3 chuyên chở khí ôn nội trú

Dạng O2 gắn với Hb dạng chủ yếu: có thể lên 20 ml/dl máu -> chiếm 97% lượng O2 chuyên chở - Trục ngang là phân áp O2 Trục đứng là số ml O2 chuyên chở trong máu Tương quan giữa phân áp O2

3 SỰ CHUYÊN CHỞ O2 VÀ CO2 TRONG MÁU

Có 4 giai đoạn hô hấp:

1 Giai đoạn thông khí ở phổi: đưa O2 vào và thải CO2 ra

2 Giai đoạn trao đổi khí tại phổi

3 Giai đoạn vận chuyển O2

4 Trao đổi O2 và CO2 tại mô

Hemoglobin cấu tạo bởi 4 tiểu đơn vị: 2alpha, 2 beta

1 Hemo kết hợp 4 O2

Sự xuất hiện Hemoglobin trong máu làm tăng khả năng chuyên chở O2 lên

70 lần, CO2 lên 17 lần

Chuyên chở O2 trong máu ở 2 dạng: Dạng hòa tan (trực tiếp trong huyết tương): tan 0,3ml O2/dL/100mmHg O2 -> chiếm 3% tổng lượng O2 chuyên chở trong cơ thể

Dạng O2 gắn với Hb (dạng chủ yếu): có thể lên 20 ml/dl máu -> chiếm 97% lượng O2 chuyên chở

- Trục ngang là phân áp O2

Trục đứng là số ml O2 chuyên chở trong máu

Tương quan giữa phân áp O2 và lượng O2 chuyên chở là tương quan tuyến tính

Mặc dù tăng phân áp O2 thì lượng O2 chuyên chở nhiều hơn nhưng khi tăng đến 1520 thì có tình trạng ngộ độc mô Ngộ độc mô do các gốc Peroxyl được tạo ra -> Oxy hóa mô VD: thở Oxy liều cao kéo dài -> xơ hóa ĐM võng mạc ở trẻ sơ sinh, xơ phổi  O2 là con dao 2 lưỡi

- Khảo sát mối tương quan giữa phân

áp O2 (mmHg) và nồng độ O2 trong máu (ml/100ml máu)

- Các đường cong tương ứng với nồng

độ Hb khác nhau: 20, 15, 10 g/dl

- Nếu 100% Hb liên kết với O2 -> nồng

độ O2 chuyên chở O2 sẽ cao hơn ở đường cong có Hb cao hơn

- Đường này ko phải đường thẳng

tuyến tính là đường cong Barcroft

- Lượng O2 chuyên chở phụ thuộc nồng độ Hb Tuy nhiên, có càng nhiều

Hb  tăng số lượng hồng cầu tăng

độ nhớt máu -> ảnh hưởng đến khả năng giao O2 cho mô

Khi Hct = 40% -> khả năng giao O2 cho

mô là tối ưu

Cơ thể mình có thích nghi Khi Hct bình thường 38-42%

- Trục ngang là phân áp O2 (mmHg)

- Trục đứng bên T là phần trăm Hb bão hòa O2 (%)

- Trục đứng bên P là nồng độ O2 máu (ml/100ml)

- Đường cong Barcroft có hình chữ S ( chữ sigma) vì kháng lực O2 với Hb sẽ thay đổi Nếu O2 kết hợp với Hb

đầu tiên -> tăng ái lực của O2 với những Hb tiếp theo -> giúp O2 tiếp theo gắn Hb dễ hơn Đặc biệt, khi PO2

thấp =20, 30, 40 mmHg thì đường cong này có dạng thắng đứng -> thường PO2 này nằm ở mô (<40mmHg), lúc này PO2 chỉ thay đổi với 1 lượng nhỏ -> độ bão hòa Hb thây đổi 1 lượng lớn

- VD: PO2 giảm (40->27 =13 mmHg) -> độ bão hòa O2 giảm 25mmHg; trong khi đó để giảm Hb bão hòa từ

97%->75%, thì phải giảm PO2 từ 95->40 mmHg (55mmHg: rất nhiều) Điều này có lợi cho cơ thể vì phần lớn mô có PO2 thấp

- Khi phân áp O2 cao 80, 100, 200 mmHg -> đường cong này có dạng tà đầu, đi ngang Chứng tỏ, khi PO2 tăng nhiều thì độ bã hòa O2 tăng ko bao nhiêu

- Cần nhớ: PaO2 bình thường 80-100mmHg PaO2=95 mmHg -> SaO2=97% Máy đo độ bão hòa O2 máu mạch

đập -> SpO2 -> dự đoán SaO2

PaO2=60mmHg -> SaO2=89%

Suy hô hấp giảm O2 máu là PaO2 giảm <60mmHg.

Nếu SpO2 cò 85-87% -> PaO2 giảm rất thấp -> sd O2 liệu pháp

P50: giá trị phân áp O2 mà tại đó 50% Hb bão hòa O2 VD: trên hình P50 = 27 mmHg P50 biểu hiện ái tính Hb

với O2

Nhu cầu cơ thể với O2

Hb như xe tải, khi bão hòa O2 đạt 97% Khi nghỉ ngơi: ¼ lượng HbO2 được mô

sd PvO2 (phân áp O2 tĩnh mạch) = 40mmHg -> ứng với độ bão hòa Hb tại tĩnh mạch 75%

Khi vận động -> giảm PO2 xuống 20 mmHg -> nhận được ¾ O2 chuyên chở dưới dạng kết hợp với Hb

Nếu dưới ngưỡng 20 mmHg -> chuyển sang chuyển hóa thiếu O2

VD: P50 = 27 mmHg ứng với 50% Hb bão hòa O2 P50= 40 mmHg -> ứng với 50% Hb kết hợp với O2  O2 dễ nhả hơn -> giảm ái lực

P50 = 27 mmHg ứng với 50% Hb bão hòa O2 P50= 15 mmHg -> ứng với 50% Hb kết hợp với O2 -> O2 găn với

Hb chặc hơn -> tăng ái lực

Đường cong Barcroft không phải hằng

định mà sẽ thay đổi phụ thuộc vào:

Nhiệt độ; 2,3-diphosphoglycerate; PCO2; pH

Nhiệt độ tăng -> đường cong lệch P ->

Hb giảm ái lực với O2 Nhiệt độ giảm

-> đường cong lệch T > Hb tăng ái lực với O2

PaCO2 tăng lên 70 mmHg -> đường cong lệch P -> Hb giảm ái lực với O2 PCO2 giảm -> đường cong lệch T -> Hb tăng ái lực với O2

Tóm lại: Nhiệt độ;

2,3-diphosphoglycerate; PCO2; pH tăng

 đường cong lệch P Và ngược lại

HbO2: Hb kết hợp với O2

HHb: Hb ko kết hợp với O2,

Deoxyhemoglobin

Hb bất thường: ko kết hợp được với O2  bình thường chiếm tỉ lệ thấp 1-2% trong máu

Để đo lường O2 máu -> có 2 chỉ số:

SaO2: chỉ tính những Hb có khả năng

gắn O2 Tuy nhiên, trong 1 số bệnh lý

-> Hb bất thường tăng cao > SaO2 ko phản ánh đúng lượng Hb đang chứa O2 thực sự

FO2Hb: mẫu số là toàn bộ Hb trong cơ

thể Bình thường, SaO2 sấp sĩ FO2Hb, chỉ khác khi có Hb bất thường tăng cao

Hb bất thường tăng cao trong những trường hợp

VD: bị ngộ độc khí CO khi cháy nhà -> triệu chứng ngộ độc CO: môi hồng, da niêm hồng đỏ, lơ mơ Đo SaO2=98%

nhưng nếu đo FO2Hb = 28,7%.

Những tình huống này hay gặp trong cháy nhà, em bé bị thiếu men G6PD -> khi uống thuốc oxy hóa làm MetHb tăng rất cao (10,20,30%) -> đo SpO2 bình thường nhưng thực sự thiếu O2 chuyên chở trong máu do Hb bất thường tăng cao

Hồng cầu bình thường sẽ ko thoát mạch (chỉ thoát mạch khi có tổn thương mạch máu) -> Hb nhả O2 -> O2 khuếch tán qua mô kẽ -> đi vào ty thể

 nên O2 phải chuyển sang dạng hòa tan để ty thể sd được

Dạng chuyên chở là dạng quan trọng chiếm 97%

PvO2: phân áp O2 máu tĩnh mạch Khi nghỉ ngơi Dạng gắn Hb: ¼ lượng O2 sẽ được mô lấy, ¾ quay về TM Dạng hòa tan: 1/3 mô lấy, phần còn lại

sẽ được chuyên chở

Bình thường cơ thể có thể cung cấp O cho mô từ 200-250 ml/ph Khi vận động lượng này có thể tăng gấp 15-20 lần

PO2 đầu mao mạch 95mmHg

PO2 trong mô kẽ: 40 mmHg

PO2 trong TB: 23 mmHg

 O2 khuếch tán từ ĐM -> mô kẽ ->

tế bào theo khuynh hướng nồng độ từ nơi nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp -> TM

PO2 tĩnh mạch: 40 mmHg

PaCO2: phân áp CO2 trong máu ĐM PCO2 mô >46 mmHg

PCO2 dịch kẽ = 45 mmHg

PvCO2: phân áp CO2 trong máu TM

- Khi CO2 đi từ ĐM -> TM ( phân áp CO2 trong mô cao hơn nên máu từ mô -> ĐM đến khi đạt cân bằng)

- Lương CO2 thải ra nhiều hơn lượng O2 lấy vô vì thải CO2 để bù trừ cho quá trình chuyển hóa tạo acid trong cơ thể -> pH bớt toan

Sau khi trao đổi xong: 7% CO2 sẽ hòa tan trực tiếp vào bào tương, 93% sẽ vào hồng cầu (1/4 tạo thành HbCO2, 70% chuyển thành ion HCO3- và H+, HCO3- bị vận chuyển ra ngoài để trao đổi với Cl-, H+ sẽ kết hợp với các thành phần hệ đệm trong máu đặc biệt là Hb

Slide tóm tắt trao đổi O2 và CO2 tại mao mạch phổi và mao mạch hệ thống

Tại phổi: hít vào -> đưa O2 vào phế nang-> phân áp O2 PN cao hơn máu - O2 khuếch tán vào dịch kẽ -> huyết

tương ( 1 phần hòa tan với HT, 1 phần kết hợp với Hb)

HCO3- + H+  H2CO3 CO2  đi qua màng PN-MM  vào phế nang  thở ra: thải CO2 ra ngoài Ngoài ra, HbCO2 -> CO2 -> thải ra

Tại mao mạch hệ thống, HbO2 -> O2 hòa tan -> huyết tương -> dịch kẽ -> vào tế bào -> tb sd cho chu trình Kreb

-> CO2 -> khuếch tán qua dịch kẽ -> hòa tan trong huyết tương và vào trong hồng cầu

Trong cơ thể xảy ra đồng thời 2 quá trình chuyên chở O2 và CO2 cùng lúc,

2 qt này ko diễn ra độc lập với nhau 

2 qt có ảnh hưởng tới nhau

Hiệu quả Haldane: khi PO2 cao -> dễ dàng đẩy CO2 ra khỏi máu hơn

Sơ đồ: trục ngang- Phân áp CO2, trục đứng – lượng CO2 trong máu Đường A: PO2= 40 mmHg Đường B: PO2 =

100 mmHg Nếu cùng PCO2 40mmHg thì lượng CO2 chuyên chở trong máu của đường A cao hơn đường B -> khi PO2 cao -> lượng CO2 chuyên chở trong máu càng ít -> đẩy CO2 ra khỏi máu nhiều hơn

Tóm lại: PO2 máu tăng -> hỗ trợ đẩy CO2 máu vào phế nang

Tại phổi: nhả CO2 -> kiềm máu -> pH

tăng -> Đường cong Barcroft lệch T ->

ái lực Hb với O2 tăng -> lượng O2 lấy vào tăng lên

Mô: khi nhận CO2 vào máu -> toan

máu -> pH giảm -> Đường cong Barcroft lệch P -> ái lực Hb với O2

giảm -> tăng lượng oxy nhả cho mô