Giáo án Văn 10 bài Văn bản văn học

VietJack com Facebook Học Cùng VietJack Tiết 91 VĂN BẢN VĂN HỌC I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Nắm được các tiêu chí chủ yếu của một văn bản văn học theo tiêu chí hiện đại (theo quan niê[.]

Tiết 91

VĂN BẢN VĂN HỌC I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Nắm được các tiêu chí chủ yếu của một văn bản văn học theo tiêu chí hiện đại (theo quan niệm hiện nay)

- Nắm được cấu trúc của văn bản văn học với các tầng: ngôn từ, hình tượng, hàm nghĩa

2 Kĩ năng

- Phân tích tác phẩm theo đặc trưng thể loại

- Vận dụng những hiểu biết trên vào việc phân tích tác phẩm, bình các giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản văn học

- Cảm thụ tác phẩm có chiều sâu

3 Tư duy, thái độ, phẩm chất

- Trân trọng các văn bản văn học – sản phẩm tinh thần của các tác giả; thấu hiểu, đồng cảm với những điều các tác giả kí ngụ trong mỗi văn bản, với vẻ đẹp của mỗi văn bản

- Hiểu được những giá trị thẩm mỹ cơ bản của tác phẩm văn học

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tự chủ và tự học, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng

tạo; năng lực thẩm mỹ, năng lực tư duy; năng lực sử dụng ngôn ngữ

II/ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HS

- GV: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng

- HS: SGK, vở soạn, tài liệu tham khảo

III/ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức lớp

Lớp

Ngày dạy

Sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ: Không.

3 Bài mới

● Hoạt động 1 Khởi động

Chúng ta đã được làm quen với nhiều văn bản khác nhau, có văn bản lập luận, văn bản thuyết minh, văn bản miêu tả và cả những tác phẩm văn học Vậy chúng thuộc dạng văn bản nào? Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta giải đáp thắc mắc đó

● Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới

Hoạt động của GV & HS Nội dung kiến thức cơ bản

* Tìm hiểu các tiêu chí của VBVH

- Các tiêu chí nhận diện VBVH ngày

nay là gì?

HS theo dõi SGK trả lời

Gv nhận xét, bổ sung: Những chủ đề

như tình yêu, hạnh phúc, băn khoăn,

đau khổ, khát vọng vươn đến chân

-thiện - mĩ, thường trở đi trở lại với

những chiều sâu và sắc thái khác

nhau VD: Truyện ngắn Bức tranh

(Nguyễn Minh Châu) ⭢ suy ngẫm về

con người và nghệ thuật chân chính

- VH là hình ảnh chủ quan của thế

giới khách quan Hiện thực khách

quan đã được nhà văn nhận thức, tái

tạo, nhào nặn, hư cấu theo nguyên tắc

điển hình hóa để xây dựng hình tượng

nghệ thuật Thế giới VH là “thế giới

tư tưởng, tình cảm nén chặt và luôn

tiềm tàng khả năng bùng nổ cảm

xúc”

VD: Xây dựng hình tượng Chí Phèo ⭢

I Tiêu chí chủ yếu của VBVH

1 VBVH là những văn bản đi sâu phản ánh hiện thực khách quan và khám phá thế giới tình cảm và tư tưởng, thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩ của con người

2 VBVH được xây dựng bằng ngôn từ nghệ thuật có tính hình tượng, tính thẩm mĩ cao, tính hàm súc, đa nghĩa

3 VBVH được xây dựng theo 1 phương thức riêng- nói cụ thể hơn là mỗi VBVH đều thuộc về 1 thể loại nhất định và theo những quy ước, cách thức của thể loại đó

⭢ Tuy nhiên VBVH không chỉ là những biện pháp, những kĩ xảo ngôn từ mà là 1 sáng tạo tinh thần của nhà văn

Nam Cao khái quát hiện thực XH

nông thôn VN trước cách mạng: 1 bộ

phận cố nông cùng khổ để tồn tại đã

sa vào con đường lưu manh hóa

* Tìm hiểu cấu trúc của VBVH.

- Những yếu tố của tầng ngôn từ?

- Tầng hình tượng của VBVH được

tạo nên nhờ những yếu tố nào? VD?

- Tầng hàm nghĩa là gì? VD?

II Cấu trúc của VBVH

1 Tầng ngôn từ- từ ngữ âm đến ngữ nghĩa

- Ngữ nghĩa:

+ Nghĩa tường minh VD: con chó sói, mùa xuân,

+ Nghĩa hàm ẩn VD: lòng lang dạ sói, tuổi xuân,

- Ngữ âm:

VD:

+ Tài cao phận thấp chí khí uất Giang hồ mê chơi quên quê hương.

(Tản Đà)

⭢ C1 nhiều thanh trắc⭢ sự bế tắc, u uất của kẻ tài hoa, anh hùng ko gặp thời vận C2 nhiều thanh bằng ⭢ cảm giác chơi vơi, phiêu bồng⭢ sự buông xuôi, bất lực của con người

+Sương nương theo trăng ngừng lưng trời

Tương tư nâng lòng lên chơi vơi.

(Xuân Diệu)

⭢ Hai câu thơ gồm nhiều thanh bằng ⭢ cảm giác chơi vơi, bâng khuâng khó

hiểu của kẻ đang tương tư.

2 Tầng hình tượng

- Hình tượng được sáng tạo trong văn bản nhờ những chi tiết, cốt truyện, nhân vật, hoàn cảnh, tâm trạng (tùy quy mô văn bản và thể loại) mà có sự khác nhau

- VD: Hình tượng cành mai (Cáo tật thị chúng- Mãn Giác thiền sư) biểu tượng

cho sự sống tuần hoàn, sức sống mãnh liệt, niềm tin tưởng, lạc quan, yêu đời

Hình tượng cây tùng (Tùng- Nguyễn

Trãi) biểu tượng cho người quân tử

3 Tầng hàm nghĩa

- Là ý nghĩa ẩn kín, ý nghĩa tiềm tàng của văn bản

- VD: Mẹ và quả (Nguyễn Khoa Điềm) Những mùa quả mẹ tôi hái được

Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng Những mùa quả lặn rồi lại mọc Như mặt trời, khi như mặt trăng.

Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên Còn những bí và bầu thì lớn xuống Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn

Rỏ xuống lòng thầm lặng: mẹ tôi.

Và chúng tôi- một thứ quả trên đời Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái

* Tìm hiểu từ VB đến tác phẩm

VH.

Gv sơ đồ hóa, giải thích cho HS hiểu

rõ

Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi Mình vẫn còn một thứ quả non xanh.

“Một thứ quả non xanh”⭢ Con người

chưa trưởng thành

III Từ văn bản đến tác phẩm văn học

Nhà văn - sáng tạo - VBVH (hệ thống kí hiệu khách quan) - người đọc - tác phẩm văn học

* Ghi nhớ: (SGK)

● Hoạt động 3 Hoạt động thực hành

Luyện tập

1 Bài 1:

a Cấu trúc giống nhau- đối xứng nhau:

- Câu mở

- Câu kết

- Các nhân vật được trình bày theo tính tương phản

b “Nơi dựa”- nghĩa hàm ẩn: nơi dựa tinh thần- nơi con người tìm thấy niềm vui và

ý nghĩa cuộc sống

Khuyên chúng ta:

+ Phải biết sống với tình yêu với con cái, cha mẹ, những người bề trên

+ Phải sống với niềm hi vọng về tương lai và lòng biết ơn quá khứ

2 Bài thơ “Thời gian” (Văn Cao)

a Câu 1,2,3,4: Sức tàn phá của thời gian

- Chiếc lá- ẩn dụ chỉ đời người, sự sống

- Kỉ niệm của đời người theo thời gian- Tiếng hòn sỏi rơi vào lòng giếng cạn

- Câu thơ, bài hát >< biểu tượng chỉ văn học nghệ thuật

- “Xanh” : Sự tồn tại bất tử

tinh khôi, tươi trẻ.

- “Đôi mắt em”- đôi mắt người yêu >< biểu tượng chỉ kỉ niệm tình yêu

- “Giếng nước”: không cạn >< những điều trong mát ngọt lành

b Ý nghĩa bài thơ

Thời gian xóa nhòa tất cả, tàn phá cuộc đời con người, tàn phá sự sống Nhưng chỉ

có Văn học nghệ thuật và kỉ niệm về tình yêu là có sức sống lâu dài

3 Bài thơ: Mình và ta (Chế Lan Viên)

a Mối quan hệ khăng khít giữa tác giả - bạn đọc:

- Mình: bạn đọc

- Ta: người viết

b Ta gửi tro, mình nhen thành lửa cháy

Gửi viên đá con, mình lại dựng nên thành

- Quá trình từ văn bản -> tác phẩm văn học trong tâm trí người đọc

4 Củng cố

- Tiêu chí chủ yếu của văn bản văn học Cấu trúc của văn bản văn học.

5 Dặn dò

- Học bài và hoàn thiện các bài tập vào vở Sưu tầm các văn bản thơ hay mà em yêu thích

- Chuẩn bị bài : Thực hành các phép tu từ