Tập bài giảng xây dựng đảng

Xây dựng Đảng là khoa học về sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội, là khoa học về những nguyên tắc và phương pháp lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và các tổ chức trong hệ thống chính tr

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

# "

PHÍ VĂN THỨC – NGUYỄN TRUNG TÍNH

TẬP BÀI GIẢNG XÂY DỰNG ĐẢNG

TP HỒ CHÍ MINH - 2002

MỤC LỤC

Trang

Mục lục 2

Lời nói đầu 3

Bài 1: Vị trí, đối tượng và phương pháp của môn xây dựng Đảng 5

Bài 2: Học thuyết Mác-Lênin về chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân 8

Bài 3: Đặc điểm, vị trí, vai trò, chức năng của Đảng Cộng sản cầm quyền 22

Bài 4: Xây dựng và tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng 29

Bài 5: Công tác tư tưởng của Đảng 40

Bài 6: Công tác lý luận của Đảng 37

Bài 7: Đảng viên và công tác đảng viên 42

Bài 8: Nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng 52

Bài 9: Tự phê bình và phê bình của Đảng 59

Bài 10 : Công tác cán bộ của Đảng 67

Bài 11: Sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước xã hội chủ nghĩa 78

BÀI 12: Kỷ luật của Đảng và việc thi hành kỷ luật trong Đảng 84

Tài liệu tham khảo chính 92

LỜI NÓI ĐẦU

Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam nhân dân ta đã giành được những thắng lợi to lớn trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, đã, đang giành được những thắng lợi quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Nội dung chủ yếu trong hoạt động lãnh đạo của Đảng là đề ra đường lối chính trị đúng đắn, tổ chức dân tộc Việt Nam thực hiện một cách thắng lợi đường lối đó Toàn bộ sự nghiệp cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến nay đã chứng minh rằng: Đảng là đội tiền phong của giai cấp công nhân, mang bản chất giai cấp công nhân; là người đại biểu cho quyền lợi chân chính của giai cấp công nhân và của cả dân tộc Việt Nam; Đảng được xây dựng theo nguyên tắc tập trung dân chủ, có sự giác ngộ cao và kỷ luật thống nhất đối với mọi đảng viên; Đảng tuân theo chủ nghĩa quốc tế vô sản Để tiếp tục làm tròn sứ mệnh của mình, đóng vai trò hạt nhân trong hệ thống chính trị, Đảng lấy Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của mình Ngày nay, để có thể “ngang tầm” nhiệm vụ mới, Đảng phải thường xuyên tự chỉnh đốn, coi xây dựng Đảng là nhiệm vụ “then chốt”

Xây dựng Đảng là khoa học về những quy luật của sự lãnh đạo, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội; về những quy luật xây dựng nội bộ Đảng, nâng cao năng lực và sức chiến đấu của Đảng Nó nghiên cứu những quy luật và cơ chế xây dựng, hoạt động của Đảng, làm cho Đảng ngày càng vững mạnh về phẩm chất, năng lực, trí tuệ làm tròn vai trò đội tiền phong chính trị của giai cấp công nhân, lãnh đạo xã hội phát triển toàn diện

Trước kia “Xây dựng Đảng” chủ yếu được nghiên cứu, giảng dạy ở các trường Đảng, nhằm nâng cao trình độ lãnh đạo cho cán bộ của Đảng và Nhà nước Gần đây “Xây dựng Đảng” được đưa vào giảng dạy ở nhiều trường thuộc hệ thống các trường đại học và cao đẳng quốc gia, trong đó có khoa Giáo dục chính trị trường Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh

Để phục vụ yêu cầu giảng dạy, học tập những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quá trình vận dụng của Đảng ta về xây dựng Đảng, chúng tôi biên

soạn “Tập bài giảng xây dựng Đảng” (Thạc sĩ Nguyễn Trung Tính biên soạn bài: “Vị trí, đối tượng và phương pháp của bộ môn xây dựng Đảng”, Thạc sĩ Phí Văn Thức biên soạn

những bài còn lại) Tài liệu được biên soạn theo tinh thần: hệ thống, cơ bản, thiết thực, hiện đại, với dung lượng kiến thức phù hợp, nhằm trang bị kiến thức về xây dựng Đảng, góp phần

nâng cao năng lực lãnh đạo, công tác, học tập cho cán bộ, sinh viên trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Tuy nhiên, do khả năng và điều kiện còn hạn chế nên tập bài giảng này có thể còn có những hạn chế nhất định, nhất là nội dung sao cho phù hợp đối tượng tác động theo yêu cầu của khoa Giáo dục chính trị Rất mong được sự góp ý, xây dựng của các bạn đồng nghiệp, các bạn sinh viên và bạn đọc quan tâm để chúng tôi tiếp tục bổ sung, hoàn thiện ở lần in sau

Tác giả

Cách mạng là sự nghiệp quần chúng, nhưng sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng tiên phong vẫn là nhân tố đầu tiên quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam từ trước đến nay

và từ nay về sau

Thực tiễn và lý luận xây dựng Đảng trong hơn bảy thập kỷ qua rất phong phú, đó là một

“pho lịch sử bằng vàng” Vì vậy việc trang bị cho cán bộ, đảng viên những tri thức về Đảng đặc biệt về Đảng cầm quyền hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng và hiệu quả lãnh đạo chính trị của Đảng

Trong tình hình quốc tế hiện nay, khi mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ, khi các thế lực thù địch đang tìm mọi thủ đoạn tấn công vào sự lãnh đạo của Đảng ta, hòng thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” thì việc nghiên cứu môn Xây dựng Đảng đối với cán bộ, đảng viên cần được coi trọng hơn bao giờ hết vì sự tồn tại phát triển của Đảng liên quan đến sự mất còn của chế độ

2/ Đối tượng:

Xây dựng Đảng- một bộ môn của khoa học xã hội, là một bộ phận cấu thành không thể tách rời của học thuyết Mác-Lênin về Đảng cách mạng của giai cấp công nhân Là một khoa học, Xây dựng Đảng có đối tượng nghiên cứu riêng

Xây dựng Đảng là khoa học về sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội, là khoa học về những nguyên tắc và phương pháp lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và các tổ chức trong

hệ thống chính trị Đối với việc xây dựng nội bộ Đảng thì đó là những nguyên lý về tư tưởng

và tổ chức, những nguyên tắc tiêu chuẩn sinh hoạt Đảng trong điều kiện Đảng lãnh đạo chính quyền

Nói cách khác khoa học xây dựng Đảng nghiên cứu những quy luật, cơ chế xây dựng và hoạt động của Đảng làm cho Đảng ngày càng vững mạnh đủ sức lãnh đạo xã hội phát triển toàn diện

II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU BỘ MÔN XÂY DỰNG ĐẢNG

1/ Vận dụng phương pháp biện chứng duy vật:

Phương pháp biện chứng duy vật là phương pháp cơ bản của bộ môn xây dựng Đảng

Nó cho phép:

- Nghiên cứu sâu sắc nội dung khoa học Xây dựng Đảng, tránh được chủ nghĩa chủ quan duy ý chí, chủ nghĩa giáo điều rập khuôn máy móc, chủ nghĩa kinh nghiệm trong công tác xây dựng Đảng

- Nhận thức được những quy luật lịch sử về sự ra đời của Đảng và vai trò lãnh đạo của Đảng ngày càng tăng lên trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Xác định đúng vị trí, vai trò lãnh đạo của Đảng với tư cách là đội tiên phong chính trị lãnh đạo toàn bộ hệ thống chính trị

- Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa vai trò lãnh đạo của Đảng ngày càng tăng lên với những đòi hỏi ngày càng cao của sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Phép biện chứng mác-xít cho phép xem xét thực tiễn hoạt động của Đảng như một quá trình không ngừng phát triển cùng với quá trình phát triển của đời sống xã hội chủ nghĩa

2/ Phương pháp tổng kết điển hình tiên tiến:

Các Đảng Cộng sản chân chính đều lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động, đều dựa trên những nguyên tắc, tiêu chuẩn Lênin-nít về sinh hoạt Đảng để xây dựng nội bộ Đảng Nhưng sự vận dụng đòi hỏi phải sáng tạo phù hợp với điều kiện hoàn cảnh mỗi nước

Đảng ta lãnh đạo cách mạng xã hội chủ nghĩa ở một nước mà nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nhỏ, lại bị chiến tranh tàn phá lâu dài nên việc sáng tạo mô hình chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam đòi hỏi một quá trình tìm tòi thử nghiệm công phu Tình hình đó đòi hỏi Đảng phải đặc biệt coi trọng việc tiếp tục đổi mới tư duy lý luận, coi trọng những sáng kiến từ cơ sở, coi trọng việc tổng kết những điển hình tiên tiến để bổ sung và phát triển lý luận về xây dựng Đảng

Câu hỏi ôn tập:

1/ Xác định vị trí, đối tượng nghiên cứu của môn xây dựng Đảng

2/ Trình bày những phương pháp chính trong nghiên cứu xây dựng Đảng

Bài 2 HỌC THUYẾT MÁC – LÊNIN VỀ CHÍNH ĐẢNG

CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Học thuyết Mác-Lênin về chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân là một bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác-Lênin Học thuyết này chỉ ra quy luật về sự ra đời, những nguyên tắc về xây dựng tư tưởng, tổ chức và họat động lãnh đạo chính trị của đảng nhằm cải tạo xã hội cũ, xây dựng thành công xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa, tiến lên chủ nghĩa cộng sản trên phạm vi toàn thế giới

I C-MÁC, PH-ĂNGGHEN VÀ V-I-LÊNIN BÀN VỀ CHÍNH ĐẢNG CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

C.Mác và Ph-Ăghen là những người đầu tiên nêu lên những tư tưởng cơ bản về đảng cộng sản Những tư tưởng đó có cơ sở từ luận điểm khoa học về vai trò lịch sử của giai cấp công nhân - người đào huyệt chôn chủ nghĩa tư bản, xây dựng chủ nghĩa cộng sản trên phạm vi toàn thế giới Đồng thời những tư tưởng đó được rút ra từ sự phân tích một cách biện chứng quá trình phát triển xã hội nói chung và giai cấp công nhân nói riêng

Hai ông chỉ ra rằng, sự đối kháng lợi ích giữa các giai cấp là nguồn gốc cơ bản tạo nên mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp Đấu tranh giai cấp lúc đầu là đấu tranh kinh tế, sau

đó chuyển thành cuộc đấu tranh chính trị

Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân phát triển đến một trình độ nào đó sẽ ra đời chính đảng của mình Chính đảng của giai cấp công nhân ra đời là một tất yếu lịch sử, là sản phẩm

tự nhiên của cuộc đấu tranh giai cấp đạt tới trình độ đòi hỏi phải có sự lãnh đạo để thống nhất mọi hoạt động của giai cấp nhằm hướng các nỗ lực chung vào mục tiêu chống lại giai cấp tư sản cùng với nhà nước thống trị của giai cấp đó

Giai cấp công nhân là giai cấp cách mạng nhất, tiên tiến nhất của xã hội, nhưng giai cấp công nhân chỉ có thể thực hiện được sứ mệnh lịch sử thế giới của mình khi nó tự tổ chức ra được chính đảng độc lập và nhận thức rõ mình là đảng của giai cấp tiên phong

Mác và Ăngghen cho rằng: về bản chất, Đảng là của giai cấp công nhân, nhưng Đảng đại biểu cho toàn thể nhân dân lao động, bởi vì giai cấp công nhân chỉ có thể tự giải phóng được mình khi nó đồng thời giải phóng tất cả các tầng lớp nhân dân lao động trong xã hội

Hai ông đòi hỏi phải phân biệt Đảng – người lãnh đạo chính trị, đội tiên phong cách mạng của giai cấp với toàn bộ giai cấp và cho rằng, Đảng phải là một đội ngũ có tổ chức chặt chẽ theo nguyên tắc: số ít phục tùng số nhiều, cấp dưới phục tùng cấp trên Đảng phải là một khối thống nhất về các mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức

Hai ông cũng chủ trương thành lập Đảng trên cơ sở của sự kết hợp chủ nghĩa xã hội khoa học với phong trào công nhân C.Mác và Ph-Ăngghen coi việc trang bị lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học cho giai cấp công nhân là một yếu tố cực kỳ quan trọng nhằm nâng cao trình độ giác ngộ giai cấp cho họ và việc giáo dục chủ nghĩa xã hội khoa học cho đội ngũ đảng viên là nội dung quan trọng trong công tác xây dựng Đảng về tư tưởng

Khi luận chứng về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, hai ông còn chỉ ra rằng: chủ nghĩa quốc tế vô sản là một nguyên tắc quan trọng trong công tác xây dựng Đảng

C.Mác và Ph-Ăngghen đã tổ chức và lãnh đạo Quốc tế I (1864 -1872) - Quốc tế đầu tiên của giai cấp công nhân Sau khi C.Mác qua đời, Ph-Ăngghen đã tiếp tục sự nghiệp của C.Mác, sáng lập ra Quốc tế thứ hai (1889 -1914) Quốc tế I và Quốc tế II (trong thời kỳ Ph-Ăngghen còn sống) đã góp phần to lớn vào sự nghiệp đấu tranh của giai cấp công nhân và việc thành lập các chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân trên thế giới

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX là thời kỳ đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của phong trào công nhân quốc tế Lúc này chủ nghĩa tư bản đã bước sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Giai cấp tư sản đã trở thành lực lượng cản trở sự phát triển của xã hội Tính chất phản động của nó thể hiện trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Đồng thời, trong quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân đã lớn mạnh không ngừng cả về số lượng cũng như về chất lượng, ý thức giác ngộ không ngừng được nâng cao Cách mạng vô sản đã trở thành nhiệm vụ trước mắt Điều kiện lịch sử mới đòi hỏi giai cấp công nhân phải có đường lối chiến lược và sách lược mới; đòi hỏi đảng của nó phải là một đội tiên phong chính trị có khả năng lãnh đạo cuộc đấu tranh trong giai đoạn mới Trong khi đó, các lãnh tụ của Quốc tế

II (từ sau khi Ph-Ăngghen mất), đã xét lại chủ nghĩa Mác, biến các đảng dân chủ - xã hội thành các đảng cải lương, thực hiện chính sách đầu hàng giai cấp tư sản Trong điều kiện đó, V.I.Lênin đấu tranh không khoan nhượng đối với các quan điểm xét lại của Quốc tế II và

phát triển sáng tạo những luận điểm của C.Mác và Ph-Ăngghen về đảng, xây dựng nên học

thuyết tương đối hoàn chỉnh về đảng kiểu mới của giai cấp công nhân Dựa trên những quan

điểm, nguyên tắc này, Quốc tế III-Quốc tế cộng sản - đã ra đời năm 1919 Quốc tế III đã có

vai trò to lớn đối với sự thành lập của các đảng cộng sản trên thế giới

II NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN VỀ ĐẢNG KIỂU MỚI CỦA GIAI CẤP CÔNG

NHÂN

1/ Đảng là đội tiên phong chính trị có tổ chức và là tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp

công nhân:

Theo V.I.Lênin, đảng là đội tiên phong chính trị và là đội ngũ có tổ chức chặt chẽ, có giác

ngộ nhất của giai cấp Đảng là người đưa yếu tố tự giác vào phong trào công nhân định

hướng chính trị, giáo dục động viên, tổ chức cho quần chúng hoạt động cách mạng Vai trò

tiên phong của Đảng trước hết thể hiện trên lĩnh vực lý luận V.I Lênin chỉ rõ: “Chỉ đảng nào

được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò người chiến sĩ

tiền phong” Đòi hỏi đầu tiên đối với đảng viên là phải giác ngộ lý tưởng cộng sản chủ nghĩa,

có trình độ nhất định về chủ nghĩa Mác – Lênin, nắm được đường lối, chính sách của Đảng

Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Đảng phải là trí tuệ, danh dự và lương tâm của thời đại

Về mặt tổ chức, vai trò tiên phong của Đảng thể hiện ở sự hoạt động gương mẫu của đảng

viên trong thực tiễn, Đảng phải được tổ chức chặt chẽ để bảo đảm là một đội ngũ thống nhất

ý chí và hành động, có kỷ luật nghiêm minh

Vai trò tiên phong về lý luận đòi hỏi Đảng phải trung thành, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa

Mác - Lênin vào điều kiện nước ta, đề ra đường lối đúng đắn và tổ chức thực hiện thắng lợi

đường lối đó

2/ Chủ nghĩa Mác - Lênin là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động

của đảng:

Chủ nghĩa Mác - Lênin là một hệ thống lý luận khoa học về cuộc đấu tranh giai cấp của

giai cấp công nhân về cách mạng vô sản, về quy luật của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã

hội và chủ nghĩa cộng sản Chủ nghĩa Mác - Lênin là kết quả của sự kế thừa, phát triển những

tư tưởng tiên tiến của nhân loại, thể hiện đúng đắn lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân, chỉ

cho họ phương hướng, nguyên tắc trong cuộc đấu tranh để thực hiện sứ mệnh lịch sử của

mình

Chủ nghĩa xã hội khoa học là vũ khí tư tưởng sắc bén của giai cấp công nhân trong cuộc

đấu tranh tự giải phóng mình và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Điều lệ Đảng cộng

sản Việt Nam khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm

nền tảng tưởng và kim chỉ nam cho hành động” của mình

Chủ nghĩa Mác - Lênin là ngọn cờ để tập hợp tất cả những người cộng sản và là cơ sở

khoa học để Đảng đề ra cương lĩnh hoạt động, chiến lược và sách lược trong tất cả các giai

đoạn cách mạng

Là sản phẩm của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và

phong trào yêu nước ở Việt Nam đầu thế kỷ XX, Đảng đã vận dụng một cách sáng tạo chủ

nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta Đó chính là cội nguồn tạo nên mọi thắng

lợi của cách mạng Việt Nam Tuy vậy, trong giai đoạn mới Đảng cũng nhận thấy còn có

những hạn chế cả trong lĩnh vực nhận thức và vận dụng các quy luật khách quan Đại hội VI

đã nhận rõ những sai lầm, khuyết điểm đó và chủ trương đổi mới tư duy nhằm xây dựng

Đảng ngang tầm nhiệm vụ mới

3/ Khi có chính quyền, Đảng là người lãnh đạo, đồng thời Đảng cũng là một bộ phận

của hệ thống chính trị:

Đảng là đội tiền phong giác ngộ, có tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp, do đó trong hệ

thống chính trị, chỉ có Đảng mới đủ phẩm chất chính trị và năng lực lãnh đạo xã hội

Sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện quyết định trước tiên bảo đảm cho thắng lợi của sự

nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Thông qua Nhà nước và các đoàn thể xã hội Đảng thực

hiện sự lãnh đạo toàn diện của mình Coi nhẹ sự lãnh đạo của Đảng là phạm sai lầm, là làm

yếu vai trò của Nhà nước và của cả hệ thống chính trị

Vai trò lãnh đạo chính trị của Đảng thể hiện ở chỗ: Đảng được vũ trang bằng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin xuất phát từ điều kiện của mỗi nước mà đề ra đường lối chiến lược và sách lược đúng đắn nhằm phát triển đất nước phù hợp với quy luật khách quan

Đảng lãnh đạo mọi hoạt động của Nhà nước và các tổ chức quần chúng bằng đường lối, chính sách của mình Thông qua tổ chức đảng và cán bộ đảng viên hoạt động trong các cơ quan Nhà nước, các tổ chức quần chúng, mọi định hướng chính trị, đường lối chủ trương của Đảng được cụ thể hóa bằng các chính sách, những quy định pháp lý và tổ chức thực hiện trong thực tiễn

4/ Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng:

Tập trung dân chủ là nguyên tắc chỉ đạo toàn bộ công tác xây dựng tổ chức và hoạt động của đảng Đảng là một liên minh tự nguyện của những người cùng mục tiêu lý tưởng, của những đại biểu ưu tú nhất của giai cấp công nhân và của nhân dân lao động Nguyên tắc tập trung dân chủ nhằm tạo nên sự thống nhất cao trong Đảng

Tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách là một nội dung quan trọng của nguyên tắc tập trung dân chủ Coi nhẹ nguyên tắc này sẽ dẫn đến tình trạng tập trung quan liêu, chuyên quyền độc đoán Buông lỏng nguyên tắc này sẽ rơi vào tình trạng vô chính phủ, phá hoại sự thống nhất

và làm yếu sức chiến đấu của Đảng

Nguyên tắc tập trung dân chủ được thực hiện phù hợp với điều kiện lịch sử-cụ thể trong hoạt động của Đảng ở mỗi thời kỳ cách mạng Hiện nay, trong điều kiện kinh tế thị trường, Đảng ta rất coi trọng nguyên tắc này, đồng thời kiên quyết phê phán những xu hướng phủ nhận, xa rời hoặc thực hiện không nghiêm túc nguyên tắc này

5/ Đảng là một khối thống nhất ý chí và hành động; tự phê bình và phê bình là quy luật phát triển của đảng:

Theo V.I.Lênin, sự thống nhất ý chí và hành động là nguồn gốc sức mạnh của Đảng, là điều kiện đoàn kết dân tộc, đoàn kết giai cấp

Trong điều kiện có chính quyền càng cần phải quan tâm đến sự thống nhất của Đảng Lúc này, nếu xảy ra chia rẽ nội bộ là điều rất nguy hiểm nhất là đối với một nước mà giai cấp công nhân còn chiếm một tỷ lệ nhỏ bé trong dân cư và trong Đảng

Sự đoàn kết thống nhất trong Đảng được củng cố và phát triển trên cơ sở quan điểm, đường lối đúng, tuân thủ nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ và thực hiện tốt việc tự phê bình và phê bình trong Đảng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: Đoàn kết là sức mạnh, là then chốt của thành công

Để bảo đảm sự đoàn kết và thống nhất trong Đảng luôn được củng cố và phát triển Đảng cần thường xuyên nghiêm túc thực hiện tự phê bình và phê bình Nó phải được coi là biện pháp quan trọng để nâng cao trí tuệ và năng lực lãnh đạo, phát hiện, giải quyết kịp thời những mâu thuẫn trong Đảng Tự phê bình đòi hỏi phải có tính đảng, tính nguyên tắc cao; phải bảo đảm tăng cường sự đoàn kết thống nhất trong Đảng, nâng cao mối quan hệ chặt chẽ giữa Đảng với quần chúng Tự phê bìnhø và phê bình không chỉ tiến hành theo từng đợt mà phải được tiến hành một cách thường xuyên và là một nội dung trong sinh hoạt Đảng

Trong điều kiện có chính quyền, Đảng phải kiên quyết ngăn chặn những hiện tượng trù dập người phê bình, nể nang, thành tích chủ nghĩa, che dấu khuyết điểm, thậm chí đả kích lẫn nhau dẫn đến chia rẽ, bè phái trong Đảng Tự phê bình và phê bình chỉ có hiệu quả trên cơ sở dân chủ, công khai, có nguyên tắc, trên tình đồng chí giúp đỡ nhau cùng tiến bộ

6/ Đảng gắn bó chặt chẽ với nhân dân, kiên quyết ngăn ngừa và đấu tranh chống bệnh quan liêu, xa rời quần chúng:

Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, Đảng là tổ chức tự nguyện đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng quần chúng, quần chúng cần Đảng với tư cách người lãnh đạo họ trong cuộc đấu tranh đó Nếu không có sự ủng hộ của quần chúng thì mọi đường lối không thể trở thành hiện thực

Xây dựng chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp hoàn toàn mới mẻ Sự nghiệp đó chỉ có thể thành công nếu Đảng biết tổ chức và phát huy được tính sáng tạo của quần chúng Chủ nghĩa xã hội

là sự nghiệp sáng tạo của nhân dân

Khi có chính quyền, Đảng có nhiều điều kiện để thực hiện mối liên hệ giữa Đảng với quần chúng Đồng thời, trong điều kiện mới, Đảng cũng dễ nảy sinh bệnh quan liêu, mệnh lệnh, làm cho một bộ phận cán bộ, đảng viên không thường xuyên rèn luyện bị thoái hóa biến chất

7/ Đảng kết nạp những đại biểu ưu tú của giai cấp công nhân và nhân dân lao động vào Đảng, đồng thời phải kiên quyết đưa ra khỏi Đảng những người không đủ tư cách

và những kẻ cơ hội:

Đảng là đội tiền phong của giai cấp Đảng chỉ làm tròn được vai trò ấy nếu Đảng bao gồm những phần tử tiên phong Kết nạp những đại biểu ưu tú của giai cấp công nhân và nhân dân lao động vào Đảng là biện pháp hàng đầu để tăng cường sức mạnh, cải thiện thành phần chất lượng của Đảng, để nâng cao uy tín và giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng

Trong mỗi giai đoạn của cách mạng, do những nguyên nhân khác nhau đều không tránh khỏi có một số người không giữ được vai trò tiên phong Có người do nhận thức, năng lực hoạt động thực tiễn yếu mà mất tín nhiệm Có người do không kiên định về chính trị, thiếu ý thức tổ chức kỷ luật, thoái hóa biến chất… trở thành kẻ quan liêu, tham nhũng Nếu đội ngũ của Đảng luôn trong sạch, bao gồm những chiến sĩ tiên phong, được quần chúng tin yêu thì các nghị quyết mới có thể trở thành hiện thực Cho nên kết nạp những người ưu tú vào Đảng, kiên quyết đưa ra khỏi Đảng những phần tử cơ hội là quy luật phát triển Đảng và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng

III Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA HỌC THUYẾT MÁC- LÊNIN VỀ ĐẢNG

Thực tiễn chứng minh rằng, học thuyết Mác - Lênin về Đảng đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn Đồng thời, học thuyết Mác - Lênin về chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân, đòi hỏi các đảng cách mạng chân chính phải xuất phát từ điều kiện cụ thể của dân tộc, giai cấp, thực tiễn chính trị xã hội của đất nước mình mà vận dụng nó một cách sáng tạo Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa qua cũng cho thấy rằng, Đảng nào vận dụng

một cách máy móc những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin về Đảng cách mạng của giai cấp công nhân thì sẽ mắc sai lầm nghiêm trọng, đội ngũ Đảng bị chia rẽ, mất uy tín trước quần chúng

Đảng ta do Hồ Chủ tịch sáng lập, rèn luyện trải qua nhiều thử thách trong đấu tranh và xây dựng đã trở thành một Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng tổ chức Sở dĩ được như vậy là do Đảng ta luôn trung thành với lợi ích của giai cấp và của cả dân tộc Việt Nam

Hiện nay trên thế giới, các phần tử cơ hội, xét lại và các thế lực đế quốc, phản động đang tìm mọi cách xuyên tạc nhằm xóa bỏ những giá trị của học thuyết Mác - Lênin về Đảng Cho nên nghiên cứu, học tập nghiêm túc học thuyết đó là một yêu cầu vừa cơ bản vừa cấp bách nhằm làm cho Đảng vững mạnh, xứng đáng là đội tiền phong cách mạng, là lực lượng lãnh đạo duy nhất của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam, vượt qua mọi khó khăn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản ở nước ta

Câu hỏi ôn tập:

1/ Trình bày những tư tưởng cơ bản của Mác, Ăngghen về chính đảng cách mạng của giai

cấp công nhân

2/ Phân tích những nguyên tắc cơ bản về Đảng kiểu mới của V.I.Lênin

3/ Ý nghĩa của việc nghiên cứu học thuyết Mác-Lênin về Đảng cộng sản?

Bài 3 ĐẶC ĐIỂM, VỊ TRÍ, VAI TRÒ, CHỨC NĂNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN

I KHÁI NIỆM

Khái niệm về Đảng cầm quyền nói lên vai trò, vị trí của Đảng cộng sản, chính đảng của giai cấp công nhân khi thiết lập được hệ thống chính trị - xã hội mới Nói Đảng cầm quyền là nói thời kỳ Đảng đã nắm được chính quyền và sử dụng nó như một công cụ của giai cấp công nhân thực hiện thắng lợi mục tiêu chính trị của Đảng Đây là thời kỳ, nói như Lênin, lý luận

đã biến thành thực tiễn, thời kỳ chủ nghĩa cộng sản không còn là cương lĩnh, không còn là một học thuyết, không còn là một nhiệm vụ nữa, ngày nay đối với chúng ta đó là công cuộc xây dựng cụ thể

Lý luận về đảng cầm quyền là vấn đề mới và khó Vì vậy chúng ta cần phải nghiên cứu

kỹ để vận dụng sáng tạo học thuyết Mác - Lênin trong tình hình hiện nay – tình hình một số đảng sau khi đã có chính quyền lại để mất chính quyền và mất vai trò lãnh đạo

Ở nước ta, giai cấp công nhân đã giành được chính quyền từ tháng Tám năm 1945 Từ đó Đảng cộng sản Việt Nam trở thành đảng cầm quyền Nhưng đến năm 1954 Đảng mới lãnh đạo cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và đến năm 1975 mới lãnh đạo cách mạng xã hội chủ nghĩa trên phạm vi cả nước

Sau sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên-xô và Đông Âu thì vấn đề đảng cầm quyền càng là vấn đề phải nghiên cứu kỹ hơn cả về mặt lý luận cũng như về mặt thực tiễn nhằm vận dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

II ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN CẦM QUYỀN

Có nhiều đặc điểm chi phối mọi mặt hoạt động của Đảng cộng sản cầm quyền Dưới đây

là những đặc điểm chung nhất:

1/ Nhiệm vụ chính trị của Đảng đã thay đổi về căn bản:

Từ nhiệm vụ lật đổ chế độ cũ, giành lấy chính quyền là chủ yếu chuyển sang nhiệm vụ tổ chức, quản lý, xây dựng xã hội mới là chủ yếu Từ chỗ chưa có chính quyền đến có chính quyền là một bước ngoặt quan trọng của cách mạng, là sự phát triển về chất của quá trình thực hiện nhiệm vụ lịch sử của giai cấp công nhân Trước đây, nhiệm vụ chủ yếu là lật đổ chế

độ cũ, ngày nay là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc chế độ xã hội chủ nghĩa

Đảng cầm quyền là Đảng chịu trách nhiệm về vận mệnh của Tổ quốc, về hạnh phúc của nhân dân, về sự phát triển của xã hội Quy mô, nội dung, tính chất các nhiệm vụ hoàn toàn khác trước Nếu trước đây, nhiệm vụ hàng đầu của Đảng là quân sự thì ngày nay là xây dựng

và phát triển kinh tế Chính vì vậy Đảng phải tăng cường sự lãnh đạo của mình, phát huy vai trò quản lý của Nhà nước, phát huy sức mạnh các đoàn thể trong hệ thống chính trị, phát huy cao độ quyền làm chủ của nhân dân… Đây là nhiệm to lớn, đầy khó khăn và phức tạp

Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng toàn diện, triệt để, sâu sắc nhất trong tiến trình phát triển của lịch sử xã hội loài người, cho nên cả về phương diện lý luận và thực tiễn là một cuộc cách mạng vĩ đại, nó đòi hỏi Đảng phải ngang tầm với nhiệm vụ mới Nước ta xây dựng chủ nghĩa xã hội từ một nước vốn là thuộc địa nửa phong kiến, sản xuất nhỏ là chủ yếu lại bị chiến tranh tàn phá rất nặng nề, ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân

cũ và mới rất to lớn trên nhiều lĩnh vực Vì thế, sự nghiệp đó càng khó khăn phức tạp

2/ Có Nhà nuớc xã hội chủ nghĩa:

Sau khi giành được chính quyền, hệ thống chính trị xã hội mới được thiết lập Đảng thông qua Nhà nước để lãnh đạo toàn diện đối với xã hội Đảng xây dựng nhà nước kiểu mới

- Nhà nước của dân, do dân, vì dân Đó là điều kiện quan trọng bảo đảm cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội thành công

Trong điều kiện đó sự lãnh đạo của Đảng thể hiện tập trung ở Nhà nước Đảng phải phát huy quyền lực của Nhà nước để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, trấn áp bọn phản cách mạng trong nước và ngoài nước, bài trừ các tệ nạn xã hội Trong điều kiện có chính quyền, mọi đường lối chủ trương của Đảng phải được cụ thể hóa thành chính sách, pháp luật của Nhà nước Uy tín và quyền lực lãnh đạo của Đảng được thực hiện thông qua hoạt động của Nhà nước Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối Nhà nước là nhân tố quyết định hiệu

quả quản lý của Nhà nước Nhà nước vững mạnh, hoạt động có hiệu quả là điều kiện hoàn thành nhiệm vụ do Đảng đề ra, là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội

Đảng lãnh đạo Nhà nước một cách toàn diện, quyết định các chính sách, kế hoạch chủ yếu, quyết định những vấn đề quan trọng về tổ chức bộ máy và bố trí cán bộ, kiểm tra sự hoạt động của bộ máy Nhà nước, vận động quần chúng tham gia xây dựng chính quyền, chấp hành pháp luật, bài trừ tệ nạn xã hội, đưa một lực lượng cán bộ có năng lực làm lực lượng nòng cốt ở các cơ quan Nhà nước Đảng yêu cầu cán bộ đảng viên tôn trọng trách nhiệm, quyền hạn của Nhà nước Trong điều kiện Đảng cầm quyền, sức mạnh của Đảng không chỉ là sức mạnh tự thân, mà phải là sức mạnh của cả hệ thống chính trị, trong đó nòng cốt là Nhà nước do Đảng lãnh đạo Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng bao hàm việc phát huy vai trò hiệu lực của Nhà nước Mọi khuynh hướng coi nhẹ sự lãnh đạo của Đảng, hoặc tuyệt đối hóa

sự lãnh đạo của Đảng đều dẫn đến sai lầm

Trong điều kiện có chính quyền, Đảng có nhiều thuận lợi để lãnh đạo xã hội, nhưng cũng

dễ nảy sinh những tiêu cực mới, mặc dù đó không phải là bản chất Có chức có quyền là một điều kiện cho một bộ phận thiếu kiên định, không chịu phấn đấu, thoái hóa, biến chất, mưu lợi riêng, hoặc quan liêu, cửa quyền, tham ô, hối lộ, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân… Căn bệnh này gây hậu quả nghiêm trọng trong xã hội, nó làm tổn hại uy tín của Đảng, làm giảm động lực trong xã hội

3/ Phương pháp lãnh đạo của Đảng đã thay đổi:

V.I.Lênin đã chỉ rõ: khi tình hình đã thay đổi, và chúng ta phải giải quyết những nhiệm vụ thuộc loại khác, thì không nên nhìn lại đằng sau và sử dụng những phương pháp của ngày hôm qua

Có chính quyền, nhiệm vụ trung tâm của Đảng là lãnh đạo công cuộc xây dựng đất nước, trước hết là trên lĩnh vực kinh tế Cuộc đấu tranh giai cấp tiến hành bằng những hình thức, phương pháp khác, không thể dùng những phương pháp đấu tranh trong thời kỳ giành chính quyền để giải quyết nhũng nhiệm vụ mới Như vậy là máy móc, siêu hình Những người như vậy không còn là người xã hội chủ nghĩa nữa Có chính quyền, giai cấp vô sản phải loại khỏi

“cẩm nang” của mình những hình thức, biện pháp không còn phù hợp nữa Trong điều kiện mới Đảng phải kết hợp giáo dục chính trị, tư tưởng với kích thích bằng lợi ích vật chất, kết hợp lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể với lợi ích xã hội; kết hợp giáo dục hành chính với cưỡng

bức, kết hợp chặt chẽ công tác tư tưởng, công tác tổ chức với công tác kinh tế Đảng phải lãnh đạo thông qua Nhà nước, phát huy cao nhất vai trò, hiệu lực của Nhà nước

III VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA ĐẢNG CẦM QUYỀN

Bất cứ giai cấp nào khi lãnh đạo chính quyền cũng tổ chức ra hệ thống chính trị để thông qua đó thực hiện sự lãnh đạo đối với xã hội Sự ra đời của hệ thống chính trị không hề làm giảm vai trò của Đảng, trái lại càng tăng thêm vị trí, vai trò của Đảng cộng sản trong hệ thống chính trị ấy

Trong thời đại ngày nay, Đảng của giai cấp công nhân thực hiện mục tiêu chính trị của nền chuyên chính vô sản, đó là làm cách mạng xã hội chủ nghĩa Để xây dựng chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân phải tiến hành cuộc đấu tranh giai cấp trong điều kiện mới, trên phạm

vi toàn cầu

Trong điều kiện đảng cầm quyền, đảng là người lãnh đạo toàn xã hội, tức là đảng không chỉ đại diện quyền lợi cho giai cấp công nhân mà còn đại biểu cho lợi ích của nhân dân lao động và của cả dân tộc Đó là sự thay đổi quan trọng về vị trí, vai trò của Đảng

Đảng cộng sản Việt Nam từ trước đến nay và từ nay về sau lãnh đạo cách mạng Việt Nam

là một tất yếu khách quan Đảng là kết quả của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước đã thể hiện cả tính tất yếu về kinh tế và chính trị ngay từ khi mới ra đời Gần 70 năm qua, đường lối của Đảng luôn thể hiện ý chí và nguyện vọng của dân tộc Đảng với dân tộc đã gắn bó suốt chặng đường dài lịch sử vẻ vang, không lực lượng nào có thể thay thế được

Vai trò lãnh đạo của Đảng là vấn đề có tính quy luật, có tính nguyên tắc Ở Liên-xô và ở Đông Âu, các Đảng phạm sai lầm hữu khuynh, dao động, xét lại làm cho tình hình chính trị khủng hoảng dẫn đến mất vai trò của Đảng, mất chính quyền, mất chủ nghĩa xã hội

Hiện nay các thế lực thù địch, chống chủ nghĩa xã hội dựng lên chiêu bài đa nguyên đa đảng Nhưng thực chất là chúng muốn phủ nhận vai trò lãnh đạo toàn xã hội của Đảng cộng sản Thực tế đã chứng minh rằng, không phải hễ cứ đa nguyên chính trị là đã có dân chủ thực sự Một Đảng lãnh đạo phải đề phòng tình trạng độc đoán chuyên quyền, nhưng không phải cứ một Đảng lãnh đạo thì mất dân chủ

IV CHỨC NĂNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CẦM QUYỀN

1/ Chức năng và nội dung lãnh đạo của Đảng cộng sản cầm quyền:

Khi có chính quyền, hai đặc điểm tác động đến sự lãnh đạo của Đảng là:

+ Nhiệm vụ chính trị của Đảng đã thay đổi cơ bản, Đảng lãnh đạo toàn diện đối với xã hội, nhưng nhiệm vụ trung tâm là xây dựng, phát triển kinh tế

+ Có hệ thống chính trị mới

Những đặc điểm trên đây đòi hỏi Đảng phải đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo

Sự lãnh đạo của Đảng tác động trực tiếp đến cả hệ thống chính trị nhằm bảo đảm giữ vững quyền lực chính trị của nhân dân Đảng lãnh đạo thông qua Nhà nươc thì Đảng phải xây dựng được Nhà nước trong sạch vững mạnh có năng lực quản lý kinh tế, quản lý xã hội bằng pháp luật

Đảng lãnh đạo đất nước bằng cương lĩnh, đường lối chiến lược và những chính sách lớn trên mọi lĩnh vực Trong điều kiện Đảng cầm quyền lãnh đạo sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa

xã hội, Đảng phải bảo đảm cho dân phát huy được quyền làm chủ về kinh tế, chính trị, văn hóa, trở thành chủ thể hành động cách mạng chứ không ỷ lại, trông chờ một cách thụ động Đảng lãnh đạo xây dựng Nhà nước trong sạch Đảng đề ra các quan điểm, nguyên tắc xây dựng, hoạt động của Nhà nước chứ không can thiệp vào công việc tổ chức của các tổ chức thành viên trong hệ thống chính trị

Đảng kiểm tra việc quán triệt và thực hiện các quan điểm, nguyên tắc tư tưởng chỉ đạo của Đảng thông qua các tổ chức của Đảng, kiểm tra đối với Nhà nước và các tổ chức khác trong hệ thống chính trị

Đảng đề ra các quan điểm toàn diện về công tác cán bộ như đào tạo, bồi dưỡng, bố trí và

sử dụng cán bộ Đảng chỉ trực tiếp quyết định những vấn đề về cán bộ đối với các cơ quan của Đảng Còn đối với các cơ quan Nhà nước, Đảng giới thiệu đảng viên và cán bộ ngoài Đảng có đủ tiêu chuẩn để tổ chức đó lựa chọn

2/ Phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản cầm quyền:

Với tư cách là đội tiền phong chính trị, phương thức lãnh đạo của Đảng là thuyết phục, bằng công tác tuyên truyền, công tác tổ chức, bằng vai trò gương mẫu của đảng viên và tổ chức Đảng, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân

Đảng không bao biện, nhưng cũng không buông lỏng sự lãnh đạo của mình đối với Nhà nước Hiện nay tình hình thế giới và trong nước luôn biến chuyển, Đảng cần phải thường xuyên làm giàu trí tuệ của mình bằng cách tìm hiểu sâu sắc về đất nước, xã hội, con người Việt Nam, tiếp thu tinh hoa trí tuệ của dân tộc và của nhân loại để đề ra đường lối đúng đắn, phản ánh lợi ích, nguyện vọng khả năng của quần chúng

Xuất phát từ đòi hỏi ngày càng cao của nhiệm vụ chính trị trong thời kỳ mới, Đảng phải thường xuyên coi trọng việc đổi mới phương thức lãnh đạo, củng cố và kiện toàn bộ máy, giữ vững nguyên tắc lãnh đạo và kỷ luật của Đảng Có như vậy Đảng mới tạo ra một chất lượng mới trong hoạt động lãnh đạo, xứng đáng là đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc

Câu hỏi ôn tập:

1/ Trình bày những đặc điểm của Đảng cộng sản cầm quyền?

2/ Phân tích vị trí, vai trò của Đảng cộng sản cầm quyền?

3/ Phân tích nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng cộng sản trong điều kiện có chính quyền?

Bài 4 XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

NGHỊ QUYẾT CỦA ĐẢNG

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng toàn diện, triệt để nhất trong lịch sử phát triển của nhân loại Nó đòi hỏi tính tự giác cách mạng rất cao Việc xây dựng được những nghị quyết mang tính khoa học cao là nhân tố bảo đảm tính hiệu quả của quá trình cải tạo tự nhiên và cải tạo xã hội theo hướng tiến bộ

I CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN ĐỂ XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC NGHỊ QUYẾT CỦA ĐẢNG

Xây dựng nghị quyết là thuộc về chức năng lãnh đạo của Đảng Bởi vì, trong quá trình lãnh đạo nhằm cải biến xã hội luôn phát sinh những vấn đề cần giải quyết Các nghị quyết của Đảng là cơ sở của các quyết định, chủ trương của chính quyền các cấp Nó tác động tới tương lai của đại bộ phận quần chúng nhân dân Muốn các nghị quyết của Đảng bảo đảm tính khoa học chúng ta cần phải:

- Dựa vào phép duy vật biện chứng để xây dựng và tổ chức thực hiện nghị quyết Bởi vì:

+ Một là: nó giúp chúng ta phát hiện ra những mâu thuẫn, những động lực của sự phát triển xã hội

+ Hai là: phép biện chứng duy vật giúp giai cấp vô sản giải quyết một cách khoa học,

mối quan hệ giữa mục tiêu và phương pháp Trong khi kiên trì mục tiêu mà nghị quyết đề ra, lại có thể sử dụng các phương pháp một cách linh hoạt tùy theo điều kiện, hoàn cảnh cụ thể

+ Ba là: triết học duy vật biện chứng mang lại những nguyên tắc phương pháp luận quý

báu cho hoạt động thực tiễn, nhằm cách mạng hóa hiện thực Trong đó ý nghĩa quan trọng trong việc tổ chức và thực hiện nghị quyết của Đảng là phép biện chứng giữa khách quan và chủ quan

Nghị quyết và cách tổ chức thực hiện phải xuất phát từ thực tế khách quan Để thực hiện, Đảng phải có tư duy lý luận cao, phải nắm được bản chất cách mạng và khoa học của chủ

nghĩa Mác-Lênin Như vậy Đảng mới có phương pháp khoa học cho phép nắm được bản chất của sự vật, phát hiện quy luật bên trong của nó và coi đó là căn cứ để xây dựng và tổ chức thực hiện nghị quyết

- Để xây dựng và tổ chức thực hiện thắng lợi nghị quyết Đảng cần quán triệt quan điểm chân lý là cụ thể:

Mọi nghị quyết của Đảng đều giải quyết những vấn đề cụ thể do thực tiễn đặt ra Những vấn đề đó khác nhau về cấp độ bao quát, về mục tiêu, phạm vi tác động, về ý nghĩa của nó đối với xã hội, về điều kiện nảy sinh, về thời điểm giải quyết Chính tính đa dạng của vấn đề quyết định tính đa dạng của nghị quyết và cách tổ chức thực hiện Tính cụ thể của nghị quyết, phương thức tổ chức thực hiện nghị quyết chỉ đạt được khi chủ thể cách mạng có tinh thần sáng tạo

Tính sáng tạo trong việc xây dựng tổ chức thực hiện nghị quyết thể hiện ở chỗ:

+ Trên cơ sở phân tích tình hình cụ thể của mỗi ngành, mỗi địa phương, mỗi cơ sở trong những không gian, thời gian nhất định mà đề ra nghị quyết

+ Trong nghị quyết phải bảo đảm sự chi phối của những vấn đề có tính quy luật chung, và thể hiện tính đặc thù của ngành, của địa phương mình

- Để xây dựng, thực hiện thắng lợi các nghị quyết, chúng ta còn phải nắm vững phép biện chứng giữa cái chung và cái riêng

Đối với sự nghiệp cách mạng ở mỗi nước, cái chung là quy luật khách quan của sự phát triển xã hội, những quy luật phổ biến của quá trình hình thành và hoàn thiện chủ nghĩa xã hội Xây dựng nghị quyết cũng như việc hiện thực hóa nó đều chỉ có thể được thực hiện thông qua hoạt động cụ thể của ngành, địa phương và ở cơ sở

- Trong khi xây dựng, tổ chức thực hiện nghị quyết, cần xuất phát từ mâu thuẫn bên trong của ngành, của địa phương và của cơ sở

Ở đây việc phát hiện ra những mâu thuẫn chủ yếu trong từng thời kỳ, ở từng ngành, từng địa phương có ý nghĩa quyết định Để phát hiện ra những mâu thuẫn như vậy đòi hỏi phải nắm vững tình hình thực tế của sự vật, có tư duy khoa học cao, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú

II NHỮNG YÊU CẦU CƠ BẢN CỦA NGHỊ QUYẾT VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT

1 Khái niệm nghị quyết và tổ chức thực hiện nghị quyết:

Sự vận động của quá trình cách mạng, tính tích cực của nhân dân chỉ có được dưới sự chỉ đạo của đường lối, nghị quyết phản ánh đúng những điều kiện khách quan, quy luật khách quan của sự phát triển xã hội Các nghị quyết là sự cụ thể hóa đường lối của Đảng

Đường lối chiến lược cách mạng là khoa học và nghệ thuật lãnh đạo chính trị của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh nhằm thực hiện cải biến bằng cách mạng đối với xã hội cũ, xây dựng xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa Đường lối xác định những mục tiêu, những phương hướng chủ yếu trong cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, của chính Đảng cộng sản và của các lực lượng cách mạng trong một giai đoạn lịch sử tương đối dài Nhưng dù độ dài, ngắn khác nhau, mọi đường lối của Đảng đều đề cập tới mục tiêu, nhiệm vụ, có tính chiến lược cho cách mạng, nó bao quát toàn bộ cuộc đấu tranh nó có ý nghĩa trong phạm vi cả nước

Nghị quyết là sự cụ thể hoá đường lối của Đảng thành những mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể cho một lĩnh vực của đời sống xã hội, cho một địa bàn khu vực của đất nước, cơ sở

Tổ chức thực hiện nghị quyết chủ yếu liên quan đến hoạt động thực tiễn Mục tiêu là biến

những vấn đề được đề cập trong đường lối, nghị quyết thành những biến đổi trong hiện thực

xã hội Đối tượng nghiên cứu chính của tổ chức thực hiện nghị quyết là đường lối, nghị quyết của Đảng

Tổ chức thực hiện đường lối, nghị quyết phải được xem xét trước hết từ góc độ hoạt động vật chất mang tính lịch sử cụ thể của con người nhằm cải biến tự nhiên, xã hội để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra trong đường lối, nghị quyết

2/ Yêu cầu cơ bản của nghị quyết:

Yêu cầu cơ bản của nghị quyết là phát hiện, giải quyết đúng đắn và kịp thời, có hiệu quả những vấn đề do thực tiễn đặt ra nhằm thúc đẩy sự phát triển của xã hội theo quy luật khách quan của nó

Nghị quyết không chỉ có mục đích giải thích đúng thế giới như nó đang tồn tại mà quan trọng ở vai trò cách mạng hóa hiện thực của nó để xây dựng thành công chủ nghĩa cộng sản

Việc nắm được quy luật khách quan, xu hướng vận động của xã hội là cơ sở để có dự đoán khoa học một nhân tố nội tại của nghị quyết Dự kiến một cách khoa học giúp Đảng có khả năng định hướng đúng đắn trong tình phức tạp nhất, đưa ra được những quyết định sách lược cần thiết, tìm ra những hình thức, phương pháp thích hợp với quá trình diễn biến, hành động một cách tin tưởng vững chắc Một nghị quyết có khả năng thực hiện hay không còn tùy thuộc vào sự hưởng ứng của nhân dân khi tiếp nhận nghị quyết Muốn vậy phải có sự thống nhất giữa lý tưởng và lợi ích Thực tế chứng minh rằng: nghị quyết dù có hay đến mấy

đi chăng nữa mà không thể hiện được lợi ích chính đáng của nhân dân cũng sẽ không giành được sự ủng hộ của họ Nghị quyết phải thể hiện được ý chí, nguyện vọng của nhân dân Nhưng với tư cách là người lãnh đạo, Đảng không thể hạ xuống mức giác ngộ trung bình của quần chúng Mọi nghị quyết phải trở thành công cụ nâng cao trình độ của nhân dân lên ngang tầm đội tiên phong của cách mạng

Như vậy, nét đặc trưng của nghị quyết là nó bắt nguồn từ thực tiễn cuộc sống, phản ánh đúng hiện thực khách quan, đáp ứng đúng lợi ích chính đáng của nhân dân ở tầm tiên tiến của

nó

3/ Yêu cầu cơ bản trong việc tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng:

Trong việc tổ chức thực hiện phải thống nhất giữa nghị quyết và thực tiễn, lời nói và việc làm Thực tiễn chứng minh rằng, nghị quyết đúng đắn là cơ sở để dẫn đến thành công Nhưng tưởng rằng như vậy là tất cả thì thật là một sai lầm nghiêm trọng

Trong tổ chức thực hiện, một yêu cầu quan trọng là phải kiên trì, phải nhạy bén, sáng suốt trong việc sử dụng những biện pháp, những hình thức thích hợp để động viên tối đa mọi nguồn lực nhằm thực hiện sáng tạo nghị quyết đó

Tính khoa học của việc tổ chức thực hiện nghị quyết đòi hỏi phải có sự phân công hợp lý, xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm giữa các cấp khác nhau Hiệu quả tổ chức thực hiện còn phụ thuộc một cách quyết định vào cuộc đấu tranh chống bệnh hình thức, quan liêu, bệnh phô trương thành tích Tổ chức thực hiện một cách tích cực cũng có tác động trở lại đối với nghị quyết Vì vậy, quan hệ giữa tổ chức thực hiện với nghị quyết được coi là mối quan hệ giữa lý luận với thực tiễn Thông qua tổ chức thực hiện, các cấp ủy Đảng phát hiện những điểm chưa hoàn chỉnh của nghị quyết, từ đó bổ sung, hoàn thiện nghị quyết Việc tổng kết kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện có vai trò rất quan trọng Nó cung cấp cơ sở để xây dựng nghị quyết

và nâng cao chất lượng cho công tác tổ chức thực hiện nghị quyết

Nhìn chung các nghị quyết của Đảng đều là sản phẩm tổng kết kinh nghiệm Đó là kinh nghiệm của quốc tế, của ngành, của địa phương Hơn nữa, nó còn là sự tổng kết những kinh nghiệm thành công hay không thành công trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện nghị quyết

4/ Những nhân tố cơ bản bảo đảm tính đúng đắn của các nghị quyết và hiệu quả tổ chức thực hiện nghị quyết:

Muốn có nghị quyết đúng, phải nắm vững các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, nắm vững quy luật phát triển khách quan của sự vật, hiểu tình hình thế giới, trong nước, nắm vững nguyện vọng, lợi ích, khả năng, trình độ của quần chúng

Muốn tổ chức thực hiện thắng lợi nghị quyết, còn phải bằng sự gương mẫu của đảng viên; bằng thuyết phục mà thu hút quần chúng; phải có đội ngũ có năng lực, với một bộ máy điều hành có hiệu quả

II QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT CỦA ĐẢNG

1/ Quá trình xây dựng nghị quyết của Đảng:

Để ra được một nghị quyết, chúng ta nhất thiết phải trải qua quá trình thu thập thông tin Mỗi sự vật, mỗi quá trình đều có nhiều thuộc tính, nhiều mối liên hệ Cho nên yêu cầu khách quan là thông tin về đối tượng tác động phải đa dạng, phong phú và có tính chỉnh thể Nếu nhận thức một cách phiến diện, nhìn sự vật một cách cô lập sẽ dẫn đến sai lầm trong việc xây dựng nghị quyết

Coi trọng tổng kết thực tiễn, rút ra những kinh nghiệm thực tiễn là tạo điều kiện bảo đảm tính cụ thể, tính hiện thực, tính khả thi của nghị quyết

Muốn ra được nghị quyết đúng đắn, chúng ta phải nắm được toàn bộ tình hình từ đó phát hiện ra khâu có vấn đề để giải quyết Do vậy, khi thu thập thông tin chúng ta cần nắm thông tin toàn diện nhằm phát hiện vấn đề, sau đó chọn ra thông tin trọng tâm để hình thành phương hướng giải quyết vấn đề đó Muốn có thông tin chính xác, chúng ta phải có thái độ nhìn thẳng vào sự thật Đồng thời chúng ta cần khắc phục thái độ quan liêu, xa rời thực tế, khắc phục tình trạng định hướng trước khi thu thập thông tin Việc xử lý thông tin sẽ cho ra đời những phương án để giải quyết những vấn đề đã được xác định Việc lựa chọn một phương án tối ưu đòi hỏi tập trung trí tuệ của nhiều cơ quan, nhiều chuyên gia Để khai thác

trí tuệ của đảng viên, của nhân dân, cấp ra nghị quyết cần tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến đúng để bổ sung, hoàn thiện nghị quyết

2/ Quá trình tổ chức thực hiện nghị quyết:

Mọi nghị quyết đều mới chỉ nêu ra được những mục tiêu cơ bản, những phương thức chủ yếu để cải tạo hiện thực Để thực hiện được nghị quyết trong thực tế, khâu đầu tiên là phải cụ thể hóa nghị quyết thành những chủ trương, biện pháp, chỉ tiêu, bước đi cụ thể phù hợp với nghành, địa phương và cơ sở

Để cụ thể hóa một cách đúng đắn, cần nắm vững nội dung cơ bản của nghị quyết hiểu đặc thù của ngành, hiểu năng lực của cán bộ và của quần chúng Mọi nghị quyết cuả Đảng được thực hiện không chỉ bằng nỗ lực của đảng viên mà trước hết bằng sức mạnh của toàn dân Muốn vậy, truyền đạt nghị quyết trong nhân dân bằng sự gương mẫu của đảng viên và tổ chức Đảng là rất quan trọng

Trong thời gian qua, cách mạng nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam đã thu được những thắng lợi to lớn: đánh Pháp, đuổi Mỹ, thực hiện hòa bình thống nhất Tổ quốc, đưa cả nước bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Nhưng trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta cũng phạm những sai lầm, khuyết điểm trong chỉ đạo chiến lược, về xác định bước đi trong một số lĩnh vực Những sai lầm đó là do chúng ta chưa nắm vững và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện cụ thể của cách mạng nước ta; do chúng ta không xuất phát từ những quy luật khách quan của

sự phát triển xã hội, khiến một số chủ trương, chính sách trở nên duy ý chí, không thực hiện được Từ thực tiễn thành công và chưa thành công của sự nghiệp cách mạng thế giới và cách mạng nước ta, Đảng ta đã khẳng định rằng: để có nghị quyết đúng đắn phải có tư duy độc lập, sáng tạo, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, kiên trì vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho phù hợp điều kiện hoàn cảnh cụ thể của nước ta, nhất

là trong tình hình hiện nay Nghị quyết phải đáp ứng nhu cầu, lợi ích chính đáng của nhân dân, phải xuất phát từ thực tế khách quan, phù hợp với thời đại mới Đảng cần phát huy đầy

đủ quyền làm chủ của nhân dân, quyền đó vừa là mục tiêu vừa là động lực để thực hiện các chủ trương đường lối của Đảng

Câu hỏi ôn tập:

1/ Cơ sở phương pháp luận để xây dựng và tổ chức thực hiện nghị quyết?

2/ Trình bày những yêu cầu và việc tổ chức thực hiện nghị quyết?

3/ Làm rõ quá trình xây dựng nghị quyết và tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng?

Bài 5 CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG

I KHÁI NIỆM, NHIỆM VỤ VÀ KẾT CẤU CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG 1/ Khái niệm, nhiệm vụ:

- Đối tượng của công tác tư tưởng là ý thức xã hội, ý thức cá nhân với những biểu hiện và diễn biến phức tạp, phong phú

- Công tác tư tưởng của Đảng là sự tác động có định hướng của Đảng lên trạng thái và quá trình vận động của ý thức xã hội theo các quy luật riêng của nó

Mục đích của công tác tư tưởng là: định hướng nhận thức, giải quyết những mâu thuẫn trong tư tưởng, phát triển tiềm năng sáng tạo của lĩnh vực tinh thần, góp phần hình thành xã hội mới, con người mới

Đối với nội bộ Đảng, công tác tư tưởng là hoạt động xây dựng Đảng về trí tuệ, tư tưởng chính trị bảo đảm cho Đảng luôn xứng đáng là đội tiên phong

Khái niệm công tác tư tưởng còn được hiểu như là phương thức lãnh đạo của Đảng đối với xã hội

Làm công tác tư tưởng là đem một lượng thông tin có nội dung tư tưởng tác động lên đối tượng nhằm đạt được mục tiêu nhất định về nhận thức, ý thức hành vi

- Nhiệm vụ của công tác tư tưởng là:

+ Làm cho thế giới quan Mác - Lênin, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh thấm nhuần trong Đảng, giữ vị trí lãnh đạo của Đảng trong đời sống tinh thần của xã hội

+ Nâng cao ý chí phấn đấu, xây dựng niềm tin vững chắc vào con đường xã hội chủ nghĩa

mà Đảng và dân tộc đã lựa chọn

+ Đấu tranh không khoan nhượng với các luận điệu xuyên tạc đường lối chính sách của Đảng, xây dựng phương pháp tư duy khoa học, chống chủ nghĩa giáo điều, chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa cơ hội dưới mọi màu sắc, chống nguy cơ diễn biến hòa bình

Khắc phục những biểu hiện bi quan, dao động, giảm sút ý chí phấn đấu, bảo thủ trì trệ, chủ quan nóng vội

Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ

Do ý thức xã hội là một hệ thống nhiều hình thái khác nhau, cho nên công tác tư tưởng cần được tiến hành một cách đồng bộ, có hệ thống như:

Giáo dục chính trị, giáo dục những hiểu biết về kinh tế, hình thành văn hóa chính trị, tư duy chính trị

Giáo dục lao động, hiểu biết về kinh tế, hình thành văn hóa kinh tế, tư duy kinh tế

Giáo dục đạo đức, hình thành văn hóa đạo đức, hành vi đạo đức

Giáo dục luật pháp, hình thành văn hóa luật pháp, ý thức sống và làm việc theo pháp luật của Nhà nước

Giáo dục sinh thái, môi trường, hình thành ý thức bảo vệ môi trường sinh thái, môi trường

2/ Kết cấu của công tác tư tưởng:

a) Phân tích theo các nhiệm vụ chủ yếu và thường xuyên của công tác tư tưởng, có các nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Đảng phải phát triển lý luận gắn liền với thực tiễn công tác Đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu

- Truyền bá lý luận, nâng cao kiến thức chính trị, xây dựng tư duy khoa học

- Tuyên truyền, cổ vũ thực hiện các nhiệm vụ trước mắt

Giáo dục phẩm chất, đạo đức chính trị, xây dựng đội ngũ đảng viên trong sạch, gương mẫu, được dân tin yêu, chống sự tha hóa về phẩm chất chính trị, xa rời quần chúng, tham nhũng, chống hồi phục các hủ tục, mê tín dị đoan

Dự báo xu hướng phát triển của tình hình, diễn biến tư tưởng và các vấn đề về tư tưởng sẽ nảy sinh, kịp thời nắm bắt, giải đáp những vấn đề mới xuất hiện trên thế giới và trong nước Trong những thời điểm có tính chất bước ngoặt, nhiệm vụ này của Đảng hết sức quan trọng

b) Phân tích công tác tư tưởng theo ngành (hay theo lĩnh vực hoạt động)

Tiến hành công tác tư tưởng, khi giải quyết những vấn đề chung, chúng ta cần phải chú ý đặc trưng, yêu cầu của công việc và con người ở mỗi ngành khác nhau

Hoạt động của từng lĩnh vực như: giáo dục, văn hóa, hành chính, quốc phòng… có sự khác nhau Cho nên, công tác tư tưởng của Đảng phải phù hợp với từng ngành, từng địa phương, phải tinh tế, đa dạng, không được chung chung

c) Phân tích công tác tư tưởng theo cấp hành chính

Cấp Trung ương làm công tác tư tưởng ở tầm vĩ mô, mang tính chiến lược, trên những vấn đề lớn

Địa phương giải quyết những vấn đề chung và riêng nảy sinh từ địa phương mình

Cấp cơ sở, công tác tư tưởng trực tiếp tác động đến từng người, từng việc, thậm chí đến những chuyện đời thường, những vui buồn xảy ra hàng ngày Như vậy, càng xuống cấp dưới, công tác tư tưởng đòi hỏi càng cụ thể, sát thực tế, thiết thực Nếu máy móc, rập khuôn, công tác tư tưởng sẽ không có hiệu quả cao

II MỘT SỐ NGUYÊN LÝ CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

1/ Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, nhưng ý thức xã hội có vai trò độc lập tương đối trong sự phát triển cuả nó:

Phải xuất phát từ lập trường duy vật khoa học làm cơ sở cho công tác tư tưởng Như vậy Đảng sẽ ngăn ngừa được bệnh chủ quan duy ý chí, áp đặt, máy móc

Trong công tác tư tưởng chúng ta cần phát huy tính độc lập tương đối của ý thức, vai trò năng động đi trước của tư tưởng Làm được như vậy chúng ta sẽ ngăn ngừa được bệnh máy móc, duy kinh tế, hoặc thụ động, thực dụng

2/ Tư tưởng con người gắn liền với lợi ích của họ:

Tư tưởng, ý thức của cá nhân thường bắt nguồn trực tiếp từ nhu cầu và lợi ích thiết thực của họ Cho nên muốn hiểu đúng tâm tư, nguyện vọng của con người chúng ta phải tìm hiểu

kỹ lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài của con người Các Mác đã từng khẳng định: tất cả những gì mà con người đấu tranh để giành lấy đều dính liền với lợi ích của họ Hồ Chí Minh

cũng nói: dân đói, rét, dốt, bệnh tật thì chính sách của ta dù có hay đến mấy cũng không được thực hiện

3/ Nhận thức của con người vốn có tính biện chứng:

Quá trình tư tưởng diễn ra trong mâu thuẫn và thông qua mâu thuẫn Đây là đặc tính cơ bản tạo ra sự khác nhau trong đời sống tinh thần của mỗi người và mỗi cộng đồng Cho nên, công tác tư tưởng đòi hỏi phải phân tích cụ thể những tâm trạng cụ thể

4/ Con người là một thực thể sinh vật, tâm lý - xã hội:

Bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội Mặt tâm lý của con người tạo ra đặc điểm riêng trong đời sống tinh thần của họ Cho nên, nếu chúng ta đơn giản trong công tác tư tưởng sẽ không phù hợp với tính đa dạng của nhân cách con người

Trong công tác tư tưởng, chúng ta nên coi trọng việc tiếp xúc với từng cá nhân, không chỉ coi trọng mặt chính trị mà coi trọng cả đời thường, dựa trên điều tra xã hội học mà thăm dò

dư luận để xác định nhiệm vụ của công tác tư tưởng

III NHỮNG NGUYÊN TẮC CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

1/ Nguyên tắc tính Đảng trong công tác tư tưởng:

Nguyên tắc này đòi hỏi, khi tiến hành công tác tư tưởng, chúng ta phải:

- Đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân, quán triệt quan điểm, đường lối của Đảng, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng lý luận và phương pháp tiến hành

- Bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin là một yêu cầu căn bản Người làm công tác tư tưởng phải kiên định lập trường, nêu cao tính chiến đấu trước sự tấn công của địch vào nền tảng tư tưởng của chúng ta, phải đổi mới tư duy và cách thức tiến hành công tác tư tưởng

2/ Nguyên tắc tính khoa học

Nguyên tắc này đòi hỏi: nội dung công tác tư tưởng phải chính xác; phân tích các hiện tượng một cách khách quan, toàn diện có quan điểm lịch sử cụ thể trong sự phát triển và biến đổi không ngừng

Yêu cầu đối tượng của công tác tư tưởng phát huy trí tuệ độc lập, tin theo một cách có căn

cứ Đồng thời người làm công tác tư tưởng phải biết lấy thuyết phục là chính, chống áp đặt

và biết lắng nghe các ý kiến khác nhau

3/ Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, lời nói đi đôi với việc làm

Công tác tư tưởng phải biết hướng vào nhiệm vụ cấp bách về kinh tế, xã hội và những vấn

đề tư tưởng đang đặt ra, giải đáp những vướng mắc trong đời sống hiện tại

Nội dung công tác tư tưởng phải sát với từng đối tượng, hợp với hoàn cảnh thực tế, nhạy bén với cái mới, coi trọng tổng kết thực tiễn

IV MỘT SỐ YÊU CẦU ĐỐI VỚI CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY

- Trong khi phê phán cái cũ, sửa chữa sai lầm và xác lập cái mới, cần tránh những khuynh hướng tư tưởng cực đoan (hoặc tả khuynh hoặc hữu khuynh)

- Chống xu hướng muốn lái công cuộc đổi mới đi chệch hướng, chống các lực lượng gây rối và phá hoại quá trình đổi mới Trước mắt chống bốn nguy cơ: tụt hậu xa hơn so với các nước trong khu vực, chệch hướng xã hội chủ nghĩa, tham nhũng, quan liêu, diễn biến hòa bình

- Phải coi trọng xây dựng lập trường, quan điểm, kiên định mục tiêu xã hội chủ nghĩa; vạch rõ tính vô căn cứ của những ý kiến, những xu hướng muốn lái đất nước đi sang quỹ đạo khác

- Đổi mới tất yếu phải qua một thời kỳ quá độ, đan xen giữa cái cũ và cái mới, giữa ổn định, đổi mới và phát triển Ngay trong mỗi con người, chúng ta cần chú ý trạng thái đan xen giữa cái cũ và cái mới, giữa cái tiến bộ và cái tiêu cực, lạc hậu… để đấu tranh và tiến bộ không ngừng

- Đổi mới tất nhiên sẽ gây ra một sự xáo trộn nhất định, phá vỡ trạng thái ổn định cũ để xác lập trạng thái ổn định mới, tạo điều kiện thuận lợi để tiếp tục phát triển

Mỗi chủ trương biện pháp mới ngoài việc mang lại các tác động tích cực cũng còn có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực nhất định Ví dụ, chuyển sang cơ chế thị trường là cần thiết, tất yếu để phát triển sản xuất, mở rộng lưu thông nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh

nhưng lại gây ra hiện tượng phân hóa giàu nghèo, thất nghiệp, kinh doanh trái phép (lậu thuế, trốn thuế), mất cân đối giữa đời sống vật chất và tinh thần…

Hơn nữa, bản thân công cuộc đổi mới (cả về lý luận và thực tiễn) cũng có những vấn đề còn chưa được làm sáng tỏ một cách kịp thời Có những vấn đề mới phát sinh vừa cơ bản vừa cấp bách, nhưng chưa thể làm sáng tỏ ngay được Điều đó không chỉ là khó khăn của công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, mà còn gây khó khăn cho cả công tác tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Người làm công tác tư tưởng cần nắm những đặc điểm này

V SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG LÀ NHÂN TỐ QUYẾT ĐỊNH CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

Trong công tác tư tưởng, nhất là đối với yêu cầu của tình hình hiện nay, các cấp ủy Đảng cần quán triệt đường lối, quan điểm của Đảng, định hướng tốt việc hoạt động tư tưởng bao gồm cả công tác nghiên cứu lý luận và công tác tuyên truyền; phải phối hợp hoạt động giữa các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể

Cần đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tư tưởng

Cung cấp thông tin, xây dựng bầu không khí xã hội dân chủ, tự do tư tưởng, tạo điều kiện

về phương tiện vật chất, kỹ thuật cho công tác tư tưởng

VI CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG CỦA CHI BỘ HIỆN NAY

1/ Nhiệm vụ chung:

Phát triển lý luận gắn với tổng kết thực tiễn để tiếp tục làm rõ và hoàn chỉnh đường lối đổi mới Đây là nhiệm vụ hàng đầu, bảo đảm tính tiên phong và năng lực lãnh đạo chính trị của Đảng

Truyền bá lý luận, đường lối, nâng cao kiến thức chính trị xây dựng phương pháp tư duy khoa học, làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng thấm nhuần trong Đảng, giữ vị trí chi phối trong đời sống tinh thần của xã hội Tuyên truyền, cổ động mọi người thực hiện các nhiệm vụ, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Nội dung tuyên truyền, cổ động bao gồm: chính trị, kinh tế, pháp luật, văn hóa, quốc phòng, đối ngoại…

Giáo dục đạo đức, phẩm chất chính trị, nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên gương mẫu

Dự báo xu hướng phát triển của tình hình diễn biến tư tưởng và các vấn đề lý luận mới nảy sinh

2/ Nắm vững yêu cầu xây dựng Đảng về chính trị và tư tưởng trong điều kiện mới:

Nâng cao bản lĩnh chính trị, trí tuệ và năng lực lãnh đạo của Đảng Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, đẩy mạnh công tác lý luận, tiếp tục cụ thể hóa và phát triển các quan điểm, đường lối của các Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI đến nay, từng bước xác định rõ thêm con đường và giải pháp đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Xây dựng cho cán bộ, đảng viên niềm tin và ý chí kiên định lý tưởng cách mạng, kiên định con đường cách mạng xã hội chủ nghĩa

Xây dựng đạo đức cách mạng và lối sống lành mạnh của cán bộ, đảng viên trong điều kiện kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc tế, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu Chi bộ cần thực hiện nghiêm túc chế độ kiểm tra và quản lý đảng viên, khắc phục hiện tượng hữu khuynh; nêu gương cán bộ quản lý giỏi, gương mẫu, biết tổ chức quần chúng, bằng lao động sáng tạo của mình, biết tính toán và làm đúng pháp luật, thực hiện xóa đói giảm nghèo, làm giàu cho đất nước, cho bản thân

Theo đường lối đổi mới, chi bộ xem xét vấn đề đạo đức và lối sống của đảng viên theo yêu cầu làm giàu cho đất nước, làm giàu cho bản thân, thống nhất giữa lợi ích bộ phận và lợi ích toàn cục, giữa quyền công dân với tư cách đảng viên

Củng cố khối đoàn kết thống nhất trong Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân, mở rộng khối đoàn kết toàn dân, giữ vững kỷ cương, pháp luật Thấm nhuần quan điểm lấy đại nghĩa dân tộc làm điểm tương đồng Bảo đảm chi bộ thực sự là nơi giáo dục, rèn luyện, kiểm tra đảng viên, sinh hoạt dân chủ, khuyến khích tranh luận

Nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực tự cường, nắm bắt thời cơ, đẩy lùi nguy cơ, vượt qua thử thách, phấn đấu vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh

Tính kiên định chính trị, lòng trung thành với lý tưởng của Đảng, với lợi ích của nhân dân lao động, của dân tộc, là phẩm chất hàng đầu của đảng viên

3/ Chi bộ lãnh đạo công tác chính trị, tư tưởng trong đơn vị, ngành nghề, hoặc trên địa bàn dân cư:

Chi bộ nắm tâm trạng quần chúng, dự báo khả năng phát triển của tình hình kinh tế – xã hội và tình hình chính trị, tư tưởng; lãnh đạo việc quán triệt đường lối, chính sách đến các đối tượng khác nhau thông qua các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở

Chi bộ cần coi trọng thông tin và công tác tuyên truyền miệng đến tất cả các loại đối tượng quần chúng bằng những hình thức thích hợp

Câu hỏi ôn tập:

1/ Trình bày khái niệm, nhiệm vụ của công tác tư tưởng

2/ Trình bày những nguyên lý, nguyên tắc của công tác tư tưởng

3/ Trình bày nội dung công tác tư tưởng của chi bộ trong tình hình hiện nay

Bài 6 CÔNG TÁC LÝ LUẬN CỦA ĐẢNG

I PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN – TIỀN ĐỀ NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ TRÍ TUỆ, NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG

V.I.Lênin đã từng nói: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không có phong trào cách mạng”, “Chỉ có Đảng nào có lý luận tiền phong hướng dẫn mới có vai trò chiến sĩ tiên phong” (V.Lênin: Toàn tập, tập 6, Nhà xuất bản Tiến Bộ, Mátxcơva, 1975, tr 30,35)

Với tư cách là một lực lượng tiên tiến của giai cấp công nhân, lực lượng lãnh đạo toàn xã hội, Đảng phải thể hiện vai trò tiên phong của mình

Đảng lãnh đạo bằng đường lối, chủ trương, cương lĩnh, chiến lược, sách lược, cho nên nắm vững bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác- Lênin, nắm vững tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng sáng tạo vào thực tiễn, coi trọng tổng kết thực tiễn, khái quát thành lý luận là chức năng hàng đầu của Đảng

Vai trò tiên phong của Đảng thể hiện trước hết ở lý luận Có nền tảng lý luận khoa học, coi trọng tổng kết kinh nghiệm sẽ bảo đảm cho Đảng đề ra đường lối cách mạng đúng đắn, có bản lĩnh chính trị, độc lập sáng tạo trước những biến động trên thế giới và trong nước, tránh được khuynh hướng chủ quan, giáo điều

Trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, Đảng tuy đã tìm tòi sáng tạo, nhưng do trình độ lý luận còn lạc hậu nên trong quá trình chỉ đạo Đảng còn mắc khuyết điểm, sai lầm Vì vậy, Đảng phải thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, trước hết là về tư duy lý luận

II THỰC TRẠNG, TÍNH CẤP BÁCH PHẢI ĐỔI MỚI CÔNG TÁC LÝ LUẬN

Từ Đại hội VI (12.1986) đến nay, công tác lý luận của Đảng đã có những thành tựu nhất định Đó là, dần dần hình thành được những quan điểm đúng đắn về đổi mới, về thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; sinh hoạt chính trị – xã hội đã dân chủ hơn

Tuy vậy, chúng ta vẫn chưa thoát khỏi tình trạng lạc hậu Điều đó thể hiện ở chỗ: chưa đưa ra được lời giải đáp khoa học về chủ nghĩa xã hội, về thời đại, về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Tình trạng lý luận xa rời thực tiễn, chưa coi trọng tổng kết kinh nghiệm còn phổ biến

Nguyên nhân sâu xa về phía khách quan là: bản thân sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

là mới mẻ; hoàn cảnh đặc thù của nước ta – một nước sản xuất nhỏ, lạc hậu, nông nghiệp là chính tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, lại bị chiến tranh tàn phá…

Hiện nay, Đảng ta thực hiện đường lối mở cửa là đòi hỏi khách quan, nhưng nền kinh tế,

cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ quản lý đất nước còn nhiều yếu kém Lý luận về chủ nghĩa

xã hội ở nước ta còn nhiều lúng túng, thậm chí còn nhiều sai lầm khuyết điểm

* Nguyên nhân chủ yếu là:

Công tác lý luận chưa được đặt đúng vị trí, vai trò là cơ sở để đề ra đường lối, chính sách Chưa đề ra chương trình, nội dung nghiên cứu cho từng thời kỳ

Đầu tư cho lý luận còn thấp, về kinh phí, đào tạo bồi dưỡng, thông tin, cơ sở vật chất kỹ thuật…

III PHƯƠNG HƯỚNG, NHIỆM VỤ CHỦ YẾU CỦA CÔNG TÁC LÝ LUẬN

1/ Phương hướng:

Tổ chức tốt công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, nâng cao trình độ vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh nước ta, góp phần xây dựng chủ trương chính sách của Đảng, lý giải những vấn đề do cuộc sống đặt ra

Làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa xã hội ở nước ta, đặc biệt là thời kỳ quá

độ, vấn đề sở hữu, vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, con đường, hình thức, bước đi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước…

Nghiên cứu có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng vào việc xây dựng đường lối, chủ trương, giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh

Nghiên cứu những vấn đề thời đại, về kinh nghiệm thành công, không thành công của cách mạng xã hội chủ nghĩa, về cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, nghiên cứu những biểu hiện mới của chủ nghĩa tư bản

Phát triển các ngành kinh tế học, xã hội học, khoa học chính trị, khoa học quản lý

Điều tra một cách cơ bản điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế – xã hội của đất nước, khả năng quan hệ quốc tế…

Cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp luận cho các hoạt động trên mặt trận tư tưởng nhằm tăng cường hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa

Nắm bắt, dự báo, giải đáp những vấn đề mới xuất hiện trong nước và trên thế giới

IV NHỮNG NGUYÊN TẮC TIẾN HÀNH CÔNG TÁC NGHIÊN CỨU LÝ LUẬN

1/ Tiếp tục nghiên cứu, vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kinh nghiệm và sự phát triển lý luận của các nước vào thực tiễn cách mạng nước ta

Cần có quan điểm lịch sử cụ thể, sáng tạo trong việc vận dụng những luận điểm, những kết luận chính trị của các nhà kinh điển và các Đảng anh em

2/ Lý luận phải gắn liền với thực tiễn

Lý luận cách mạng không có mục đích tự thân, mà cốt nhằm thúc đẩy cách mạng tiến lên, nâng cao trình độ lý luận, tư tưởng của xã hội Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý, là nguồn cung cấp cứ liệu, kinh nghiệm cho hoạt động lý luận

3/ Phát hiện kịp thời, đấu tranh kiên quyết với những quan điểm lý luận không khoa học Quá trình hình thành và phát triển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã phải chống lại nhiều học

thuyết, quan điểm phản động từ phía kẻ thù, và ngay trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

4/ Xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa lý luận và chính trị, khoa học và đường lối Tránh

đồng nhất lý luận với chính trị, dẫn đến tình trạng lý luận ỷ lại, không phát triển Lý luận chỉ đơn thuần là thuyết minh cho đường lối chính trị Còn chính trị dễ rơi vào chủ quan duy ý chí Lý luận nếu tách rời chính trị, thoát ly những nhiệm vụ chính trị mà Đảng, chính phủ giải quyết sẽ rơi vào kinh viện, trừu tượng

V NHỮNG NHÂN TỐ BẢO ĐẢM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC LÝ LUẬN

1/ Cần có quan niệm đúng đắn, thống nhất về công tác lý luận đối với sự nghiệp xây dựng đất nước Không nên đề cao đến mức tuyệt đối hóa vai trò của lý luận Nhưng cũng không coi nhẹ lý luận, nếu coi nhẹ lý luận sẽ dễ dàng rơi vào chủ nghĩa kinh nghiệm

2/ Thực hiện dân chủ rộng rãi trong nghiên cứu thảo luận lý luận; tạo ra bầu không khí tự

6/ Cải tiến chế độ chính sách, đầu tư kinh phí thỏa đáng và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật cho các cơ quan làm công tác nghiên cứu và giáo dục lý luận

Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định việc không ngừng nâng cao chất lượng của công tác lý luận Công tác quản lý lý luận của Đảng, nhất là ở tầm vĩ mô, cần thường xuyên đổi mới nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng Đảng định hướng chiến lược phát triển lý luận, đội ngũ cán bộ, ban hành những chính sách lớn đối với khoa học và theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các chủ trương, nhiệm vụ đã giao, tạo điều kiện thuận lợi cho khoa học, lý luận phát triển