Ngày dạy Buổi 5 Tiết 13,14,15 ÔN TẬP VĂN BẢN; ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ ( Huy Cận) I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Ôn tập, khắc sâu nội dung, ý nghĩa văn bản, nghệ thuật của văn bản 2 Năng lực a Năng lực đặc thù Viế[.]
Trang 1Ngày dạy………
Buổi 5: Tiết 13,14,15
ÔN TẬP VĂN BẢN;
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ ( Huy Cận)
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Ôn tập, khắc sâu nội dung, ý nghĩa văn bản, nghệ thuật của văn bản
2 Năng lực
a Năng lực đặc thù
- Viết được bài văn nghị luận phân tích về hình ảnh tiêu biểu của bài thơ
- Viết được bài văn cảm nhận về bài thơ
b Năng lực chung: Tự học, hợp tác và giải quyết vấn đề.
3 Thái độ: Biết vận dụng kiến thức vào việc học tác giả, tác phẩm cụ thể.
I CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: Bài soạn
2 Học sinh: Vở ghi, tài liệu tham khảo
III NỘI DUNG
A KIẾN THỨC CƠ BẢN
1 Tác giả
- Là cây bút nổi tiếng của Phong trào Thơ Mới với tập Lửa Thiêng (1940)
- Ông tham gia cách mạng 1945, giữ nhiều trọng trác và trở thanh nhà thơ tiêu biểu cho nền thơ hiện đại Việt Nam
2 Tác phẩm
2.1 Hoàn cảnh sáng tác
- Năm 1958, khi cuộc kháng chiến chống Pháp đã giành thắng lợi, miền Bắc được giải phóng và đi vào xay dựng cuộc sống mới
- Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vung mỏ Quảng Ninh
- In trong tập thơ “Trời mỗi ngày lại sáng”
2.2 Nghệ thuật
Thể thơ 7 chữ Âm hưởng thơ khỏe khoắn hào hùng Bài thơ có sự sáng tạo trong việc xây dựng hình ảnh thơ bằng liên tưởng, trí tưởng tượng phong phú
2.3 Nội dung
Bài thơ là khúc tráng ca, ca ngợi cuộc sống lao động tập thể của người dân chài trong công cuộc xây dựng và tái thiết đất nước, đồng thời bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước khung cảnh thiên nhiên đất nước giàu đẹp
B LUYỆN TẬP
Đề 1: Cảm nhận về vẻ đẹp của đoàn thuyền đánh cá qua khổ thơ đầu và khổ thơ cuối
trong bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận:
“Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi, Câu hát căng buồm cùng gió khơi
Câu hát căng buồm với gió khơi, Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời
Trang 2Mặt trời đội biển nhô màu mới, Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.”
(Ngữ văn 9, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2018, tr.139,140)
GỢI Ý ĐÁP ÁN
1 Mở Bài
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu đoạn trích: Đây là hai khổ thơ đầu miêu tả cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi đầy hào hứng và khổ thơ cuối khi đoàn thuyền trở về
2 Thân bài
2.1 Cảnh ra khơi và tâm trạng náo nức của con người.
a Cảnh hoàng hôn trên biển.
– Cảnh mặt trời lặn được miêu tả thật độc đáo và ấn tượng:
Mặt trời xuống biển như hòn lửa Sóng đã cài then đêm sập cửa
– Nghệ thuật so sánh nhân hóa cho thấy cảnh biển hoàng hôn vô cùng tráng lệ, hùng
vĩ Mặt trời được ví như một hòn lử khổng lồ đang từ từ lặn xuống Trong hình ảnh liên tưởng này, vũ trụ như một ngôi nhà lớn, với đêm buông xuống là tấm cửa khổng
lồ, những lượn sóng là then cửa Chi tiết Mặt trời xuống biển có thể gây ra sự thắc mắc của người đọc vì bài thơ tả cảnh đoàn thuyền đánh cá ở vùng biển miền Bắc, mà
ở bờ biển nước ta, trừ vùng Tây Nam thường chỉ thấy cảnh mặt trời mọc trên biển chứ không thể thấy cảnh mặt trời lặn xuống biển Thực ra hình ảnh mặt trời xuống biển là được nhìn từ trên con thuyền đang ra biển hoặc từ một hòn đảo vào lúc hoàng hôn, nhìn về phía tây, qua một khoảng biển thì vẫn có thể thấy như là mặt trời xuống biển Với sự quan sát tinh tế nhà thơ đã miêu tả rất thực chuyển đổi thời khắc giữa ngày và đêm
b Khi thiên nhiên bước vào trạng thái nghỉ ngơi thì con người bắt đầu làm việc
“ Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi Câu hát căng buồm với gió khơi”
– Đoàn thuyền chứ không phải chỉ con thuyền ra khơi đã tạo ra sự tấp nập trên biển Chữ “Lại” vừa khẳng định nhịp điệu lao động của người dân chài đã đi vào ổn định, vừa thể hiện sự đối lập giữa sự nghỉ ngơi của đất trời và sự làm việc của con người – Tác giả đã tạo ra một hình ảnh khỏe, lạ mà thật từ sự gắn kết 3 sự vật và hiện tượng: Câu hát, cánh buồm và gió khơi Người đánh cá căng buồm và cất câu hát lên nhà thơ có cảm giác như chính câu hát đó đã làm căng cánh buồm Câu hát mang theo niềm vui, sự phấn chấn của người lao động trở thành sức mạnh cùng với gió biển làm căng cánh buồm để con thuyền lướt sóng ra khơi
– Nghệ thuật ẩn dụ trong hình ảnh thơ lãng mạn này đã góp phần thể hiện một hiện thực : Đó là niềm vui phơi phới, tinh thần lạc quan của người dân chài Họ ra khơi trong tâm trạng đầy hứng khởi vì học tìm thấy niềm vui trong lao động, yêu biển và say mê với công việc chinh phục biển khơi làm giàu cho Tổ quốc
2.2 Khổ thơ cuối: Cảnh đoàn thuyền trở về trong buổi bình minh lên.
a Cảnh đoàn thuyền trở về
- Câu đầu tác giả lặp lại ở khổ thơ 1: “Câu hát căng buồm với gió khơi”
Trang 3+ Có từ “với” là khác, có lẽ tác giả tránh sự lặp lại ở câu thơ trước => làm cho khổ thơ cuối giống như điệp khúc của một bài hát, tạo cảm giác tuần hoàn về thời gian, về công việc lao động; nhấn mạnh khí thế tâm trạng của những người dân Đoàn thuyền
ra đi hào hứng sôi nổi, nay trở về cũng với tinh thần ấy rất khẩn trương Câu hát đưa thuyền đi nay câu hát lại đưa thuyền về
+ Bằng biện pháp khoa trương và hình ảnh nhân hóc” Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời:cho thấy con người và vũ trụ chạy đua trong cuốc vận hành vô tận, con người đã mang tầm vóc lớn lao của thiên nhiên vũ trụ trong cuộc chạy đua này và con người đã chiến thắng.Có thể nói Huy Cận đã lấy tình yêu của mình đối với cuộc sống mới của nhân dân khám phá ra vẻ đẹp hùng vĩ Thay vào không gian vũ trụ buồn hiu hắt của thơ ông trước cách mạng tháng Tám
b Bình minh trên biển
– Mở đầu bài thơ là cảnh hoàng hôn, kết thúc bài thơ là cảnh bình minh” Mặt trời đội biển nhô màu mới” Ánh mặt trời sáng rực, từ từ nhô lên ở phía chân trời xa cảm giác như mặt trời đội biển Câu thơ với ẩn dụ táo bạo cho thấy sự tuần hoàn của thời gian, của vũ trụ
- H/ả “ mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi” gợi nhiều liên tưởng như những mặt trời nhỏ bé đang tỏa rạng niềm vui trước thành quả lao động mà con người đã giành được sau một đêm lao động trên biển => đó là cảnh tượng đẹp huy hoàng giữa bầu tròi và mặt biển, giữa thiên nhiên và thành quả lao động
III, Kết luận chung
Bài thơ tạo được âm hưởng vừa khỏe khoắn sôi nổi lại vừa phơi phới, bay bổng Góp phần tạo nên âm hưởng ấy là các yếu tố lời thơ, nhịp điệu, vần Cách gieo vần trong bài thơ biến hóa, linh hoạt, các vần trắc xen lẫn vần bằng, vần liền xen với vần cách Các vần trắc tạo sức dội, sức mạnh, các vần bằng tạo sự vang xa, bay bổng, tạo nên những vần thơ khoáng đạt, kì vĩ, phơi phới niềm vui
Đề 2: Cho đoạn thơ sau:
“Mặt trời xuống biền như hòn lửa Sóng đã cài then đêm sập cửa Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi Tàu hát căng buồm cùng gió khơi.”
Câu 1: Những câu thơ trên trong bài thơ nào? Bài thơ đó được ra đời trong hoàn cảnh nào?
Câu 2: Từ “lại” trong câu “Đoàn thuyền lại ra khơi” có ý nghĩa gì?
Câu 3: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật sử dụng trong câu thơ: “Mặt
trời xuống biển như hòn lửa”
Câu 4: Bằng một câu văn, em hãy nêu ngắn gọn nội dung của đoạn thơ trên
Câu 5: Có ý kiến cho rằng: Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” là “một khúc ca” Em hiểu nội dung khúc ca ấy như thế nào?
Câu 6: Từ nội dung của đoạn thơ trên, em hãy viết một đoạn văn ngắn (từ 5 đến 7 câu) nêu nhận xét của em về tinh thần lao động của thanh niên hiện nay
GỢI Ý ĐÁP ÁN
Trang 41 Hoàn cảnh sáng tác bài thơ:
- Tác giả: Huy Cận
- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” được Huy Cận sáng tác năm 1958 khi miền Bắc đang tiến hành xây dựng Chủ nghĩa Xã hội, tác giả đi thực tế đến vùng mỏ Hòn Gai - Quảng Ninh
2 Ý nghĩa từ “lại”:
Từ “lại” nói về hoạt động của đoàn thuyền vừa biểu thị sự lặp lại tuần tự,
thường nhật, liên tục mỗi ngày của công việc lao động vừa biểu thị ý so sánh ngược chiều với câu trên: đất trời vào đêm nghỉ ngơi mà con người bắt đầu lao động, một công việc lao động không ít vất vả
3 Biện pháp nghệ thuật trong đoạn thơ:
- So sánh: Mặt trời xuống biển như hòn lửa
=> Tác dụng: Mặt trời” được ví như một hòn lửa khổng lồ đang từ từ lặn
xuống
=> Gợi cảnh biển lúc hoàng hôn đẹp rực rỡ, huy hoàng, tráng lệ.
4 NỘI DUNG CỦA ĐOẠN THƠ:
Đoạn thơ miêu tả cảnh hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền đánh cá ra khơi
5 Bài thơ là một khúc ca:
- Bài thơ là khúc ca về lao động và thiên nhiên đất nước giàu, đẹp
- Khúc ca ấy vừa phơi phới, hào hứng vừa khỏe khoắn, mạnh mẽ
6 * Khi thiên nhiên bước vào trạng thái nghỉ ngơi thì con ngườỉ bắt đầu làm việc:
- Màn đêm mở ra đã khép lại không gian của một ngày Giữa lúc vũ trụ, đất trời như chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi thì ngược lại, con người bắt đầu hoạt động:
* Sự đối lập này làm nổi bật tư thế lao động của con người trước biển:
- Nhịp thơ nhanh mạnh như một quyết định dứt khoát Đoàn ngư dân ào xuống đẩy thuyền ra khơi và cất cao tiếng hát khởi hành Từ “lại” vừa biểu thị sự lặp lại tuần tự, thường nhật, liên tục mỗi ngày của công việc lao động vừa biểu thị ý
so sánh ngược chiều với câu trên: đất trời vào đêm nghỉ ngơi mà con người bắt đầu lao động, một công việc lao động không ít vất và
- Hình ảnh “câu hát căng buồm” - cánh buồm căng gió ra khơi- là ẩn dụ cho tiếng hát của con người có sức mạnh làm căng cánh buồm Câu hát là niềm vui, niềm say sưa hứng khởi của những người lao động lạc quan yêu nghề, yêu biển
và say mê với công việc chinh phục biển khơi làm giàu cho Tổ quốc
-> Hình ảnh con người: Hăng say lao động, lạc quan, yêu đời
-> Tự hào, vui phơi phới trước vẻ đẹp thiên nhiên đất nước và cuộc sống mới của người lao động
- Nhận xét về tinh thần lao động của giới trẻ hiện nay nói chung và bản thân nói
Trang 5IV HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC
- Viết bài hoàn chỉnh cho dàn ý trên