GIẢI PHẪU BỆNH: ĐẠI CƯƠNG U

Nêu được khái niệm, nguồn gốc, đặc điểm u Nêu được cấu tạo mô u, tiến triển của u Nêu được phân loại u và cho ví dụ minh họa Phân biệt u và viêm, quá sản, nghịch sản Nêu được khái niệm, nguồn gốc, đặc điểm u Nêu được cấu tạo mô u, tiến triển của u Nêu được phân loại u và cho ví dụ minh họa Phân biệt u và viêm, quá sản, nghịch sản Nêu được khái niệm, nguồn gốc, đặc điểm u Nêu được cấu tạo mô u, tiến triển của u Nêu được phân loại u và cho ví dụ minh họa Phân biệt u và viêm, quá sản, nghịch sản

ĐẠI CƯƠNG U

Bộ môn Giải phẫu bệnh- Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam

Mục tiêu học tập

 Nêu được khái niệm, nguồn gốc, đặc điểm u

 Nêu được cấu tạo mô u, tiến triển của u

 Nêu được phân loại u và cho ví dụ minh họa

 Phân biệt u và viêm, quá sản, nghịch sản

Định nghĩa u

 U là mô tân tạo từ một dòng tế bào đã trở thành bất

thường

 Do sự sinh sản tế bào thoát khỏi sự điều hòa của cơ thể

 Tồn tại lâu dài, không tuân theo quy luật đồng tồn

 Gây nên sự mất cân bằng liên tục không thể phục hồi được

 U gồm 2 nhóm lớn: u lành tính và u ác tính (ung thư)

Nguyên nhân sinh u

Đa nguyên nhân, có loại nguyên nhân còn chưa rõ, có thểphân loại thành 2 nhóm lớn

 Loại tự nhiên

U xảy ra ở trẻ nhỏ mang gen bất thường lúc mới sinh

 Loại tân sinh

Hút thuốc lá - uống rượu - Thuốc phiện

Thức ăn từ thịt - Thức ăn mỡ

Thức ăn nhiễm aflatoxin - nhiễm vi khuẩn, virút

Thuốc trừ sâu - nội tiết tố - Tia phóng xạ

Các loại thuốc men - Sợi Amiang

Các andehyt có trong môi trường

•Bệnh xơ nang tuyến vú

•Quá sản nốt khu trú của gan

Kết quả: tăng kích thước/thể tích/trọng lượng của mô/cơ quan

Tín hiệu tổn thương

Quá sản nội mạc dạng nang

Viêm niêm mạc dạ dày mạn tính, dị sản ruột

Loạn sản - Dysplasia

 Sự phát triển bất thường của một mô, cơ

quan hoặc tế bào

 Có sự thay thế các tế bào trưởng thành bằng các tế bào chưa trưởng thành

 Cơ thể vẫn còn kiểm soát được

 Dẫn đến ung thư

Loạn sản ở biểu mô vẩy cổ tử cung

Một số thuật ngữ liên quan

 Ung th : (u ¸c tÝnh Malignant Tumor)ư: (u ¸c tÝnh – Malignant Tumor) – Malignant Tumor)

 Ung th biÓu m«: (Carcinoma)

 Ung th biÓu m«-sarcoma (Carcinosarcoma)

 Ung th liªn kÕt (Sarcoma)

 Sù biÖt ho¸ (Differentiated)

TÕ bµo u vµ m« cã xu h íng trë l¹i gièng tÕ bµo vµ m« sinh ra nã ư: (u ¸c tÝnh – Malignant Tumor)

 Kh«ng biÖt ho¸ (Undifferentiation)

TÕ bµo vµ m« kh«ng gièng tÕ bµo vµ m« sinh ra nã.

 Di c¨n (Metastasis)

Lµ sù cã mÆt cña tÕ bµo u ë c¬ quan kh¸c

Đặc điểm của u

 U tồn tại mãi mãi

 U sinh sản thừa

 U kí sinh trên cơ thể

 U biểu hiện sự mất cân bằng liên tục

So sánh u và viêm

U

 U tạo ra mô mới, bất thường SL, CL

 U không chịu sự chỉ huy cơ thể

 Sinh sản tế bào không giới hạn thời

gian không gian

 Quá sản không ngừng lại khi đã hết

kích thích

 Nguyên nhân chưa rõ, không ngăn

chăn được tiến triển

Viêm

 Viêm làm thay đổi hệ mô sẵn có

 Viêm chịu sự chỉ huy của cơ thể

 Sinh sản giới hạn thời gian và không gian

 Ngừng lại khi đã hết kích thích

 Nhiều nguyên nhân đã rõ, nhiều trường hợp ngăn chặn được tiến triển của viêm

Cấu tạo u

 Cơ bản u: thành phần chính, tế bào bất thường mới sinh ra

 Chất đệm u: là khung liên kết huyết quản, nâng đỡ và nuôi dưỡng tế bào u

Cấu tạo u

+ Hóa mô miễn dịch

Giá trị của chẩn đoán mô bệnh học trong UT

- Là “chuẩn vàng” trong chẩn đoán UT:

Những đặc điểm cơ bản khác nhau giữa u lành và u ác

+ Cấu tạo giống mô lành

+ Không có hay ít nhân chia + Không có hình nhân quái

+ Tiến triển chậm tại chỗ + Không làm chết người, trừ tr

hợp đặc biệt ở chỗ nguy hiểm

+ Không có di căn

+ Khỏi hẳn khi được cắt bỏ

+ U không có vỏ bọc, ranh giới

lờ mờ, xâm nhập sâu, có nhiều

rễ ăn vào mô xung quanh, phá hủy, không di động

+ Cấu tạo không giống mô lành, cấu trúc đảo lộn

+ Có nhiều nhân chia kh đều + Có hình nhân quái

+ Tiến triển nhanh + Chết người (gây chảy máu, hoại tử)

+ Di căn

+ Dễ tái phát, điều trị khó khăn

U lành U ác

U lành U ác

U lành U ác

PHÂN LOẠI CÁC KHỐI U

 Phân loại về lâm sàng

- Phân loại TNM, pTNM

- Phân loại giai đoạn bệnh

 Phân loại mô bệnh học

 Phân loại tiên lượng mô học-Xếp độ mô học

 Phân loại quốc tế các bệnh khối u (ICD-O)

Phân loại mô bệnh học

1- U của biểu mô

2- U của mô liên kết

3- U của mô đặc biệt

4- U của mô phôi

Phân loại mô học u

+ Các car tuyến nước bọt

* Biểu mô tuyến

* Biểu mô không biệt

hóa

+ U tuyến, pôlíp tuyến

+ U nang tuyến hoặc u nang tuyến nhú

+ Carcinôm tuyến + Carcinôm tuyến vảy + Carcinôm tuyến nang + Carcinôm phôi

Mô phát sinh Lành tính Ác tính

Đơn giản

* Các mô liên kết

+ Mô xơ trưởng thành

+ Mô xơ phôi

+ U nguyên bào sụn lành + U xơ sụn dạng nhầy + U xương

+ U xương dạng xương + U nguyên bào xương lành

+ Sarcôm xơ + U nhầy (Sarcôm nhầy) + Sarcôm mỡ

+ Sarcôm sụn

+ Sarcôm tạo xương (Sarcôm xương)

* Các mô cơ

+ Mô cơ trơn

+ Mô cơ vân

+ Nguồn gốc không xác

định

+ U cơ trơn + U cơ vân + U nguyên bào cơ tế bào hạt

+ Sarcôm cơ trơn + Sarcôm cơ vân + Sarcôm mô mềm dạng hốc

+ U tế bào khổng lồ bao gân (u bao hoạt dịch lành)

+ Sarcôm huyết quản + U huyết quản nội mô ác + Sarcôm bạch mạch

+ U tế bào ngoại mạch ác + U trung biểu mô ác

+ Lymphôm ác + Bệnh Hodgkin + U tuyến ức ác + Bệnh bạch cầu + Đa u tủy

+ Sarcôm Ewing + Sarcôm lưới

Mô phát sinh Lành tính Ác tính

Đơn giản

* Mô thần kinh

+ Mô thần kinh nguyên

thủy và biệt hóa

+ U màng não + U hạch thần kinh

+ U sắc bào + U cận hạch

+ Carcinoit + U xơ thần kinh + U bao thần kinh

+ Các u thần kinh đệm ác

+ U màng não ác + U nguyên bào thần kinh + U hạch nguyên bào

thần kinh + U sắc bào ác + U cận hạch ác ? + U nguyên bào võng mạc + Carcinoit ác

+ Sarcôm xơ thần kinh + U bao thần kinh ác

+ U sọ hầu

+ Carcinôm mang + Carcinôm ống niệu rốn

* Các hamactôm

+ Sắc tố bào

+ Mạch máu

+ U hắc tố lành + U mạch máu và u bạch mạch lành ?

+ U hắc tố ác + Sarcôm huyết quản nội mô

*U lồi ngoài xương

và u lồi trong xương

+ Bệnh u xơ thần kinh

+ Bệnh xơ củ + U xơ thần kinh + U thần kinh đệm

+ Sarcôm sụn + Sarcôm xơ thần kinh + U thần kinh đệm ác

+ Các tế bào đa năng

của trung mô

+ Thận

+ Gan

+ Các tế bào đa năng

+ U xơ tuyến + U phyllode + U trung mô ?

+ U nguyên bào thận + U nguyên bào gan + U quái ác

U biểu mô

Phân loại mô học u: U liên kết

Tiến triển của u

 Tại chỗ: phát triển trong thời gian dài, âm thầm, không biểu hiện lâm sàng gay gắt

- U lành: phát triển đồng đều ra các phía

- U ác mọc nhiều nhánh xuyên sâu vào mô lành, phá hủy gây chảy máu hoại tử

 Toàn thể:

- U lành ít gây ảnh hưởng đến toàn thân trừ khi ở vị trí trọng yếu

- U ác dễ lan xa đến cơ quan khác theo đường bạch huyết hoặc đường máu

 Tái phát:

- U lành hiếm tái phát nhưng cũng có thể tái phát do không cắt bỏ trọn vẹn

- U ác dễ tái phát, không chỉ tại chỗ mà có thẻ ở từng vùng, các phủ tạng khác

Nguyên nhân sinh u

Đa nguyên nhân, có loại nguyên nhân còn chưa rõ, có thểphân loại thành 2 nhóm lớn

 Loại tự nhiên

U xảy ra ở trẻ nhỏ mang gen bất thường lúc mới sinh

 Loại tân sinh

Hút thuốc lá - uống rượu - Thuốc phiện

Thức ăn từ thịt - Thức ăn mỡ

Thức ăn nhiễm aflatoxin - nhiễm vi khuẩn, virút

Thuốc trừ sâu - nội tiết tố - Tia phóng xạ

Các loại thuốc men - Sợi Amiang

Các andehyt có trong môi trường

Nguyên nhân sinh u: cách phân loại khác

- Nhiễm KST: Shitosom, sán lá gan gây u BQ, gan

- Vi khuẩn: Helicobacter

- Bức xạ ion: Tuyến giáp, tuỷ xương

- Tia cực tím; Melanoma, tế bào đáy

- Sóng radio và sóng tần số cực thấp: Bệnh bạch cầu ở trẻ nhỏ

Nguyên nhân sinh u: cách phân loại khác

- Thuốc lá: Phổi, da, TLT…

- Nhóm trung tính: Hydrocacbon đa vòng,N nitrosamin,3-4- benzopyren: Phổi, dạ dày, thận…

- Dẫn chất từ anilin và thuốc nhuộm màu

- Rượu

- Thức ăn có nấm phát triển

- Thức ăn mỡ

- Thịt đỏ: tạo thành N nitroso gây chuyển đoạn gen

- Nội tiết tố: vú, tinh hoàn, buồng trứng

- Chế phẩm công nghiệp: Phổi, da

- Thuốc trừ sâu

- Nước uống nhiễm bẩn: K bàng quang

Nguyên nhân sinh u: cách phân loại khác

- U nguyên bào võng mạc (gen RBI)

- Polyp adenomatous gia đình (gen APC)

- Ung thư tuyến yên, cận giáp, tuỵ (MEN1)

- Ung thư tuyến giáp , thượng thận (RET)

- Nephroblastoma (WT1)