BÀI TẬP TUẦN 7 Câu 1 Hãy liệt kê các dạng bài tập trong môn học mà anh (chị) sẽ dạy học và xây dựng bài tập tương ứng với các dạng này, phân tích mục đích sử dụng mỗi bài tập Câu 2 Hãy phân tích một t.
Trang 1BÀI TẬP TUẦN 7
Câu 1: Hãy liệt kê các dạng bài tập trong môn học mà anh (chị) sẽ dạy học và xây dựng bài tập tương ứng với các dạng này, phân tích mục đích sử dụng mỗi bài tập
Câu 2: Hãy phân tích một tình huống đánh giá mà ở đó giáo viên không chú ý đến các yêu cầu khi xây dựng bài tập cho học sinh
BÀI LÀM
Câu 1: Hãy liệt kê các dạng bài tập trong môn học mà anh (chị) sẽ dạy học và xây dựng bài tập tương ứng với các dạng này, phân tích mục đích sử dụng mỗi bài tập.
● Kiểu bài tập điền khuyết
Đây là kiểu bài tập yêu cầu học sinh tìm những từ ngữ liên kết thích hợp để điền vào chổ trống trong văn bản Yêu cầu của kiểu bài tập này là GV chọn văn bản ngắn (có thể một hoặc 2 đoạn), có thể cho sẳn từ ngữ liên kết
Ví dụ: Hãy điền vào [ ] những từ ngữ thích hợp trong đoạn văn sau:
“Đỗ Phủ sáng tác bài Cảm xúc mùa thu vào năm 766 [] là thời điểm triều
đại nhà Đường vừa thoát khỏi nạn An Lộc Sơn- Sử Tư Minh được 3 năm [] bốn năm sau khi bài thơ
ra đời, Đỗ Phủ mất trong cảnh khốn đốn [] đói nghèo [] day dứt về tinh thần nơi đất khách.” (Dạy học văn học nước ngoài 10)
- Kiểu bài tập này yêu cầu GV chọn những đoạn văn ngắn và để khuyết những từ có chức năng liên kết, các giới từ, đại từ hoặc dấu câu Học sinh làm nhiều bài tập kiểu này sẽ hình thành kĩ năng diễn đạt ý trôi chảy, ý thức sử dụng phép liên kết để diễn đạt ý, hoặc ý thức sử dụng dấu câu
● Kiểu bài tập viết đoạn văn theo gợi ý
GV cho những ý cơ bản yêu cầu HS liên kết các ý thành đoạn văn hoàn chỉnh về nội dung và đúng
về hình thức hoặc cho câu chủ đề trước yêu cầu học sinh viết đoạn văn theo kiểu quy nạp, diễn dịch
để làm sáng rõ ý câu chủ đề
Ví dụ:
a/ Viết đoạn trình bày hoàn cảnh sáng tác:
Bài tập: Viết đoạn trình bày hoàn cảnh sáng tác tác phẩm “Đại cáo bình Ngô” của Nguyễn Trãi dựa trên những ý dưới đây:
- Sau 10 năm kháng chiến gian khổ và quyết liệt, tháng 1 năm 1428, nhân dân ta dưới ngọn cờ của
Lê Lợi, đã đánh đuổi giặc Minh ra khỏi đất nước
- Lê Lợi tổ chức phong thưởng cho tướng lĩnh và chính thức lên ngôi hoàng đế Nguyễn Trãi thay mặt nhà vua viết Đại cáo bình Ngô
- Mục đích: tuyên bố cho toàn dân biết rõ công cuộc cứu nước, trải qua nhiều nguy nan đã thắng lợi
- Từ đây dân tộc bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên hoà bình, thông nhất.”
Trang 2b/ Viết đoạn mở bài hoặc kết luận: Nhiều học sinh gặp khó khăn khi viết mở bài hoặc kết luận nên việc cho bài tập viết đoạn mở bài và kết luận là cần thiết
Bài tập: Hãy dựa trên các ý sau viết đoạn mở bài cho đề văn: Phân tích vẻ đẹp của hình tượng người anh hùng Từ Hải trong đoạn trích “Chí khí anh hùng” (trích Truyện Kiều- Nguyễn Du)
- Giới thiệu khái quát tác giả Nguyễn Du và tác phẩm Truyện Kiều (là đại thi hào dân tộc, là nhà thơ nhân đạo, có tư tưởng tiến bộ thế kỉ XVIII; Truyện Kiều là đỉnh cao nghệ thuật trong sáng tạo của Nguyễn Du);
- Giới thiệu khái quát về hình tượng nhân vật Từ Hải và đoạn trích (Từ Hải là nơi Nguyễn Du gửi gắm khát vọng tự do và công lí; đoạn trích thể hiện vẻ đẹp của Từ Hải trong buổi lên đường)
● Kiểu bài tập sửa lỗi viết đoạn
GV chọn một đoạn văn có sai sót về nội dung và hình thức hoặc chọn bài làm của chính học sinh trong lớp/ trường và yêu cầu HS sửa lỗi trong đoạn văn cho phù hợp
Ví dụ:
Bài tập: Xác định câu chủ đề và sửa đoạn văn dưới đây để đảm bảo tính mạch lạc:
“Trước khi đập phá đền, Tử Văn tắm rửa sạch sẽ, khấn trời và bắt đầu đốt đền Tử Văn ý thức được việc làm chính nghĩa của mình, với tinh thần trừ gian diệt ác, không sợ hậu quả sẽ đến với mình Sau khi đốt xong Tử Văn trở về, thấy trong người bắt đầu khó chịu và kéo đến một cơn sốt Tử Văn thấy hồn ma đến đoe dọa mình, không chút sợ sệt, vẫn ngồi thản nhiên, chứng tỏ Tử Văn rất dũng cảm, gan dạ, làm cho con ma tức giận bỏ đi Tiếp đến, thổ công đến ủng hộ Tử Văn Tử Văn và con ma cùng xuống minh ti, dù bao nhiêu ma quái nhưng Tử Văn vẫn không sợ” (Nguyễn Ngọc Thúy Vy-10b2, năm học 2013- 2014)
- Kiểu bài tập sửa lỗi viết đoạn từ thực tế bài làm của mình, học sinh sẽ có hứng thú trong giờ thực hành văn Bài học mang tính thực tế giúp các em nhận thức được chính nhũng thiếu sót của mình (hoặc bạn) từ đó các em sẽ có ý thức khắc phục từ chính thực tế đó
● Kiểu bài tập phân tích đoạn văn
Dạng bài tập này, GV cho sẳn đoạn văn mẫu và yêu cầu học sinh phân tích tính thống nhất, chặt chẽ của đoạn văn
Ví dụ:
Xác định câu chủ đề và kiểu đoạn văn và phân tích tính thống nhất (nội dung và hình thức) của đoạn văn sau:
“Tính cách kiên định chính nghĩa của Ngô Soạn (Ngô Tử Văn) còn thể hiện rõ trong quá trình chàng
bị lôi xuống địa phủ Cảnh địa phủ rùng rợn với quỷ sứ hung ác, con sông đầy gió tanh sóng xám
Tử Văn bị bọn quỷ sai lôi đi rất nhanh, bị phán xét lạnh lùng là kẻ “tội sâu ác nặng, không được liệt vào hàng khoan giảm”, bị kết thêm tội ngoan cố bướng bỉnh nhưng chàng chẳng hề run sợ, không hề nhụt chí, một mực kêu oan, đòi phải được phán xét công khai, minh bạch Khi đối diện trước Diêm vương uy nghiêm, Tử Văn đấu tranh vạch tội tên tướng giặc bằng những lí lẽ cứng cỏi, bằng chững không thể chối cãi, giọng điệu rất đanh thép vững vàng Chàng đã bảo vệ lẽ phải mà bất chấp tính mạng của mình, không chịu khuất phục trước uy quyền, kiên quyết đấu tranh cho công lí và lẽ phải đến cùng Kết quả, chàng đã chiến thắng hồn ma gian tà của tên tướng giặc, bảo toàn được sự sống
Trang 3của mình, được tiến cử vào chức phán sự đền Tản Viên, chịu trách nhiệm giữ gìn bảo vệ công lí Chiến thắng ấy của Ngô Tử Văn có nghĩa vô cùng to lớn, đã trừng trị đích đáng hồn ma tướng giặc xảo trá, làm sáng tỏ nỗi oan khuất, phục hồi chức vị cho thổ thần nước Việt, giải trừ tai họa cho nhân dân.”
- Để làm được dạng bài tập này, GV cần phải cung cấp kiến thức về đoạn văn cho học sinh Hiệu quả của các kiểu bài tập phân tích đoạn là học sinh nhận thức được một cách có ý thức về đoạn văn, xác định được nội dung chính của đoạn, nhận thức tầm quan trong trong việc liên kết ý của các phép liên kết
→ Một bài làm văn hoàn chỉnh thường có nhiều đoạn Mỗi đoạn có một chức năng khác nhau GV cần xây dựng bài tập đa dạng Qua các bài tập, HS biết phân biệt được đoạn mở bài, đoạn kết luận; đoạn văn tự sự, đoạn bình luận, đoạn phân tích; đoạn trình bày hoàn cảnh sáng tác, đoạn tóm tắt truyện Dưới đây là một số kiểu bài tập rèn luyện kĩ năng xây dựng đoạn
Câu 2: Hãy phân tích một tình huống đánh giá mà ở đó giáo viên không chú ý đến các yêu cầu khi xây dựng bài tập cho học sinh.
Tình huống 1
- Trong đợt kiểm tra chất lượng đầu năm của học sinh khối 11 Ở môn Ngữ Văn, giáo viên cho học sinh ôn tập kiểm tra bằng cách phát đề cương ôn tập gồm 5 bài đọc hiểu và 2 văn bản tập làm văn để học sinh ôn tập Và nội dung ôn tập này có trong đề kiểm tra nên điểm của học sinh rất cao
- Chúng ta có thể thấy giáo viên đã đưa ra một loạt câu hỏi được xem như là nội dung kiểm tra cho trước để các em ôn tập, từ đó dẫn đến việc chất lượng học sinh không được đánh giá chính xác, không có sự phân hóa năng lực giữa các học sinh một cách tổng quát nhất Thay vào đó, giáo viên
có thể đặt ra những câu hỏi có tính vận dụng và mở rộng liên quan đến thực tiễn trong bài kiểm tra
để có thể thấy rõ hơn về sự phân hóa giữa những học sinh trong khối:
Cần liên hệ với kinh nghiệm hiện tại cũng như cuộc sống, nghề nghiệp trong tương lai của HS
Có thể diễn giải theo cách nhìn của HS và để mở nhiều hướng giải quyết
Chứa đựng mâu thuẫn và vấn đề có thể liên quan đến nhiều phương diện
Cần vừa sức và có thể giải quyết trong những điều kiện cụ thể
Có thể có nhiều cách giải quyết khác nhau
Có tính giáo dục, có tính khái quát hóa, có tính thời sự
Cần có những tình tiết, dữ liệu thực tế, bao hàm các trích dẫn
- GV khi chấm bài từ những câu trả lời của học sinh có thể hiểu được phần nào quá trình HS tìm kiếm, thu thập thông tin, dữ liêu; phân tích, phát hiện và giải quyết vấn đề GV có thể đánh giá kết quả làm bài tập của HS bằng cách cho điểm hoặc nhận xét Trong trường hợp nhận xét, GV cần lưu
ý như sau:
Trang 4- Đưa ra nhận xét cần mang tính xây dựng, chứa những cảm xúc tích cực, niềm tin vào HS Khi viết nhận xét, GV cần đề cập đến những ưu điểm trước, những kỳ vọng, sau đó mới đề cập đến những điểm cần xem xét lại, những sai sót cần điều chỉnh
- Tránh những nhận xét chung chung như: “chưa đúng/sai/làm lại”, “chưa đạt yêu cầu”, “lạc đề”,
“cần cố gắng/có tiến bộ”
- Trong các lỗi, cần tập trung vào các sai sót có tính hệ thống, điển hình cần sớm khắc phục
Tình huống 2
-Trong một lần kiểm tra môn Ngữ văn giáo viên đã đưa ra một số câu hỏi như sau:
Câu 1: Biện pháp tu từ là gì?
Câu 2: Nêu cách nhận biết, phân biệt các biện pháp tu từ Đưa ra ví dụ minh hoa và nêu tác dụng của phép tu từ đó?
Câu 3: Cho một đoạn văn/đoạn thơ bất kì, em hãy chỉ ra trong đoạn thơ/ đoạn văn sử dụng những biện phép tu từ và nêu tác dụng của các phép tu từ đó?
-Sau khi làm bài xong và được trả bài, GV có nhận xét trên phần lời phê của giáo viên, tuy nhiên giáo viên nhận xét chung chung như: “bài làm tốt”, “ chưa hiểu câu hỏi”, “ làm chưa đúng”,…
3 câu hỏi trên phần lớn chỉ tập trung vào việc học sinh trả lời được các kiến thức trong sách giáo khoa, chưa đáp ứng được các yêu cầu khi xây dựng bài tập chẳng hạn như câu 1 giáo viên có thể yêu cầu học sinh nêu ra khái niệm của các biện pháp tư từ và đưa ra ví dụ minh họa Như vậy, bên cạnh việc nắm chắc kiến thức trong sách giáo khoa, HS có thể liên hệ vào môn học của mình Việc đưa ra các nội dung liên hệ còn giúp học sinh phát triển tư duy mà không chỉ dừng lại ở việc học thuộc kiến thức HS có thể diễn giải theo cách nhìn của HS và mở ra nhiều hướng giải quyết khác nhau Do đó, khi đánh giá, GV có thể nhận biết được mức độ của từng học sinh, bởi mỗi suy nghĩ, tư duy của từng HS là khác nhau Ngoài ra, việc đưa ra các câu hỏi liên hệ còn mang tính giáo dục cao -Các câu hỏi, bài tập đưa ra không chỉ nằm gọn trong sách giáo khoa mà cần có sự phân tầng, phân loại học sinh bằng những câu hỏi mở, câu hỏi có nhiều hướng giải quyết khác nhau để khơi gợi sự sáng tạo, phát triển tư duy cho HS, đồng thời GV cũng có cách nhìn nhận đánh giá đúng năng lực của HS
-Phần nhận xét của giáo viên còn chung chung, giáo viên chưa chỉ ra những lỗi sai trong bài của HS, nhận xét còn mang tính phê bình, chưa nhìn vào những điểm tiến bộ để động viên, khích lệ học sinh điều này dễ làm HS chán nản
-Khi xây dựng bài tập, GV cần tuân thủ một số yêu cầu sau:
Cần liên hệ với kinh nghiệm hiện tại cũng như cuộc sống, nghề nghiệp trong
Tương lai của HS
Có thể diễn giải theo cách nhìn của HS và để mở nhiều hướng giải quyết
Chứa đựng mâu thuẫn và vấn đề có thể liên quan đến nhiều phương diện
Cần vừa sức và có thể giải quyết trong những điều kiện cụ thể
Có thể có nhiều cách giải quyết khác nhau
Có tính giáo dục, có tính khái quát hóa, có tính thời sự
Trang 5 Cần có những tình tiết, dữ liệu thực tế, bao hàm các trích dẫn
- Khi sử dụng bài tập, GV không chỉ quan tâm đến nội dung câu trả lời mà còn nên quan tâm đến quá trình HS tìm kiếm, thu thập thông tin, dữ liệu; phân tích, phát hiện và giải quyết vấn đề GV có thể đánh giá kết quả làm bài tập của HS bằng cách cho điểm hoặc nhận xét Trong trường hợp nhận xét, GV cần lưu ý như sau:
- Đưa ra nhận xét cần mang tính xây dựng, chứa những cảm xúc tích cực, niềm tin vào HS Khi viết nhận xét, GV cần đề cập đến những ưu điểm trước, những kỳ vọng, sau đó mới đề cập đến những điểm cần xem xét lại, những sai sót cần điều chỉnh
- Tránh những nhận xét chung chung như: “chưa đúng/sai/làm lại”, “chưa đạt yêu cầu”, “lạc đề”,
“cần cố gắng/có tiến bộ”
- Trong các lỗi, cần tập trung vào các sai sót có tính hệ thống, điển hình cần sớm khắc phục