TuÇn 1 Giáo án ngữ văn 8 Nguyễn Thị Thu Vân Trường THCS Chu Văn An ****************** Tuần 1 Tiết 1 2 Tôi đi học Tiết 3 Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ Tiết 4 Tính thống nhất về chủ đề của văn bản T[.]
Trang 1Tuần 1 Tiết 1-2 : Tụi đi học
Tiết 3: Cấp độ khỏi quỏt của nghĩa từ ngữ
Tiết 4: Tớnh thống nhất về chủ đề của văn bản
Từ ngày : 18.8.09 Đến ngày: 23.8.09 Tiết 1-2 TÄI ÂI HOĩC
Thanh Tịnh
A Mục tiờu cần đạt: Giỳp học sinh:
+ Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trờng đầu tiên trong đời
+ Thấy đợc ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi d vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B/ Đồ dựng dạy hoc : Bảng phụ , tranh minh họa
C/ Tổ chức h oạt động dạy và học :
1.Ổn định:
2.Kiểm tra: Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS
3.Bài mới:
* Giới thiệu:
Trong cuộc đời mỗi con người những kĩ niệm về tuổi học trũ cú lẽ là những kỉ niệm được lưu giữ lõu bền nhất đặc biệt là những kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiờn Truyện ngắn
“ Tụi đi học” của Thanh Tịnh đó diễn tả những kỉ niệm mơn man băng khuõng của một thời thơ
ấu ấy
I.
Đọc và tìm hiểu chú thích
+ Các em đọc chú thích , nêu những nét
chính về Thanh Tịnh và tác phẩm Tôi đi
học.)
+ GV hớng dẫn HS đọc và lu ý các chú
thích 2, 6, 7)
II Đọc và tìm hiểu văn bản
+ Điều gì đã gợi lên trong nhân vật tôi về
những kỉ niệm của buổi tựu trờng đầu tiên?
Cảm giác của tác giả khi nhớ về buổi đi
học đầu tiên nh thế nào ?
+Tâm trạng của “tôi” trong ngày đầu đi
học là tâm trạng ntn?
Tâm trạng và cảm giác của tôi đợc diễn tả
theo trình tự gì ?
*Thảo luận nhúm:
+ Em hãy tìm những hình ảnh, chi tiết
chứng tỏ tâm trạng hồi hộp, cảm giác ngỡ
ngàng của n/vật “tôi”:
- Trên con đờng cùng mẹ tới trờng?
- Khi bớc vào sân trờng Mĩ Lớ?
-Khi sắp hàng để chờ gọi tờn vào
lớp.học? - Khi ngồi trong lớp học
Các em ghi vào giấy kết quả thảo luận.
Giáo viên gọi đại diện từng nhóm trình bày
kết quả
+ Em có cảm nhận gì về thái độ của
ng-ời lớn đối với các em bé lần đầu đi học
- Các bậc phụ huynh ntn?
- Ông đốc, thầy giáo đón nhận các em
học trò mới ntn?
I/ Tìm hiểu chú thích:
a/ Vài nét về tác giả và tác phẩm:
- Thanh Tịnh (1911-1988), tên thật Trần Văn Ninh, quê ngoại ô TP Huế
- Văn ông toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo
- Tôi đi học in trong tập Quê mẹ, xuất bản 1941
b/ Những chú thích cần l u ý : II/ Đọc và tìm hiểu văn bản:
1, Những kỷ niệm của nhà văn về buổi học đầu tiên:
- Cảnh đất trời cuối thu và hình ảnh những em nhỏ
“rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trờng”
- Những kỷ niệm “mơn man của buổi tựu trờng”
- “Tôi” cảm thấy tâm trạng hồi hộp, cảm giác ngỡ ngàng trong buổi đầu đi học
* Từ hiện tại mà nhớ về dĩ vóng Tâm trạng và cảm giác của “tôi” đợc diễn tả theo trình tự thời gian:
+ Trên con đ ờng cùng mẹ tới tr ờng : Cảnh vật
quen thuộc tự nhiên thấy lạ bởi lòng tôi đang có sự thay đổi lớn Cảm thấy trang trọng và đúng đắn trong bộ quần áo mới
+ Khi vào sân tr ờng Mỹ Lý : Nhìn ngôi trờng vừa
xinh xắn vừa oai nghiêm, “tôi” cảm thấy mình bé nhỏ và đâm ra lo sợ
+Khi sắp hàng để chờ gọi tên vào lớp:“Tôi” hồi
hộp chờ nghe tên mình, “giật mình và lúng túng” khi nghe gọi tên và càng lo sợ khi sắp phải rời bàn tay mẹ Cảm thấy mình nh bớc vào một thế giới khác
+ Khi ngồi trong lớp học : Cảm thấy vừa xa lạ vừa
gần gũi, vừa ngỡ ngàng mà vừa tự tin, “tôi” nghiêm trang bớc vào giờ học đầu tiên
2, Thái độ và cử chỉ của ng ời lớn đối với các em lần đầu đi học:
+ Các bậc phụ huynh chuẩn bị chu đáo, tất cả đều tham dự buổi lễ khai giảng
+ Ông đốc và thầy giáo đều hiền từ, vui vẻ, quan tâm, yêu thơng các em
=> Điều này cho thấy trách nhiệm cũng nh tình 1
Trang 2+ Trong truyÖn ng¾n nµy, t¸c gi¶ dïng h×nh
¶nh so s¸nh, em h·y t×m
+ Ph©n tÝch hiÖu qu¶ thĨm mü của nh÷ng
h×nh ¶nh so s¸nh ®ê?
+ Em cê nhỊn xÐt g× vÒ bỉ côc cña truyÖn?
+ NhỊn xÐt g× vÒ ph¬ng thøc biÓu ®¹t cña
truyÖn ng¾n nµy?
+ Søc cuỉn hót cña truyÖn, theo em , ®îc
t¹o nªn tõ ®©u?
IV.Tưng kÕt
+ TruyÖn ng¾n “T«i ®i hôc” kÓ vÒ ®iÒu g×?
Khi ®ôc nh÷ng kû niÖm cña t¸c gi¶, em
c¶m thÍy thÕ nµo? V× sao?
+ NghÖ thuỊt tù sù cña t¸c gi¶ cê g× ®Ưc s¾c
c¶m cña gia ®×nh, nhµ tríng ®ỉi víi thÕ hÖ trÎ
3, §Ưc s¾c nghÖ thuỊt cña truyÖn ng¾n “ T«i ®i hôc”:
T«i quªn thÕ nµo ®îc
Ý nghÜ Íy tho¸ng qua trong trÝ t«i
Hô nh con chim trong c¶nh l¹
- TruyÖn ng¾n sö dông nhiÒu h×nh ¶nh so s¸nh ị c¸c thíi ®iÓm kh¸c nhau ®Ó diÔn t¶ t©m tr¹ng, c¶m xóc cña nh©n vỊt t«i Nh÷ng h×nh ¶nh so s¸nh nµy gióp chóng ta c¶m nhỊn cô thÓ, rđ rµng c¶m gi¸c, ý nghÜ cña nh©n vỊt
- TruyÖn cê bỉ côc theo dßng hơi tịng, c¶m nghÜ cña nh©n vỊt “t«i”, theo tr×nh tù thíi gian cña buưi tùu tríng
- TruyÖn kÕt hîp hµi hßa gi÷a kÓ, miªu t¶ víi biÓu c¶m
- TruyÖn cê søc cuỉn hót bịi:
+ T×nh huỉng truyÖn gÌn gòi; t×nh c¶m Ím ¸p, tr×u mÕn
+ H×nh ¶nh thiªn nhiªn, ng«i tríng vµ c¸c so s¸nh giµu søc gîi c¶m
+TruyÖn to¸t lªn chÍt tr÷ t×nh thiÕt tha, ªm dÞu
III/ Tưng kÕt: (Ghi nhí SGK)
4 Luyện tập củng cố:
+ Bµi LT s« 1 lµm ị líp
+ Bµi LT sỉ 2 lµm ị nhµ
5/ DƯn dß :
+ §ôc l¹i v¨n b¶n “T«i ®i hôc” vµ hôc bµi cò, lµm bµi LT sỉ 2 Hôc thuĩc lßng ®o¹n “H»ng n¨m h«m nay t«i ®i hôc”
+ ChuỈn bÞ hôc bµi “Trong lßng mÑ”: T×m ®ôc t liÖu vÒ t¸c gi¶ Nguyªn Hơng, chuỈn bÞ c¸c c©u hâi t×m hiÓu v¨n b¶n
TiÕt 3 CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
A Mục tiíu cần đạt: Giúp hôc sinh:
+ HiÓu rđ cÍp ®ĩ kh¸i qu¸t cña nghÜa tõ ng÷ vµ mỉi quan hÖ vÒ cÍp ®ĩ kh¸i qu¸t cña nghÜa tõ ng÷ + Th«ng qua bµi hôc rÌn luyÖn t duy trong viÖc nhỊn thøc mỉi quan hÖ gi÷a c¸i chung vµ c¸i riªng
B/ Đồ dùng dạy hoc : Bảng phụ.
C/ Tư chøc h o¹t ®ĩng d¹y vµ hôc :
1.Ổn định:
2.Kiểm tra: KiÓm tra viÖc chuỈn bÞ bµi cña HS
3.Băi mới:
* Giíi thiÖu bµi
GV nh¾c l¹i quan hÖ ®ơng nghÜa, tr¸i nghÜa cña c¸c
tõ ng÷ sau ®ê dïng b¶ng phô ®Ó ®a ra s¬ ®ơ sau:
Yªu cÌu HS dùa vµo kiÕn thøc ®· hôc, ®iÒn vµo «
trỉng c¸c tõ ng÷ cho thÝch hîp
GV: Nh×n s¬ ®ơ c¸c em cho biÕt nghÜa cña tõ nµo
rĩng h¬n nghÜa cña tõ cßn l¹i? V× sao?
Sau khi HS tr¶ líi, GV : Nh vỊy lµ em ®· thÍy thªm
mĩt mỉi quan hÖ nghÜa n÷a cña tõ ng÷ ®ê lµ quan hÖ
bao hµm gi÷a nghÜa c¸c tõ ng÷
I T×m hiÓu c¸c kh¸i niÖm
GV cho HS quan s¸t s¬ ®ơ SGK vµ gîi ý tr¶ líi c¸c I/ Tõ ng÷ nghÜa rĩng-Tõ ng÷ nghÜa hÑp: 1 Bµi tỊp: 2
Tr d©n gian
Trang 3câu hỏi Sau khi HS trả lời các câu hỏi, GV dùng sơ
đồ vòng tròn để biểu diễn mối quan hệ này, từ sơ đồ
vòng tròn
II.Tổng hợp kết quả phân tích
Sau bớc quan sát trả lời GV gợi dẫn HS tổng kết 3
điều kết luận đã đợc nêu ở phần ghi nhớ
III Luyện tập-củng cố
+ Bài tập 1: Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát nghĩa
của từ ngữ trong từng nhóm từ (Theo nhóm học tập
các em thực hiện bài tập này, sau đó GV gọi đại diện
từng nhóm lên trình kết quả)
+ Bài tập 2: Thực hiện tơng tự nh bầi tập 2
+ Bài tập 3:Tìm nghĩa từ ngữ có nghĩa bao hàm trong
phạm vi nghĩa của các từ: (GV cho HS làm theo cá
nhân, sau đó gọi một số em trình bày kết quả)
+ Bài tập 4: Tìm từ không thuộc phạm vi nghĩa trong
nhóm ( Bài tập này hình thức thực hiện nh bài tập
1,2.)
Sau khi làm các bài tập GV đặt câu hỏi để củng cố
kiến thức đã học
+ Nghĩa từ “động vật” rộng hơn nghĩa
của các từ thú, chim, cá + Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của các từ voi, hơu tu hú, sáo cá rô, cá thu
+ Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn nghĩa của các từ voi, hơu nhng hẹp hơn nghĩa của từ động vật.
2, Ghi nhớ: Xem SGK
II/ Luyện tập:
III/ Ghi nhớ: (SGK) IV/ Luyện tập:
Bài tập 1: Lập sơ đồ
(Quần dài, quần đùi) (áo dài, áo sơ mi)
Bài tập 2:
a/ Chất đốt b/ Nghệ thuật c/ Thức ăn d/ Nhìn e/ Đánh
Bài tập 3:
V/dụ:
a/ xe cộ: xe đạp, xe đẩy, xe máy b/ mang: xách, khiêng, gánh
Bài tập 4: Từ không thuộc phạm vi nghĩa trong nhóm
a/ thuốc lào b/ thủ quỹ c/ bút điện d/ hoa tai 5/ Dặn dò:
+ Học bài cũ, làm bài tập số 5
+ Chuẩn bị học bài “Trờng từ vựng” (Đọc bài học và chuẩn bị bài).
A Mục tiờu cần đạt: Giỳp học sinh:
+ Nắm đợc chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
+ Biết viết mộtvăn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì đối tợng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
B/ Đồ dựng dạy hoc : Bảng phụ.
C/ Tổ chức h oạt động dạy và học :
1.Ổn định:
2.Kiểm tra: Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS
3.Bài mới:
* Giới thiệu: Muốn cho nội dung ý nghĩa của văn bản thể hiện một cỏch tập trung và rừ ràng thỡ
trước tiờn chủ đề của văn bản phải bảo đmr tớnh thống nhất Vỡ sao vậy? Bài học hụm nay sẽ giỳp cỏc em tỡm hiểu vấn đề này
Tìm hiểu khái niệm chủ đề của văn bản.
+ Dựa vào kết quả đọc hiểu văn bản Tôi đi học,
GV nêu câu hỏi 1 yêu cầu HS trả lời
+ Nôi dung các em trả lời chính là chủ đề của
văn bản Tôi đi học chính là chủ đề của văn bản
Tôi đi học, vậy em nào có thể nhắc lại chủ đề của
văn bản này?
I/ Chủ đề của văn bản : 1,Bài tập:
+ Qua văn bản Tôi đi học tác giả nhớ lại kỉ
niệm sâu sắc trong thời thơ ấu của mình, đó
là “những kỉ niệm mơn man của buổi tựu tr-ờng”=> chủ đề của văn bản Tôi đi học: Kể
lại những kỉ niệm về buổi tựu trờng đầu tiên 3
Y phục
áo Quần
Trang 4+ Nh vậy qua các hoạt động trên các em đã
nhận thức đợc chủ đề của một văn bản, vậy chủ đề
của văn bản là gì?
Thông qua tìm hiểu tính thống nhất chủ đề của
văn bản Tôi đi học, khái quát đợc những điều
kiện để bảo đảm tính thống nhất đó Từ đó, các
em biết đợc cách viết một văn bản bảo đảm tính
thống nhất về chủ đề.
Phân tích tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Tôi đi học
+ Thảo luận nhóm :
Căn cứ vào đâu em biết văn bản Tôi đi học nói lên
những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trờng đầu
tiên?
Hớng dẫn Hs phân tích tất cả các chi tiết, các
phơng tiện ngôn ngữ đều tập trung khắc họa cảm
giác nhân vật “Tôi”
+ Thế nào là tính thống nhất về chủ đề văn bản?
+ Tính thống nhất về chủ đề đợc thể hiện ở những
phơng diện nào trong văn bản?
III Luyện tập:
Bài tập 3: Thảo luận nhóm bài tập này sau đó
trình bày kết quả
Bài tập 1: GV lần lợt nêu câu hỏi để HS trả lời đây
chính là hoạt động phân tích tính thống nhất về
chủ đề của văn bản Rừng cọ quê tôi
của “Tôi”
* Chủ đề của văn bản là đối tượng và vấn
đề chớnh mà văn bản biểu đạt
II/ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản :
1, Bài tập:
+ Nhan đề Tôi đi học thông báo khái quát
nội dung chính của văn bản
+ Các phần trong văn bản kể lại cảm giác nhân vật “Tôi” trong buổi tựu trờng đầu tiên
+ Các câu văn, các từ ngữ đều tập trung miêu tả tâm trạng nhân vật
*Văn bản cú tớnh thống nhất về chủ đề khi:
- Biểu đạt chủ đề đó xỏc định
- Khụng xa rời hay lạc sang chủ đề khỏc
* Tớnh thống nhất về chủ đề được thể hiện:
- Nhan đề, đề mục
- Quan hệ giữa cỏc phần của văn bản
- Từ ngữ then chốt thường lặp đi lặp lại
III/ Luyện tập:
Bài tập 3:
+ ý c và g lạc chủ đề
+ ý b và e diễn đạt cha tốt nên thiếu sự tập trung vào chủ đề
Có thể thay đổi nh sau:
a, Cứ mùa thu về
b, Con đờng đến trờng trở nên lạ
c, Muốn thử cố gắng tự mang sách vở nh một học trò thực sự
d, Ngôi trờng vốn qua lại nhiều lần cũng cảm thấy có nhiều thay đổi
e, Cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi, thân
th-ơng đối với lớp học và những ngời bạn mới
Bài tập 1:
- Nhan đề văn bản nêu rõ điều đó
- Phần nào của văn bản cũng xoay quanh
Rừng cọ quê tôi + Mở bài: Niềm tự hào của ngời sông Thao
về rừng cọ
+ Thân bài:
Đoạn 1: Vẻ đẹp của cây cọ
Đoạn 2: Sự gắn bó của tác giả đối với rừng cọ
Đoạn 3: Sự gắn bó của cọ đối với ngời
+ Kết bài:Tình cảm của ngời sông Thao đối
với rừng cọ
4 Củng cố:
+ Thế nào là tớnh thống nhất về chủ đề của văn bản?
+ Làm thế nào để bảo đảm tính thống nhất về chủ đề của một văn bản?
5 Dặn dò:
+ Học bài cũ, làm bài tập số 2
+ Chuẩn bị học bài “Bố cục của văn bản” (Đọc bài học và chuẩn bị bài.)
+ Chuẩn bị làm bài viết số 1 (văn tự sự)
4