Phân tích cơ chế (cấu trúc tâm lý) của hành vi phạm tội và diễn biến tâm lý của người phạm tội sau khi thực hiện hành vi phạm tội thông qua một vụ án cụ thể. Rút ra biện pháp đấu tranh phòng ngừa hành vi phạm tội

Hà Nội, 2022 MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 3 I Hồ sơ vụ án 3 1 Tiểu sự bị cáo Lê Văn Luyện 3 2 Tóm tắt vụ án 4 3 Xét xử 5 II Cấu trúc (cơ chế tâm lý) của hành vi phạm tội của Lê Văn Luyện 5 1 Nhu cầu.

Hà Nội, 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 3

I Hồ sơ vụ án 3

1 Tiểu sự bị cáo Lê Văn Luyện 3

2 Tóm tắt vụ án 4

3 Xét xử 5

II Cấu trúc (cơ chế tâm lý) của hành vi phạm tội của Lê Văn Luyện 5

1 Nhu cầu 6

2 Lập kế hoạch phạm tội 7

3 Thực hiện hành vi phạm tội và gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội 8

III Diễn biến tâm lý của Lê Văn Luyện sau khi thực hiện hành vi phạm tội 9 IV Nguyên nhân tâm lý xã hội của hành vi phạm tội 10

1 Thực hiện vai trò xã hội: 11

2 Tiếp thu kinh nghiệm xã hội: 11

3 Hệ thống giao tiếp: 11

4 Kiểm tra xã hội: 11

5 Thích nghi xã hội: 12

KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

LỜI MỞ ĐẦU

Đối với Việt Nam, tâm lý học pháp lý là một chuyên ngành rất mới trong hệ thống khoa học tâm lý, tuy nhiên nó đã mang lại những tác dụng to lớn trong việc đấu tranh phòng và chống tội phạm, đảm bảo sự công bằng trong hoạt động bảo

vệ pháp luật và đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa Vì vậy, để hiểu rõ hơn về cơ chế (cấu trúc tâm lý) của hành vi phạm tội và diễn biến tâm lý của người phạm tội

sau khi thực hiện hành vi phạm tội, em xin nghiên cứu đề tài “Phân tích cơ chế (cấu trúc tâm lý) của hành vi phạm tội và diễn biến tâm lý của người phạm tội sau khi thực hiện hành vi phạm tội thông qua một vụ án cụ thể Rút ra biện pháp đấu tranh phòng ngừa hành vi phạm tội.” để thực hiện bài tiểu luận của

mình

Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

Em xin phép lựa chọn vụ án Lê Văn Luyện cướp tiệm vàng và giết người dã man nổi tiếng một thời làm vụ án để phân tích

I Hồ sơ vụ án

1 Tiểu sự bị cáo Lê Văn Luyện

Lê Văn Luyện sinh năm 1993, là con trai của ông Lê Văn Miên và bà Trương Thị Thơm, tại Sơn Đình 2 (xã Thanh Lâm, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang) Theo hàng xóm, thuở nhỏ, Luyện không phải là đứa con hư, thậm chí có người còn nói Luyện "rất hiền lành, ngoan ngoãn" Gia đình Luyện bán thịt lợn trong thôn Nhà Luyện không giàu nhưng cũng thuộc loại khá giả trong vùng vì cha mẹ Luyện chăm chỉ làm ăn Từ nhỏ, khi gia đình mải làm ăn, Luyện dần rời xa vòng tay chăm sóc của bố mẹ Những việc như mổ lợn ở gia đình dẫn đến Luyện không thấy tính

lứa tuổi chưa thành niên những ảnh hưởng tiêu cực, bạo lực trong tính cách của Luyện

Sau khi học hết lớp 9, Luyện không thi đậu tốt nghiệp nên bỏ học Năm lớp 9, học lực và hạnh kiểm của Luyện chỉ đạt mức trung bình Thấy con bỏ học, bố mẹ Luyện đã "tặc lưỡi" cho qua, phó mặc đứa con trai đang tuổi ăn tuổi lớn cho xã hội Luyện đi làm thế nào, kiếm được bao nhiêu tiền, sinh sống ra sao, quan hệ với ai, gia đình Luyện đều không biết

2 Tóm tắt vụ án

Vì không có tiền chơi điện tử, lại là một con nghiện game online, Luyện đã cầm

xe máy của chú lấy năm triệu đồng ăn chơi trác táng Được mấy ngày, toàn bộ số tiền đặt xe hết sạch Để có tiền chuộc xe máy của chú, Luyện tính kế đêm đến trèo qua cửa sổ vào nhà tiệm vàng Ngọc Bích của vợ chồng anh Ngọc để ăn trộm vàng bạc, bán lấy tiền tiêu xài và trả nợ

Theo lời khai của bị cáo, vào rạng sáng 24/8, khi trời còn mờ tối, Luyện nấp cách tiệm vàng một quãng Khi không thấy bóng người, Lê Văn Luyện nhanh chóng đột nhập lên tầng ba ngôi nhà Công cụ của Luyện là một con dao nhọn và một con dao phớ Sau khi dùng đèn pin soi tầng ba không tìm thấy gì, Luyện xuống tầng 2 Suy tính vàng và nữ trang giấu ở tầng 2 nên Luyện ngắt cầu dao và camera Lúc 5 giờ rưỡi, thấy anh Trịnh Thành Ngọc - chủ nhà - lên phơi quần áo tầng 3, Lê Văn Luyện vung dao đâm Anh Ngọc tuy bị thương nhưng vẫn cố đoạt vũ khí và kêu cứu Vợ anh Ngọc là chị Chín chạy lên bị chém thêm nhiều nhát Chủ nhà sau

đó cướp được con dao nhọn Luyện liền rút dao phớ đâm tiếp Anh Ngọc ngã lăn xuống tầng 2 Luyện tiếp tục chém nhiều nhát đến khi anh bất tỉnh

Con gái lớn là bé Ngọc Bích nghe thấy tiếng kêu bật dậy và tìm điện thoại liên lạc bên ngoài Lê Văn Luyện sợ bị bắt nên vung dao chém đứt tay cô bé rồi đâm thêm nhiều nhát Vì tưởng rằng cô bé đã chết nên Luyện bỏ đi

Cô con gái thứ 18 tháng tuổi là bé Thảo khóc to nên Luyện dùng dao phớ sát hại

Sau đó, Luyện đi lấy ba lô và cất vũ khí vào trong rồi xuống tầng 1 Luyện phá

tủ kính và lấy vàng rồi mở cửa bếp thoát ra ngoài Lúc này, trời đã sáng, khu phố

đã bắt đầu nhiều người qua lại Sợ bị phát hiện, Luyện gọi điện cho người anh họ đến đón rồi bỏ trốn

Lúc chạy trốn, hành trang của Luyện chỉ có một bộ quần áo, vài bao thuốc lá với 200.000 đồng Ngày 31 tháng 8 năm 2011, sau 6 ngày lẩn trốn, Luyện rơi vào tay lực lượng biên phòng ở Thụy Hùng, Văn Lãng, Lạng Sơn; Luyện định chạy trốn sang Trung Quốc nhưng không kịp, bị bắt đưa về Bắc Giang

3 Xét xử

Lê Văn Luyện chịu án sơ thẩm 18 năm tù Khi đưa ra xét xử phúc thẩm thì án vẫn giữ nguyên (18 năm tù tội giết người, 18 năm tù tội cướp tài sản, 9 tháng tù tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản Tuy nhiên, do bị cáo gây án khi chưa đến tuổi thành niên (17 tuổi, 10 tháng 6 ngày) nên tổng hợp các hình phạt không quá 18 năm tù), còn cha đẻ Lê Văn Miên chịu 48 tháng tù do che giấu Lê Văn Luyện Anh

họ Trương Thanh Hồng và Lê Thị Định bị phạt lần lượt 30 tháng, 15 tháng do tòng phạm Lê Thành Nghi bị phạt 15 tháng, Trương Văn Hợp 12 tháng và Dương Thị Lược 9 tháng vì không muốn phản bội, tố giác Luyện Mẹ đẻ của Luyện thì không

bị khởi tố Trong quá trình xét xử có nghi vấn đặt ra liệu Lê Văn Luyện có đồng phạm hay không Tuy nhiên hội đồng xét xử đã quyết định rằng Luyện hành động một mình

II Cấu trúc (cơ chế tâm lý) của hành vi phạm tội của Lê Văn Luyện.

1 Nhu cầu

Ở đây chúng ta sẽ phân tích nhu cầu của Lê Văn Luyện theo tháp Maslow

Trong vụ án này, Lê Văn Luyện sau khi bỏ nhà ra đi đã đem chiếc xe máy mượn của người thân đi cầm đồ và tiêu hết số tiền cầm được Vì không có tiền để sinh hoạt cũng như chuộc lại chiếc xe máy nên Luyện đã thực hiện hành vi phạm tội Xét theo tháp nhu cầu Maslow, thì nhu cầu của Luyện ở đây là nhu cầu sinh lý, thể hiện ở việc Luyện cần tiền để ăn uống; và nhu cầu về an toàn tài chính, thể hiện ở việc Luyện cần tiền để chuộc xe và ăn chơi trác táng

Với hoàn cảnh hiện tại, nhu cầu này vượt quá khả năng thực tế của bị cáo Vừa thiếu học thức (bỏ học khi mới học xong lớp 9) nên không có khả năng tạo ra nhiều vật chất vừa giao du với bạn bè xấu, Luyện chỉ tiếp thu những kinh nghiệm đáp ứng nhu cầu của bản thân dẫn đến hệ thống kinh nghiệm của cá nhân không đầy đủ

và do đó không tham gia tích cực vào đời sống xã hội hội nảy sinh tính ảnh tính tham lam, bạo lực, lì lợm, táo bạo, … Để thỏa mãn nhu cầu cần có tiền và các điều kiện vật chất nên Luyện đã chọn cách cướp tiệm vàng và gây ra án mạng

1.1 Lợi ích

Nhận thức nhu cầu: Nhu cầu sinh lý và nhu cầu an toàn tài chính nổi lên trên hết nên Luyện đã dồn mọi ý nghĩ đều tập trung hướng đến hành vi đạt được kết quả

Điều kiện, công cụ, phương thức thực hiện hiện có: Không có tiền chuộc xe và không có khả năng làm ra tiền, hắn để ý một tiệm vàng và “do thám” rất kỹ lưỡng

và lập một kế hoạch tỉ mỉ để đột nhập Vào đêm 24/8, hắn đột nhập vào tiệm vàng qua cây cao trước cửa, mang theo bên mình 2 con dao, ém mình cả đêm và   thực hiện hành vi phạm tội

 Lợi ích vụ lợi

1.2 Động cơ phạm tội

Nhu cầu của con người khi đã được nhận thức và có khả năng thực hiện thì nó trở thành động cơ Tuy nhiên, không phải bất cứ nhu cầu nào cũng trở thành động

cơ thực hiện hành vi Khi nhu cầu không được thỏa mãn được sử tác động tương thích của điều kiện bên ngoài thì nó mới trở thành động cơ Quá trình tâm lý học gọi là “động cơ hóa” Rõ ràng trong trường hợp này, cả hai nhu cầu của Lê Văn Luyện đều không được thỏa mãn, dẫn đến quá trình “động cơ hóa” hành vi phạm tội

Ở vụ án này, ta có thể kết luận rằng động cơ của Lê Văn Luyện là động cơ vụ lợi bởi thực hiện hành vi phạm tội nhằm cướp tài sản của nạn nhân: ham muốn tiền bạc vì quá túng thiếu, Luyện sau khi đi ngang qua tiệm vàng của nạn nhân đã quyết định thực hiện hành vi phạm tội và lên kế hoạch thực hiện hành vi chỉ trong một ngày

1.3 Ý định phạm tội

Vì cần tiền gấp, hắn nghĩ ngay đến việc cướp của tiệm vàng Để có thể đột nhập tiệm vàng Ngọc Bích gây án, trước đó Lê Văn Luyện đã “do thám” rất kỹ lưỡng và lập một kế hoạch tỉ mỉ để đột nhập vào đêm 22/8 Tuy nhiên, sau khi quanh quẩn tại phố Sàn thấy có quá đông người qua lại, sợ bại lộ nên hắn chưa hành động Thế nhưng, không bỏ qua “con mồi” đã bị vào tầm ngắm, Luyện vẫn quanh quẩn ở phố Sàn chờ thời cơ Hai ngày sau (tức ngày 24/8), thấy trời chuẩn bị nổi một cơn giông lớn, gió giật ào ào Với những điều kiện thuận lợi như vậy, cùng với động lực thúc đẩy, Luyện đã nảy sinh ý định phạm tội

2 Lập kế hoạch phạm tội

2.1 Lựa chọn mục đích phạm tội

Mục đích được xác định trên cơ sở động cơ Động cơ thúc đẩy mà con người đề

ra cho mình những mục đích cụ thể Chúng thực hiện chức năng nhận thức và

khách thể của hành vi, định hướng và điều khiển hành vi Ngoài ra, mục đích sau khi được xác định rõ ràng cũng có tác dụng lôi cuốn con người vào hành động

Ở đây, dựa theo động cơ phạm tội có thể chỉ ra rằng mục đích phạm tội của Lê Văn Luyện là cướp tài sản, không chủ định giết người Trong quá trình thực hiện tội ác, vì lo sợ bị phát hiện nên bị cáo mới ra tay giết người

2.2 Lựa chọn khách thể xâm phạm

Lê Văn Luyện đã lựa chọn khách thể xâm phạm của mình là tài sản cá nhân có giá trị cao của chủ tiệm vàng

2.3 Lựa chọn phương thức thực hiện hành vi phạm tội

Phương thức thực hiện hành vi phạm tội của Luyện là lợi dụng thời cơ hợp lý, đột nhập vào nhà nạn nhân, nhân lúc chủ nhà đang ngủ để cướp tài sản Luyện đã lựa chọn công cụ gây án của mình là một con dao găm và một con dao phớ, không loại trừ khả năng bị cáo cũng đã lên kế hoạch gây hại cho chủ nhà khi bị phát hiện

3 Thực hiện hành vi phạm tội và gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội

3.1 Hành vi phạm tội

Theo lời khai của bị cáo, vào rạng sáng 24/8, khi trời còn mờ tối, Luyện nấp cách tiệm vàng một quãng Khi không thấy bóng người, Lê Văn Luyện nhanh chóng đột nhập vào tiệm vàng, chính thức thực hiện hành vi phạm tội Đây là hành

vi phạm tội có hành động

Hành vi phạm tội của Lê Văn Luyện được thực hiện bởi hình thức có hành động Bị cáo nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, mong muốn hậu quả xảy ra Theo Điều 10 Bộ Luật Hình sự năm 2015, hành vi của Luyện là hành vi cố ý phạm tội

3.2 Hậu quả

Sau khi thực hiện hành vi phạm tội, Luyện đã giết chết ba người là vợ chồng chủ tiệm vàng cùng đứa con 18 tháng tuổi, gây thương tích nghiêm trọng 70% cho

bé Bích và thành công cướp hơn 200 chỉ vàng ta, gần 153 chỉ vàng tây, một điện thoại di động, tổng giá trị tài sản hơn 1,27 tỷ đồng, gây nên những thiệt hại vô cùng

to lớn cho cả gia đình mình, gia đình nạn nhân và xã hội

III Diễn biến tâm lý của Lê Văn Luyện sau khi thực hiện hành vi phạm

tội

Người thực hiện hành vi phạm tội trong đa số các trường hợp đều gắn với việc nhằm đạt được kết quả đã định trước Sau khi đạt được kết quả thường có những thay đổi nhất định diễn ra trong tâm lý người phạm tội Quan hệ của người phạm tội với kết quả đã đạt được có thể theo 2 xu hướng chủ yếu: Thái độ ăn năn, hối hận hoặc sự thoả mãn với kết quả

Với trường hợp của Lê Văn Luyện, Luyện không cho thấy sự ăn năn sau khi gây

án Sau khi nghĩ đã sát hại được cả nhà chủ tiệm vàng, Luyện còn bình tĩnh vào bếp

ở tầng 1 của nhà anh Ngọc gọi điện cho Hồng là anh họ của mình để tẩu thoát Tận dụng thời gian chờ Hồng đến, Luyện còn vơ vét nốt vàng ở tủ kính tầng 1 Lúc mới

bị bắt, thấy dư luận phẫn nộ, lên án, Luyện cũng có phần lo sợ nhưng khi biết quy định nhân đạo của pháp luật, biết mình không bị xử tử hình thì thái độ của Luyện hoàn toàn khác Đứng trước vành móng ngựa, xung quanh có hàng trăm công an và

cả “rừng” máy ảnh, máy quay phim của phóng viên báo chí chĩa vào mình nhưng Luyện vẫn dửng dưng, lạnh lùng, không chút sợ sệt khi tường thuật lại rành rọt từng hành vi phạm tội của mình. Theo lời kể của luật sư Xuân Anh – luật sư bào chữa của Lê Văn Luyện, trước mặt cán bộ điều tra và cả luật sư bào chữa cho mình, Luyện có vẻ thoả mãn với kết quả của hành vi phạm tội của mình

Sau khi thực hiện hành vi phạm tội, người phạm tội luôn rơi vào trạng thái tâm

lý căng thẳng và kéo theo hành vi của họ cũng biến đổi Lê Văn Luyện thực hiện thực hiện hành vi gây án khi mới 17 tuổi 10 tháng 6 ngày, đây là độ tuổi còn quá trẻ, cơ thể chưa hoàn thiện về mặt sinh học thường diễn ra những biến cố rất đặc biệt, đó là sự phát triển cơ thể mất cân bằng nên đã dẫn đến tình trạng mất cân bằng tạm thời trong cảm xúc của người chưa thành niên Do phạm tội lần đầu nên tâm lý của những người như Luyện diễn biến cực kỳ căng thẳng, vì thế hắn càng dễ bị phát hiện Hành vi giết người này sẽ để lại ấn tượng suốt đời và quãng thời gian lẩn trốn cũng là những chuỗi ngày khủng khiếp nhất đời hắn Luyện sợ hãi vì ý thức được hành vi giết người nên đã tẩu tán tang vật, sống trong tâm trạng lo lắng và lẩn trốn Con dao bấm và phớ dài 50 cm đã bị Luyện ném xuống ao sau nhà Luyện được ông chú rể giúp trốn sang Bằng Tường, Trung Quốc

Sau khi phạm tội lần đầu bị cơ quan điều tra phát hiện và bắt giữ, ở Luyện lại

lộ ra đặc trưng của người phạm tội là người chưa thành niên đó là sự lo lắng, run

sợ Đối với những đối tượng người phạm tội khác, chúng có thể có sự chai lì về tính cách, bản lĩnh, có thể thách thức hoặc chờ đợi bị bắt và tự tin vào bản thân Nhưng với Lê Văn Luyện, toàn thân hắn run bắn lên khi bị phát hiện và bắt giữ

Có thể nhận thấy, phạm tội khi chưa thành niên, hành vi của Luyện bị thúc đẩy bởi

sự ngang tàng, bốc đồng của độ tuổi Bản lĩnh không vững vàng lại bị tác động bởi điều kiện hoàn cảnh nên tạo nên những hành vi này của y Luyện lúc này đang có trạng thái tâm lý căng thẳng

IV Nguyên nhân tâm lý xã hội của hành vi phạm tội

1 Thực hiện vai trò xã hội:

Người phạm tội chưa có đủ phẩm chất tâm lý cần thiết mà vai trò xã hội đòi hỏi: Chỉ học hết cấp 2 đã ra xã hội làm việc; không có đủ tri thức, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết để hoàn thành vai trò xã hội; Chưa ý thức đầy đủ và có thái độ tiêu cực đối với

vai trò xã hội của bản thân; chưa hiểu biết hết ý nghĩa vai trò xã hội của mình dẫn đến những quan niệm sai về hành động ảnh hành vi đi của mình, nảy sinh các phẩm chất tâm lý tiêu cực, dễ bị kích động, suy nghĩ tiêu cực lệch lạc ( khi thiếu tiền không nghĩ đến việc kiếm tiền công mà nghĩ ngay đến việc đi cướp, ); …

2 Tiếp thu kinh nghiệm xã hội:

Quá trình tiếp thu kinh nghiệm xã hội của người phạm tội khi thiếu bị thiếu sót (quá trình học tập hạn chế chỉ học hết cấp 2); tiếp thu kinh nghiệm xã hội thường qua game, phim trò chơi bạo lực Người phạm tội chỉ tiếp thu những kinh nghiệm đáp ứng nhu cầu của bản thân dẫn đến hệ thống kinh nghiệm của cá nhân không đầy đủ và do đó không tham gia tích cực vào đời sống xã hội hội nảy sinh tính ảnh tính tham lam, bạo lực, lì lợm, táo bạo, … Để thỏa mãn nhu cầu cần có tiền và các điều kiện vật chất nên Luyện đã chọn cách cướp tiệm vàng và gây ra án mạng

3 Hệ thống giao tiếp:

Thiếu sót về cả hình thức giao tiếp (ít giao lưu với bạn bè hàng xóm) và nội dung giao tiếp (ít tâm sự với gia đình bạn bè về mình)

4 Kiểm tra xã hội:

Sự thiếu sót trong quá trình kiểm tra xã hội ở việc giảm mức độ kiểm tra do người phạm tội khi rời khỏi sự kiểm tra xã hội trong một khoảng thời gian nhất định (không liên lạc với bạn bè chè ở gia đình mình từ khi bỏ học) từ đó làm giảm khả năng năng tự ý thức của bản thân ăn cùng với giảm vai trò định hướng, điều chỉnh của tập thể đối với mình, dẫn đến việc người phạm tội buông lỏng bản thân, coi thường pháp luật và các chuẩn mực xã hội dẫn đến hành vi cướp của và giết người

5 Thích nghi xã hội:

Việc thiếu tiền đã làm cho người phạm tội không thể thích nghi với điều kiện mới, làm xuất hiện những ý tưởng trái với chuẩn mực xã hội (trộm vàng) Ý chí của luyện chỉ hướng tới trộm cắp Tuy nhiên do bị phát hiện việc trộm cắp mà luyện