Giáo án Văn 10 bài Nội dung và hình thức của văn bản văn học

VietJack com Facebook Học Cùng VietJack Tiết 93 NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC CỦA VĂN BẢN VĂN HỌC I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Các khái niệm về nội dung văn bản văn học đề tài, chủ đề, tư tưởng của văn bản[.]

Tiết 93

NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC CỦA VĂN BẢN VĂN HỌC

I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Các khái niệm về nội dung văn bản văn học : đề tài, chủ đề, tư tưởng của văn bản, cảm hứng nghệ thuật

- Các khái niệm về hình thức của văn bản văn học : ngôn từ, kết cấu, thể loại

2 Kĩ năng

- Xác định được các khái niệm về nội dung và hình thức văn bản văn học khi đọc một truyện ngắn hay một bài thơ ngắn

- Cảm nhận có chiều sâu văn bản văn học

3 Tư duy, thái độ, phẩm chất

- Trân trọng các văn bản văn học – sản phẩm tinh thần của các tác giả; thấu hiểu, đồng cảm với những điều các tác giả kí ngụ trong mỗi văn bản, với vẻ đẹp của mỗi văn bản

- Hiểu được những giá trị thẩm mỹ cơ bản của tác phẩm văn học

- Trân trọng tâm huyết, tài năng và sự sáng tạo của các tác giả

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tự chủ và tự học, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng

tạo; năng lực thẩm mỹ, năng lực tư duy; năng lực sử dụng ngôn ngữ

II/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HS

- GV: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng

- HS: SGK, vở soạn, tài liệu tham khảo

III/ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức lớp

Lớp

Ngày dạy

Sĩ số

- Nêu định nghĩa phép điệp và phép đối Lấy ví dụ minh họa.

3 Bài mới

● Hoạt động 1 Khởi động

Ca dao VN có những câu nói đặc sắc về mối quan hệ giữa nội dung và hình thức:

“Trông mặt mà bắt hình dong/ Con lợn có béo thì lòng mới ngon”, “Chim khôn kêu tiếng rảnh rang/ Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe”, “Đất rắn trồng cây khẳng khiu/ Những người thô tục nói điều phàm phu” Mối quan hệ giữa nội dung

và hình thức của VBVH cũng là mối quan hệ mật thiết, không thể tách rời nhau Nội dung được hiện thực hóa bằng một hình thức cụ thể và hình thức phải biểu hiện một nội dung nhất định Tuy nhiên, khi cần tìm hiểu chuyên sâu về một phương diện nào đó của VBVH, người ta có thể chỉ đề cập đến 1 trong 2 mặt trên

● Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

Hoạt động của GV & HS Nội dung kiến thức cơ bản

Tìm hiểu các khái niệm nội

dung và hình thức của

VBVH.

- Các yếu tố thuộc về mặt nội

dung của VBVH?

- Giải thích ngắn gọn ý nghĩa

của các yếu tố đó?

- Chủ đề là gì? VD?

I Các khái niệm của nội dung và hình thức trong VBVH

1 Các khái niệm thuộc về mặt nội dung

a Đề tài:

- Là lĩnh vực đời sống được nhà văn nhận thức, lựa chọn, khái quát, bình giá và thể hiện trong

VB

- VD:

+ Đề tài người phụ nữ trong XHPK: Truyện Kiều (Nguyễn Du), Cung oán ngâm khúc

(Nguyễn Gia Thiều),

+ Đề tài người nông dân trước cách mạng: Lão Hạc, Chí Phèo (Nam Cao), Tắt đèn (Ngô Tất

Tố),

b Chủ đề

- Là vấn đề cơ bản được nêu ra trong văn bản

- Em hiểu như thế nào về tư

tưởng của văn bản? VD?

- Cảm hứng nghệ thuật là gì?

Nêu cảm hứng nghệ thuật

của Truyện Kiều?

chiều sâu nhận thức của nhà văn đối với cuộc sống

- VD:

+ Chủ đề của Truyện Kiều là vận mệnh của con

người trong XHPK bất công tàn bạo

+ Chủ đề của Chí Phèo là vấn đề người nông

dân bị lưu manh hóa, phát hiện và khẳng định vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân; tố cáo XH thực dân nửa PK chà đạp lên quyền sống của con người

c Tư tưởng của văn bản

- Là sự lí giải đối với chủ đề đã nêu lên, là nhận thức của tác giả muốn trao đổi, nhắn gửi, đối thoại với người đọc

- VD: Tư tưởng văn bản Truyện Kiều:

+ Tố cáo tất cả các thế lực bạo tàn chà đạp lên quyền sống của con người (quan lại, quý tộc, những kẻ buôn thịt bán người; thế lực đồng tiền)

+ Khát vọng tình yêu tự do

+ Ước mơ công lí

+ Tư tưởng định mệnh

d Cảm hứng nghệ thuật:

- Là nội dung chủ đạo của văn bản Nó là trạng thái tâm hồn, những cảm xúc được thể hiện đậm

đà, nhuần nhuyễn trong văn bản sẽ truyền cảm, hấp dẫn người đọc Qua cảm hứng nghệ thuật, người đọc cảm nhận được tư tưởng, tình cảm của tác giả nêu lên trong văn bản

- VD: Cảm hứng nghệ thuật của Truyện Kiều:

- Nêu các khái niệm thuộc về

mặt hình thức của VBVH?

- Giải thích ngắn gọn ý nghĩa

của các yếu tố đó? VD minh

họa?

HS phát biểu

Gv nhận xét, bổ sung, lưu ý:

Giữa nội dung và hình thức

có mối quan hệ biện chứng

làm nên giá trị của VBVH

Ko có 1 “hình thức thuần

túy” mà chỉ có “hình thức

mang tính nội dung” và cũng

ko có 1 “nội dung trần trụi”

thoát li hình thức

* Ý nghĩa của nội dung và

hình thức VBVH.

-Vai trò của nội dung và hình

thức trong VBVH?

HS đọc SGK, suy nghĩ, trả

lời

Gv nhận xét, bổ sung hoàn

chỉnh

+ Tố cáo, lên án các thế lực bạo tàn

+ Đồng cảm, xót thương trước những khổ đau của con người

+ Yêu thương, trân trọng, ngợi ca những vẻ đẹp của con người

2 Các khái niệm thuộc về mặt hình thức

a Ngôn từ

- Là yếu tố đầu tiên của VBVH

- Các chi tiết, sự việc, hiện tượng, nhân vật, đều được xây dựng bằng ngôn từ

- Ngôn từ là cơ sở vật chất của VBVH, nhờ có chúng, ta mới lần lượt tìm hiểu được từng tầng nghĩa của VBVH

- Biểu hiện trong câu, hình ảnh, giọng điệu

- Ngôn từ trong mỗi VBVH cụ thể đều có cái chung mang tính quy ước của 1 cộng đồng dân tộc về cách dùng từ, đặt câu và diễn đạt nhưng bao giờ cũng mang dấu ấn riêng của nhà văn (do khả năng và sở thích khác nhau)

b Kết cấu

Là sự sắp xếp, tổ chức các thành tố của văn bản thành 1 đơn vị thống nhất, hoàn chỉnh và có ý nghĩa

c Thể loại

Là những quy tắc tổ chức văn bản thích hợp với nội dung văn bản: thơ, tiểu thuyết, kịch, trường ca,

II Ý nghĩa quan trọng của nội dung và hình

thức VBVH

- Hình thức: ngôn từ, kết cấu, thể loại ⭢ là những yếu tố đầu tiên người đọc tiếp cận với VBVH

- Nội dung: đề tài, chủ đề, tư tưởng của văn bản, cảm hứng nghệ thuật, đặc biệt là 2 yếu tố sau là cái đọng lại trong lòng người đọc sau khi đọc tác phẩm

⭢ Yêu cầu: thống nhất giữa nội dung và hình thức

+ Nội dung tư tưởng cao đẹp

+ Hình thức nghệ thuật hoàn mĩ

● Hoạt động 3 Luyện tập

1 Bài 1:

So sánh đề tài của 2 tác phẩm: Tắt đèn và Bước đường cùng

- Giống: Đề tài là viết về nông thôn và nông dân VN trước cách mạng Tháng 8-1945

- Khác:

Tắt đèn ⭢ cuộc sống nông thôn và nông dân trong những ngày sưu thuế

Bước đường cùng ⭢ tả cuộc sống cơ cực của nông dân bị địa chủ dùng thủ đoạn

cho vay nặng lãi để cướp lúa, cướp đất, bị đẩy vào bước đường cùng phải đứng lên chống lại

2 Bài 2:

Tư tưởng bài Mẹ và quả (Nguyễn Khoa Điềm):

- Sự lo lắng mình ko trưởng thành, ko thành đạt, có nhiều khiếm khuyết sẽ phụ lòng mong mỏi và công sức nuôi dưỡng của mẹ

- Đó cũng là biểu hiện cao độ của ý thức trách nhiệm phải đền đáp công ơn người

đã nuôi nấng, dạy dỗ mình

4 Củng cố

- Các khái niệm của nội dung và hình thức trong VBVH.

5 Dặn dò

- Học bài và hoàn thiện các bài tập vào vở Sưu tầm các văn bản văn học hay

- Chuẩn bị bài : Các thao tác nghị luận