Giáo án Văn 10 bài Văn bản

VietJack com Facebook Học Cùng VietJack Tiết 6 VĂN BẢN A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT 1 Kiến thức Khái niệm và đặc điểm của văn bản Cách phân loại văn bản theo phương thức biểu đạt, theo lĩnh vực và mục đích giao t[.]

Tiết 6

VĂN BẢN

A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT

1 Kiến thức

- Khái niệm và đặc điểm của văn bản

- Cách phân loại văn bản theo phương thức biểu đạt, theo lĩnh vực và mục đích giao tiếp

2 Kĩ năng

- Biết so sánh để nhận ra một số nét cơ bản của mỗi loại văn bản

- Bước đầu biết tạo lập văn bản theo một hình thức trình bày nhất định, triển khai một chủ đề cho trước hoặc tự xác định chủ đề

- Vận dụng vào việc đọc – hiểu các văn bản được giới thiệu trong phần Văn học

3 Thái độ

- Có ý thức sử dụng văn bản theo đúng chức năng, tạo lập văn bản hoàn chỉnh đạt được mục đích giao tiếp

- Có thái độ nghiêm túc, chủ động khi tiếp nhận và sáng tạo các văn bản

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Các năng lực chuyên biệt: năng lực thẩm mỹ, năng lực tư duy; năng lực sử dụng ngôn ngữ

B CHUẨN BỊ

- Giáo viên: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng

- Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn, tài liệu tham khảo

C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức

Lớp

Ngày dạy

Sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ

- Trình bày những hiểu biết của em về hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ ?

- Lấy ví dụ minh họa về các nhân tố trong hoạt động giao tiếp

3 Bài mới

● Hoạt động 1: Khởi động

- GV cho HS đọc một bài thơ bất kì, có người gọi đó là tác phẩm, có người lại cho là văn bản Cuộc trò chuyện giữa 2 người hặc đọc một bài báo cáo trước tập thể cũng được gọi là văn bản: văn bản nói Học sinh làm văn, bài viết được gọi

là văn bản: văn bản viết

- Vậy văn bản là gì? Đặc điểm của nó ra sao? Chúng ta cùng đoc - hiểu bài “Văn bản”

● Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

Hoạt động của giáo

Thao tác 1: HDHS

tìm hiểu khái niệm,

đặc điểm

- GV: Yêu cầu HS

tìm hiểu 3 văn bản

trong sách giáo

khoa để trả lời các

câu hỏi trang 25

sgk

- GV: Phát vấn:

● Mỗi văn bản trên

được người nói

(người viết) tạo ra

trong loại hoạt

động nào? Để đáp

ứng nhu cầu gì?

Dung lượng (số

câu) ở mỗi văn bản

như thế nào?

● Mỗi văn bản trên

đề cập đến vấn đề

gì? Vấn đề đó có

được triển khai

nhất quán trong

toàn bộ văn bản

không?

I.KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM

1 Khảo sát ngữ liệu (Sgk – 23)

- Văn bản: HĐGT bằng ngôn ngữ

- Nhu cầu: Trao đổi kinh nghiệm sống, trao đổi tình cảm và thông tin chính trị – xã hội

- Dung lượng: Một câu, nhiều câu

- Nội dung giao tiếp:

● Văn bản 1: Hoàn cảnh sống có thể tác động đến nhân cách con người theo hướng tích cực , tiêu cực

● Văn bản 2: Số phận đáng thương của người phụ

nữ trong XH cũ

● Văn bản 3: Kêu gọi toàn dân đứng lên kháng chiến chống Pháp

- Văn bản gồm 3 phần:

● Mở bài (từ đầu đến “nhất định không chịu làm nô lệ”): Nêu lí do của lời kêu gọi

● Thân bài ( tiếp theo đến “ Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước”) : Nêu nhiệm vụ

cụ thể của mỗi công dân yêu nước

● Kết bài (phần còn lại): Khẳng định quyết tâm chiến đấu và sự tất thắng của cuộc chiến đấu chính nghĩa

- Về hình thức ở văn bản 3:

● Mở đầu: Tiêu đề “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”

● Ở những văn bản

có nhiều câu (các

văn bản 2 và 3),

nội dung của văn

bản được triển khai

mạch lạc qua từng

câu như thế nào?

Đặc biệt ở văn bản

3, văn bản còn

được tổ chức theo

kết cấu ba phần

như thế nào?

● Về hình thức, văn

bản 3 có dấu hiệu

mở đầu và kết thúc

như thế nào?

● Mỗi văn bản trên

được tạo ra nhằm

mục đích gì?

- GV gợi dẫn HS

trao đổi, thảo luận

trả lời

- GV: Qua tìm hiểu

ngữ liệu hãy rút ra

khái niệm và đặc

điểm của văn bản?

- HS trả lời

- GV: Gọi 1 HS đọc

chậm, rõ Ghi nhớ

trong SGK Sau đó

GV nhấn mạnh lại

- GV yêu cầu HS về

nhà viết phần ghi

nhớ SGK vào tập

● Kết thúc: Dấu ngắt câu (!)

(Phần “Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 1946” và tên tác giả “Hồ Chí Minh” không nằm trong nội dung của văn bản)

- Mục đích giao tiếp:

● Văn bản 1: Nhắc nhở 1 kinh nghiệm sống

● Văn bản 2: Nêu 1 hiện tượng trong đời sống để mọi người cùng suy ngẫm

● Văn bản 3: Kêu gọi thống nhất ý chí và hành động

2 Nhận xét

* Khái niệm:

- Văn bản là sản phẩm của hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, gồm một hay nhiều câu, nhiều đoạn

*Đặc điểm:

- Mỗi văn bản tập trung thể hiện một chủ đề và triển khai chủ đề đó một cách trọn vẹn

- Các câu trong văn bản có sự liên kết chặt chẽ, đồng thời cả văn bản được xây dựng theo một kết cấu mạch lạc

- Mỗi văn bản có dấu hiệu biểu hiện tính hoàn chỉnh về nội dung (thường mở đầu bằng một nhan đề và kết thúc bằng hình thức thích hợp với từng loại văn bản)

- Mỗi văn bản nhằm thực hiện một (hoặc một số) mục đích giao tiếp nhất định

Thao tác 2: HDHS

tìm hiểu các loại văn II CÁC LOẠI VĂN BẢN

- GV: Hướng dẫn

học sinh làm câu

hỏi SGK trang 25

- GV chia lớp ra làm

4 nhóm thảo luận 4

câu hỏi, sau đó GV

chốt lại trên bảng

phụ đã chuẩn bị

trước

- GV: So sánh các

văn bản 1, 2, 3 với

văn bản môn Toán,

Lý, Hóa và đơn xin

nghỉ học về các

phương diện sau:

- Các văn bản thuộc

lĩnh vực nào trong

cuộc sống? (Phạm

vi sử dụng)

- Từ ngữ được sử

dụng trong mỗi văn

bản thuộc loại nào

(từ ngữ thông

thường trong cuộc

sống hay từ ngữ

thuộc lĩnh vực

chính trị, )?

- Mục đích giao tiếp

cơ bản của mỗi loại

văn bản?

- Các văn bản thuộc

loại nào?

- GV: Nhìn lại ngữ

liệu trên bảng phụ,

hãy cho biết chúng

môn Toán, Lí, Hóa,

Đơn xin nghỉ học

Phạm

vi sử dụng

Lĩnh vực quan

hệ giữa con người với hoàn cảnh xã hội

Lĩnh vực quan

hệ giữa con người với tình cảm trong đời sống xã hội

Lĩnh vực tư tưởng trong đời sống

xã hội

Lĩnh vực khoa học

Lĩnh vực hành chính

Từ ngữ Từ ngữthông

thường

Từ ngữ thông thường , giàu hình ảnh

Dùng nhiều lớp từ chính trị, xã hội

Từ ngữ, thuật ngữ khoa học

Lớp từ hành chính

Mục đích giao tiếp

Bộc lộ kinh nghiệm sống

Bộc lộ cảm xúc

Kêu gọi, thuyết phục

Cung cấp tri thức, mở rộng, nâng cao

Trình bày ý kiến, nguyện vọng

ta đã tìm hiểu được

những kiểu văn bản

nào?

- (-> 5 loại văn bản:

thuộc phong cách

ngôn ngữ sinh hoạt,

nghệ thuật, chính

luận, khoa học,

hành chính)

- GV: Gọi HS đọc

ghi nhớ

- GV: Treo bảng

phụ

hiểu biết cho người học

Loại văn bản

VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ chính luận

VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ khoa học

VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ hành chính

*Ghi nhớ: SGK trang 25

- Có 6 loại văn bản:

+ VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ sinh hoạt + VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ hành chính + VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ chính luận + VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ khoa học + VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ nghệ thuật + VB thuộc loại phong cách ngôn ngữ báo chí

● Hoạt động 3: Luyện tập

- GV cho HS làm bài tập

- Yêu cầu 1 học sinh lên bảng làm, dưới lớp làm vào vở

- Gọi HS nhận xét về nội dung, hình thức

- GV bổ sung, cho điểm

Bài 1 Trắc nghiệm:

Nối tên văn bản với các loại văn bản tương ứng:

1 Thư viết cho bạn a, Văn Bản Nghệ Thuật

2 Hóa đơn điện b, Văn Bản Khoa Học

3 Tổng quan VHVN c, Văn Bản Báo Chí

4 Bánh trôi nước d, Văn Bản Chính Luận

5 Tuyên Ngôn Độc Lập e, Văn Bản Sinh Hoạt

6 Mục: Người tốt g, Văn Bản Hành Chính

Đáp án: 1- e, 2- g, 3- b, 4- a, 5- d, 6- c

● Hoạt động 4: Vận dụng, mở rộng

- GV cho HS làm bài tập: Viết một lá đơn xin nghỉ học

- HS làm việc cá nhân, trình bày trước lớp

- GV gọi HS khác nhận xét, sau đó chuẩn xác kiến thức, cho điểm

Bài 2

Yêu cầu : đúng hình thức của một lá đơn xin nghỉ học, nội dung hợp lí, từ ngữ sử dụng đúng phong cách ngôn ngữ hành chính

4 Củng cố

- Khái niệm văn bản

- Các loại văn bản

5 Dặn dò

- Học bài cũ và hoàn thành bài tập

- Soạn : Chiến thắng Mtao Mxây (Trích “Đăm Săn”)