Rối loạn kiềm toan

MỤC TIÊU• Biết được các khái niệm cơ bản pH, acid, base, anion gap • Biết được các hệ thống đệm trong cơ thể • Hiểu được các hội chứng rối loạn toan kiềm • Đọc được kết quả khí máu theo

Trang 1

RỐI LOẠN TOAN KIỀM

Ths.Bs Hồ Thị Thu Hương

BM Cấp cứu Hồi sức Chống độc

ĐHYK Phạm Ngọc Thạch

1

Trang 2

MỤC TIÊU

• Biết được các khái niệm cơ bản pH, acid, base, anion gap

• Biết được các hệ thống đệm trong cơ thể

• Hiểu được các hội chứng rối loạn toan kiềm

• Đọc được kết quả khí máu theo phương pháp Boston

• Phân tích được nguyên nhân rối loạn toan kiềm

Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương 2

Trang 3

Khái niệm

(phosphoric, sulfuric, cetonic, lactic …)

• Phổi, thận, đường tiêu hóa, gan là các cơ quan chính đảm nhậnviệc này

• Chẩn đoán chính xác rối loạn toan kiềm giúp điều trị thích hợp

Trang 4

Trang 5

Hệ thống đệm bicarbonate

Trang 6

Trang 7

Trang 8

Trang 9

Hệ thống đệm bicarbonate

Trang 10

Trang 11

Hệ đệm Protein

• Protein: chuỗi amino acid

• Protein: acid hay base tùy thuộc vào pH máu

Trang 12

→ Ngăn ngừa thay đổi quá lớn của

Trang 14

PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN RỐI LOẠN TOAN KIỀM

Trang 15

Phương pháp tiếp cận rối loạn toan kiềm

Trang 16

• Yếu tố ảnh hưởng pH máu:

Chuyển hóa Hô hấp

Toan ↓ HCO3- ↑ CO2Kiềm ↑ HCO3- ↓ CO2

Trang 17

Anion gap

𝑡ổ𝑛𝑔 𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 = 𝑡ổ𝑛𝑔 𝑎𝑛𝑖𝑜𝑛

 𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 đ𝑜 đượ𝑐] + [𝑐𝑎𝑡𝑖𝑜𝑛 𝑘ℎô𝑛𝑔 đ𝑜 đượ𝑐

Trang 20

Anion gap

Không tăng AG

(Toan chuyển hóa không tăng AG – Toan

Trang 21

Anion gap

• Yếu tố ảnh hưởng AG:

AGc = AG + 2,5 x (4,4 –Albumin)

• Kiềm máu

(muối Na, 𝛽 lactam, dd nuôi

dưỡng tĩnh mạch …)

Trang 22

Phương pháp Boston

Đánh giá giá trị nội tại Xác định toan (pH < 7,4) hay kiềm (pH > 7,4) Xác định rối loạn nguyên phát (chuyển hóa hay hô hấp) dựa vào PaCO2 và HCO3-

Xác định mức độ bù trừ → xác định rối loạn kèm theo Tính AG hay AGc (giảm albumin máu) → tìm nguyên nhân toan chuyển hóa

AG/HCO3- > 1: toan chuyển hóa kèm kiềm chuyển hóa

AG/HCO3- < 1: toan chuyển hóa tăng AG và không tăng AG

Trang 23

CÁC HỘI CHỨNG RỐI

LOẠN TOAN KIỀM

Trang 24

TOAN CHUYỂN HÓA

• Cardiac

dysrhythmia

Trang 25

TOAN CHUYỂN HÓA

Trang 26

TOAN CHUYỂN HÓA

• Nguyên nhân:

Ứ đọng acid (nội sinh, ngoại sinh) = tăng AG

28

Trang 27

TOAN CHUYỂN HÓA

• Phản ứng cơ thể:

hấp

Trang 28

TOAN CHUYỂN HÓA TĂNG AG

Trang 29

Toan ceton:

31

Trang 30

Toan ceton do rượu (AKA): Glucose thấp hay bình thường, toan

CH tăng AG, ceton máu hay ceton niệu

• Điều trị:

Đái tháo đường toan ceton: truyền dịch, bù Kali, insulin

Toan ceton do rượu: truyền dịch, glucose, Thiamine (tránh thúc đẩy bệnh não gan)

Trang 31

Lọc thận: lấy sulfate, các ion khác

Trang 32

Toxic:

• Salicylate, methanol, metformin…

Trang 33

TOAN CHUYỂN HÓA AG BT

• Nguyên nhân:

hypoaldosteronism

Trang 34

Phân bố điện giải

Trang 35

Toan hoá ống thận

Trang 36

Trang 37

KIỀM CHUYỂN HÓA

Trang 38

• Nguyên nhân:

Qua thận: lợi tiểu (TZD, quai), HC Batter, Gilterman

Giảm độ lọc cầu thận

hiệu quả (kích thích tiết aldosterone), điều chỉnh do toan hô hấp

Trang 39

• Đáp ứng cơ thể:

Hô hấp: giảm thông khí (giới hạn)

-Rối loạn toan kiềm – Hồ Thị Thu Hương 42

Trang 40

Định lượng Clor niệu

Trang 41

Đáp ứng với Chlor: Cl - niệu < 10 mEq/l

Trang 42

Không đáp ứng với Chlor: Cl - niệu > 20 mEq/l

-Cường aldosterone, Hội chứng Cushing, ăn nhiều cam thảo

• Hạ kali máu nặng (< 2mmol/L)

• Hội chứng Batter và Gilterman

 Điều trị: bệnh nền, acetazolamide, HCl, lọc máu

Trang 43

TOAN HÔ HẤP

Trang 45

TOAN HÔ HẤP

Trang 46

TOAN HÔ HẤP

Trang 47

TOAN HÔ HẤP

Đáp ứng bù trừ:

Trang 48

Giảm nhập carbohydrate trong dinh dưỡng

Hạ thân nhiệt ở bệnh nhân sốt

Trang 49

KIỀM HÔ HẤP

Trang 50

KIỀM HÔ HẤP

Nguyên nhân: tăng thông khí phế nang

Trang 51

KIỀM HÔ HẤP

Tăng thông khí do kích thích trung tâm hô hấp:

• Lo lắng, đau

• Rối loạn phân ly

• Tổn thương thần kinh trung ương: chấn thương sọ não, u não, TBMMN, viêm não…

Tăng thông khí do kích thích hô hấp ngoại biên

• Thiếu oxy máu

• Phổi: nhồi máu phổi, viêm phổi

• Suy tim ứ huyết

• Thiếu máu nặng

• Lên cao

Khác: suy tế bào gan,, nhiễm trùng gram âm (cơ chế chưa rõ)

Trang 52

KIỀM HÔ HẤP

Đáp ứng bù trừ:

trì 2 giờ)

Trang 53

KIỀM HÔ HẤP

• Điều trị: bệnh nền

Trang 54

PHÂN TÍCH KHÍ MÁU

ĐỘNG MẠCH

Trang 55

Xác định mức độ bù trừ → xác định rối loạn kèm theo

Tính AG hay AGc (giảm albumin máu) → tìm nguyên nhân toan chuyển hóa

Trang 56

Phân tích khí máu

Lưu ý:

→ Lượng nhiều heparin thay đổi kết quả KMĐM

Heparin 0.05 - 0.1 ml (1000 đơn vị/ml) tráng và lấp đầy khoảngchết trong bơm tiêm

• Sau khi lấy, mẫu phải được phân tích ngay (trì hoãn < 10 phút)Hay ngâm trong túi đá (< 1 giờ)

Trang 57

Lưu ý:

Trang 58

Lưu ý:

Trang 59

Lưu ý:

Pb (áp lực khí quyển) (760 mmHg tại mực nước biển)

Áp lực hơi nước (47mmHg với thân nhiệt bình thường)

Trang 60

Lưu ý:

và oxy hòa tan

Trang 61

• Note:

Trang 62

Chỉ lấy giá trị HCO 3 - act

Trang 63

Xác định mức độ bù trừ → xác định rối loạn kèm theo Tính AG hay AGc (giảm albumin máu) → tìm nguyên nhân toan chuyển hóa

Trang 65

Trang 67

Trang 68

Ghép với pH nếu trùng thì là rối loạn tiên phát

Trang 69

Trang 70

4 Xác định mức độ bù trừ:

Trang 71

4 Xác định mức độ bù trừ:

Trang 73

4 Xác định rối loạn phối hợp:

• Chuyển hóa

Trang 74

4 Xác định rối loạn phối hợp:

• Hô hấp:

1 x (PCO 2 /10) 3–3.5 x (PCO 2 /10)

CH

2 x (PaCO 2 /10) 4-5 x (PaCO 2 /10)

Trang 75

Trang 76

Trang 77

Các trường hợp lâm sàng

Trang 78

• Phân tích rối loạn toan kiềm?

Trang 80

Trường hợp lâm sàng

VD1:

• Toan kiềm: pH = 7.31 → toan

• Rối loạn nguyên phát

PaCO2 = 33 → kiềm hô hấp

HCO3- = 16 → toan chuyển hóa

• Rối loạn thứ phát: So sánh PaCO2 dự đoán với PaCO2 lý thuyết

Toan chuyển hóa

Trang 81

Trang 83

VD2:

Toan chuyển hóa

Trang 84

Trang 85

VD3:

Toan chuyển hóa

Trang 86

• Phân tích kết quả khí máu động mạch?

Trang 87

VD4:

 toan hô hấp cấp

• Nguyên nhân: toan hô hấp cấp do phù phổi cấp

Toan hô hấp

Trang 88

Trang 89

PaO2:

• Reflects gas exchange in lungs

• PaO2 : hypoventilation or a mismatch of ventilation and

perfusion

• Hypoxaemia can be further assessed by the difference between the alveolar and arterial oxygen tensions

Trang 90

• Increases with age

transferred from the alveoli to the pulmonary capillaries

→ lung problem or a cardiac shunt

Tiêu đề	Rối loạn toan kiềm
Tác giả	Ths.Bs. Hồ Thị Thu Hương
Trường học	Đại Học Y Khoa Phạm Ngọc Thạch
Chuyên ngành	Cấp cứu Hồi sức Chống độc
Thể loại	Bài viết

Định dạng
Số trang	90
Dung lượng	3,02 MB