Ngày dạy Tiết 55 Ngày dạy Tiết 56 Ngày dạy Tiết 57 Tiết 55,56,57 ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ ( Huy Cận ) I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Những hiểu biết bước đầu về tác giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời của bài thơ Các[.]
Trang 1Ngày dạy Tiết 55:……… ………
Ngày dạy Tiết 56……… ………
Ngày dạy Tiết 57……… ………
Tiết 55,56,57
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
( Huy Cận )
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Những hiểu biết bước đầu về tác giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời của bài thơ
- Các biện pháp nghệ thuật: So sánh, ẩn dụ, nhân hóa và bức tranh cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá
2 Kỹ năng
- Đọc - hiểu một tác phẩm thơ hiện đại
- Phân tích được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong hai khổ thơ đầu của bài thơ
- Cảm nhận được cảm hứng về thiên nhiên và cuộc sống lao động của tác giả được
đề cấp đến trong hai khổ thơ đầu
3 Thái độ
- Yêu biển thiên nhiên
4 Năng lực cần phát triển
a Năng lực chung
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực tự học và hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề
b Năng lực đặc thù
- Năng lực ngôn ngữ
- Năng lực phân tích, cảm nhận chi tiết, hình ảnh, câu thơ, đoạn thơ, bài thơ
- Năng lực hoạt động nhóm
II PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Phương pháp hoạt động nhóm, phương pháp vấn đáp, giải quyết vấn đề…
III CÔNG TÁC CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
- Soạn bài, phiếu bài tập, máy chiếu
- Sưu tầm hình ảnh về biển
2 Học sinh
- Soạn bài Đoàn thuyền đánh cá
- Vẽ tranh minh họa cho bài học, sưu tầm hình ảnh về biển
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Khởi động
- GV kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
H: Đọc thuộc lòng bài thơ, phân tích khổ thơ đầu
2 Hình thành kiến thức
Trang 2HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG
Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
GV : Chiếu chân dung nhà thơ
Huy Cận
- Nhóm 1: trình bày dự án
? Trình bày những hiểu biết về nhà
thơ Huy Cận
- Các nhóm còn lại theo dõi, nhận
xét, đặt câu hỏi và bổ sung
- Gv nhận xét, chốt kiến thức
? Nêu hoàn cảnh ra đời của bài
thơ?
GV TH môn lịch sử
? Trình bày đôi nét về lịch sử nước
ta thời kì này
1954 chiến dịch ĐBP vừa kết
thúc, đất nước bị chia làm 2 miền
Miền Nam tiếp tục chống đế quốc
Mĩ Miền Bắc được giải phóng tiến
lên xây dựng CNXH
GV hướng dẫn HS đọc:
- Nhịp 4/3 ,2/2/3
-Giọng vui tươi, phấn khởi, hào
hùng thể
hiện niềm vui của người đi đánh
cá
- Giải thích một số từ khó
? Mời một em hoàn thiện cho cô
những mục sau phương thức biểu
đạt, thể thơ
- Bài thơ có bố cục như thế nào ?
GV chiếu bố cục của bài thơ
?Em có nhận xét gì về trình tự bố
cục bài thơ?
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Huy Cận ( 1919-2005 ) ở Hà Tĩnh
- Là cây bút nổi tiếng của Phong trào Thơ Mới với tập Lửa Thiêng (1940)
- Ông tham gia cách mạng 1945, giữ nhiều trọng trác và trở thanh nhà thơ tiêu biểu cho nền thơ hiện đại Việt Nam
2 Tác phẩm
a Hoàn cảnh sáng tác
- Năm 1958, khi cuộc kháng chiến chống Pháp đã giành thắng lợi, miền Bắc được giải phóng và đi vào xay dựng cuộc sống mới
- Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vung
mỏ Quảng Ninh
- In trong tập thơ “Trời mỗi ngày lại sáng”
b Đọc, chú thích
c Bố cục:
- Bố cục: 3 phần
- Phần 1 là hai khổ thơ đầu=> Cảnh đoàn thuyền
ra khơi đánh cá lúc hoàng hôn và tâm trạng náo nức của người đi biển
- Phần hai: 4 khổ thơ tiếp theo
=> Cảnh lao động của đoàn thuyền đánh cá giữa không gian biển trời đêm
- Phần 3: Khổ cuối=> Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về trong buổi bình minh
=> Bài thơ được bố cục theo hành trình của một chuyến ra khơi của đoàn thuyền đánh cá, hành trình của một buổi lao động với nhịp tuần hoàn của vũ trụ từ lúc hoàng hôn đến lúc bình minh
Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản
? Cảnh biển được miêu tả vào thời
II Đọc - hiểu văn bản
1 Khổ 1,2: Cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá
Trang 3điểm nào
? Tìm câu thơ tác giả miêu tả cảnh
biển vào đêm
? Hãy chỉ ra BPNT mà tác giả sử
dụng trong hai câu thơ trên và nêu
tác dụng
GV yêu cầu học sinh bình 2 câu
thơ đầu
GV chiếu bức tranh
? Qua đó em có thể hình dung
cảnh hoàng hôn trên biển hiện lên
như thế nào
- Hình ảnh của người dân lao động
ra khơi hiện lên với tư thế và khí
thế như thế nào? Em hãy phân tích
giá trị nghệ thuật có trong hai câu
sau để chứng minh điều đó?
lúc hoàng hôn và tâm trạng náo nức của người
đi biển
a Khổ 1
“ Mặt trời như hòn lửa Sóng cài đêm sập cửa”
* Thiên nhiên vũ trụ: lớn lao, kì vĩ:
- So sánh, nhân hóa, liên tưởng: gợi tả mặt trời như một hòn lửa đỏ rực, khổng lồ còn vũ trụ thì như một ngôi nhà mà màn đêm là cánh cửa, còn sóng là then cài
=> Cảnh biển về đêm vốn rộng lớn, huyền bí mà giờ đây trở nên gần gũi, thân thiết
- Hai vần trắc “lửa -cửa”: Đêm tối bao trùm biển khơi một cách đột ngột
- Các từ “ cài ” và “ sập ” là những động từ mạnh diễn tả hành động nhanh ngôi nhà ấy bước vào một trạng thái nghỉ ngơi
=> Hoàng hôn đẹp, lộng lẫy, kì vĩ, tráng lệ đi vào trạng thái nghỉ ngơi
* Cảnh lao động
- Hình ảnh “Đoàn thuyền đánh cá lại ra khởi” + Tư thế lao động của con người trước biển cả + Bắt đầu trạng thái hoạt động
+ Phó từ lại => chỉ công việc diễn ra một cách thường nhật của người dân biển
- Hình ảnh “Câu hát căng buồm cùng giói khơi”: Khí thế ra khơi hào hứng và hi vọng, là niềm vui lao động
-> Hình ảnh ẩn dụ thơ mộng, khỏe khoắn và lãng mạn Đó là tiếng hát chứa chan niềm vui của người lao động được làm chủ thiên nhiên, đất nước, công việc mà mình yêu thích
CHUYỂN TIẾT
GV chuyển ý
? Đặt trong một khung cảnh thiên
nhiên như vậy, người ra khơi
mang một tâm trạng, khí thế như
thế nào?
? Họ ra đi trong câu hát vậy câu
hát của họ là gì
? Chỉ ra biện pháp nghệ thuật
được tác giả sử dụng trong đoạn
II Đọc - hiểu văn bản
b Khổ 2: Câu hát thể hiện mong ước đánh nhiều cá và sự tự hào về sự giàu có của biển.
- Liệt kê: “ Cá bạc, cá thu” gợi sự giàu có phong
phú của biển
- So sánh “cá thu biển đông như đoàn thoi” – từng đàn cá lao trên mặt biển như đoàn thoi mang ánh sáng lấp lánh dệt muôn luồng sáng trên tấm thảm biển
Trang 4thơ trên, qua đó tác giả muốn ca
ngợi gì ?
GV Biển của ta rất giàu và đẹp
phải không các em
? Hiện nay môi trường biển của
chúng ta ra sao ? Theo em ta cần
làm gì
Thảo luận nhóm theo bàn
- Môi trường biển bị ô nhiễm nặng
- Không vứt rác một cách bừa bãi
- Tuyên truyền mọi người hãy
nâng cao ý thức giữ gìn
=> Giữ cho môi trường biển xanh,
sạch, đẹp
GV chiếu 1 số bức tranh minh họa
- Ẩn dụ, nhân hóa “đêm ngày dệt biển” tạo ra nhiều sắc màu chuyển động
- Nhà thơ cất tiếng gọi cá thật dịu dàng “đến dệt lưới ta đoàn cá ơi”: vừa là lời gọi vừa là niềm mong ước đánh được nhiều cá, vừa xen cả sự lạc quan tươi vui và tự hào về biển
- Hs đọc diễn cảm khổ thơ tiếp
theo
Thảo luận nhóm:
+ Nhóm 1: Tìm các từ ngữ, hình
ảnh miêu tả cảnh biển đêm và hình
ảnh con thuyền
- Em có nhận xét gì về hình ảnh
con thuyền được miêu tả trong
đoạn thơ?
+ Nhóm 2: Hình ảnh đoàn cá được
miêu tả bằng những biện pháp
nghệ thuật nào? Tác dụng ?
+ Nhóm 3:
- Hình ảnh người lao động và công
việc của họ được miểu tả trong
một không gian, khí thế như thế
nào ? Nghệ thuật sử dụng trong
những dòng thơ đó ? Tác dụng của
các biện pháp NT ấy?
- Em hiểu thế nào về 2 câu thơ:
“Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào”
- Tìm biện pháp tu từ sử dụng?
+ Nhóm 4: Phân tích hình ảnh
người lao động chuẩn bị trở về
- Em hiểu như thế nào về hình ảnh
2 Khổ 3-6: Cảnh đánh cá trên biển và cảnh biển đêm
a Khổ 3: Người dân ra khơi với tư thế tầm vóc lớn lao
- Nghệ thuật phóng đại “Lướt giữa mây cao với biển bằng”- con thuyền đánh cá vốn nhỏ bé giữa biển cả, giờ đây qua cái nhìn của tác giả trở nên lớn lao phi thường đã sánh ngang tầm vũ trụ
- Ẩn dụ: “lái gió buồm trăng”: thiên nhiên hòa hợp cùng con người lao động, thuyền lấy gió làm lái, trăng làm buồm lướt sóng ra khơi
- Không khí lao động đang trở nên hứng khởi “
Ra đậu dặm xa dò bụng biển”- mặc đêm tối, mặc gió khơi người dân chài vẫn ra khơi đánh bắt cá trong lòng biển
- Ẩn dụ: “Dàn đan thế trận”- việc đánh cá của người dân chài như đang dàn thế trận cho một trận chiến đấu ác liệt
⇒ Sự kết hợp giữa hiện thực (đoàn thuyền) với chất lãng mạn (thuyền lái gió, trăng treo trên cánh buồm) làm nổi bật tầm vóc của con người
và đoàn thuyền trên biển, tạo nên những vần thơ đẹp, thú vị và sâu sắc
b Khổ 4: Cảnh biển đẹp trong đêm
- Nhà thơ đã liệt kê những loài cá quý của biển:
cá nhụ, cá chim, cá đé và cho thấy sự phong phú,
Trang 5“ Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng”?
- Hình ảnh “nắng hồng” có ý nghĩa
như thế nào?
- Thời gian thảo luận: 7 phút
- Đại diện các nhóm trình bày
- Nhóm còn lại theo dõi nhận xét
- Gv theo dõi, hỗ trợ, nhận xét, bổ
sung, chuẩn kiến thức
- GV LH:
Việt Nam tổ quốc ta ơi/ mênh
mông biển lúa đâu trời đẹp hơn.
- Chỉ ra những biện pháp nghệ
thuật trong khổ 5 để thấy biển còn
đầy ân tình?
quý giá mà biển cả mang lại cho con người
- Nhân hóa “Cái đuôi e quẫy” kết hợp với các tính từ chỉ màu sắc “ đen, hồng, vàng choé”: làm cho lời thơ thêm sinh động, hình ảnh thơ gần gũi thân thương
- Phép so sánh “đuôi cá” với “ngọn đuốc”: hình ảnh thú vị, đặc sắc giàu liên tưởng
- “Đêm thở sao lùa nước Hạ Long”: Màn đêm trước biển như một sinh mệnh biết tận dụng nhịp sống hơi thở như con người
⇒ Thiên nhiên trên biển đêm thực sự rực rỡ sắc màu như một bức tranh sơn mài
c Khổ 5: Tinh thần lao động hăng say và lòng biết ơn biển cả của người dân chài.
- “Ta hát bài ca gọi cá vào”: Người dân chài đã biến công việc nặng nhọc thành bài ca lao động vui tươi Tiếng hát của người dân chài có khả năng kì diệu để gọi cá vào lưới
- Người dân chài được cổ vũ tinh thần, thuyền làm lái , trăng làm buồm
- Những người dân chài vô cùng biết ơn biển cả
“biển cho ta cá như lòng mẹ” So sánh biển với lòng mẹ bao la nuôi sống nhân dân từ bao đời nay
⇒ Bút pháp lãng mạn khi miêu tả giúp cho công việc đánh cá đêm trên biển trở nên thơ mộng Nói lên lòng tự hào và biết ơn mẹ biển bao la
d Khổ 6: C ảnh thu hoạch cá.
- “Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng”: người dân thu hoạch cá vào lúc trời đã gần sáng hăng say
- “Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng”: công việc trở nên khẩn trương với hi vọng đón chờ “chùm cá nặng”, cho ta hình dung thấy những cánh tay sắn chắc, cuồn cuộn, tư thế hiên ngang, làn da nhuộm nắng gió, nhuộm cả vị mặn mòi của biển cả đang thu về những mẻ lưới đầy cá tôm
- Kéo lưới lên là khi trời đã sáng, bình minh lên
là kết thúc công việc đánh cá
- “Vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông”: mọi vật đều tràn ngập sức sống, cảnh biển vào lúc mình minh bao la kì vĩ Đoàn thuyền đang khẩn trương kịp để trở về bến
⇒ Bút pháp lãng mạn được sử dụng làm nổi
Trang 6bật vẻ thơ mộng khi đã kết thúc công việc đánh
cá đêm
CHUYỂN TIẾT
Đọc khổ thơ cuối
H: Đoàn thuyền ra đi lúc hoàng
hôn buông xuống vậy khi trở về
vào thời điểm nào ?
H: Cảnh đoàn thuyền trở về được
miêu tả bằng những chi tiết nào ?
- Thời gian : Bình minh “MT đội
biển”
- Không gian :
+ Câu hát căng buồm
+ Thuyền chạy đua
+ Mắt cá huy hoàng
H: Tác giả sử dụng biện pháp NT
nào ở khổ thơ 7? Tác dụng của
những biện pháp NT ấy ?
Nhân hóa thuyền chạy đua
-mặt trời đội biển, nhô màu mới
- Đối lập: Ra đi - hoàng hôn><
Về - bình minh
- Âm hưởng: hào hùng, say mê
H: Em hình dung ra không khí trở
về của đoàn thuyền thuyền sau
một hành trình lao động?
- Niềm vui thắng lợi tràn đầy hạnh
phúc
- Mở đầu bài thơ là hình ảnh “Mặt
trời xuống biển ”và kết thúc “Mặt
trời đội biển” Thiên nhiên và con
người đã hoàn thành nhiệm vụ của
mình
3 Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về
- Câu hát căng buồm với gió khơi: Được nhắc lại như một điệp khúc, tiếng hát của niềm vui thắng lợi sau một chuyến ra khơi măy mắn
- Nhịp sống hối hả, mãnh liệt Con người vẫn hào hứng chạy đua cùng mặt trời
- Hoán dụ “đoàn thuyền” + Nhân hóa “chạy” + Con thuyền và mặt trời cùng tham gia vào cuộc chạy đua ở đó, con người và thiên nhiên hòa hợp
+ Không khí lao động hăng say, khẩn trương của những người lao động mới
- Hình ảnh “mặt trời đội biển”: Thật đẹp, tráng lệ, hùng vĩ “nhô màu mới”: là sắc tươi sáng của ánh bình minh, là màu mới của cuộc sống con người,
ẩn chứa niềm tin về phía trước
- Mắt cá huy hoàng muôn dặm phới: bắt nguồn từ
sự tưởng tượng sáng tạo của nhà thơ
+ Mắt cá phản chiếu mặt trời giống như muôn ngàn mặt trời nhỏ li ti
+ Thành quả lao động
Hoạt động 2: HDHS tổng kết:
- Nhận xét về NT và giọng điệu
của bài thơ ?
- Theo em, khi viết bài thơ này,
tác giả đang sống trong cảm xúc
như thế nào ?
- Cảm xúc vui, tự hào về đất nước
III Tổng kết
1 Nghệ thuật:
- Sử dụng bút pháp lãng mạn và các biện pháp nghệ thuật : đối lập, so sánh, nhân hóa, phóng đại
- Âm hưởng khoẻ khoắn, sôi nổi, phôi pha, bay bổng, lạc quan
- Cách gieo vần linh hoạt (vần liền liền xen lẫn vần cách)
- Liên tưởng, tưởng tượng phong phú.
Trang 7và cuộc sống đang đổi mới.
- Cảm nhận của em về nội dung
của bài thơ ?
2 Nội dung:
Sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống
* Ghi nhớ: SGKT 112
3 Luyện tập
H: Vì sao gọi đây là khúc tráng ca về những con người lao động biển cả Việt Nam thế kỉ XX?
Âm điệu vang khoẻ, bay bổng , tràn đầy cảm hứng lãng mạn màu sắc lung linh, kì
ảo nhà thơ ngợi ca lao động và con người lao động, làm chủ đất nước , làm chủ con người, cuộc đời.
4 Hoạt động vận dụng, mở rộng, tìm tòi
- Vẽ tranh theo tưởng tượng qua các khổ thơ
- Sưu tầm những bài thơ có cùng chủ đề
5 Hướng dẫn học sinh tự học và chuẩn bị bài mới
- Học thuộc lòng bài thơ
- Ghi nhớ nội dung bài học
- Chuẩn bị: Bếp lửa
DUYỆT CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
Nguyễn Văn Hòa