01 rối loạn ý thức ở người cao tuổi tham khảo

Khái niệm cơ bảnLÚ LẪN Confusion Ngủ gà Stupor Hôn mê Coma Tỉnh táo, nằm yên Lo lắng bồn chồn Không yên kích động Đáp ứng với lời nói Không đáp ứng lời nói, đáp ứng đau Rối loạn định hư

RỐI LOẠN Ý THỨC

Ở NGƯỜI CAO TUỔI

BS CKII Nguyễn Thị Phương Nga

Bộ môn Lão khoa ĐHYK Phạm Ngọc Thạch

Thuật ngữ

Đánh giá

• Tỉnh: mở mắt tự nhiên, tỉnh táo, định hướng đúng.

• Kích thích lời nói: đáp ứng mở mắt, kêu, cử động.

• Kích thích đau.

• Không đáp ứng đối với mọi kích thích.

Khái niệm cơ bản

LÚ LẪN (Confusion)

Ngủ gà Stupor

Hôn

mê

Coma

Tỉnh táo, nằm yên

Lo lắng bồn chồn Không yên kích động

Đáp ứng với lời nói

Không đáp ứng lời nói, đáp ứng đau

Rối loạn định hướng

Ảo giác, hoang tưởng Rối loạn tư duy: không hợp

lý, không liên quan…

Lơ mơ, khó tập trung, rối loạn định hướng, thờ ơ

Vanderbilt University, Nashville, TN Copyright © 2012

Dịch tể

• 14 - 56% BN lớn tuổi nhập viện có sảng, lú lẫn

• 40% bệnh nhân nằm ở ICU

• 5 – 10% bệnh nhân sau phẫu thuật

• Bất cứ tuổi nào, nhưng thường ở người lớn tuổi có sa sút trí tuệ

Sinh lý bệnh

Giải phẫu

Sinh lý bệnh

Ý thức = nhận thức (awareness) + thức tỉnh (arousal)

• Nhận thức: nhận biết bản thân

và môi trường (vỏ đại não)

• Thức tỉnh: sự hoạt hóa vỏ não hoạt động nhận thức (thân não với hệ thống lưới hoạt hóa,

RAS)

Sinh lý bệnh

• Suy chức năng vỏ não cả hai bên.

• Suy chức năng hệ lưới hoạt hóa RAS (thân não).

Sinh lý bệnh

Tổn thương cấu trúc:

- 2 bán cầu

- 1 bán cầu (lớn) chèn ép bán cầu đối bên

Yếu tố nguy cơ

JAMA 1996;275:852–857

NGUYÊN NHÂN KHỞI PHÁT

Nhiễm trùng huyết

YẾU TỐ THUẬN LỢI

Bệnh sử và tiền sử

Đột ngột Đột quị não, co giật, ngưng tim

Chấn thương Dập não, máu tụ ngoài/dưới màng cứng

Thuốc, chất Opioids, benzodiazepines, barbiturates,

anticholinergics, rượu, chống trầm cảm 3 vòng

Bệnh nội khoa Đái tháo đường, gan, thận, tim

Tiền sử co giật Trạng thái sau cơn, trạng thái động kinh

Mức độ ý thức: Thang điểm Glasgow (GCS)

Thông dụng, đơn giản, khá chính xác

Không chính xác khi áp dụng trên BN mất ngôn ngữ, hội chứng khóa trong, nguyên nhân chuyển hóa/ngộ độc

• Nhẹ: 13 – 15

• Trung bình: 9 – 12

• Nặng: 3 - 8

• BN có GCS < 8 là hôn mê

Dấu chấn thương Thần kinh

Dấu thần kinh khu trú, co giật

Đáy mắt

Phù gai, xuất huyết

Vận nhãn, cử động mắt

Liệt vận nhãn Rung giật nhãn cầu Mắt búp bê

Hướng tâm: dây II

Ly tâm: dây III

Đồng tử và phản xạ ánh sáng

Không đối xứng

Co Dãn Đối xứng

Khám vận nhãn

Liệt nhân dây III: trung não

Liệt VI: cầu não

Patrick J Lynch, medical illustrator

Cử động mắt

Phản xạ mắt-đầu (mắt búp bê) Thân não

Đáp ứng vận động

• Giảm hoặc mất cử động

tự phát và khi kích thích của ½ thân hoặc tứ chi

Cận lâm sàng

Cận lâm sàng

• Đường huyết, ion đồ, Ca, Mg, ceton, chức năng thận, gan, công thức máu, tổng phân tích nước tiểu, độc chất nước tiểu, khí máu động mạch

• Khảo sát DNT: nghi ngờ viêm màng não, CT (-)

• Độc chất: thuốc an thần gây ngủ (seduxen, gardenal), ethanol, morphin, heroin, codein

• EEG

• ECG

Chẩn đoán

Rối loạn ý thức

Có dấu TK định vị Không có dấu TK định vị

• Liệt dây thần kinh sọ

• Rung giật nhãn cầu

• Liệt VII TW hay ngoại biên

• Liệt ½ người, liệt tứ chi

• Co giật cục bộ 1 bên

Tổn thương cấu trúc não Chuyển hóa, độc chất, thiếu

oxy não

Không có dấu thần kinh định vị

• Chuyển hóa: hạ đường huyết, nhiễm ceton acid,

tăng áp lực thẩm thấu, điện giải, kiềm toan.

 Suy chức năng cơ quan.

• Tăng HA.

• Thuốc, độc chất: thuốc an thần, rượu, chống trầm

cảm 3 vòng, CO.

• Bệnh não thiếu oxy: sau ngưng hô hấp-tuần hoàn,

thiếu máu nặng, choáng.

• Sau phẫu thuật

Có dấu thần kinh định vị

Đột quị não Động kinh Chấn thương sọ não Nhiễm trùng TKTW

U não

TỔN THƯƠNG

CẤU TRÚC NÃO

Điều trị

• Ổn định bệnh nhân (ABCs): đường thở, hô hấp,

tuần hoàn.

• Nhận diện và xử trí ngay các nguyên nhân có thể

điều trị được nhanh chóng: thiếu oxy, hạ đường huyết, quá liều thuốc an thần.

• Điều trị nguyên nhân.

Kết luận

• Thường gặp ở người cao tuổi.

• Bệnh cảnh đa dạng từ sảng, lú lẫn đến hôn mê.

• Tổn thương cấu trúc não bộ hoặc bệnh lý chuyển hoá, độc chất…

• Thăm khám và xử trí cần nhanh chóng và đồng thời

• Phát hiện và xử trí nhanh các nguyên nhân có thể điều trị được ngay.

• Điều trị bao gồm ổn định bệnh nhân trước và điều trị nguyên nhân.