Tư tưởng của v i lênin về nhà nước trong tác phẩm nhà nước và cách mạng và ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa việt nam hiện nay

Vấn đề nhà nước trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” có ý nghĩa không chỉ ở phương diện lý luận khi nó đã làm tròn sứ mệnh tư tưởng trong thời đại của nó mà còn có ý nghĩa thực tiễn đố

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-0O0 -

NGUYỄN KHÁNH HƯNG

TƯ TƯỞNG CỦA V.I.LÊNIN VỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG”

VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

TP HỒ CHÍ MINH – 2021

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-0O0 -

NGUYỄN KHÁNH HƯNG

TƯ TƯỞNG CỦA V.I.LÊNIN VỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG”

VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Mã số: 8.22.90.08

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

TS TRẦN CHÍ MỸ

TP HỒ CHÍ MINH – 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc và trung thực của bản thân tôi dưới sự hướng dẫn của TS Trần Chí Mỹ Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình

Người cam đoan

Nguyễn Khánh Hƣng

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 8

4 Đối tượng nghiện cứu và phạm vi nghiên cứu của luận văn 9

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 9

6 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận văn 9

7 Kết cấu của luận văn 10

PHẦN NỘI DUNG 11

Chương 1: V.I.LÊNIN VÀ TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” 11

1.1 BỐI CẢNH HÌNH THÀNH TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG CỦA V.I.LÊNIN 11

1.1.1 Bối cảnh thế giới 11

1.1.2 Bối cảnh nước Nga 14

1.1.3 V.I.Lênin và quá trình hình thành tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” 16

1.2 MỤC ĐÍCH, KẾT CẤU, NỘI DUNG CƠ BẢN VÀ Ý NGHĨA CHUNG CỦA TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” 23

1.2.1 Mục đích và kết cấu của tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” 23

1.2.2 Khái quát những nội dung co bản trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” 25

Kết luận chương 1 43

Chương 2: VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 44

2.1 VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG: CỦA V.I.LÊNIN 44

2.1.1 Tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước 44

2.1.2 Tư tưởng về nhà nước chuyên chính vô sản trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin 50

2.2 Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG NAHF NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 67

2.2.1 Hồ Chí Minh vận dụng chủ nghĩa Mác và tư tưởng của V.I.Lê nin về nhà nước và Nhà nước chuyên chính vô sản vào cách mạng Việt Nam 67

2.2.2 Tư tưởng của V.I.Lênin về Nhà nước và Nhà nước chuyên chính vô sản là cơ sở tư tưởng, kim chỉ nam cho Đảng Cộng sản và nhân dân ta trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 80

Kết luận chương 2 100

KẾT LUẬN CHUNG 101

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhà nước là một hiện tượng lịch sử, sự hiện diện của nhà nước là sản phẩm của chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liện sản xuất và mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa Nhà nước bao giờ cũng là bộ phận cơ bản nhất của kiến trúc thượng tầng (trong xã hội có giai cấp), là trung tâm của chính trị, là mục tiêu hàng đầu của các cuộc cách mạng xã hội và là công cụ của giai cấp thống trị về kinh tế nhằm thực hiện mục tiêu của mình Chính vì lẽ đó, các nhà kinh điển mác-xít rất quan tâm đến vấn đề nhà nước nói chung và nhà nước vô sản nói riêng Đề cập đến vấn đề nhà nước không thể không đề cập đến tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm nhà nước và cách mạng của V.I.Lênin với tư cách là một trong những tác phẩm biểu hiện tập trung những quan điểm mác-xít về vấn đề nhà nước

Vấn đề nhà nước trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” có ý nghĩa không chỉ ở phương diện lý luận khi nó đã làm tròn sứ mệnh tư tưởng trong thời đại của nó mà còn có ý nghĩa thực tiễn đối với công cuộc xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa của các Đảng Cộng sản trên thế giới cũng như ở Việt Nam Vì vậy, nếu đề cập đến lý luận về nhà nước của chủ nghĩa Mác-Lênin thì không thể không đề cập đến tác phẩm này; không thể không nghiên cứu một cách sâu sắc, nghiêm túc, thận trọng và có những kết luận khoa học về nó Trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc cũng như cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, vấn đề nhà nước là vấn đề rất quan trọng, giành giữ và thực thi quyền lực nhà nước ảnh hưởng sống còn đến cách mạng Việt Nam Do đó, bên cạnh những tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân loại, Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ tịch Hồ Chí Minh luôn kiên định, vận dụng sáng tạo và phát triển Học thuyết Mác - Lênin về nhà nước vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam trở thành Đảng

cầm quyền cho đến hiện nay, vấn đề xây dựng hoàn thiện nhà nước đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận Tuy nhiên, việc xây dựng nhà nước ở Việt Nam vẫn còn không ít hạn chế như: pháp quyền xã hội chủ nghĩa là vấn

đề mới đối với nước ta, lý luận về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa chưa hoàn thiện, nên trong thời gian qua, “tổ chức và hoạt động của bộ máy

tổ chức có một số mặt còn lúng túng Cơ chế kiểm soát quản lý quyền lực chưa hoàn thiện; vai trò giám sát của nhân dân chưa được phát huy mạnh mẽ

Hệ thống pháp luật còn một số quy định chưa thống nhất, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr.89) Những hạn chế này là một trong những nguyên nhân khiến cho sự phát triển của đất nước chưa tương xứng với tiềm năng, yêu cầu của thực tiễn đặt ra trong tình hình mới Do đó, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là yêu cầu cấp thiết Muốn vậy, cần tiếp tục nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn,

mà trong đó không thể không nhắc đến tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin với tư cách là tác phẩm trọng yếu về nhà nước, là bộ phận không thể tách rời trong của hệ tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam Hiện nay, tình hình trong nước và thế giới có nhiều thay đổi so với thời đại của Lênin Do đó, để đáp ứng những yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước, hội nhập sâu rộng vào sinh hoạt kinh tế và chính trị toàn cầu, cần phải tiếp tục đổi mới chính trị, trong đó đổi mới nhà nước là trung tâm, xây dựng

và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một tất yếu khách quan Bên cạnh đó, các thế lực thù địch vẫn núp bóng những hình thức khác nhau để phủ nhận những luận điểm đúng đắn của học thuyết Mác

về nhà nước, phủ nhận nhà nước vô sản, coi đó là nhà nước “toàn trị”, “cực quyền” nhằm phủ nhận chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Để có cơ sở lý luận để tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cũng như có cơ sở bác bỏ những quan điểm sai trái, thù địch về vấn đề nhà nước, không thể không trở lại di sản

kinh điển Mác-xít về nhà nước Trong kho tàng ấy không thể không tìm hiểu nghiên cứu nghiêm túc tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin với tư cách là tác phẩm biểu hiện tập trung những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhà nước

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, học viên chọn đề tài “Tư tưởng của V.I.Lênin về nhà nước trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” và ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay” để làm đề tài nghiên cứu và viết luận văn thạc sĩ của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” là một trong những tác phẩm

kinh điển tiêu biểu của chủ nghĩa Mác - Lênin Hơn một thế kỷ qua, cho dù lịch sử có những bước thăng trầm nhưng tác phẩm vẫn còn có những giá trị phù hợp và mang tính cấp thiết cho giai đoạn hiện nay, vì thế đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học đã nghiên cứu về tác phẩm này

dưới nhiều góc độ khác nhau Có thể khái quát các công trình đó theo các

hướng chính sau:

Thứ nhất, nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của V.I.Lênin Ở hướng nghiên cứu này có các công trình tiêu biểu sau: Cuộc đời của Lênin của tác giả Maria Prilezhayeva do Trần Khuyến biên dịch, Nxb Kim

Đồng, xuất bản năm 1980 Đây là một cuốn tiểu sử tập hợp những câu chuyện về V.I.Lênin từ những ngày thơ ấu của ông ở Xim-biếc-xcơ, tuổi thanh niên sôi nổi đấu tranh chống bất công xã hội và những giai đoạn chính trong đời hoạt động Cách mạng của Người Tác phẩm được xuất bản lần đầu

ở Liên Xô vào năm 1970 và đã được dịch sang nhiều thứ tiếng khác nhau như: Anh , Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Ba Lan, Tiệp Khắc, Romania, Bulgaria, Trung Quốc, Việt Nam …Tác phẩm đã giành Giải thưởng Nhà

nước Liên Xô mang tên Nadezhda Krupskaya (1971); Bộ sách Lịch sử chủ nghĩa của Viện Nghiên cứu lịch sử phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin thuộc

Trường Đại học Nhân dân Trung Quốc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội xuất bản trong các năm 2003, 2004 Trong các tập II và tập III của bộ sách này, các học giả Trung Quốc đã nghiên cứu, trình bày một cách toàn diện, có hệ thống về thực tiễn cách mạng và hoạt động sáng tạo lý luận của V.I.Lênin qua các thời kỳ, từ khi ông bước vào con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp với tư cách là nhà lý luận mácxít cho đến những năm cuối đời Đây là bộ sách có quy mô hết sức đồ sộ trong đó có nhiều tư liệu quý về hoạt động thực tiễn cách mạng, nhất là hoạt động sáng tạo lý luận của V.I.Lênin, bao gồm cả lý luận về nhà nước và nhà nước chuyên chính vô sản Tác giả luận văn đã kế thừa, sử dụng nhiều tư liệu từ bộ sách quý này để

thực hiện luận văn của mình

Thứ hai, nghiên cứu về vấn đề nhà nước theo quan điểm mácxít nói chung và trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin nói riêng,

có thể kể đến một số công trình sau: Giới thiệu “Nhà nước và cách mạng” của Lênin, của Lý Quan Sán, Nxb Sự thật, Hà Nội, xuất bản năm 1965

Tác phẩm đã đi vào giới thiệu và phân tích nội dung cốt lõi nhất trong tác

phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin; “Nhà nước và cách mạng” trong “Đêm trước” của cách mạng tháng Mười của tác giả Phan Thanh

Khôi, được đăng trên Tạp chí Lịch sử Đảng, số 10, năm 1997 Bài viết này

đã điểm lại một số nội dung lý luận cơ bản trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” và một số sự kiện đặc trưng của Cách mạng tháng Mười Nga

năm 1917 vĩ đại; Mấy suy nghĩ về bản chất nhà nước kiểu mới qua nghiên cứu “Nhà nước và cách mạng” của Lênin, của tác giả Vũ Trọng Dung,

được đăng trên Tạp chí Triết học, số 109, năm 1999 Bài viết này tập trung nghiên cứu về vấn đề nhà nước trong tác phẩm và sự vận dụng tư tưởng về nhà nước ấy của Đảng Cộng sản Việt Nam vào công cuộc xây dựng và

hoàn thiện Nhà nước của dân, do dân, vì dân; uan điểm ch nh trị trong một s tác ph m inh điển Mác – Lênin do PGS,TS Nguyễn Thanh Tuấn,

PGS,TS Trần Ngọc Linh, PGS,TSKH Trần Nguyễn Tuyên đồng chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2008 Thông qua một số tác phẩm kinh điển chủ nghĩa Mác–Lênin trong đó có tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”, tác giả đã tập trung phân tích những điểm cơ bản trong tư tưởng chính trị của các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học, đồng thời tác phẩm cũng trình bày về những điều kiện xã hội liên quan đến việc hình

thành các tư tưởng ấy, đặc biệt là tư tưởng về nhà nước; Tư tưởng chính trị của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin và Hồ Chí Minh của PGS,TS Lê Minh

Quân, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2009 Thông qua một

số tác phẩm chủ yếu về chính trị trong đó có tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin, tác giả đã tiến hành phân tích quan điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin và Hồ Chí Minh về vấn đề dân chủ, vấn đề xây dựng và thực hiện quyền làm chủ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, vấn đề chống sự suy thoái và biến chất của quyền lực - vấn đề chống quan liêu, tham nhũng và mối quan hệ giữa những vấn đề đó với sự nghiệp

xây dựng chủ nghĩa xã hội; Vấn đề chủ nghĩa xã hội khoa học trong tác

ph m của C.Mác - Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, do TS Trần Chí Mỹ - PGS,TS

Doãn Chính – PGS,TS Đinh Ngọc Thạch đồng chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, xuất bản năm 2010 Phần nghiên cứu về “Nhà nước và

cách mạng” ở tác phẩm này của V.I.Lênin được đưa vào phần II: “sự phát triển tiếp tục của chủ nghĩa xã hội khoa học trong các tác ph m của V.I.Lênin”, qua đó tác giả đã làm rõ quan điểm về nhà nước của C.Mác và

Ph.Ăngghen được phát triển qua các giai đoạn lịch sử cùng với đó là những

lý luận cơ bản về nhà nước cũng được nêu ra và thái độ của đảng và giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động đối với nhà nước cũ và việc xây

dựng nhà nước mới như thế nào?; Giới thiệu một s tác ph m của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về chính trị, của TS Nguyễn Xuân Phong biên

soạn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2011 Tác phẩm này

giới thiệu một số tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, trong đó

có tác phẩm “ Nhà nước và cách mạng”, các tác phẩm này tiêu biểu cho các thời kỳ lịch sử liên quan đến một số vấn đề như: việc đề xuất, xây dựng các nguyên lý, lý luận chính trị tới việc xây dựng chính quyền, đấu tranh bảo vệ chế độ chính trị, đấu tranh bảo vệ đảng… của các nhà kinh điển Đồng thời, tác phẩm cũng trình bày hoàn cảnh ra đời và cấu trúc của các tác phẩm tiêu biểu, trên cơ sở đó nêu lên những ý nghĩa có giá trị to lớn của những tác

phẩm đó; Vấn đề triết học trong tác ph m của C.Mác - Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, do PGS,TS Doãn Chính – PGS,TS Đinh Ngọc Thạch đồng chủ

biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, xuất bản năm 2016 Ở tác phẩm này, phần nghiên cứu về “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin được đưa vào

phần III: “phân t ch một s tác ph m của V.I.Lênin”, thông qua đó làm nổi

bật lên nội dung chủ đạo về nhà nước, bản chất nhà nước của giai cấp bóc lột và nhà nước thủ tiêu từng sự nô dịch, bóc lột nhân dân lao động theo quan điểm mácxít, đồng thời tác phẩm cũng làm rõ đến cơ sở để nhà nước

tiêu vong; Tác ph m “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin với vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay, do TS

Lê Trọng Tuyến – TS Hà Đức Long đồng chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2017 Trong tác phẩm này, tác giả đã nêu ra những vấn đề cơ bản về nhà nước và cách mạng xã hội trong tác phẩm

“Nhà nước và cách mạng”, đồng thời tác giả đã vận dụng tư tưởng ấy vào thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện

nay Tác ph m Giới thiệu tác ph m của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước do Ngô Đức Tính

chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2001 Thông qua giới thiệu một số tác phẩm của của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh, trong đó có tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”, tác giả đã trình bày

cơ bản những nguyên lý của các nhà kinh điểm Mác – Lênin về xây dựng

đảng của giai cấp công nhân và xây dựng chính quyền nhà nước của dân,

do dân, vì dân, đồng thời vận dụng những nguyên lý ấy vào công cuộc xây dựng Đảng và Nhà nước ở Việt Nam hiện nay Nói chung, khối lượng các công trình nghiên cứu về tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” khá là đồ sộ Điều này chứng minh rằng, tác phẩm này có ý nghĩa hết sức quan trọng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam nói chung và vấn

đề xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở Việt Nam hiện nay nói riêng

Thứ ba, nghiên cứu vận dụng tư tưởng về nhà nước của V.I.Lênin

vào sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Ở hướng nghiên cứu này có thể kể đến những công trình lớn sau: Các cuốn

sách Những vấn đề lý luận về chủ nghĩa xã hội khoa học và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam do GS, TS Nguyễn Duy Quý làm chủ biên Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 1998; và Về chủ nghĩa

xã hội khoa học và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam do GS

Nguyễn Đức Bình làm chủ biên Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2003, bằng những luận cứ khoa học xác đáng, đã khẳng định lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin trong đó có lý luận về nhà nước kiểu mới của V.I.Lênin là cơ sở lý luận và phương pháp luận đúng đắn của sự đổi mới và phát triển đất nước, xây dựng nhà nước kiểu mới – Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Cuốn Chủ nghĩa xã hội từ lý luận đến thực tiễn những bài học kinh nghiệm chủ yếu do GS Lê Hữu Tầng làm chủ biên

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2003, chỉ ra rằng trong quá trình hiện thực hóa lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học cần nắm vững bài học

về mối quan hệ giữa nhà nước chuyên chính vô sản và dân chủ, phải dân chủ hóa đời sống xã hội theo tư tưởng của V.I.Lênin Xây dựng và cải tiến

bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa phải đi đôi với việc thực hành dân chủ rộng rãi, dân chủ hóa đời sống xã hội để nhân dân thực sự là chủ nhân của

bộ máy nhà nước Cuốn sách Xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân của tác giả Nguyễn Trọng Thóc chủ biên, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội, xuất bản năm 2005 Tác giả đã phân tích làm rõ mối quan biện chứng giữa việc xây dựng Nhà nước pháp quyền với việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, làm cho nhân dân hiểu được quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời giúp cho mọi người nâng cao văn hóa pháp luật, tạo mọi điều kiện cho nhân dân tham gia giám sát mọi hoạt động của nhà nước;

Cuốn sách Tư tưởng của V.I.Lênin về dân chủ do PGS, TS Doãn Chính;

PGS, TS Đinh Ngọc Thạch; TS Trần Hùng; TS Trần Chí Mỹ đồng chủ biên Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2004 Tác phẩm này tập trung nghiên cứu tư tưởng của V.I.Lênin về dân chủ và vấn đề xây dựng nhà nước dân chủ kiểu mới, đồng thời, thông qua đó rút ra ý nghĩa và bài học đối với quá trình dân chủ hóa ở Việt Nam Các công trình trên đã tập trung làm rõ vấn đề về nhà nước nói chung Cùng với đó, những công trình trên cũng đưa ra một số phân tích và nhận định tư tưởng về nhà nước ở nhiều khía cạnh khác nhau

Nhìn chung, vấn đề về nhà nước đã được các nhà nghiên cứu tiếp cận một cách đa dạng ở nhiều khía cạnh khác nhau, những công trình trên phần nào đã làm sáng tỏ một số nội dung quan trọng thuộc lĩnh vực này Tuy vậy, chưa có công trình nghiên cứu độc lập nào về vấn đề “Tư tưởng của V.I.Lênin về nhà nước trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” và ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay” Chính vì thế, trên cơ sở kế thừa những thành tựu của những nhà nghiên cứu đi trước, học viên muốn đóng góp một phần vào việc nghiên cứu vấn đề đó

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích của luận văn là phân tích, làm rõ tư tưởng về nhà nước trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin và ý nghĩa của nó

đối với sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

Nhiệm vụ của luận văn: Để đạt mục đích của mình, luận văn tập trung

giải quyết các nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, khái quát về bối cảnh ra đời, mục đích, kết cấu, nội dung và

ý nghĩa của tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”

Thứ hai, phân tích, làm rõ tư tưởng của V.I.Lênin về nhà nước trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”

Thứ ba, phân tích, làm rõ ý nghĩa của tư tưởng về nhà nước trong tác

phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghi n cứu của uận văn

Đ i tượng nghiên cứu: Tư tưởng của V.I.Lênin về nhà nước trong tác

phẩm “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin và ý nghĩa của nó đối với đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứu: Tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” trong sự

nghiệp đối mới ở Việt Nam hiện nay

5 Cơ ở uận và phương pháp nghi n cứu của uận văn

C sở l luận và phư ng pháp luận: Luận văn dựa trên cơ sở thế giới

quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa

duy vật lịch sử

Phư ng pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể

như: Lịch sử và logic, diễn dịch và quy nạp, so sánh đối chiếu, phân tích và tổng hợp, khảo cứu tài liệu…

6 Ý ngh a uận và ngh a thực tiễn của uận văn

nghĩa l luận: Luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm những quan

điểm của V.I.Lênin về nhà nước, cũng như tính khoa học và cách mạng, ý

nghĩa của nó đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

nghĩa thực tiễn: Luận văn được thực hiện và bảo vệ thành công có

thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong học tập, nghiên cứu và giảng dạy về Chủ nghĩa xã hội khoa học… tại các trường đại học, cao đẳng

ở Việt Nam

7 Kết cấu của uận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm hai chương, bốn tiết

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1 V.I.LÊNIN VÀ TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG”

1.1 BỐI CẢNH HÌNH THÀNH TÁC PHẨM “NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG” CỦA V.I.LÊNIN

1.1.1 Bối cảnh thế giới

Đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, khoét sâu những mâu thuẫn cố hữu về kinh tế và xã hội trong lòng phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Đồng thời, sự phát triển không đồng đều giữa các nước tư bản đã đào sâu thêm những mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau trong việc phân chia thị trường thế giới Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất nổ ra (1914 -1918) là tất yếu hòng chia lại thuộc địa thế giới và đồng thời dập tắt những phong trào cách mạng của giai cấp vô sản đang lên ở nhiều nước Chiến tranh do chủ nghĩa đế quốc gây ra đã làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn vốn có của chủ nghĩa tư bản như: mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản với giai cấp vô sản, giữa nhân dân các nước thuộc địa và nửa thuộc địa với các nước đế quốc xâm lược, mâu thuẫn giữa các nước đế quốc với nhau trong việc tranh giành thị trường và gây ảnh hưởng đến các nước thuộc địa…những mâu thuẫn đã thúc đẩy phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân ở nhiều nước phát triển nhanh và thuận lợi, tình thế cách mạng lần lượt xuất hiện tại nhiều nước ở lục địa Châu Âu, điều kiện của cách mạng vô sản ngày càng chín muồi Việc giai cấp công nhân trang bị vũ trang một cách trực tiếp và sử dụng bạo lực cách mạng để đoạt chính quyền từ tay giai cấp tư sản đã trở thành vấn đề thực tiễn trước mắt Do vậy, không phải ngẫu nhiên, V.I.Lênin đánh giá chủ nghĩa đế quốc là đêm trước của cách mạng vô sản Cho nên, vấn đề nhà nước, đặc biệt là nhà nước của giai cấp công nhân được đặt ra hết sức cấp

thiết, nó đòi hỏi cần phải có sự chuẩn bị lý luận về nhà nước và cách mạng cho giai cấp công nhân giành lấy chính quyền từ tay giai cấp tư sản và xây dựng nhà nước của giai cấp công nhân, đồng thời trang bị về mặt lý luận cho giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động làm cho những phong trào vũ trang có sự chỉ đạo của lý luận mácxít

Mặt khác, V.I.Lênin đã phát hiện quy luật phát triển không đồng đều

về kinh tế lẫn chính trị của chủ nghĩa tư bản trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Sự phát triển không đồng đều này đã dẫn đến việc ở mỗi nước khác nhau thì những tiền đề chính trị cho sự thắng lợi của cách mạng vô sản lại chín muồi ở những thời điểm khác nhau, mà các mâu thuẫn và xung đột gay gắt giữa các nước tư bản chủ nghĩa thì đang làm cho hệ thống đế quốc chủ nghĩa ngày càng yếu đi, tạo thời cơ thuận lợi cho việc xuyên thủng hệ thống

ấy ở điểm yếu nhất của nó Do đó, luận điểm cách mạng xã hội chủ nghĩa chỉ

có thể thắng lợi cùng một lúc ở tất cả nước tư bản chủ nghĩa hoặc ở các nước tư bản phát triển của C.Mác và Ph.Ăngghen không còn phù hợp với thực tiễn thế giới những năm đầu thế kỷ XX Vì thế, theo V.I.Lênin cần phải thay đổi bằng một luận điểm mới đó là: cách mạng xã hội chủ nghĩa không thể thắng lợi cùng một lúc ở tất cả các nước, chủ nghĩa xã hội có thể thắng lợi trước tiên ở một hoặc ở một vài nước Luận điểm này của V.I.Lênin chính là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác trong điều kiện chủ nghĩa tư bản đã chuyển hẳn sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa và đó là một phát hiện mới, quan trọng của V.I.Lênin Chính phát hiện ấy đã mang lại tương lai tươi sáng cho giai cấp công nhân quốc tế trong cuộc đấu tranh cách mạng và đồng thời nó còn giúp cho những người vô sản ở mỗi nước khác nhau phát huy được vai trò và lợi thế của mình để tiến công vào giai cấp tư sản nước mình giành lấy thắng lợi cho cách mạng

Như vậy, thời đại đế quốc chủ nghĩa đã đặt ra một nhiệm vụ quan trọng và căn bản nhất cho giai cấp công nhân và đảng mácxít ở mỗi quốc gia

khác nhau là cần phải đập tan bộ máy nhà nước tư sản, lật đổ ách thống trị bạo tàn của nó để giành lấy chính quyền về tay giai cấp công nhân Khi mà nhiệm vụ lịch sử của giai cấp công nhân là giành lấy chính quyền được đặt ra một cách thực tiễn trong thời đại lịch sử mới thì

“vấn đề thái độ của cách mạng xã hội chủ nghĩa của giai cấp vô sản đối với nhà nước không những chỉ có ý nghĩa chính trị - thực tiễn, mà còn có tính chất nóng hổi nhất nữa, - vì đây là vấn đề làm cho quần chúng thấy rõ những việc họ sẽ phải làm trong một tương lai gần đây,

để tự giải phóng khỏi ách tư bản” (V.I.Lênin, 2005f, tr 4-5)

Trong khi đó, vấn đề “có tính chất nóng hổi” về nhà nước của học thuyết Mác đã bị những người chủ nghĩa cơ hội, xét lại trong quốc tế II mà đại biểu là hai ông E.Bécstanh và C.Cauxky ra sức xuyên tạc, chống đối Mục tiêu của họ là hướng vào phê phán, phủ nhận quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về tính tất yếu lịch sử của cách mạng vô sản, cuộc cách mạng được thực hiện bằng phương pháp bạo lực cách mạng để đánh đổ nhà nước

tư sản và thay thế nó bằng nhà nước vô sản; phủ nhận nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản Họ đề xuất, bảo vệ lý luận phát triển hòa bình chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Hay nói cách khác, họ muốn trung lập hóa, hướng phong trào cách mạng của giai cấp vô sản trong khuôn khổ chật hẹp, giả dối của nền dân chủ tư sản

Trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ nhất, chủ nghĩa cơ hội phát triển, ra sức xuyên tạc học thuyết Mác, ủng hộ và ngợi ca nhà nước tư sản

đế quốc; lôi kéo giai cấp công nhân và nhân dân lao động nước mình chống lại giai cấp công nhân và nhân dân lao động nước khác với khẩu hiệu “bảo

vệ tổ quốc”, nhưng thực chất đó là chủ nghĩa sô vanh, phản động Cũng vào thời kỳ này những người vô chính phủ chủ nghĩa mà tiêu biểu là ông Bukharin và ông Bacunin chống lại mọi nhà nước, kể cả nhà nước chuyên chính vô sản Ông Bukharin đã viết hàng loạt những bài báo công khai ủng

hộ các quan điểm vô chính phủ, phản mácxít về vấn đề nhà nước, còn ông Bacunin công khai phê phán, phủ nhận mọi nhà nước nói chung, phủ nhận nhà nước vô sản đồng thời phủ nhận luôn vai trò lịch sử của giai cấp vô sản trên toàn thế giới; đề xuất tư tưởng “cân bằng” các giai cấp, thống nhất các

“hiệp hội tự do” từ bên dưới

Những tư tưởng này khi đi vào phong trào công nhân và tuyên truyền sâu rộng trong xã hội sẽ gây ra tác hại to lớn, có nguy cơ làm mất đi phương hướng chính trị của phong trào công nhân, cũng như đầu độc tư tưởng và ý thức của giai cấp công nhân…Tình hình đó đã đặt lên vai những người mácxít chân chính trong giai đoạn này một nhiệm vụ hết sức quan trọng là cần phải tổng kết một cách sáng tạo kinh nghiệm mới của cuộc đấu tranh giai cấp công nhân và từ đó phát triển thêm nữa học thuyết Mác về cách mạng vô sản và về nhà nước Để thực hiện được nhiệm vụ ấy thì trước tiên cần phục hồi và trình bày một cách có hệ thống những quan điểm của chủ nghĩa Mác về nhà nước đã bị những người chủ nghĩa cơ hội, xét lại xuyên tạc, cắt xén Những nhiệm vụ đó, được V.I.Lênin giải quyết trong tác

phẩm “Nhà nước và cách mạng”

1.1.2 Bối cảnh nước Nga

Năm 1907 sau khi cách mạng dân chủ thất bại, Nga vẫn là một nước quân chủ chuyên chế dưới sự trị vì của Nikolai II Ngày 1- 8 - 1914 Nga tham gia vào chiến tranh thế giới thứ nhất khi tuyên chiến với nước Đức Cuộc chiến kéo dài đã làm cho nền kinh tế vốn đã lạc hậu của nước Nga nay

bị đình trệ nghiêm trọng, cũng như khủng hoảng về chính trị Ngoài chiến trường quân đội Nga chịu những thất bại liên tục, binh lính chết trận ngày càng nhiều Trong khi đó, các sĩ quan trong quân đội, tư sản và địa chủ lợi dụng chiến tranh để thu lợi bất chính làm cho đời sống của mọi tầng lớp nhân dân lâm vào cảnh cùng cực, đặc biệt là giai cấp công nhân và giai cấp nông dân, ngay cả một số người trong giai cấp tư sản cũng bất mãn với chế

độ của Nga hoàng, muốn lợi dụng thời cơ để lật đổ chính quyền Trước tình hình đó, trên khắp nước Nga xảy ra nhiều cuộc bãi công và nổi loạn Ngoài mặt trận thì binh sĩ đào ngũ ngày một tăng Đến thời điểm này thì chế độ chuyên chế của Nga hoàng đã bị lung lay nghiêm trọng và không thể phục hồi được nữa, nước Nga đang tiến sát đến một cuộc cách mạng lịch sử

Năm 1917, nhân dân nước Nga oán hận chính sách tàn bạo của chế độ chuyên chế Nga hoàng và không thể tiếp tục chịu đựng hơn nữa cuộc chiến tranh đế quốc hao người tốn của chỉ vì lợi ích của giai cấp tư sản các nước đế quốc Mặt khác, những người Bônsêvích chống lại chiến tranh đế quốc với khẩu hiệu: “Biến chiến tranh đế quốc thành nội chiến cách mạng” đã được quần chúng công nông và binh sĩ khắp nước Nga đồng loạt hưởng ứng và tiến hành cuộc cách mạng Tháng 3 năm 1917, Cách mạng tháng Hai bùng

nổ, quần chúng công nông Nga vùng lên lật đổ chế độ Nga hoàng tàn bạo và thối nát, lập ra các Xôviết đại biểu công nhân, binh sĩ và nông dân Giai cấp công nhân Nga đã lãnh đạo Cách mạng tháng Hai năm 1917 đi đến thắng lợi Song, do tương quan lực lượng, giai cấp công nhân Nga chưa thể thiết lập nền chuyên chính thật sự của giai cấp Vì vậy, ở nước Nga lúc này có hai chính quyền song song tồn tại: một là, Chính phủ lâm thời tư sản và hai là, các Xôviết đại biểu công nhân, binh sĩ và nông dân

Theo tinh thần của Đảng Bônsêvích và V.I.Lênin thì cách mạng dân chủ tư sản ở Nga phải tiếp tục tiến lên thành cách mạng xã hội chủ nghĩa bằng biện pháp hòa bình với khẩu hiệu “Toàn bộ chính quyền về tay Xôviết” Tuy nhiên đến tháng 6 – 1917 tình thế nước Nga đã thay đổi theo hướng có lợi cho giai cấp tư sản Nga, giai đoạn phát triển hòa bình của cách mạng kết thúc Chính phủ lâm thời cùng các lực lượng phản động đã khủng

bố hết sức tàn bạo quần chúng cách mạng, loại những người Bônsêvích ra khỏi pháp luật, truy lùng ráo riết hòng tìm bắt V.I.Lênin với mục đích không cho cách mạng phát triển Để thực hiện âm mưu thâm độc và che

giấu tội ác của mình, bọn phản cách mạng đã vu cáo cho Đảng Bônsêvích

và V.I.Lênin là phản quốc và câu kết với nước Đức Trước tình hình đó Đảng Bônsêvích phải rút vào hoạt động bí mật và đưa V.I.Lênin tạm lánh ở Hen-xinh-pho (Phần Lan)

Trong điều kiện sống khó khăn và phải hoạt động bí mật ở nước ngoài nhưng V.I.Lênin vẫn tiếp tục chỉ đạo hoạt động của Đảng và phong trào trong nước, vạch ra sách lược mới để mang lại thắng lợi cho cách mạng bằng con đường khởi nghĩa vũ trang và cũng ở nơi trú ẩn của mình thời kỳ này, V.I.Lênin đã trực tiếp lãnh đạo Đại hội Đảng lần thứ VI, chuẩn

vị những tiền đề cần thiết cho cuộc khởi nghĩa vũ trang giành lấy chính quyền từ tay chính phủ lâm thời

Muốn đưa ra sách lược cho tình hình chính trị mới thì cần phải có sự phân tích cho thật kỹ lưỡng và lý luận sâu sắc tình thế cách mạng, đồng thời vừa phải vận dụng và phát triển một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác trên điều kiện thực tế của phong trào công nhân Đáp ứng yêu cầu đó của cách mạng, V.I.Lênin đã làm việc rất chăm chỉ và khẩn trương để nghiên cứu lý luận của chủ nghĩa Mác Trong thời gian hoạt động ở nước ngoài từ 20 - 7 - 1917 đến

6 - 11 - 1917, V.I.Lênin đã viết 65 bài báo và thư, cùng với đó ông còn hoàn

thành công trình nổi tiếng của mình đó là tác phẩm“Nhà nước và cách mạng” Ngoài ra, tác ph m “Nhà nước và cách mạng” còn được viết trong

bối cảnh của cuộc đấu tranh lý luận ở Nga vào những tháng trước khi cuộc Cách mạng Tháng Mười vĩ đại

1.1.3 V.I.Lênin và quá trình hình thành tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”

Khái lược về cuộc đời và sự nghiệp của V.I.Lênin

V.I.Lênin sinh ngày 24 tháng 4 năm 1870 tại Xim-biếc-xcơ (nay là li-a-nốp-xcơ), còn có tên thật là V.I.Ulianốp Năm 1887, sau khi tốt nghiệp trung học loại xuất sắc, V.I.Lênin vào học tại khoa Luật của trường Đại học

U-Tổng hợp Ca-dan, tại đây Người gia nhập Hội đồng hương bí mật Samarsko – Simbirskoe và tích cực tuyên truyền cách mạng trong sinh viên, ít lâu sau V.I.Lênin bị đuổi học và bị lưu đày đến làng Cô-cu-xơ-ki-nô thuộc tỉnh Ca-dan vào tháng 12 năm 1887 Đến tháng 10 năm 1888 sau khi mãn thời gian lưu đày V.I.Lênin trở về Ca-dan và sống ở đây trong mùa đông năm 1888 -

1889, đồng thời ông cũng gia nhập vào nhóm cách mạng của

N.E.Phê-đô-xê-ép Cũng vào thời gian này V.I.Lênin đã nghiên cứu nhiều tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen và G.V.Plê-kha-nốp, trong đó đặc biệt là bộ “Tư bản”

do C.Mác viết Cuối năm 1889, V.I.Lênin chuyển đến Xa-ma-ra Ở đây chỉ trong một năm rưỡi ông đã học hết toàn bộ chương trình đại học bốn năm, với tư cách là thí sinh tự do, ông tốt nghiệp xuất sắc khoa luật tại Trường đại học tổng hợp Pê-téc-bua Năm 1893, V.I.Lênin đã chuyển hẳn về Pê-téc-bua, trong giai đoạn này về mặt thực tiễn hoạt động cách mạng ông hướng vào việc tập họp những người có quan điểm mác xít để truyền bá những nội dung quan trọng của chủ nghĩa Mác tạo tiền đề về tư tưởng, chính trị và con người cho cách mạng xã hội chủ nghĩa sau này Năm 24 tuổi V.I.Lênin đã công bố

tác phẩm “Những “người bạn dân” là thế nào và họ đấu tranh ch ng những người dân chủ - xã hội ra sao?” đây là một tác phẩm chính luận quan trọng

bài bản, hệ thống, nó đã đánh dấu một bước tiến mới về tư tưởng của V.I.Lênin với tư cách là một nhà hoạt động chính trị chuyên nghiệp đứng trên lập trường Chủ nghĩa Mác, bảo vệ và phát triển những quan điểm khoa học của Mác trong tình hình mới

Năm 25 tuổi, V.I.Lênin thành lập “Hội liên hiệp đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân” ở Pê-téc-bua và cũng trong thời gian này ông cũng rất quan tâm đến quan điểm về vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử

được trình bày ở tác phẩm “Gia đình thần thánh” của C.Mác và

Ph.Ăngghen Đêm ngày 9 tháng 12 năm 1895, do bị chỉ điểm nên V.I.Lênin

bị bắt giam 14 tháng sau đó ông bị đày đi 3 năm ở Xi-bi-ri thuộc làng

Xu-xen-côi-ê Khoảng thời gian này, V.I.Lênin đã cho ra đời hơn ba mươi tác

phẩm trong đó có tác phẩm khá nổi tiếng viết vào năm 1899 đó là quyển “Sự phát triển chủ nghĩa tư bản ở nước Nga”

Năm 1900 khi kết thúc thời hạn lưu đày, do chính quyền của Sa hoàng Nga không cho V.I.Lênin sống ở các thành phố lớn và thủ đô của nước Nga nên V.I.Lênin phải ra nước ngoài và tại đây ông đã cùng các đồng chí của mình lập ra báo “Tia Lửa” đây là tờ báo mácxít đầu tiên, góp vai trò to lớn trong sự ra đời Đảng mácxít ở Nga Tháng 7 năm 1903 Đại hội lần thứ II của Đảng công nhân dân chủ xã hội Nga diễn ra ở Luân Đôn Tại đây Đảng mácxít kiểu mới dưới sự lãnh đạo của V.I.Lênin được thành lập, số đông ủng

hộ V.I.Lênin gọi là những người Bônsêvích, số ít còn lại ủng hộ lập trường đấu tranh theo kiểu Nghị viện gọi là những người Mensêvích Những nguyên

tắc tổ chức đảng kiểu mới được V.I.Lênin nêu lên trong tác phẩm “Một bước tiến, hai bước lùi” viết vào tháng 5 năm 1904 và trong cuốn “Làm gì” viết vào tháng 3 năm 1902 Đặc biệt trong cuốn “Một bước tiến, hai bước lùi”

lần đầu tiên V.I.Lênin đưa ra quan điểm tổ chức để lãnh đạo giai cấp vô sản đấu tranh giành chính quyền là Đảng Bônsêvích

Tháng 7 năm 1905 V.I.Lênin viết xong tác phẩm “Hai sách lược của Đảng dân chủ - xã hội trong cách mạng dân chủ” nhằm xác định cơ sở cho

các đảng mácxít nhận thức và giải quyết một cách đúng đắn mối liên hệ giữa nhiệm vụ của cách mạng dân chủ và cách mạng vô sản, chỉ ra đường đi đúng nhất cho cuộc đấu tranh vì dân chủ và chủ nghĩa xã hội Trước khi Cách mạng dân chủ tư sản năm 1905 tại Nga bùng nổ, V.I.Lênin đã sáng lập ra cơ quan ngôn luận cho những người Bônsêvích là tờ báo “Tiến lên” với mục đích đối kháng lại với phái xã hội - cách mạng, phái Mensêvích và nhóm Tơ-rốtx-ki Đầu tháng 11 năm 1905 V.I.Lênin đã bí mật trở về Pê-téc-bua để trực tiếp lãnh đạo cuộc Cách mạng dân chủ tư sản ở Nga năm 1905 Tuy nhiên đến tháng Chạp năm 1907, V.I.Lênin lại phải rời nước Nga sang sinh

sống ở Giơ-ne-vơ để tiếp tục đấu tranh và củng cố lực lượng sau khi Cách mạng 1905-1907 thoái trào

Năm 1908, V.I.Lênin viết tác phẩm “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán” với mục đích phê phán sự xét lại triết học Mác của

các ông Makhơ, Avênariút và nhóm người Bôgđanốp, Valentinốp, Badarốp, Tsécnốp… theo chủ nghĩa Makhơ ở Nga và đồng thời phát triển những nguyên lý cơ bản của triết học Mác Trong tác phẩm V.I.Lênin đã khái quát toàn bộ những thành tựu khoa học, mà trước tiên là khoa học tự nhiên đã đạt được và tất cả những vấn đề do đời sống thực tiễn đặt ra trên nền tảng duy vật biện chứng

Tháng 6 năm 1912 V.I.Lênin chuyển về Cra-cô-vi để trực tiếp lãnh

đạo cách mạng, và cũng trong năm này Người đã viết tác phẩm “Chủ nghĩa

đế qu c - giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản” và nhiều tác phẩm khác

Theo V.I.Lênin, chủ nghĩa đế quốc là đêm trước của cách mạng vô sản, cuộc cách mạng mà khả năng của nó có thể giàng thắng lợi trước tiên ở một hoặc

ở một vài nước… Qua đó, ông đã phơi bày và phê phán bản chất dối trá của các lãnh tụ trong Quốc tế II

Sau cách mạng Tháng 2 năm 1917, chế độ quân chủ chuyên chế của Nga Hoàng bị lật đổ, nhưng lúc này ở Nga lại tồn tại hai chính quyền song song, một bên là chính phủ lâm thời tư sản, một bên là các Xôviết đại biểu cho công nhân, binh sĩ và nông dân Ngày 4 tháng 4 năm 1917 V.I.Lênin đã trình bày “Luận cương tháng Tư” nổi tiếng với khẩu hiệu “Toàn bộ chính quyền vào tay Xôviết”

Tháng 7 năm 1917, phong trào cách mạng của quần chúng bị đàn áp

dã man, chính phủ lâm thời đưa Đảng Bônsêvích khỏi vòng pháp luật và ra lệnh truy nã V.I.Lênin, buộc ông phải rút vào hoạt động bí mật Đảng Bônsêvích do V.I.Lênin lãnh đạo phải tạm thời rút lại khẩu hiệu “Toàn bộ chính quyền vào tay Xôviết” Trong thời gian này, để chuẩn bị về mặt tư

tưởng cho phong trào, V.I.Lênin đã viết nhiều tác phẩm trong đó có tác phẩm

nổi tiếng “Nhà nước và cách mạng” Đây là tác phẩm mà V.I.Lênin đã kết

hợp với kinh nghiệm cách mạng Nga, luận giải một cách hệ thống học thuyết của C.Mác và Ph.Ăngghen về nhà nước và cách mạng, phát triển lý luận này lên một bước lớn

Tháng 9 năm 1917 Đảng Bôn-sê-vích lại đưa ra khẩu hiệu “Toàn bộ chính quyền vào tay các Xôviết” kể từ khi rút lại sau sự kiện tháng Bảy Tháng 10 năm 1917, V.I.Lênin bí mật trở về Pê-tơ-rô-grát, ông đã đề ra kế hoạch và kêu gọi khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền Đến ngày 25 tháng

10 năm 1917 cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn, Chính quyền về tay nhân dân, nhà nước công nông đầu tiên trên thế giới do Đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo ra đời Ngày 26 tháng 10 năm 1917 tại Đại hội các Xôviết Nga lần II, V.I.Lênin đọc “Sắc lệnh về hòa bình và ruộng đất” và ông được bầu làm Chủ tịch Hội đồng các ủy viên nhân dân

Cách mạng tháng Mười thành công, nhà nước vô sản đầu tiên trên thế giới - Nhà nước Xô viết ra đời Dưới sự lãnh đạo của V.I.Lênin, nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản đã đứng vững trước sự chống phá của các thế lực phản động, phản cách mạng trong và ngoài nước Năm 1919, V.I.Lênin đã tập hợp các lực lượng vô sản cách mạng trên thế giới và sáng

lập ra Quốc tế cộng sản Quốc tế III Tiếp nối tinh thần của tác phẩm “Bệnh

ấu trĩ “tả huynh” và t nh tiểu tư sản” (1918), năm 1920 V.I.Lênin viết tác phẩm “Bệnh ấu trĩ “tả huynh” trong phong trào cộng sản” nhằm phê phán

bện ấu trĩ “tả khuynh” trong nội bộ phong trào cộng sản, cũng như trình bày

về vấn đề về chiến lược và sách lược của phong trào cộng sản

Sau khi nội chiến chấm dứt, V.I.Lêin lãnh đạo Đảng Cộng sản Nga

và Nhà nước Xôviết tiến hành công cuộc khôi phục nền kinh tế quốc dân, thông qua kế hoạch điện khí hóa toàn quốc và thực hiện chính sách kinh tế mới (NEP)

Năm 1922, V.I.Lênin lâm bệnh nặng, nhưng ông vẫn miệt mài làm việc

để phục vụ cho cách mạng, cho chủ nghĩa xã hội Tháng 12 năm 1922 đến tháng 3 năm 1923, V.I Lênin đã đọc cho thư ký chép lại một loạt bài báo

quan trọng như: “Bàn về cách mạng của chúng ta”, “Thư gửi đại hội”, “Thà

ít mà t t”, “Những trang nhật ”, “Chúng ta phải cải tổ bộ máy dân ủy thanh tra công nông như thế nào?”, qua các tác phẩm đó V.I.Lênin đã tổng

kết kinh nghiệm cách mạng nước Nga, đồng thời vạch ra con đường phát triển cách mạng xã hội chủ nghĩa Đến ngày 21 tháng Giêng năm 1924, do bệnh quá nặng, V.I.Lênin đã qua đời tại làng Gorki, gần thủ đô Mát-xcơ-va

Quá trình hình thành tác ph m “Nhà nước và cách mạng” của V.I.Lênin

Tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” do V.I.Lênin chấp bút từ tháng Tám - tháng Chín năm 1917, trong thời gian hoạt động bí mật ở Ra-dơ-lip và

Hen-xinh-pho Tác phẩm có tên đầy đủ là “Nhà nước và cách mạng Học thuyết của chủ nghĩa Mác về nhà nước và nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong cách mạng” - đây là công trình nghiên cứu khoa học được V.I.Lênin

thực hiện trong một thời gian tương đối ngắn, phản ánh bày bản, hệ thống quan điểm mác-xít về nhà nước như là sách giáo khoa về vấn đề nhà nước trong chủ nghĩa Mác - Lênin

Ngay trong những năm cuối của thời kỳ lưu vong, V.I.Lênin đã đặc biệt chú ý đến vấn đề thái độ của cách mạng đối với nhà nước và vấn đề nhà nước nói chung, vấn đề của nhà nước giai cấp vô sản nói riêng Trước diễn biến mới của cách mạng thế giới và những tư tưởng dao động bên trong phong trào công nhân, V.I.Lênin nhận thấy cần thiết phải phê phán lý luận của chủ nghĩa cơ hội về vấn đề nhà nước, luận giải một cách toàn diện, có hệ thống học thuyết Mác về vấn đề nhà nước, tuyên truyền học thuyết nhà nước của chủ nghĩa Mác, giúp giai cấp vô sản nhận thức đúng đắn về vấn đề cách mạng và nhà nước Bởi vậy, từ nửa cuối năm 1916, V.I.Lênin đã chuyển

trọng tâm sang nghiên cứu vấn đề nhà nước và cách mạng Vào mùa thu năm

1916 và đầu năm 1917, V.I.Lênin đã rất bận rộn với công tác lý luận Trong thời gian sống ở Xuy-rích (Thụy Sĩ), V.I.Lênin đã nghiên cứu các tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăngghen về vấn đề nhà nước Đầu tháng Hai năm 1917, các tài liệu về vấn đề và thái độ của chủ nghĩa Mác đối với nhà nước, về cơ bản được V.I.Lênin chuẩn bị xong và được ông ghi vào trong một quyển vở gồm

có 48 trang viết bằng chữ nhỏ dày đặc với nhan đề “Chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước” Những ý kiến quan trọng của C.Mác và Ph.Ăngghen về nhà nước,

về chuyên chính vô sản, cũng như các đoạn trích trong các công trình của C.Cauxky, A.Pannêcúc và E.Bécstanh, được trình bày trong quyển vở này kèm theo những nhận xét, bổ sung, kết luận và tổng kết của V.I.Lênin

Tháng Tư năm 1917, V.I.Lênin đã từ Thụy Sĩ trở về Nga Vì bận hoạt động cách mạng thực tiễn nên ông không thể tiếp tục công trình nghiên cứu

đã đề ra Tuy vậy, V.I.Lênin vẫn luôn luôn nghĩ đến công trình đó Tháng Sáu năm 1917, V.I.Lênin đã làm bản kê những sách mà ông cần đến để viết

về vấn đề thái độ của chủ nghĩa Mác đối với nhà nước, đồng thời ông hỏi về thể lệ làm việc tại thư viện công cộng Pê-tơ-rô-gát Sau những sự kiện tháng Bảy năm 1917, trong thời gian hoạt động bí mật để tránh sự tầm nã của Chính phủ lâm thời, V.I.Lênin đã có hoàn cảnh để bắt đầu viết cuốn “Nhà nước và cách mạng”

Trong khoảng thời gian gần một tháng lánh nạn và hoạt động bí mật ở một lều cỏ bên hồ Ra-dơ-lip cách thành phố Pê-tơ-rô-gát 32 ki lô mét, V.I.Lênin đã gửi yêu cầu nhờ người ta gửi giúp quyển vở ghi chép “Chủ nghĩa Mác về vấn đề nhà nước” đến cho ông, rồi vào vào tháng Bảy – đầu tháng Tám năm 1917, trước khi di chuyển đến Hen-xinh-pho (Phần Lan), trong bản kê những nhiệm vụ trao các đồng chí của mình, V.I.Lênin đã yêu cầu gửi cho ông tác phẩm của Ph.Ăngghen “Chống Đuy-rinh”, ít lâu sau người yêu cầu tìm giúp cuốn sách của C.Mác “Sự khốn cùng của triết học”

và “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” bằng tiếng Đức và tiếng Nga, để làm việc gấp

Sau khi đến Hen-xinh-pho, V.I.Lênin đã tực tiếp bắt tay vào viết

cuốn “Nhà nước và cách mạng” điều mà ông đã quan tâm từ lâu Và trong

khoảng tháng Tám – tháng Chín năm 1917, V.I.Lênin đã hoàn thành tác

phẩm nổi tiếng “Nhà nước và cách mạng” dựa trên những tài liệu đã chuẩn

“Nhà nước và cách mạng” là công trình tiêu biểu, cuốn giáo khoa về

nhà nước của chủ nghĩa Mác Tác phẩm không chỉ bảo vệ thành công, quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về nhà nước mà còn khẳng định sức sống

và phát triển toàn diện quan điểm mác-xít về nhà nước trong tình hình mới

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn của cuộc Cách mạng 1848 -1851, Công xã Pari 1871, Cách mạng Nga 1905 -

1907, cùng với cuộc tranh luận, đấu tranh với chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa

vô chính phủ và các quan điểm sai trái, thù địch khác, tác phẩm “Nhà nước

và cách mạng” hoàn thành sứ mệnh tư tưởng của nó Tác phẩm góp phần

trang bị những nhận thức cơ bản về nguồn gốc, bản chất của nhà nước, vấn

đề nhà nước và cách mạng cho giai cấp vô sản, quần chúng cách mạng Nga Hay nói cách khác, tác phẩm góp phần quan trọng vào việc truyền bá sâu rộng quan điểm mácxít về nhà nước vào phong trào công nhân Nga thời bấy giờ

Đồng thời, tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” còn ra đời với mục

đích là vạch trần các luận điệu xuyên tạc và âm mưu chống lại những nguyên

lý về nhà nước của chủ nghĩa Mác của những người cơ hội, xét lại ở Quốc tế

II và những người vô chính phủ

Kết cấu của tác ph m

Tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” khi còn dưới dạng bản thảo gồm

bảy chương, trong đó chương VII chỉ có đầu đề: “Kinh nghiệm các cuộc Cách mạng Nga năm 1905 và 1917” Năm 1918 tác phẩm được xuất bản thành sách riêng, ngoài lời tựa tác phẩm có 6 chương và 25 tiết Năm 1919 được tái bản lần 2, trong lần tái bản này tác giả đã đưa vào trong chương II một tiết mới : “Năm 1852, C.Mác đã đặt vấn đề như thế nào”

Chương I: Xã hội có giai cấp và nhà nước – Trong chương này, V.I.Lênin sử dụng tác phẩm “Nguồn g c của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước” làm cơ sở cho sự phân tích học thuyết của Mác về nhà nước,

đồng thời vạch ra bản chất cách mạng và khoa học của nó

Chương II: Nhà nước và cách mạng Kinh nghiệm những năm

1848-1851 – Ở chương này, thông qua các tác phẩm “Sự kh n cùng của triết học”; “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”; “Ngày 18 tháng Sư ng mù của Lui Bô-na-pác-t ” và một vài tác phẩm khác V.I.Lênin đi đến phân tích và đã

phát triển lý luận về nhà nước và cách mạng của C.Mác và Ph.Ăngghen một cách cụ thể khi đi nghiên cứu riêng lẽ từng tình thế cách mạng một và khi tổng kết những bài học kinh nghiệm của mỗi cuộc cách mạng như thế nào

Chương III: Nhà nước và cách mạng Kinh nghiệm công xã Pari năm

1871 Sự phân tích của Mác – Chương này, V.I.Lênin đã đi vào phân tích

rất chi tiết những kinh nghiệm của Công xã Pari và sự tổng hợp khái quát những kinh nghiệm ấy trong học thuyết Mác Ông đã làm sáng tỏ hàng loạt nhiệm vụ của giai cấp vô sản trong lĩnh vực tổ chức chính trị - xã hội, mà trước tiên là nhiệm vụ đập tan và xóa bỏ bộ máy nhà nước tư sản Ngoài ra, V.I.Lênin cũng đặc biệt chú ý đến vấn đề đặc trưng của nhà nước vô sản trên

cơ sở kinh nghiệm của Công xã Pari và đi đến khẳng định về sự tất yếu phải đập tan bộ máy nhà nước tư sản và thay thế nhà nước tư sản ấy bằng nhà nước kiểu mới – nhà nước vô sản

Chương IV: Tiếp theo Những lời giải thích bổ sung của Ăngghen –

Thông qua một số tác phẩm của Ph.Ăngghen, V.I.Lênin đã phân tích những lời giải thích của Ph.Ăngghen về vấn đề nhà nước và cách mạng đã được C.Mác tổng kết từ những kinh nghiệm của Công xã Pari

Chương V: Những c sở kinh tế để nhà nước tiêu vong – Trong

chương này V.I.Lênin tập trung phân tích những tư tưởng của C.Mác trong

tác phẩm “Phê phán cư ng lĩnh Gô-ta” về mối liên hệ giữa kinh tế và chính

trị khi nhà nước tiêu vong hay quá trình phát triển của chủ nghĩa cộng sản và dẫn đến sự tự tiêu vong của nhà nước

Chương VI: Bọn c hội chủ nghĩa tầm thường hóa chủ nghĩa Mác –

V.I.Lênin đã đưa ra những lập luận sắc bén phê phán Plê-kha-nốp và những lãnh tụ của quốc tế II đã né tránh vấn đề thái độ của cách mạng vô sản đối với nhà nước, xuyên tạc và tầm thường chủ nghĩa Mác

1.2.2 Khái quát những nội dung cơ bản của tác phẩm “Nhà nước

và cách mạng”

Thứ nhất, trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”, V.I.Lênin đã

hệ thống hóa lại toàn bộ quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về nhà nước, đồng thời V.I.Lênin đưa ra quan điểm của mình về nhà nước

Nhà nước không phải cái gì đó xa lạ, chẳng phải là sản phẩm của tinh thần, mà nó là một hiện tượng lịch sử, là sản phẩm của xã hội Cơ sở đầu tiên

để nhà nước hình thành là sự thoát thai của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất,

kế đến là sự xuất hiện đối kháng giai cấp, V.I.Lênin nhận định:

“Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẩn giai cấp

không thể điều hòa được Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà,

về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa

được, thì nhà nước xuất hiện.” (V.I.Lênin, 2005f, tr.9)

Giai cấp bên trên (giai cấp thống trị) đã dùng nhà nước để đàn áp, bóc lột giai cấp khác nhằm bảo về lợi ích của giai cấp mình Ph.Ăngghen cho

rằng, nhà nước khác với các tổ chức xã hội không có giai cấp ở chỗ nó “Phân chia thần dân trong quốc gia theo sự phân chia lãnh thổ” và “sự thiết lập một quyền lực xã hội” (V.I.Lênin, 2005f, tr.11-12) Quyền lực xã hội của nhà nước ngày càng mạnh lên, được tăng thêm một cách tỉ lệ thuận cùng với sự mâu thuẫn giai cấp ở trong quốc gia ngày càng gây gắt và ý đồ xâm lược của giai cấp bên trên (giai cấp thống trị) Sự tăng cường này đã được Ph.Ăngghen nhận định như sau:

“Khi những mâu thuẫn giai cấp ở trong nước trở nên gây gắt, khi những nước giáp giới nhau trở nên to lớn và đông đúc hơn, thì quyền lực xã hội cũng được tăng cường” và “cuộc đấu tranh giai cấp và cuộc đấu tranh xâm lược đã nâng quyền lực xã hội lên đến mức khiến cho

nó đe dọa nuốt toàn thể xã hội và thậm chí cả nhà nước nữa…” (V.I.Lênin, 2005f, tr.14)

Những điều mà Ph.Ăngghen nói trên, V.I.Lênin điều rất tán đồng và ông cũng cho rằng những nhận định của Ph.Ăngghen vào năm 1891 đã thành hiện thực Đối với V.I.Lênin, quyền lực xã hội của nhà nước đến giai đoạn chủ nghĩa đế quốc nó được tăng cường một cách lạ thường và phát triển vượt bậc, đồng thời, để sự tồn tại của bộ máy bạo lực to lớn của mình được duy trì, nhà nước đã tìm đủ mọi cách để bóc lột nhân dân thông qua hình thức thuế và quốc trái Nhà nước thực hiện quyền thống trị về kinh tế của giai cấp thống trị về kinh tế và cũng nắm luôn quyền thống trị về chính trị Do được

sự nuôi dưỡng từ kinh tế, nhà nước của giai cấp mạnh nhất này ngày càng bổ sung thêm những phương tiện để bóc lột và trấn áp những giai cấp đối kháng Ph.Ăngghen cho rằng, trong các nước tư bản thông qua các quan lại, nhà nước những tổ chức kinh doanh đã có sự mua chuộc và liên minh với nhau hay nói cách khác đó là sự xâm nhập vào nhau, ông viết:

““Sự giàu có dùng quyền lực của nó một cách gián tiếp, nhưng lại càng chắc chắn hơn”, tức là: thứ nhất, bằng cách “trực tiếp mua chuộc

những quan lại” (Mỹ); thứ hai, bằng “sự liên minh giữa chính phủ và

sở giao dịch” (Pháp và Mỹ).” (V.I.Lênin, 2005f, tr.17)

Vấn đề này, đã được V.I.Lênin phân tích thêm rằng, trong giai đoạn của chủ nghĩa đế quốc cùng với sự thống trị “chủ nghĩa đế quốc và sự thống trị của ngân hàng” thì sự liên minh và mua chuộc ấy đã đạt đến mức “trình

độ nghệ thuật phi thường” Khi đó, nhà nước tư sản đã có đủ mọi điều kiện

về kinh tế và chính trị để thực hiện nền chuyên chính tư sản, bảo vệ vững chắc sự giàu có và tăng cường quyền lực về chính trị đối với giai cấp bị

thống trị, ông nhận định: “không một sự thay đổi nhân viên, hay cơ quan, hay chính đảng nào trong nước cộng hòa dân chủ tư sản, lại có thể làm lung

lai được quyền lực ấy” (V.I.Lênin, 2005f, tr.18)

Về vấn đề tương lai của nhà nước thì V.I.Lênin đồng ý với quan điểm của Ph.Ăngghen khi cho rằng:

“Giai cấp mất đi thì nhà nước nước cũng không tránh khỏi mất theo Cái xã hội biết tổ chức nền sản xuất theo phương thức mới, trên cơ sở một sự liên hợp tự do và bình đẳng giữa những người sản xuất, sẽ đem toàn thể bộ máy nhà nước xếp vào nơi dành riêng cho nó lúc ấy: vào viện bảo tàng đồ cổ, bên cạnh cái xa kéo sợi và cái rìu bằng đồng” (V.I.Lênin, 2005f, tr.19)

Nhà nước là một hiện tượng lịch sử, nó sẽ mất đi khi cơ sở kinh tế xã hội, giai cấp của sự ra đời và tồn tại của nhà nước mất đi Tuy nhiên, sự mất

đi của nhà nước chỉ có thể thực hiện bằng con đường “tự tiêu vong” của nhà nước vô sản, nó gắn liền với quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp

vô sản chứ không phải theo kiểu “xóa bỏ” hay “thủ tiêu” một cách cơ học, máy móc, siêu hình cho mọi kiểu nhà nước Vậy cơ sở nào đã làm cho nhà nước tự tiêu vong? – đó chính là cơ sở kinh tế đã làm cho nhà nước tiêu vong, đều này đã được V.I.Lênin đề cập đến như sau:

“Cơ sở kinh tế làm cho nhà nước tiêu vong hoàn toàn là chủ nghĩa cộng sản đạt tới một trình độ phát triển cao khiến mọi đối lập giữa lao động trí óc và lao động chân tay không còn nữa, và do đó, cũng không còn một trong những nguồn gốc chủ yếu của sự bất bình đẳng” và

“Nhà nước sẽ có thể tiêu vong hoàn toàn khi xã hội đã thực hiện được nguyên tắc: “làm hết năng lực, hưởng theo nhu cầu”.” (V.I.Lênin, 2005f, tr.118)

Sự lý giải sâu sắc của V.I.Lênin về nguồn gốc của nhà nước cũng như tính giai cấp của nhà nước, đặc biệt là quyền lực xã hội của nhà nước đã làm nổi bật quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về việc giành chính quyền của giai cấp vô sản bằng con đường bạo lực cách mạng đập tan bộ máy bộ máy bạo lực của giai cấp tư sản là tất yếu và phổ biến, tiếp sau đó là tiến đến giải phóng toàn xã hội V.I.Lênin nhấn mạnh: “Không có cách mạng bạo lực thì không thể thay thế nhà nước tư sản bằng nhà nước vô sản được” (V.I.Lênin, 2005f, tr.28) Bạo lực là một công cụ của “phong trào xã hội dùng để mở đường”, là công cụ của phong trào vô sản chứ không phải là mục đích của

nó Bạo lực không có nghĩa là bạo lực nói chung, bạo lực mang một ý nghĩa phá hoại, V.I.Lênin chỉ rõ:

““Bạo lực còn có một tác dụng khác” (ngoài tác dụng gây tai hại của

nó ra) “trong lịch sử, chính là tác dụng cách mạng; bạo lực, như Mác nói, còn là bà đỡ cho mọi xã hội cũ đương thai nghén một xã hội mới; là công cụ mà phong trào xã hội dùng để mở đường cho mình và phá tan những hình thức chính trị cứng đờ và chết khô” (V.I.Lênin, 2005f, tr.25-26)

Với vai trò và ý nghĩa như thế thì việc sử dụng bạo lực cách mạng để giành lấy chính quyền về tay giai cấp vô sản là đều tất yếu Những điều ấy cho thấy được sự ca ngợi của Ph.Ăngghen về bạo lực cách mạng không

phải kết quả của thần tượng chủ nghĩa Mác, không phải là những lời có cánh bay bổng và cũng không phải là những mưu mẹo trong cuộc bút chiến

Khi xác định con đường bạo lực cách mạng của giai cấp vô sản là tất yếu, là phổ biến thì chủ nghĩa Mác cũng như V.I.Lênin cũng không hề phủ nhận tác dụng nhất định của việc đấu tranh trên nghị trường và khả năng tiến triển hòa bình của cách mạng Khi nói đến đấu tranh nghị trường thì với việc quan tâm đến kinh nghiệm nhiều năm của Đảng dân chủ xã hội Đức, Ph.Ăngghen cho rằng đầu phiếu phổ thông chính là “Biểu hiện sự trưởng thành của giai cấp công nhân.” và “nó cũng sẽ không bao giờ đem lại được nhiều hơn thế trong nhà nước ngày nay.” (V.I.Lênin, 2005f, tr.18)

Về con đường cách mạng hòa bình, không cần phải đập tan bộ máy nhà nước sẵn có, thì năm 1871 C.Mác đã tiên đoán rằng nó có thể xảy ra ở nước Anh vì lúc bấy giờ ở nước Anh “Còn là kiểu mẫu của nước thuần túy tư bản chủ nghĩa” và “Không có chế độ quân phiệt” đặc biệt “trong một mức độ lớn, không có chế độ quan liêu” (V.I.Lênin, 2005f, tr.47) Tuy nhiên, đến giai đoạn của chủ nghĩa đế quốc diễn ra thì khả năng về con đường cách mạng hòa bình đã không còn khả thi nữa, vì trong giai đế quốc chủ nghĩa đại chiến lần thứ nhất ““chế độ tự do” Anh – Dắc – dên với ý nghĩa là không có chế độ quân phiệt và chế độ quan liêu, đã hoàn toàn rơi tuột vào cái vũng đầy bùn đẫm máu của toàn châu Âu với những cơ quan quân phiệt

- quan liêu” (V.I.Lênin, 2005f, tr.47), các cơ quan này đã bắt tất cả mọi thứ

lệ thuộc, dựa dẫm vào nó và đồng thời các cơ quan này cũng trấn áp tất cả những gì chống lại nó Khi khả năng về cách mạng hòa bình đã không còn nữa thì mọi việc phải quay về trật tự tất yếu của nó là ““điều kiện tiên quyết

của bất cứ cuộc cách mạng nhân dân thật sự nào” là đập tan, là phá hủy “bộ

máy nhà nước có sẵn”” (V.I.Lênin, 2005f, tr.47)

Tóm lại, từ những điểm trên đã cho thấy rằng chủ nghĩa Mác – Lênin và những người cộng sản đích thực không phải là những kẻ “say

máu” Nhưng để giành lấy chính quyền về tay nhân dân thì bắt buộc phải dùng đến bạo lực cách mạng đập tan bộ máy nhà nước có tính chất phản động, dựng lên một nhà nước thật sự của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, tiếp đó là xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn – xã hội xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, Nhà nước chuyên chính vô sản và dân chủ vô sản

Nhà nước chuyên chính vô sản

Vấn đề chuyên chính vô sản là một trong những tư tưởng trọng yếu, cơ bản, đặc sắc của học thuyết Mác về nhà nước Đó là chỉ dẫn quan trọng, có

vị trí đặc biệt về lý luận và thực tiễn Trong lý luận nó là ngọn đèn soi đường cho cách mạng vô sản, còn trong thực tiễn nó chính là đỉnh cao của sự vươn lên nắm quyền thống trị của giai cấp vô sản, thiết lập nền chuyên chính vô sản chính là bước quá độ đưa nhân loại thoát thai từ xã hội có giai cấp đến xã hội không còn tồn tại giai cấp, một xã hội tốt đẹp dân chủ, công bằng và bình

đẳng giữa con người với nhau Trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”

V.I.Lênin đã dẫn một đoạn dài trong bức thư gửi Vai-đê-mai-ơ ngày 5 tháng

Ba năm 1852 của C.Mác rằng:

“…Điều cống hiến mới của tôi là chứng minh rằng: 1) sự tồn tại của giai cấp chỉ gắn liền với những giai đoạn lịch sử nhất định trong sự phát triển của sản xuất (historische Entwicklungsphasen der Produktion), 2) đấu tranh giai cấp tất nhiên đưa đến chuyên chính vô sản, 3) chuyên chính đó, chính nó cũng chỉ là bước quá độ tiến lên thủ tiêu mọi giai cấp và tiến lên xã hội không có giai cấp ” (V.I.Lênin, 2005f, tr.41-42)

Đoạn trích dẫn này cho thấy, V.I.Lênin muốn khẳng định, khi có đấu tranh giai cấp thì tất yếu chuyên chính vô sản phải xuất hiện, đồng thời ông còn chỉ ra sự khác nhau hoàn toàn về chất của học thuyết Mác về nhà nước với các nhà lý luận tư sản Do vậy, vấn đề thừa nhận hay không thừa nhận

chuyên chính vô sản chính là ngọn lửa thử vàng để xem ai là người mácxít hoặc người phi mácxít, V.I.Lênin chỉ rõ:

“Chỉ người nào mở rộng việc thừa nhận đấu tranh giai cấp đến mức

thừa nhận chuyên chính vô sản thì mới là người mácxít Đó là điều

khác nhau sâu sắc nhất giữa người mácxít và người tiểu tư sản (và cả

tư sản lớn) tầm thường.” (V.I.Lênin, 2005f, tr.42)

Theo V.I.Lênin, chuyên chính vô sản chính là nội dung cốt lõi của cách mạng xã hội chủ nghĩa, giai cấp vô sản không thể tự giải phóng mình và giải phóng toàn thể nhân loại ra khỏi áp bức nếu không giành được chính quyền nhà nước vào tay mình Để làm rõ hơn về chuyên chính vô sản, ngoài việc trích dẫn định nghĩa của C.Mác và Ph.Ăngghen về chuyên chính vô sản

trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản “Nhà nước, tức là giai cấp

vô sản được tổ chức thành giai cấp thống trị” (V.I.Lênin, 2005f, tr.30), thì ông còn phân tích thêm rằng:

“chuyên chính của một giai cấp là tất yếu không những cho mọi xã hội

có giai cấp nói chung, không những cho giai cấp vô sản sau khi đã lật

đổ giai cấp tư sản, mà còn cho suốt cả thời kỳ lịch sử từ chế độ tư bản

chủ nghĩa đến “xã hội không có giai cấp”, đến chế độ cộng sản chủ nghĩa” (V.I.Lênin, 2005f, tr.43-44)

Sự phân tích tỉ mỉ đó của V.I.Lênin đã làm nổi bật lên tính giai cấp của nhà nước kiểu mới, nổi bật lên đặc trưng quan trọng nhất của chuyên chính vô sản đó chính là quyền thống trị về chính trị của giai cấp vô sản Ngoài ra, ông cũng nhấn mạnh, quyền thống trị về chính trị đó không được chia sẽ với bất cứ ai, bất cứ giai cấp nào, đồng thời phải được thực hiện một cách trực tiếp dựa vào chính lực lượng vũ trang do quần chúng nhân dân tổ chức Giai cấp vô sản thực hiện quyền thống trị xã hội của mình bằng cách thông qua đội tiên phong của mình đó là Đảng Cộng sản Đảng Cộng sản là

một đảng tập hợp những con người ưu tú, luôn tiên phong và gương mẫu

Vì thế, V.I.Lênin đã có nhận xét như sau:

“Chủ nghĩa Mác giáo dục đảng công nhân, là giáo dục đội tiền phong của giai cấp vô sản, đội tiền phong này đủ sức nắm chính quyền và

dắt dẫn toàn dân tiến lên chủ nghĩa xã hội, đủ sức lãnh đạo và tổ

chức một chế độ mới, đủ sức làm thầy, làm người dẫn đường, làm lãnh tụ của tất cả những người lao động và những người bị bóc lột” (V.I.Lênin, 2005f, tr.33)

Đảng Cộng sản tập hợp quần chúng nhân dân dưới ngọn cờ của mình

để thực hiện cuộc cách mạng nhân dân, tiến hành bạo lực cách mạng đập tan nhà nước quan liêu, bóc lột đã lạc hậu, lỗi thời và lực lượng vật chất để thực hiện cuộc cách mạng nhân dân chính là liên minh giữa giai cấp công nhân và nông dân Tinh thần liên minh công – nông đó đã được V.I.Lênin trình bày

trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng” của mình như sau:

“Cách mạng chỉ có bao gồm được cả giai cấp vô sản và nông dân, thì mới có thể là cách mạng “nhân dân” và mới thực sự lôi kéo được đa số nhân dân tham gia phong trào”; “Hai giai cấp ấy đoàn kết với nhau vì

cả hai cùng bị “bộ máy nhà nước quân phiệt – quan liêu” áp bức, đè nén, bóc lột” và “nếu không có sự liên minh ấy thì không thể có dân chủ vững bền, không thể có cải tạo xã hội chủ nghĩa được.” (V.I.Lênin, 2005f, tr.48-49)

Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản tiến lên chủ nghĩa xã hội thì cuộc đấu tranh giai cấp không những không mất đi mà nó vẫn còn tiếp diễn, thậm chí nó còn diễn ra ác liệt và vô cùng cam go hơn bao giờ hết, V.I.Lênin nhận định: “Trên thực tế, thời kỳ ấy tất nhiên là thời kỳ đấu tranh giai cấp ác liệt chưa từng thấy, mang những hình thức hết sức gay gắt” (V.I.Lênin, 2005f, tr.43) và cũng theo ông nhà nước trong thời kỳ này là một “nhà nước dân chủ kiểu mới (dân chủ đối với những người vô sản và nói chung những

người không có của), và chuyên chính kiểu mới (chống giai cấp tư sản)” (V.I.Lênin, 2005f, tr.43) Vì thế, nhà nước kiểu mới - nhà nước của giai cấp

vô sản và dân chủ kiểu mới cũng là một trong những đặc trưng nổi bật của chuyên chính vô sản

Khi giành được chính quyền và tiến hành xóa bỏ nhà nước phản động chỉ là giai đoạn đầu của cách mạng Giai đoạn tiếp theo là phải giữ và xây dựng chính quyền, thiết lập một đời sống kinh tế - xã hội mới thật sự tốt đẹp cho nhân dân, đó mới chính là mục đích của cách mạng vô sản Chuyên chính

vô sản là phương tiện hiện thực hóa sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, là một tất yếu khách quan Sau khi đã có chính quyền, để thực hiện mục đích cuối cùng là tiến lên chủ nghĩa cộng sản thì tất yếu phải sử dụng đến chuyên chính vô sản để đập tan những phản kháng của các thế lực chống đối, phản động và tiến hành xây dựng thành công xã hội cộng sản, V.I.Lênin, cho rằng:

“Những hình thức của các nhà nước tư sản thì hết sức khác nhau, nhưng thật chất chỉ là một: chung quy lại thì tất cả những nhà nước ấy,

vô luận thế nào, cũng tất nhiên phải là nền chuyên ch nh tư sản Bước

chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, cố nhiên không thể không đem lại rất nhiều hình thức chính trị khác nhau, nhưng thực

chất của những hình thức ấy tất nhiên sẽ chỉ là một, tức là: chuyên chính vô sản” (V.I.Lênin, 2005f, tr.44)

Đây là hình thức chính trị linh hoạt và sáng tạo của chuyên chính vô sản, việc chọn ra hình thức chuyên chính vô sản sao cho phù hợp cũng như sáng tạo ra các hình thức chuyên chính vô sản mới đó chính là nhiệm vụ và trách nhiệm của giai cấp vô sản và nhân dân lao động

Dân chủ vô sản

Thuật ngữ “Dân chủ” có nguồn gốc từ thời Hy Lạp cổ đại, đó là từ ghép của Démos (nhân dân) và Kartos (quyền lực), nó có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân hay nói theo cách khác là chính quyền thuộc về nhân dân,

nhân dân tham gia vào công việc tổ chức cũng như hoạt động của nhà nước Dân chủ với tư cách là hình thức nhà nước luôn bị chi phối bởi quan điểm, lập trường, thái độ chính trị và lợi ích của giai cấp thống trị về kinh tế Do

đó, dân chủ có nguy cơ biến dạng, mất đi giá trị là quyền lực của nhân dân Các giai cấp cầm quyền đã lấy danh nghĩa của cộng đồng, lợi ích chung để định ra thể chế chính trị, thao túng mọi quyền hành, tước đi quyền làm chủ của nhân dân, lúc này dân chủ chỉ còn ý nghĩa hình thức

Khi đề cập đến vấn đề dân chủ thì ngay trong tác phẩm “Phê phán

Cư ng lĩnh Gôta” (1875) C.Mác nói rằng, ““dân chủ” nếu chuyển sang tiếng

Đức thì có nghĩa là “nhân dân làm chủ” (C.Mác & Ph.Ăngghen, 1995b, tr.44-45) Dân chủ với tư cách là quyền lực của nhân dân là một là kết quả của quá trình đấu tranh lâu dài của nhân loại vì sự phát triển tiến bộ xã hội, mang tính nhân đạo sâu sắc Bởi lẽ, nhà nước là sản phẩm của nhân dân chứ không phải nhân dân là sản phẩm của nhà nước, C.Mác nhận xét:

“Chế độ dân chủ xuất phát từ con người và biến nhà nước thành con người được khách thể hóa Cũng giống như tôn giáo không tạo ra con người mà con người tạo ra tôn giáo, ở đây cũng vậy: không phải chế

độ nhà nước tạo ra nhân dân mà nhân dân tạo ra nhà nước” (C.Mác & Ph.Ăngghen, 1995, tr.350)

Ngoài ra, C.Mác còn đưa ra dấu hiệu đặc trưng cơ bản của chính thể nhà nước dân chủ như sau:

“Dưới chế độ dân chủ không phải con người tồn tại vì pháp luật, mà pháp luật tồn tại vì con người; ở đây sự tồn tại của con người là luật pháp, trong khi đó thì ở những hình thức khác nhau của chế độ nhà nước, con người lại là tồn tại được quy định bởi pháp luật” (C.Mác & Ph.Ăngghen, 1995, tr.350)

Trong chủ nghĩa tư bản, dân chủ là mục tiêu của cuộc cách mạng vô sản, giai cấp vô sản cần phải giành lấy chính quyền từ tay giai cấp tư sản từ

đó dùng nó như một phương tiện để xây dựng một xã hội dân chủ thật sự, dân chủ cho tất cả mọi người, C.Mác viết: “bước thứ nhất trong cuộc cách mạng công nhân là giai cấp vô sản biến thành giai cấp thống trị, là giành lấy dân chủ” (C.Mác & Ph.Ăngghen, 1995a, tr.626) Từ đó, có thể thấy dân chủ chính là một chính thể nhà nước do nhân dân tạo ra để phục vụ nhân dân, do nhân dân nắm quyền; được tổ chức và vận hành theo pháp luật và vì nhân dân mà tồn tại

Kế thừa từ giác độ tiếp cận này, V.I.Lênin đã phân tích chế độ dân chủ

từ hai khía cạnh sau: Một mặt: “Chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước, một trong những hình thái của nhà nước”; “chế độ dân chủ là việc thi hành có

tổ chức, có hệ thống sự cưỡng bức đối với người ta” (V.I.Lênin, 2005f, tr.123)

và mặt khác chế độ dân chủ còn là việc “thừa nhận quyền bình đẳng giữa những công dân, thừa nhận cho mọi người được quyền ngang nhau trong việc xác định cơ cấu nhà nước và quản lý nhà nước” (V.I.Lênin, 2005f, tr.123) Từ các vấn đề trên có thể thấy được khi đi xem xét một chế độ dân chủ đó có đầy

đủ hay không, có bị cắt xén, hạn chế hay không thì cần phải nhìn vào việc người dân khi tham gia và tổ chức nhà nước có thật bình đẳng hay không

Chế độ dân chủ là một phạm trù lịch sử, nó không đứng im mà luôn luôn vận động, biến đổi phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người cho đến chừng nào nó còn tồn tại với tư cách là chính nó, V.I.Lênin nhận xét: “chế độ dân chủ hoàn toàn không phải là một giới hạn không thể vượt qua được, nó chỉ là một giai đoạn trên con đường từ chế độ phong kiến đến chủ nghĩa tư bản và từ chủ nghĩa tư bản đến chủ nghĩa cộng sản” (V.I.Lênin, 2005f, tr.122)

Các cuộc cách mạng tư sản chính ngọn cờ tiên phong cho khẩu hiệu chính quyền ra đời từ nhân dân và thuộc về nhân dân, mở ra chế độ dân chủ

tư sản Dân chủ tư sản ngay từ lúc ra đời là một bước tiến so với những nền dân chủ trước đó, những nền dân chủ bó hẹp và không đầy đủ, V.I.Lênin