5 ban chan đtđ 2017

Đại cươngBàn chân ĐTĐ Diabetes foot là sự hiện diện của nhiễm trùng, loét và/hoặc các tổn thương phá hủy các mô sâu kết hợp với tổn thương thần kinh và các mức độ khác nhau của bệnh động

BÀN CHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

ThS BSCK2 Trương Quang Hoành

BM Nội – ĐHYK Phạm Ngọc Thạch

Đại cương

Bàn chân ĐTĐ (Diabetes foot) là sự hiện

diện của nhiễm trùng, loét và/hoặc các tổn thương phá hủy các mô sâu kết hợp với tổn thương thần kinh và các mức độ khác nhau của bệnh động mạch ngoại biên (PAD) ở

chi dưới bn ĐTĐ

Tần suất

• Tỷ lệ chung là 4 - 10% dân số, ở bn cao tuổi > trẻ

• Da trắng > châu Á (áp lực, chăm sóc bàn chân)

• Khoảng 5% bn ĐTĐ có tiền sử của loét bàn chân

• Gần 50% case đoạn chi dưới không chấn thương do ĐTĐ.

• Trên TG, cứ 30 giây có 1 người mất chân do ĐTĐ.

Ít hơn 20%

bệnh nhân ĐTĐ được bác sĩ

thường xuyên kiểm tra chân

Hậu qủa

•  Loét và đọan chi (amputation) ảnh

hưởng lớn chất lượng cuộc sống BN và đặt một gánh nặng kinh tế trên cả hai (BN

và hệ thống y tế) Vì vậy, phòng tránh

viêm loét bàn chân và các điều trị hiệu

quả nên là một ưu tiên lớn

• Các chi phí trực tiếp: viện phí, kháng

sinh, thủ thuật chẩn đoán và điều trị, Chi phí gián tiếp: do tàn phế, nghỉ hưu

sớm, và chi phí phục hồi chức năng

Các yếu tố nguy cơ loét bàn

chân

• Tiền căn PT đọan chi

• Tiền căn loét bàn chân

Bệnh lý bàn chân ĐTĐ

Bệnh thần kinh

ngoại vi

Bệnh mạch máu ngoại vi

Bệnh thần kinh ngoại vi và mạch máu ngoại vi

Tất cả BN ĐTĐ nên được khám > 1lần/năm, dù BN

không than phiền gì.

Ở BN có yếu tố nguy cơ: khám thường xuyên/1-6

tháng

Đo chỉ số HA cổ chân – cánh tay (ABI)

Đo áp lực Oxy qua da (TcPO2)

Siêu âm doppler mạh máu

Chụp mạch máu không/có xâm lấn

Khám bàn chân

Mạch máu

ABI

Khám bàn chân

Đánh giá thần kinh

- Cơ năng: cảm giác lạnh, dị cảm, tê,

yếu, liệt, đau với nhiều mức độ, đêm > ngày,

Bàn chân Charcot:

•Tổn thương thần kinh sợi lớn

làm co rút gân Achilles và biến dạng duỗi khớp cổ - bàn chân.

•Tổn thương thần kinh sợi nhỏ

gây biến dạng ngón chân hình búa (hammer toes).

X rays

Giày dép và các bộ phận hổ trợ

- Lọai (mang thường ngày, lọai thể thao, )

- Kích thước: vừa hay chật, form có phù hợp?

- Độ sâu của mũi giày

- Vớ

- Miếng lót giày

- Vật lạ trong giày

Đánh giá nhiễm trùng

• Dựa vào lâm sàng, biểu hiện có thể không rõ

• Có thể biểu hiện tòan thân hay không

• Chẩn đoán NT khi có ≥ 2 TC tại chỗ (sưng,

cứng, quầng đỏ xung quanh VT, nóng tại chỗ, nhạy cảm đau hoặc đau, có mủ)

• CLS: CTM, CRP, cấy mủ VT

Phân loại / độ tổn thương

• Phân loại Wagner 1981

• Phân loại nhiễm trùng chân IWGDF 2004

• Phân loại Đại học Texas 1996

• Phân loại King

• Phân loại Wagner cải biên bởi Brodsy

Phân độ Wagner

Nguyên tắc điều trị

Toàn thân:

- Cần ksoát ĐH hiệu quả

- KS đường toàn thân cho NTrùng

- Đảm bảo cân bằng dinh dưỡng

- Kiểm soát đau hiệu quả

- Giảm phù nề

Nguyên tắc điều trị

Tại chỗ

Dựa trên phân độ tổn thương

• Tẩy rửa và thay băng

Hướng dẫn BN chăm sóc bàn chân

 Nên có thói quen tự kiểm tra chân và giày hàng ngày;

sử dụng một tấm kính/người khác giúp theo thứ tự

hôngmu lòng ngón kẽ!

 Giữ chân sạch và khô

 Thường xuyên rửa chân nhẹ và phải được lau khô.

 Tránh ngâm chân quá lâu, không sử dụng hóa chất

Quan sát chân mỗi ngày, so sánh kích thước,

màu sắc, nhiệt độ.

Hướng dẫn BN chăm sóc bàn chân (2)

 Tránh các sản phẩm làm ly giải sừng, những chất kích ứng da, chất gây co mạch.

 Cắt hay giũa móng chân theo hình dạng ngón chân

hoặc cắt ngang, không cắt khóe.

 Nên báo cho BS vết nứt ở da, thay đổi về màu sắc,

những dấu hiệu lạ

 Chất liệu vớ tốt nhất là cotton hay len, tránh vớ có

đường may

 Mang giày vừa chân, nên chọn giày vào cuối ngày.

 Không mang giày cao gót, giày mũi nhọn, dép không quai hậu

 KHÔNG BAO GIỜ ĐI CHÂN KHÔNG!

Tránh đi chân không, ngay cả ở trong nhà.

Mang giày hoặc xăng đan vừa chân, kiểm tra mỗi ngày

Giày, vớ vừa vặn, kiểm tra mặt trong

giày vớ cẩn thận trước khi mang

Tiêu chuẩn giày cho bàn chân ĐTĐ

Mũi giày cứng, rộng và sâu chứa đựng các ngón

chân một cách thoải mái.

Miếng lót lòng bàn chân trong giày giúp giảm một nửa lực tác động vào

bàn chân.

Kết luận

1 Dự phòng là quan trọng nhất

2 Cần hướng dẫn bệnh nhân

3 Cần phối hợp Đa chuyên khoa

4 Cần các chuyên gia sâu về DF

5 Chọn phẫu thuật hạn chế để giảm

nguy cơ đọan chi

Tài lệu tham khảo

• Nicholas K Atlas of the Diabetic Foot,

2nd ed, 2010, Wiley-Blackwell