01 đại cương bệnh truyền nhiễm

Tóm lại… Các thách thức trong giai đoạn sắp đến: – Bệnh mới nổi hoặc tái nổi • Phần lớn có nguồn gốc từ động vật • Có tiềm năng gây dịch, thậm chí đại dịch – Bệnh nhiệt đới bị lãng q

ĐẠI CƯƠNG BỆNH TRUYỀN NHIỄM

TS.BS HỒ ĐẶNG TRUNG NGHĨA

Bộ môn Nhiễm Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

•  Tại sao phải học bệnh truyền nhiễm?

•  1928, Sir Alexander Fleming phát hiện ra

khả năng diệt khuẩn của Penicillin à

thập niên 1940 bắt đầu được sử dụng

trên lâm sàng à KHÁNG SINH LIỆU

PHÁP à Bệnh nhiễm trùng sẽ giảm và biến mất?

•  Bệnh truyền nhiễm là bệnh liên quan

đến đói nghèo, trình độ dân trí thấp à kinh tế phát triển, nâng cao dân trí thì

bệnh sẽ GIẢM & BIẾN MẤT?

•  …???

ở trẻ sơ sinh & trẻ < 5 tuổi trên toàn cầu

The Lancet 2015 385, 430-440DOI: (10.1016/S0140-6736(14)61698-6)

Gánh nặng của bệnh truyền nhiễm

8 Viêm màng não (2%)

The Lancet 2015 385, 430-440DOI: (10.1016/S0140-6736(14)61698-6)

Tầm quan trọng của bệnh lây truyền từ động vật

CORONAVIRUS

Nguoàn: Nature Reviews Microbiology 11, 836–848 (2013)

CORONAVIRUS

Nguoàn: Nature Reviews Microbiology 11, 836–848 (2013)

MERS-CoV

The image cannot be displayed Your computer may not have enough memory to open the image, or the image may have been corrupted Restart

?

NGUỒN GỐC & SỰ LAN TRUYỀN

VIRUS ZIKA

Nguồn: h)p://www.who.int/emergencies/zika-virus/zika-historical-distribu>on.pdf?ua=1

NGUỒN GỐC & SỰ LAN TRUYỀN

VIRUS ZIKA

Nguồn: h)p://www.who.int/emergencies/zika-virus/zika-historical-distribu>on.pdf?ua=1

NGUỒN GỐC & SỰ LAN TRUYỀN

VIRUS ZIKA

Nguồn: h)p://www.who.int/emergencies/zika-virus/zika-historical-distribu>on.pdf?ua=1

NGUỒN GỐC & SỰ LAN TRUYỀN

VIRUS ZIKA

Nguồn: h)p://www.who.int/emergencies/zika-virus/zika-historical-distribu>on.pdf?ua=1

NGUỒN GỐC & SỰ LAN TRUYỀN VIRUS ZIKA

Nguoàn: http://www.mpg.de/5860102/networks_pandemics_ecosystems? filter_order=LT&research_topic=MT-KS

Bệnh nhiệt đới bị lãng quên

h)p://www.who.int/neglected_diseases/diseases/en/

World Health Day 2011

“Khoảng trống ”

immune-systems/ ;

h)p://ecowatch.com/2014/05/02/an>bio>cs-make-bad-bugs-stronger-weaken-HIỆN TƯỢNG KHÁNG THUỐC

Nguồn: http://www.cdc.gov/drugresistance/about.html

LAN TRUYỀN KHÁNG THUỐC

Nguồn: http://www.cdc.gov/drugresistance/about.html

Tóm lại…

Các thách thức trong giai đoạn sắp đến:

–  Bệnh mới nổi hoặc tái nổi

•  Phần lớn có nguồn gốc từ động vật

•  Có tiềm năng gây dịch, thậm chí đại dịch

–  Bệnh nhiệt đới bị lãng quên

–  Kháng thuốc của vi sinh vật gây bệnh

•  Kháng thuốc của trực trùng Gram âm,

Enterococcus spp và S aureus chủ yếu trong môi

trường bệnh viện

•  Kháng thuốc của KSTSR, lao đa kháng, HIV…

3.  Mô tả được dây chuyền nhiễm trùng trong

bệnh truyền nhiễm

4.  Mô tả được diễn biến của một bệnh nhiễm

trùng

5.  Nêu được nguyên tắc chẩn đoán một bệnh

truyền nhiễm

6.  Nêu được nguyên tắc dự phòng và kiểm

soát bệnh truyền nhiễm

MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA

Nhiễm trùng là gì?

•  Vi sinh vật bên ngoài xâm nhập và

của một ký chủ

– Nhiễm trùng có triệu chứng (bệnh)

– Nhiễm trùng không triệu chứng (bệnh

thể ẩn, người lành mang mầm bệnh)

Bệnh truyền nhiễm là gì?

•  Bệnh nhiễm trùng cĩ khả năng lây truyền

từ nguồn bệnh sang người khác một cách

Một số thuật ngữ dịch tể học

•  Bệnh tản mát (sporadic): xuất

hiện rải rác, không thường

xuyên

•  Bệnh lưu hành địa phương

(endemic): xuất hiện liên tục

và/hoặc hiện diện thường

xuyên ở một dân số trong một

vùng địa lý

•  Bệnh gây dịch (epidemic): sự

gia tăng (thường đột ngột) số

ca bệnh trên mức bình thường

ở một dân số trong một vùng

địa lý

•  Bệnh gây đại dịch (pandemic):

bệnh dịch (epidemic) lan ra ở

nhiều quốc gia hoặc nhiều lục

địa (thường ảnh hưởng lên

một số lượng lớn người dân)

Nguồn: A Dictionary of Epidemiology, 5 th edition.2008.Oxford University Press

TAM GIÁC DỊCH TỄ HỌC TRONG BỆNH NHIỄM TRÙNG

Tam giác dịch tể học

Để nhiễm trùng xảy ra…

•  Tác nhân gây bệnh:

– số lượng

– Tính lây nhiễm, tính gây bệnh và độc

tính

•  Đường xâm nhập/cách xâm nhập

•  Miễn dịch của ký chủ:

– Miễn dịch không đặc hiệu/bẩm sinh – Miễn dịch mắc phải

Schmid-Hempel P, Frank SA (2007) Pathogenesis, Virulence, and Infec>ve Dose PLoS Pathog 3(10): e147 doi:10.1371/journal.ppat.0030147

h)p://127.0.0.1:8081/plospathogens/ar>cle?id=info:doi/10.1371/journal.ppat.0030147

DÂY CHUYỀN NHIỄM TRÙNG TRONG BỆNH TRUYỀN NHIỄM

DÂY CHUYỀN NHIỄM TRÙNG

Nguồn nhiễm trùng

•  Nội sinh: các tác nhân thường trú

(commensals) ở đại tràng và da

–  Do bị chuyển đến chỗ khác với nơi thường

trú hoặc do miễn dịch ký chủ suy yếu

•  Ngoại sinh:

–  Nhiễm từ người khác: bệnh nhân; người

lành mang mầm bệnh

–  Nhiễm từ động vật:

•  Nhiễm trùng được truyền từ động vật hoang dã

hoặc động vật nuôi sang con người

–   Nhiễm từ môi trường

Nguồn nhiễm trùng

•  Nội sinh: các tác nhân thường trú

(commensals) ở đại tràng và da

–   Do bị chuyển đến chỗ khác với nơi thường trú hoặc do miễn dịch ký chủ suy yếu

•  Ngoại sinh:

–   Nhiễm từ người khác: bệnh nhân; người lành mang mầm bệnh

–   Nhiễm từ động vật:

•  Nhiễm trùng được truyền từ động vật hoang dã hoặc động vật nuôi sang con người

–  Nhiễm từ môi trường

Nguồn: Kumar & Clark’s Clinical Medicine, 8th edi>on 2012 Elsevier Ltd

DÂY CHUYỀN NHIỄM TRÙNG

Đường lây truyền trực tiếp

•  Lan truyền trực tiếp từ người sang

người

– Qua đường tình dục, mẹ-con, tiếp xúc da

Đường lây truyền gián tiếp

•  Lan truyền theo đường không khí

–  Chủ yếu là các tác nhân gây bệnh ở đường

hô hấp (qua đường khí dung hoặc giọt bắn)

•  Lan truyền theo đường phân-miệng

–  Theo cách thức:

•  Trực tiếp (trẻ nhỏ)

•  Nhiễm bẩn quần áo, vật dụng trong nhà… (vệ sinh

kém)

•  Nhiễm bẩn thức ăn và nước (thường gặp nhất)

Đường lây truyền gián tiếp

•  Xâm nhập trực tiếp (direct

inoculation)

– Xuyên thủng cơ chế bảo vệ cơ học bình

thường (uốn ván, dại…)

•  Ăn thực phẩm nhiễm mầm bệnh

•  Lan truyền qua vector

– Lan truyền từ người sang người hoặc từ

động vật sang người qua động vật chân đốt

Nguồn: Kumar & Clark’s Clinical Medicine, 8th edi>on 2012 Elsevier Ltd

DÂY CHUYỀN NHIỄM TRÙNG

DIỄN BIẾN CỦA MỘT BỆNH NHIỄM TRÙNG

Nguồn: h)p://www.math.ualberta.ca/~irl/summer_school/2012/lecture_notes/epi2_Leah_Mar>n.pdf

Diễn biến của một

bệnh truyền nhiễm

7 Kết thúc

CHẨN ĐOÁN BỆNH TRUYỀN NHIỄM

• Tiền căn bệnh – cơ địa – bệnh nền

MÔI TRƯỜNG

• Nơi ở và lui tới của bệnh nhân trong thời gian có khả năng nhiễm bệnh

• Tình hình dịch bệnh tại địa phương, cộng đồng

• Tiếp xúc với nguồn lây, người và súc vật bệnh

DỰ PHÒNG & KIỂM SOÁT BỆNH TRUYỀN NHIỄM

NHIỄM

Cắt đứt 1 cạnh tam giác/ 1 mắt xích trong dây chuyền à kiểm soát bệnh truyền nhiễm

Dự phòng & kiểm soát bệnh truyền nhiễm

•  Tùy thuộc vào nguồn nhiễm trùng và

đường lây truyền

1.  Tiêm chủng

trùng

lan truyền nhiễm trùng từ người này

trang, găng tay và các phương tiện

phòng hộ khác…

Dự phòng & kiểm soát bệnh truyền nhiễm

•  Tùy thuộc vào nguồn nhiễm trùng và

đường lây truyền

2.  Các biện pháp kiểm soát nhiễm

trùng

– Thực hành kiểm soát nhiễm trùng kém à

lan truyền nhiễm trùng từ người này

sang người khác à RỬA TAY, đeo khẩu trang, găng tay và các phương tiện

phòng hộ khác…

Nguồn: http://www.who.int/gpsc/5may/Your_5_Moments_For_Hand_Hygiene_Poster.pdf

Dự phòng & kiểm soát bệnh truyền nhiễm

3.  Loại trừ nguồn nhiễm trùng

–  Liên quan Vector chân đốt:

•  Tiêu diệt vector

•  Chống “đốt”

–  Liên quan thực phẩm: chế biến, bảo quản

–  Liên quan đường phân – miệng:

•  Cung cấp nước sạch

•  Cải thiện vệ sinh

–  Liên quan đường máu:

•  Truyền máu – hiến máu

•  Tránh nhiễm bẩn (máu) dụng cụ y khoa

–  Liên quan đến lan truyền qua không khí hoặc

tiếp xúc trực tiếp: cách ly bệnh nhân?

Bệnh truyền nhiễm cần giám sát

tại Việt Nam

•  Tham khảo:

– Thông tư Hướng dẫn giám sát bệnh

truyền nhiễm (số 13/2013/TT-BYT)

– Luật phòng chống bệnh truyền nhiễm

(số 03/2007/QH12)