Chuyên đề sử dụng dao điện trong phẫu thuật

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ******* CHUYÊN ĐỀ SỬ DỤNG DAO ĐIỆN TRONG PHẪU THUẬT TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ Y TẾ HV PHẠM THỊ HẠNH LỚP CHUYÊN KHOA II SẢN PHỤ KHOA KHÓA 2[.]

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

*******

CHUYÊN ĐỀ

SỬ DỤNG DAO ĐIỆN TRONG PHẪU

THUẬT

TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022

HV: PHẠM THỊ HẠNH LỚP: CHUYÊN KHOA II SẢN PHỤ KHOA

KHÓA: 2020-2022

MỤC LỤC

I ĐẠI CƯƠNG: 1

II CÁC LOẠI DAO MỔ ĐIỆN THƯỜNG DÙNG: 1

2.1 Dao mổ đơn cực: 2

2.2 Dao mổ lưỡng cực: 2

III PHẢN ỨNG CỦA CƠ THỂ DƯỚI TÁC DỤNG CỦA CÁC LOẠI DÒNG ĐIỆN: 3

3.1 Phản ứng sinh học của cơ thể dưới tác dụng của các dạng dòng điện khác nhau: 3

3.2 Phản ứng sinh học của mô dưới tác dụng của mức nhiệt độ 100 0 C: 3

3.3 Phản ứng sinh học của mô dưới tác dụng của mức nhiệt độ dưới 100 0 C: 3

3.4 Phản ứng sinh học của mô dưới tác dụng của mức nhiệt độ trên 100 0 C: 4

IV MỘT SỐ ỨNG DỤNG CỦA DAO ĐIỆN TRONG PHẪU THUẬT: 4

4.1 Dao mổ điện sử dụng dòng điện xoay chiều có tần số cao (high frequency – HF): 4

4.2 Plasma và ứng dụng plasma trong y học: 5

V PHÒNG TRÁNH NGUY CƠ ĐIỆN TRONG PHẪU THUẬT: 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

I.ĐẠI CƯƠNG:

Dao mổ điện là một phương tiện phẫu thuật không thể thiếu của mỗi phẫu thuật viên trong các cuộc phẫu thuật mổ hở hay mổ nội soi

Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, đã cho ra đời nhiều loại dao mổ với các nguyên lý hoạt động khác nhau, với khả năng cầm máu, cắt mô, hàn mạch ngày càng được hoàn thiện, giúp hạn chế tối thiểu các tổn thương mô xung quanh Từ đó góp phần rất lớn vào sự thành công của phẫu thuật đem lại hiệu quả điều trị cho bệnh nhân

Sử dụng nhiệt để cầm máu hoặc các mục đích y tế khác đã được đề cập đế từ những năm 980 trước công nguyên Vào thời kỳ này người ta dùng nhiệt từ bàn là nóng tương tự việc đốt điện để kiểm soát chảy máu

Đến đầu thế kỷ 19, khái niệm này lại được phát triển bởi nhà vật lí người Pháp Becquerel Thay vì cầm máu bằng dầu đun sôi ông đã cho dòng điện một chiều đi qua một sợi dây dẫn, qua đó đốt nóng sợi dây và làm tê liệt mô hiệu quả khi tiếp xúc sợi dây Từ đó phương pháp đốt điện ra đời

Năm 1881, D Arsonoval đi tiên phong trong việc sử dụng dòng điện xoay chiều Đến cuối những năm 1920, nhà vật lí William Bovie hợp tác với nhà giải phẫu thần kinh Harvey Cushing tạo ra tiền thân của máy phẫu thuật điện Mô hình được sử dụng đến 1968 thì được Valleylab phát triển mô hình thu gọn Từ đó tạo dựng cơ sở cho máy phẫu thuật điện ngày nay

II.CÁC LOẠI DAO MỔ ĐIỆN THƯỜNG DÙNG:

- Dao mổ dùng năng lượng điện từ

- Dao mổ điện đơn cực

- Dao mổ điện lưỡng cực

- Dao mổ Laser

- Dao mổ dùng năng lượng cơ học: Dao mổ siêu âm

Trong đó dao mổ điện đơn cực và lưỡng cực đang được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay, dao mổ laser và dao mổ siêu âm ra đời muộn hơn nhưng dẫn dần chứng minh nhiều điểm vượt trôi và ngày càng được sử dụng nhiều hơn ở các cơ sở y tế

2.1.Dao mổ đơn cực:

-Sử dụng dòng điện 1 chiều (Direct Current – DC): Dòng điện chạy theo một chiều nhất định

- Dòng điện trở về máy phát qua người bệnh nhân đến điện cực thu hồi trên người bệnh nhân hoàn tất mạch điện

Hình 1: Sơ đồ mạch dao mổ đơn cực

2.2.Dao mổ lưỡng cực:

Dao mổ lưỡng cực sử dụng dòng điện xoay chiều:

-Dòng điện chỉ đi giữa 2 điện cực (là 2 đầu của dao mổ: 1 đầu là điện cực dương &

đầu kia là điện cực âm) và qua mô được kẹp bởi 2 đầu dao mổ

-Không cần sử dụng tấm đệm trên người bệnh nhân, mô được kẹp hoàn tất mạch điện

Hình 2: Sơ đồ mạch điện dao mổ lưỡng cực

III.PHẢN ỨNG CỦA CƠ THỂ DƯỚI TÁC DỤNG CỦA CÁC LOẠI DÒNG ĐIỆN:

3.1.Phản ứng sinh học của cơ thể dưới tác dụng của các dạng dòng điện khác nhau:

Nếu cho dòng điện đi qua một tổ chức nào đó trong cơ thể, sẽ xảy ra các hiện tượng cảm ứng sau đây:

1 Hiện tượng cảm ứng nhiệt: Tác dụng của dòng điện xoay chiều tần số cao

2 Hiện tượng cảm ứng điện: Tác dụng của dòng điện xoay chiều tần số thấp và tần

số trung bình

3.Hiện tượng phân cực của các chất điện giải: Tác dụng của dòng điện một chiều

Dao đốt điện dùng trong phẫu thuật hoạt động dự trên hiện tượng cảm ứng nhiệt

là chủ yếu để thực hiện các chức năng cần thiết trên mô cơ quan của bệnh nhân đó là:

- Cắt (Section)

- Làm đông (Coagulation)

- Đốt cháy (Carbonisation)

Dưới tác dụng của các mức nhiệt độ khác nhau của dao đốt điện mà dao đốt có

các chức năng khác nhau như trên:

3.2.Phản ứng sinh học của mô dưới tác dụng của mức nhiệt độ 100 0 C:

- Ở những nhiệt độ lớn hơn hoặc xấp xỉ bằng 1000C, dịch tế bào sẽ tự bốc hơi

- Quá trình tự bốc hơi này diễn ra rất nhanh tạo nên một áp lực đủ lớn để phá vỡ mối liên kết giữa các tế bào, làm cho tổ chức bị tách ra

- Có nghĩa là ta đã thực hiện một vết cắt, rạch (Coupe or section) tổ chức đó

3.3.Phản ứng sinh học của mô dưới tác dụng của mức nhiệt độ dưới 100 0 C:

- Ở mức nhiệt độ dưới 1000C, quá trình tự bốc hơi của dịch tế bào diễn ra từ từ

- Hơi nước của dịch tế bào thoát ra sẽ làm bề mặt các tế bào sát lại gần nhau hơn, kết dính hơn

- Có nghĩa là ta đã thực hiện làm đông (Coagulation or hemostat) tổ chức hay mạch máu

đó lại

3.4.Phản ứng sinh học của mô dưới tác dụng của mức nhiệt độ trên 100 0 C:

- Ở mức nhiệt độ rất lớn (khoảng từ vài trăm độ trở lên) sẽ xuất hiện các tia lửa điện trong vùng tiếp xúc giữa tổ chức với đầu điện cực hoạt động, các tia lửa này sẽ đốt cháy thành than bề mặt tiếp xúc đó

- Độ nông, sâu, kích thước của vết cháy đó tuỳ thuộc vào diện tích tiếp xúc giữa điện cực hoạt động và tổ chức, tuỳ thuộc vào khoảng cách (gần, xa) giữa đầu điện cực hoạt động và tổ chức

IV MỘT SỐ ỨNG DỤNG CỦA DAO ĐIỆN TRONG PHẪU THUẬT:

4.1.Dao mổ điện sử dụng dòng điện xoay chiều có tần số cao (high frequency – HF):

Lợi dụng những đặc tính quý báu của dòng điện xoay chiều tần số cao, ứng dụng những tác dụng của các mức nhiệt độ khác nhau lên cơ thể dẫn đến sự ra đời của thiết bị điện phẫu thuật cao tần (hay còn gọi là dao mổ điện cao tần HF)

Dao mổ điện cao tần là một thiết bị phát ra dao động điện cao tần (có tần số f # 300KHz trở lên), nhằm để tạo ra các mức nhiệt độ khác nhau, tác động lên một tổ chức

mô cơ thể bệnh nhân nhằm để thực hiện nhiệm vụ:

1.Cắt (Section)

2.Làm đông (Coagulation)

3.Đốt cháy (Carbonisation)

Chế độ làm việc của dao mổ điện cao tần

Dao mổ điện cao tần có các chế độ làm việc như sau:

- Chế độ cắt đơn thuần (Section)

- Chế độ đơn cực (Monopolaire)

•Dùng để cắt, cầm máu các tổ chức trong cơ thể, sử dụng trong hầu hết các loại phẫu thuật khác nhau

•Ưu điểm nổi bật của phương pháp này là dễ sử dụng, phổ cập, được các phẫu thuật viên ưa dùng

•Nhược điểm: Tại bờ vết cắt, diện tích đóng vẩy rộng, không đẹp

- Chế độ lưỡng cực (Bipolaire)

•Phương pháp này cho phép đạt được một độ nóng mong muốn trong một phạm vi rất hẹp

•Khi sử dụng phương pháp này dòng điện không đi qua tổ chức, do vậy tổ chức

sẽ không bị làm nóng

•Chế độ lưỡng cực được sử dụng trong các phẫu thuật thần kinh, vi phẫu thuật kẹp mạch máu Ngày nay được ứng dụng rộng rãi trong phẫu thuật phụ khoa, như nội soi buồng tử cung, điều trị các bệnh: u xơ tử cung, cắt vách ngăn tử cung…

- Chế độ cắt hỗn hợp (Coupe mixte)

•Để thực hiện một vết cắt hỗn hợp: cắt, cầm máu, cắt…nhờ dao động cao tần được điều chế thành những chùm xung đan xen giữa các tín hiệu dùng để cắt và cầm máu

•Để thực hiện cắt hỗn hợp, ta dùng điện cực hoạt động hình lưỡi dao Chế độ cắt hỗn hợp được sử dụng rộng rãi trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau của phẫu thuật

- Chế độ làm đông – cầm máu (Coagulation Hemostat)

Dao động được tạo ra dưới một điện áp cao mang một nhiệt năng thấp hơn đủ

để dịch tế bào bốc hơi làm cho tổ chức đông khô lại

Ứng dụng của phương pháp này:

- Dùng trong phẫu thuật gan

- Phẫu thuật xương

- Phẫu thuật thẩm mỹ

- Phẫu thuật tiết niệu, mổ u xơ tiền liệt tuyến

- Điện cực có dạng truỳ

- Nhiệt năng từ điện cực tới tổ chức là yếu, chỉ đủ để làm bốc hơi nước trong dịch

tế bào, do vậy không gây ra hiện tượng rạch, cắt mà chỉ làm đông khô tổ chức một cách từ

từ

- Điện cực này cũng sử dụng trong phẫu thuật thuật tiết niệu, mổ u xơ tiền liệt tuyến

4.2.Plasma và ứng dụng plasma trong y học:

Plasma là trạng thái thứ 4 của vật chất (ngoài 3 thể thường gặp là rắn, lỏng và khí), trong đó các chất bị ion hóa mạnh

Do vậy, Plasma có thể được tạo bằng cách đốt nóng một chất khí trơ hoặc đặt

nó vào một trường điện từ mạnh đến mức mà một chất khí bị ion hóa ngày càng trở nên dẫn điện

Theo tính chất nhiệt động lực học, công nghệ plasma hiện có:

1 Plasma nóng (thermal plasma): được tạo thành ở nhiệt độ, áp suất và năng lượng cao

2 Plasma lạnh (cold plasma): được tạo thành ở áp suất thường hoặc chân không, cần ít năng lượng hơn

Ứng dụng của plasma trong y học:

Plasma nóng (thermal plasma):

Khử khuẩn, tiệt trùng dụng cụ và thiết bị tế, sử dụng rộng rãi trong vệ sinh dịch

tễ và và y tế

Plasma lạnh (cold plasma):

- Dao đốt điện plasma nhiệt độ thấp được ứng dụng trong bốc hơi tuyến tiền liệt điều trị tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt, cắt amidan trong tai mũi họng

- Dao plasma được tạo ra từ sóng điện từ có tần số cao, cho phép cắt và phá hủy

mô tế bào ở nhiệt độ khá thấp chỉ từ 60 đến 700C

- Plasma lạnh điều trị các vết thương chậm liền, nhiễm khuẩn, plasma tiêu diệt được vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh do plasma là tác nhân vật lý

- Plasma cũng giúp cơ thể giải phóng các yếu tố hỗ trợ liền vết thương nhanh hơn (như tăng lưu thông máu, tăng sinh tân mạch, tiêu diệt nội độc tố, giảm viêm, giảm đau, tăng sinh tế bào, tăng sinh collagen, kích thích tái tạo biểu bì)

V PHÒNG TRÁNH NGUY CƠ ĐIỆN TRONG PHẪU THUẬT:

- Dòng điện rò có thể đến máy phát thông qua phần kim loại của bàn mổ và sàn

- Vị trí đặt bệnh nhân nơi khô ráo và cách điện

- Tay đỡ phải được che phủ

- Tránh tiếp xúc những vật dụng bằng kim loại VD: Cây truyền dịch

- Quấn vải quanh các chi dòng điện có thể truyền do sự tiếp xúc nhỏ giữa các chi và cơ thể, kết quả là chỗ tiếp xúc sẽ bỏng

- Dòng điện cao tần sẽ tạo trường điện từ và ảnh hưởng đến các thiết bị ở gần

nó

- Không được để dây cáp chồng chéo lên nhau hoặc đặt cạnh nhau

- Cáp nối hoặc lớp cách điện có thể hư do: - Cột quá chặt - Kéo quá mạnh - Bị

xe đẩy cán qua nhiều lần - Dây cáp bị mắc kẹt

- Loại bỏ trang sức khi mổ

Nếu không có thể loại bỏ:

Sử dụng kỹ thuật lưỡng cực

Trang sức kim loại không được đặt trên đường đi của dòng điện

Tránh sự tiếp xúc giữa tấm điện cực và vật dẫn điện

- Trong quá trình phẫu thuật TUR, bong bóng khí có thể được sinh ra Các bong bóng khí nhỏ kết hợp có thể tạo thành bóng khí lớn,không nên kích hoạt khi có quả nhiều bọt khí vì có thể gây ra lửa trong bong bóng khí này

- Không nên sử dụng tấm điện cực đơn cho bệnh nhân

- Khi tấm điện cực bị lệch, những góc cạnh là nơi tập trung nhiều điện tích nhất

- Chiều dài nhất của tấm điện cực nên được đối điện với phẫu trường Càng gần càng tốt, khoảng cách tối thiểu là 15 cm cách phẫu trường

- Kiểm tra khả năng tiếp xúc của điện cực

- Kiểm tra hướng đặt của điện cực

- Khi da bị khô, hệ thống sẽ cảnh báo, mặc dù tấm điện cực dính vào bệnh nhân Trong trường hợp này, ta có thể sử dụng nước muối sinh lý (Nacl) Sau đó lau khô

- Không dán nơi da bị viêm, tổn thương hay chảy máu Không dán nơi có vết xăm

- Không làm nóng tấm điện cực Dán tấm điện tấm điện cực sau khi cố định bệnh nhân Đặt cực phía trên garô, tốt nhất là ở cùng bên phẫu thuật

- Không để dây nối hoặc đầu nối bị gấp khúc

- Tấm điện cực trung tính silicone không thể kích hoạt được tính năng theo dõi

an toàn, cần phải cẩn trọng khi sử dụng

- Đặt cạnh dài đối diện với phẫu trường và dây diện hướng ra ngoài và nằm phía dưới Không để điện cực chồng lên nhau Sử dụng đai an toàn

- Bệnh nhân béo phì: Sử dụng 2 tấm điện cực trung tính Bệnh nhân suy dinh dưỡng nặng: Sử dụng 2 tấm điện cực trung tính

- Thời gian sử dụng: Sử dụng liên tục sẽ làm nóng bất kì tấm điện cực nào sau một thời gian dài kích hoạt, cần phải để một thời gian vừa đủ

- Lột bỏ tấm điện cực một cách cẩn thận

- Quan sát phần da bên dưới tấm điện cực để đánh giá tình trạng

Trên đây là những thông tin cơ bản về các loại dao đốt đang được sử dụng trong phẫu thuật, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã cho ra đời nhiều loại dao đốt ngày càng hoàn thiện kỹ thuật cầm máu, cắt mô, hàn mạch, hạn chế tổn thương mô xung quanh Từ đó góp phần rất lớn vào sự thành công của phẫu thuật và hiểu quả điều trị cho bệnh nhân

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Hoàng Bắc (2012), “Ứng dụng các loại dao mổ trong phẫu thuật”, hội

y học TPHCM, trang 1-9

2 Hồng Công Danh (2018), “Nguyên lý và cách dự phòng biến chứng điện trong phẫu thuật”, trang 1-79

3 Massarweh, Nader & Cosgriff, Ned & Slakey, Douglas (2006)”Electrosurgery: History, Principles, and Current and Future Uses” Journal of the American College of Surgeons 520-30