành trên 300 người tại Lucknow, Ấn Độ, cho thấy: Về kiến thức về bệnh THA, có 88,6% ĐTNC biết

về chỉ số THA, 92,6% ĐTNC biết THA là một bệnh, 53,3% ĐTNC biết các triệu chứng của THA, 56,6% ĐTNC biết đến các biến chứng trong bệnh THA, 63,3% ĐTNC đồng ý rằng vận động hợp lý giúp kiểm soát HA, có 84,6% ĐTNC biết rằng rượu là nguyên nhân chính làm tăng huyết áp, 89,3% ĐTNC biết rằng chế độ ăn mặn có nguy cơ dẫn đến tăng huyết áp, 92% ĐTNC biết rằng hút thuốc lá là nguyên nhân chính làm tăng huyết áp và 96,6% ĐTNC biết rằng bệnh béo phì có liên quan với THA Về thái độ, chỉ có 53,3% ĐTNC đồng

ý rằng cần phải giảm lượng muối ăn vào để ngăn ngừa THA, 48,3% ĐTNC đồng ý rằng việc kiểm tra huyết áp thường xuyên là rất quan trọng, 60% ĐTNC đồng ý rằng nên thường xuyên đi khám bác sĩ, 55,6% ĐTNC đồng ý rằng dùng thuốc theo chỉ định giúp kiểm soát THA và 70% ĐTNC đồng ý rằng tập thể dục thường xuyên giúp có lợi cho việc kiểm soát HA Về thực hành, chỉ 30% đối tượng nghiên cứu thực hành kiểm tra thường xuyên huyết áp [62]

1.2.2 Tại Việt Nam

Trang 28

Phần lớn các nghiên cứu đều chỉ ra nhận thức về THA của người dân trong cộng đồng vẫn còn rất nhiều hạn chế, thái độ với việc điều trị THA nói chung và điều trị để đạt được số HA mục tiêu còn khá thờ ơ Ngay cả hiểu biết

về các biến chứng của cộng đồng về THA cũng còn khá thấp Mọi người chủ yếu biết đột qụy (khoảng 90%) và nhồi máu cơ tim (khoảng 80%) là hai biến chứng phổ biến của THA, chỉ có 50% ĐTNC biết đến các biến chứng khác của bệnh như suy tim, suy thận, giảm thị lực [22]

Theo tác giả Trần Đỗ Trinh và CS trong “Điều tra dịch tễ học bệnh THA” năm 1993, có 67,5% bệnh nhân không biết mình bị THA, 15% bệnh nhân biết mình bị THA nhưng không điều trị, 13,5% bệnh nhân có điều trị nhưng thất thường, không đúng cách [42]

Theo một nghiên cứu của Viện Tim Mạch Việt Nam năm 2001: Chỉ có 23% người (>25 tuổi) được hỏi hiểu đúng về các YTNC của THA: có 37,5% hiểu sai hoặc không rõ về tất cả các YTNC của THA [25]

Trong nghiên cứu của Trần Thiện Thuần tại quận 9 thành phố Hồ Chí Minh năm 2006 cho thấy kiến thức về bệnh lý THA và nguyên nhân dẫn đến THA còn hạn chế: Có 44% ĐTNC có kiến thức về dấu hiệu bệnh THA, 62%

có kiến thức về biến chứng THA, 52,7% có kiến thức về chế độ ăn trong điều trị THA, 66% cho rằng cần thiết kiểm tra huyết áp [39]

Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Lân Việt (2006) cho thấy: Chỉ có 24,9% đối tượng nghiên cứu sử dụng thuốc điều trị bệnh Kiến thức của người dân về biến chứng của bệnh tăng huyết áp dao động từ 52 % - 84,7% [46]

Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Kim Kế (2013) về KAP của NCT

về bệnh và biến chứng của bệnh cho thấy: Hơn một nửa số NCT điều tra có kiến thức tốt về bệnh (50,4%), tuy nhiên tỷ lệ kiến thức kém còn khá cao (20,0%) Về thái độ, tỷ lệ NCT đạt mức độ tốt thấp (36,0%), mức độ kém còn cao (28,0%) Về thực hành, tỷ lệ NCT điều tra có thực hành tốt thấp (19,5%),

Trang 29

tỷ lệ thực hành kém cao (45,0%); KAP của NCT về điều trị bệnh THA: Tỷ lệ NCT có kiến thức kém còn cao (20,2%) Về thái độ, tỷ lệ NCT có mức độ kém còn cao (30,2%) Về thực hành, tỷ lệ NCT có thực hành tốt thấp (18,6%), tỷ lệ thực hành kém còn rất cao (46,1%) [23]

Nghiên cứu của Đinh Văn Sơn (2012) cho thấy: Có 62% ĐTNC có kiến thức phòng tránh biến chứng THA không đạt và 38,5% ĐTNC thực hành không đạt Trong đó, có 52,3% ĐTNC có kiến thức không đạt về lối sống tích cực, riêng hai biện pháp là duy trì vòng bụng và tránh bị lạnh đột ngột thì chỉ có 0,5% và 6,3% ĐTNC biết đến, có tới 21,5% ĐTNC hoàn toàn không biết các biến chứng trong bệnh THA, chỉ có 2% ĐTNC có hiểu biết về dấu hiệu suy thận và 2,5% ĐTNC có hiểu biết về các dấu hiệu biến chứng ở mắt, số ĐTNC không biết về nguyên tắc điều trị THA còn khá cao 8,8% Về thực hành dự phòng biến chứng, có 34,6% ĐTNC chưa thực hiện đúng nguyên tắc điều trị, 40% ĐTNC chưa thực hiện đúng nguyên tắc dùng thuốc hạ áp và có tới 80% ĐTNC thực hiện các biện pháp phòng TBMMN chưa đạt [33]

Trong nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa (2012) cho kết quả: 48,3% ĐTNC có kiến thức chưa đạt về dự phòng biến chứng THA, 40% ĐTNC thực hành chưa đạt Vẫn còn 16,5% số ĐTNC vẫn sử dụng rượu/bia, có 26,5% số ĐTNC chưa hoạt động thể lực thường xuyên [18]

Trong nghiên cứu của Ngô Thị Hương Giang (2013) cho thấy: Chỉ có 50,4% số ĐTNC điều trị THA là dùng thuốc kết hợp với thay đổi lối sống, vẫn còn 49,6% Số ĐTNC vẫn thực hiện sai nguyên tắc điều trị [12]

Trong nghiên cứu của Trịnh Thị Hương Giang (2013) cho kết quả: 17,8% ĐTNC có kiến thức chưa đạt về phòng biến chứng THA và 71,3% ĐTNC thực hành không đạt Trong đó, có 21,1% ĐTNC vẫn sử dụng rượu, bia; 42,9% ĐTNC không giảm lượng muối, nước mắm khi chế biến thức ăn; 64,7% thực hành không đạt để phòng biến chứng TBMMN [13]

Trang 30

Kết quả nghiên cứu của Trịnh Thị Thúy Hồng (2015) cho thấy: Có 31,9% ĐTNC có kiến thức đạt về yếu tố nguy cơ dẫn đến biến chứng; có 29,3% ĐTNC

có kiến thức đạt về lối sống và chỉ có 29,4% ĐTNC thực hành đạt về dự phòng biến chứng của bệnh THA Trong đó, 27% ĐTNC có kiến thức không đúng về nguyên tắc điều trị THA, 16,2% ĐTNC không biết hoặc có kiến thức không đúng về nguyên tắc dùng thuốc hạ áp, 19,2% ĐTNC không biết hoặc biết chưa đúng về chỉ số THA, có tới 68,1% ĐTNC có kiến thức không đạt về các yếu tố nguy cơ, 65,2% ĐTNC có kiến thức không đạt về các biến chứng của THA Về thực hành dự phòng biến chứng THA, có 48% ĐTNC chỉ dùng thuốc mà không thay đổi lối sống sau khi biết mình bị bệnh THA, 24,5% ĐTNC chỉ uống thuốc khi huyết áp cao, 27% ĐTNC thường xuyên quên uống thuốc, có tới 52,2% ĐTNC chưa vận động hợp lý, 40,7% ĐTNC chưa thực hiện chế độ ăn hạn chế muối, 49,5% ĐTNC chưa thực hiện chế độ ăn hạn chế mỡ động vật và 43,6% ĐTNC vẫn hút thuốc lá, thốc lào, 23,5% ĐTNC chưa thực hiện chế độ ăn tăng cường rau xanh, hoa quả tươi [21]

Nghiên cứu của Nguyễn Phan Thạch (2015) cho thấy: Có 51,6% ĐTNC

có kiến thức không đạt và 58% ĐTNC có thực hành không đạt về dự phòng biến chứng trong bệnh THA Trong đó, 10%ĐTNC không biết các dấu hiệu của TBMMN, 85% ĐTNC không biết các dấu hiệu của suy thận, 66,5% ĐTNC không biết bất cứ dấu hiệu nào của suy tim, 28,1% đối tượng nghiên cứu có kiến thức chưa đúng hoặc không biết các xử trí khi xuất hiện các dấu hiện của biến chứng [36]

1.2.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng trong bệnh tăng huyết áp

Trang 31

Theo nghiên cứu của Aysha Almas tại Karachi, Pakistan cho thấy: Kiến thức chung về THA ở nam và nữ có sự khác biệt (21,80% nam và 20,07% nữ),

sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê p<0,05 [50]

Nghiên cứu của Piwonska A tại Ba Lan (2003 – 2005) tiến hành trên

6977 nam và 7792 nữ có tuổi từ 20 – 74 tuổi cho thấy: Có tới 32% nam và 23%

nữ không biết bất kỳ biến chứng nào của THA [60] Có mối liên quan giữa kiến thức phòng tránh biến chứng với trình độ học vấn, những người có trình

độ học vấn trên cấp 3 có kiến thức về phòng tránh biến chứng của THA đạt cao hơn so với những người có trình độ học vấn từ cấp 3 trở xuống (p<0,05) [60]

Theo nghiên cứu của Jiang B và cộng sự ở Bắc Kinh cho thấy, những người có tiền sử trong gia đình có người thân bị tăng huyết áp có kiến thức cao hơn so với những ĐTNC ở trong gia đình không có tiền sử người thân bị THA

Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p<0,05 [53]

Theo nghiên cứu của Nguyễn Kim Kế tiến hành trên 900 người cao tuổi tại thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên năm 2013 cho thấy: Có mối liên quan KAP dự phòng THA với bệnh THA Những người cao tuổi có kiến thức về dự phòng THA chưa tốt có nguy cơ mắc bệnh cao hơn gấp 2 lần những NCT có kiến thức dự phòng tốt Những NCT có thái độ về dự phòng THA chưa tốt thì

có nguy cơ mắc bệnh cao hơn gấp 3,4 lần những NCT có kiến thức dự phòng THA tốt Những NCT có thực hành về dự phòng THA chưa tốt thì có nguy cơ mắc bệnh cao hơn gấp 4,3 lần những NCT có thực hành dự phòng THA tốt [23]

Theo nghiên cứu của Nguyễn Bích Ngọctiến hành trên 398 người cao tuổi tại thị trấn Thanh Miện, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương năm 2007 cho thấy: Có mối liên quan giữa kiến thức phòng chống THA với tỷ lệ THA, việc tiếp cận nguồn thông tin phòng chống THA và thực hành phòng chống THA Những NCT có kiến thức phòng chống THA không đạt có nguy cơ THA cao

Trang 32

gấp 8 lần so với những người có kiến thức đạt (p<0,05) NCT không được tiếp cận với nguồn thông tin về phòng chống THA có nguy cơ THA cao gấp 2,9 lần

so với những người được tiếp cận với nguồn thông tin về phòng chống THA (p<0,05) NCT có kiến thức về phòng chống THA không đạt có nguy cơ thực hành không đạt cao gấp 6 lần so với những người có kiến thức đạt và ngược lại (p<0,001) [31]

Nghiên cứu của Trần Văn Tân tiến hành trên 600 người dân từ 25-64 tuổi tại hai xã đảo Nhơn Châu, Nhơn Hội, thành phố Quy Nhơn, Bình Định năm 2014 cho thấy: Có sự khác biệt giữa thực hành phòng chống THA với giới tính, nghề nghiệp, tiền sử gia đình có người bị THA và kiến thức phòng chống THA của ĐTNC Cụ thể, nam giới thực hành đúng thấp hơn chỉ bằng 0,3 lần

so với nữ (p<0,05) Những đối tượng lao động trí óc và nghề khác như nội trợ, buôn bán tự do và nghỉ hưu có tỷ lệ thực hành phòng THA cao hơn đối tượng lao động chân tay (p<0,05) Những người gia đình có người bị THA, có tỷ lệ thực hành đúng cao hơn gấp 1,2 lần so với gia đình không có người bị THA (p<0,001) Những đối tượng nghiên cứu có kiến thức đúng thì thực hành đúng gấp 1,8 lần so với người có kiến thức chưa đúng về phòng tăng huyết áp (p<0,05) [35]

Theo nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa tiến hành trên 170 bệnh nhân THA nguyên phát, trên 25 tuổi được quản lý tại phòng khám bệnh viện E Hà Nội năm 2012, cho thấy: Có sự khác biệt về kiến thức phòng tránh biến chứng của THA với trình độ học vấn, nguồn thông tin mà ĐTNC nhận được Những người có trình độ trên cấp 3 có kiến thức phòng tránh biến chứng đạt cao hơn gấp 2,8 lần những người có trình độ từ cấp 3 trở xuống Những người nhận được thông tin từ CBYT có kiến thức không đạt chỉ bằng 0,4 lần những người nhận được thông tin từ nguồn khác [12]

Trang 33

Nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa (2012), Ngô Thị Hương Giang (2013) đều cho kết quả: Có mối liên quan giữa kiến thức phòng tránh biến chứng với thời gian bị THA Những người bị THA trên 5 năm có kiến thức đạt cao hơn so với những người bị THA dưới 5 năm (p<0,05) [12],[18]

Trong nghiên cứu của Trần Thiện Thuần (2006), nghiên cứu của Ngô Thị Hương Giang (2013) cho thấy: Có mối liên quan giữa kiến thức dự phòng biến chứng trong bệnh THA của ĐTNC với kinh tế gia đình, những người thuộc nhóm hộ gia đình trên cận nghèo có kiến thức đạt cao hơn so với những người thuộc nhóm hộ gia đình cận nghèo/nghèo Mối liên quan này có ý nghĩa thống

kê với p<0,05 [12],[39]

Theo nghiên cứu của Trịnh Thị Thúy Hồng tiến hành trên 204 bệnh nhân THA điều trị ngoại trú tại BV Đa khoa Tân Yên, Bắc Giang năm 2015 cho thấy: Các yếu tố liên quan đến kiến thức phòng biến chứng THA bao gồm thời gian

bị THA, tiền sử gia đình bị THA Những người bị THA từ 5 năm trở lên thì có khả năng có kiến thức đạt cao gấp 4,23 lần so với những người bị THA dưới 5 năm (p<0,05) Những người mà tiền sử gia đình có người bị THA thì có khả năng có kiến thức đạt cao gấp 1,83 lần so với những người không có tiền sử gia đình bị THA [21]

Trong nghiên cứu của Đinh Văn Sơn tiến hành trên 205 bệnh THA đang được quản lý tại các trạm y tế xã của huyện Bình Xuyên, Vĩnh Phúc năm 2012 cho thấy: Có mối liên quan giữa kiến thức phòng tránh biến chứng của THA với giới tính của ĐTNC, nam giới có nguy cơ có kiến thức không đạt chỉ bằng 0,4 lần nữ giới (p<0,05) Có mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa kiến thức phòng tránh biến chứng của THA với trình độ học vấn, cơ cấu gia đình của ĐTNC với p<0,05 [33]

Kết quả của một vài nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố liên quan đến thực hành dự phòng biến chứng của THA bao gồm: Giới nữ; nghề nghiệp là

Trang 34

hưu trí; mức độ HA hiện tại < độ 1; tiền sử BN đã bị biến chứng của THA; CBYT giải thích rõ về bệnh và cách phòng biến chứng; người thân nhắc nhở,

hỗ trợ trong điều trị phòng biến chứng; tiếp cận từ 3 nguồn thông tin trở lên và kiến thức phòng tăng huyết áp đạt

Theo nghiên cứu của Trịnh Thị Thúy Hồng cho thấy: Có mối liên quan giữa thực hành phòng biến chứng của THA với giới, mức độ HA hiện tại và kiến thức dự phòng BC của ĐTNC Nữ giới có khả năng có thực hành đạt cao gấp 2,53 lần so với nam giới (p<0,05) Những bệnh nhân có HA hiện tại < độ

1 thì có khả năng thực hành đạt cao gấp 2,48 lần so với bệnh nhân có HA hiện tại ≥ độ 1(p<0,05) Có mối liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng biến chứng của THA, những người có kiến thức đạt về phòng biến chứng của THA thì có khả năng có thực hành phòng biến chứng của THA đạt cao gấp 2,63 lần

so với những người có kiến thức không đạt về phòng biến chứng của THA Mối liên quan này có ý nghĩa thống kê với p<0,05 [21]

Nghiên cứu của Bùi Thị Thanh Hòa cho thấy: Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thực hành giữa nam và nữ, phụ nữ có khả năng thực hành phòng tránh biến chứng của THA đạt cao hơn nam gấp 2,1 lần Có sự khác biệt về thực hành phòng tránh biến chứng THA giữa nhóm có tiền sử từng gặp biến chứng và nhóm chưa từng gặp biến chứng, nhóm có tiền sử gặp biến chứng có thực hành đạt cao hơn 28,2 lần nhóm chưa từng gặp biến chứng (p<0,001) Có mối liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng tránh biến chứng của THA (p<0,05) Những người có kiến thức về phòng tránh biến chứng của THA đạt thì thực hành phòng biến chứng của THA đạt cao gấp 4,8 lần những người có kiến thức không đạt [12]

Theo nghiên cứu của Trịnh Thị Hương Giang tiến hành trên 275 bệnh nhân THA điều trị ngoại trú tại khoa khám bệnh BV Đa khoa tỉnh Ninh Bình năm 2015 cho thấy: Những BN được CBYT giải thích rõ về bệnh và cách phòng

Trang 35

tránh biến chứng trong bệnh THA có thực hành đạt cao gấp 2,93 lần những bệnh nhân không được CBYT giải thích rõ, mối liên quan này có ý nghĩa thống

kê với p<0,05 Những người bệnh tiếp cận từ 3 nguồn thông tin trở lên có thực hành phòng biến chứng cao gấp 3,76 lần so với nhóm người bệnh tiếp cận ít hơn 3 nguồn thông tin (p<0,05) Kiến thức phòng biến chứng trong bệnh THA đạt hay không đạt liên quan đến thực hành phòng biến chứng của THA với tỷ

số chênh khá cao Với nhóm bệnh nhân có kiến thức phòng biến chứng của THA đạt có thực hành phòng biến chứng gấp 6,68 lần so với nhóm bệnh nhân

có kiến thức không đạt [13]

Kết quả nghiên cứu của Đinh Văn Sơn cho thấy: Có mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa kiến thức và thực hành phòng biến chứng của ĐTNC Những người có kiến thức về phòng tránh biến chứng THA không đạt thì có nguy cơ thực hành phòng biến chứng không đạt cao gấp 7 lần những người có kiến thức đạt [33]

Theo nghiên cứu của Nguyễn Phan Thạch tiến hành trên 320 bệnh nhân THA đang được điều trị tại BV Đa khoa tỉnh Bình Định năm 2015 cho thấy: Những BN có trình độ học vấn dưới cấp 3 có thực hành không đạt cao hơn 2,45 lần so với nhóm trình độ trên cấp 3 (p<0,05) Những người có nghề nghiệp khác không phải là cán bộ hưu trí thì có thực hành không đạt cao hơn 2,06 lần so với cán bộ hưu trí (p<0,05) Những bệnh nhân có người thân trong gia đình bị THA hoặc các biến chứng do THA có thực hành không đạt cao hơn 2,4 lần so với nhóm không có người thân bị THA (p<0,05) Những bệnh nhân có kiến thức không đạt thì thực hành không đạt cao hơn 7,48 lần so với những BN có kiến thức đạt [36]

Nghiên cứu của Đinh Văn Sơn (2012), Ngô Thị Hương Giang (2013) cũng chỉ ra rằng có mối liên quan có ý nghĩa thống kê (p<0,05) giữa thực hành phòng biến chứng với cơ cấu gia đình, những người sống cùng gia đình có thực

Trang 36

- Tuổi, giới, học vấn, nghề nghiệp

- Điều kiện kinh tế gia đình, cơ cấu gia đình

- Thời gian phát hiện bệnh, mức

độ bệnh

Kiến thức dự phòng biến chứng

- Kiến thức về biến chứng THA (loại biến chứng, dấu hiệu nhận biết các loại biến chứng, đối tượng nguy cơ cao gặp biến chứng, mức độ nguy hiểm các biến chứng, cách xử trí khi gặp cơn THA kịch phát, nhận biết sớm dấu hiệu tai biến sớm)

- Kiến thức về điều trị THA (nguyên tắc

Trang 37

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

Trang 38

* Đối tượng nghiên cứu:

Bệnh nhân THA đang điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên, chưa bị biến chứng của THA, tinh thần bình thường, có khả năng cung cấp thông tin và đồng ý tham gia nghiên cứu

* Tiêu chuẩn loại trừ:

- Bệnh nhân THA đã có biến chứng tai biến mạch máu não, suy tim, suy thận, tổn thương mắt, Basedow, do THA hay không do THA gây ra

- BN đang nhiễm trùng nặng như viêm phổi, viêm não, màng não, Bệnh nhân đang mắc các bệnh cấp tính nội, ngoại khoa

- BN có tiền sử rối loạn tâm thần

- BN không hợp tác nghiên cứu

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Thời gian: Từ 3/2017 – 10/2017

- Địa điểm: Trung tâm Y tế huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu mô tả, thiết kế nghiên cứu cắt ngang

2.3.2 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu

2.3.2.1 Cỡ mẫu

Áp dụng cỡ mẫu điều tra cho nghiên cứu mô tả cắt ngang:

Trang 39

2 2 / 1

.

d

q p Z

Trong đó:

n: cỡ mẫu tối thiểu cho nghiên cứu

p = 0,6: Tỷ lệ thực hành đạt của người bị THA về phòng biến chứng theo nghiên cứu: “Khảo sát kiến thức và thực hành dự phòng biến chứng của tăng huyết áp ở bệnh nhân tăng huyết áp được quản lý ngoại trú tại bệnh viện E Hà Nội năm 2012” của Bùi Thị Thanh Hòa [18]

q = 1- 0,6 = 0,4 d: Độ chính xác tương đối, chọn d= 0,06

Z1 – α / 2 Hệ số giới hạn tin cậy, Z(1 -  /2) = 1,96 với  = 0,05 tương ứng với

độ tin cậy là 95%

Thay vào công thức tính được cỡ mẫu tối thiểu là: 256 Chúng tôi điều tra 276 bệnh nhân có đủ tiêu chuẩn

2.3.2.2 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu

- Chọn mẫu thuận tiện, có chủ đích

- Tất cả bệnh nhân đủ tiêu chuẩn đều được lựa chọn vào nghiên cứu không phân biệt độ tuổi, giới tính

Năm 2017, Trung tâm Y tế huyện Ân Thi có 1362 bệnh nhân tăng huyết

áp điều trị ngoại trú đýợc quản lý

Tiến hành thu thập số liệu từ tháng 6/2017 - 7/2017

Hàng ngày nghiên cứu viên và ĐTV ngồi tại phòng khám THA của Trung tâm Y tế huyện Ân Thi từ thứ 2 đến thứ 6 Mỗi bệnh nhân đến xếp sổ khám bệnh THA được hỏi bệnh, hỏi ý kiến, mời tham gia vào nghiên cứu cho đến khi đủ mẫu nghiên cứu

Trang 40

Những bệnh nhân được lựa chọn và đồng ý tham gia nghiên cứu khi được CBYT đo huyết áp, kê đơn và cấp thuốc xong sẽ được ĐTV mời vào tiến hành phỏng vấn trực tiếp

Kết thúc quá trình phỏng vấn những bệnh nhân này được ĐTV đo cân nặng, chiều cao và vòng bụng

2.3.3 Biến số nghiên cứu

Sau khi tham khảo nhiều nghiên cứu trước đây, dựa trên các quy ước, thang đo tiêu chuẩn được sử dụng trong nghiên cứu khoa học và dựa trên quyết định hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh tăng huyết áp của Bộ Y tế, chúng tôi

trình bày các biến số (chi tiết tại phụ lục 1) theo các nhóm sau:

- Nhóm biến số về thông tin chung

- Nhóm biến số về kiến thức dự phòng biến chứng trong bệnh THA của đối tượng nghiên cứu

- Nhóm biến số về thái độ dự phòng biến chứng trong bệnh THA của đối tượng nghiên cứu

- Nhóm biến số về thực hành dự phòng biến chứng trong bệnh THA của đối tượng nghiên cứu

2.3.4 Phương pháp thu thập số liệu 2.3.4.1 Công cụ thu thập số liệu:

Bộ câu hỏi phỏng vấn thiết kế sẵn (phụ lục 2) Bộ câu hỏi gồm 4 phần chính:

- Thông tin chung (thông tin về nhân khẩu học, sự hỗ trợ từ gia đình, tiếp cận thông tin y tế, thông tin về bệnh THA của đối tượng)

- Kiến thức dự phòng biến chứng trong bệnh THA của ĐTNC

- Thái độ dự phòng biến chứng trong bệnh THA của ĐTNC

- Thực hành dự phòng biến chứng trong bệnh THA của ĐTNC

Tiêu đề	Kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng biến chứng ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên và một số yếu tố liên quan
Tác giả	Phạm Hương Lan
Người hướng dẫn	TS. Trịnh Văn Hùng
Trường học	Đại học Y Dược Thái Nguyên
Chuyên ngành	Y học dự phòng
Thể loại	Luận văn thạc sĩ y học
Năm xuất bản	2017
Thành phố	Thái Nguyên

Định dạng
Số trang	117
Dung lượng	2,7 MB