A ĐẶT VẤN ĐỀ I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và thể chất trí tuệ cho tr[.]
Trang 1nhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và thểchất trí tuệ cho trẻ em Nhằm hình thành cơ bản ban đầu cho sự phát triểnnhân cách con người xã hội chủ nghĩa.
Để đạt được mục tiêu trên nhà trường tiểu học đã coi trọng việc dạy đủ 9môn học trong đó môn Tiếng Việt là một trong 9 môn được coi trọng vàchiếm lượng thời gian nhiều nhất Môn Tiếng Việt bước đầu dạy cho HS nhậnbiết những tri thức cơ bản cần thiết bao gồm: Ngữ âm, chữ viết, từ vựng, ngữnghĩa, chính tả…Trên cơ sở đó rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ: nghe, nói,đọc, viết… Nhằm giúp HS sử dụng hiệu quả Tiếng Việt trong suy nghĩ vàgiao tiếp Ngoài ra nó còn góp phần bồi dưỡng cho các em những tình cảmchân chính lành mạnh… Đồng thời hình thành và phát triển ở các em nhữngphẩm chất tốt đẹp
Trong môn Tiếng Việt có rất nhiều phân môn như: Tập đọc, Luyện từ vàcâu, Tập làm văn, Kể chuyện, Chính tả… Mỗi phân môn có một vị trí vànhiệm vụ khác nhau Chúng đều hỗ trợ và thúc đẩy lẫn nhau
Tập làm văn là một phân môn có vị trí hết sức quan trọng đối với HS tiểuhọc Nó chính là kết quả của việc tiếp thu kiến thức của các phân môn: Tậpđọc, Luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện…… Mục tiêu của cả người dạy vàngười học là “ có cảm xúc” trong mỗi tiết học văn Người giáo viên giúp chocác em cảm nhận được cái hay cái đẹp trong các bài văn, bài thơ, cuộc sốngxung quanh và thể hiện “cái đẹp” đó bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh Song mộtthực tế mà chúng ta đều biết là hiện nay, trong các cấp học mà đặc biệt là bậcTiểu học, nhiều học sinh viết văn còn khô khan
Qua thực tế dạy môn Tập làm văn ở lớp 4, tôi nhận thấy bài viết của các
em hầu như chỉ diễn đạt nội dung Câu văn chỉ mang tính chất thông báo chứchưa giàu hình ảnh, giàu cảm xúc Đây là điều tất nhiên, vì ở lứa tuổi này vốnsống và vốn kiến thức của các em còn hạn hẹp Đứng trước thực tế đó, tôi rấtbăn khoăn và trăn trở: “Làm thế nào để giúp các em yêu thích môn văn? Đểgiúp các em có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của con người, của cảnh vật,thiên nhiên đất nước? Giúp các em có cơ hội bộc lộ cảm xúc của cá nhân, mởrộng tâm hồn và phát triển nhân cách cho các em?”
Trả lời câu hỏi này, ngay từ đầu năm học nhận nhiệm vụ chủ nhiệm lớp4A5 Tôi đã cố gắng dùng mọi khả năng và kinh nghiệm của mình để khơidậy những tiềm năng văn học đang ẩn dấu trong mỗi học sinh Trong khuôn
Trang 2khổ bài viết này, tôi mạnh dạn trình bày một vài kinh nghiệm “Một số biệnpháp nâng cao chất lượng dạy và học Tập làm văn cho học sinh lớp 4”.
II ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
1 Học sinh lớp 4A5
2 Chương trình phân môn Tập làm văn lớp 4
III THỜI GIAN THỰC HIỆN.
Năm học 2020 - 2021
IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
Để đạt được mục đích nghiên cứu, tôi xác định mình phải giải quyết cácnhiệm vụ sau:
1 Tìm hiểu cơ sở lý luận của giờ Tập làm văn
2 Tìm hiểu thực trạng của việc dạy phân môn Tập làm văn
3 Tổ chức dạy thực nghiệm
4 Một số giải pháp đề xuất để nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tậplàm văn
V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
1 Thu thập tài liệu, đọc sách và các tài liệu tham khảo
2 Điều tra khảo sát thực tế
3 Sử dụng các phương pháp khác: Phân tích ngôn ngữ, so sánh đối chiếu,thống kê và xử lý các số liệu thu được
Trang 3B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN.
Đổi mới việc dạy cũng thế, trong việc thừa kế cái cũ, cái vốn có đòi hỏiphải là một sự sáng tạo Với các phân môn khác của Tiếng Việt trong việc đổimới nội dung và phương pháp dạy học chỉ rõ quy trình các bước lên lớp rất cụthể rõ ràng Còn với phân môn Tập làm văn, các nhà nghiên cứu chỉ đưa raquy trình chung nhất cho mỗi loại bài, chủ yếu vẫn là sự sáng tạo của giáoviên khi lên lớp Còn việc học thì sao? Ngoài sách giáo khoa Tiếng Việt thìhiện nay có rất nhiều loại sách tham khảo cho học sinh, giúp cho học sinh cócái nhìn đa dang, phong phú hơn Song những cuốn sách tham khảo của phânmôn Tập làm văn lại thường đưa ra các bài văn mẫu hoàn chỉnh nên khi làmvăn các em thường dựa dẫm, ỉ lại vào bài mẫu, có khi còn sao chép y nguyênbài văn mẫu vào bài làm của mình Cách cảm, cách nghĩ của các em khôngphong phú mà còn đi theo lối mòn khuôn sáo, tẻ nhạt Từ những lý do kháchquan và chủ quan trên để khắc phục những hạn chế trong việc dạy Tập làmvăn ở Tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường, tôi
đã chọn nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và họcTập làm văn cho học sinh lớp 4”
II.THỰC TRẠNG LÀM VĂN CỦA HỌC SINH LỚP 4 HIỆN NAY.
Đầu năm học 2020 - 2021 tôi được nhà trường phân công dạy lớp 4A5.Qua quá trình giảng dạy và qua việc dự giờ, để học tập chuyên môn ở cácđồng nghiệp Tôi nhận thấy việc làm văn ở lớp 4 còn gặp một số khó khăn:
1 Về phía giáo viên
- GV dạy văn miêu tả thường có những biểu hiện phổ biến như sau : Chỉ cómột con đường duy nhất hình thành các hiểu biết về lý thuyết thể văn, các kĩnăng làm bài là qua phân tích các bài văn mẫu
- Chưa thực sự khai thác hết thế mạnh của các phương pháp dạy học tích cực
và những kĩ thuật dạy học mới vào bài dạy trong từng bài học
2 Về phía học sinh
- Do khả năng tư duy của học sinh Tiểu học còn dừng lại ở mức độ tư duy đơngiản trực quan nên việc làm văn của học sinh còn gặp nhiều khó khăn Chấtlượng cảm thụ văn học của học sinh chưa đồng đều dẫn đến chất lượng làmvăn chưa cao
- Miêu tả hời hợt chung chung Không có sắc thái riêng biệt nào của đối tượngđược miêu tả Vì thế bài văn ấy có thể gắn cho đối tượng miêu tả cùng loạinào cũng được Một bài văn như vậy đọc lên không có cảm xúc, nhợt nhạt,
Trang 4mờ mờ Nguyên nhân chủ yếu là vì các em không được quan sát hoặc khôngbiết hồi tưởng lại kinh nghiệm sống của mình, không biết cách quan sát nênkhông có được nhận xét gì cụ thể về đối tượng miêu tả.
- Vay mượn ý của người khác, thường là của một bài văn mẫu Nói cách kháchọc sinh thường dễ dàng thuộc một đoạn văn, bài văn mẫu Khi làm các embiến thành bài làm của mình không kể đề bài quy định như thế nào Với cáchlàm như vậy các em không cần biết đến đối tượng cần miêu tả, không quan sát
và không có cảm xúc gì về chúng Khi đọc bài văn của nhiều em cứ na nánhau
- Chính vì những khó khăn và hạn chế nêu trên nên chất lượng làm văn củahọc sinh lớp tôi chưa đạt kết quả như mong muốn
Qua khảo sát chất lượng làm văn của học sinh lớp tôi đầu năm học 2020– 2021, tôi đã thu được kết quả như sau với tổng số học sinh của lớp là 42 họcsinh:
Kết quả khảo sát đầu năm học 2020 - 2021
Khảo sát Sĩ số h/s Hoàn
thành tốt %
Hoànthành %
Chưahoànthành
III CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY TẬP LÀM VĂN CHO HỌC SINH
Để nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh lớp 4 đòi hỏi người giáoviên phải kiên trì và bền bỉ vì đây là một công việc rất khó khăn Tôi đã tiếnhành những biện pháp sau nhằm nâng cao chất lượng làm văn
1 Quan sát trực tiếp
Bảo đảm yêu cầu xác thực trực tiếp khi học và viết văn, tôi coi việc tổchức quan sát trực tiếp đối tượng viết văn là một nguyên tắc khi dạy học văn
Trang 5miêu tả Chỉ trên cơ sở có sự thu nhận trực tiếp, các nhận xét ấn tượng, cảmxúc chính của mình thì các em mới bắt tay vào làm bài Tôi thấy đây là điềuquan trong nhất khi dạy – học văn nhất là dạng văn miêu tả chủ yếu ở lớp 4.
Vì vậy bảo đảm giúp các em chuẩn bị quan sát tốt trước khi làm bài Đồngthời chú ý rèn luyện cho các em có được kĩ năng quan sát cần thiết Tuy vậy
có một điều cần lưu ý, trong khi hướng dẫn các em tập quan sát phải khéo léokhơi gợi để các em huy động vốn sống, khả năng tưởng tượng và cảm xúcgiúp cho việc quan sát được tốt hơn
Nếu yêu cầu quan sát trực tiếp, vậy có thể dùng bài mẫu khi dạy vănmiêu tả không? Tôi cũng vẫn dùng các bài văn mẫu khi dạy học văn miêu tả.Điều đáng quan tâm nhất là dùng bài mẫu vào lúc nào và như thế nào?
Nếu dùng bài mẫu cho HS thuộc lòng để sao chép lại hoặc lấy việc phântích bài mẫu rút ra lý thuyết, rút ra kĩ năng thì không nên Tôi muốn các hiểubiết và kĩ năng về văn miêu tả của các em tự hình thành và hình thành mộtcách tự giác Chủ yếu qua hoạt động thực hành Tôi coi các bài văn mẫu cóthể được dùng vào một khâu nào đó của quá trình giảng dạy như phân tích kếtcấu, phân tích cách diễn đạt vì câu văn có hình ảnh, cảm xúc ……nhưng tuyệtđối không buộc HS phải viết như mẫu
Khi yêu cầu HS cần được quan sát trực tiếp đồ vật, con vật hoặc cây,cảnh……cần được miêu tả trước khi làm bài Có người thắc mắc rằng: làmnhư vậy có hạn chế sức sáng tạo, trí tưởng tượng của các em không? Có viphạm nguyên tắc điển hình hóa hay không? Theo tôi nhận thấy rằng vốn sống,vốn hiểu biết của các em chưa nhiều, các em đang trong quá trình tìm hiểu thếgiới xung quanh Không quan sát trực tiếp các em lấy tư liệu đâu để miêu tả?Các em dựa vào đâu để tưởng tượng sáng tạo
2 Cung cấp các kiến thức văn học.
Từ ngữ là nhân tố cơ bản để xây dựng câu văn, đoạn văn, bài văn Nó cómột vị trí và ý nghĩa vô cùng quan trọng Hiểu, sử dụng đúng, sử dụng haymới có thể diễn đạt và diễn đạt tốt nội dung, ý kiến của mình.Vậy mà vốn từcủa các em rất ít Điều này khiến tôi suy nghĩ rất nhiều Những kiến thức lơ
mơ, thiếu vốn từ làm thế nào có thể viết văn hay được Bằng mọi cách phải
bổ sung vào vốn từ ít ỏi của các em bằng sự phong phú của tiếng Việt Cáchlàm nhanh nhất là thông qua môn Tập đọc Tôi cho các em nêu và tập giảinghĩa tất cả những từ ngữ mà các em chưa hiểu, sau đó tôi chốt lại một từ yêucầu các em ghi vào “ sổ từ”, tập đặt câu để hiểu chắc chắn, biến từ đó thực sự
là vốn từ của mình
Ví dụ:
Trang 6Ở bài Hoa học trò (Tiếng Việt lớp 4 tập 2 trang 43), tôi yêu cầu các em
sau giờ học phải bổ sung vào vốn từ của mình các từ ngữ, câu văn và hìnhảnh
- Những tán hoa lớn xòe ra như muôn ngàn con bướm thắm đậu khít nhau
- Lá xanh um, mát rượi, ngon lành như lá me non
- Hòa nhịp với mặt trời chói lọi
Bài Hoa sầu đâu (Tiếng Việt lớp 4 tập 2 trang 50)
- Từ: nở như cười, huyền diệu, ngây ngất…
Đặt câu: Những chùm hoa nở rộ như đang cười
Vậy qua môn Tập đọc học sinh tích lũy được “vốn liếng” từ không hềnhỏ Ngoài ra cuối mỗi tiết Tập đọc tôi thường cho học sinh tìm những câuvăn hay trong bài, những câu văn mang tính nghệ thuật cao để các em đưavào văn bản của mình
Ví dụ:
Đêm huyền diệu đã rủ hoa cà chua lặn theo vòng thời gian chuyển vần
(Quả cà chua) Hoàng hôn, áp phiên của phiên chợ thị trấn, người ngựa dập dìu chìmtrong sương núi tím nhạt
(Đường đi Sa Pa)
3 Luyện điền từ, chọn từ.
Cung cấp vốn từ và giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu, sử dụng các biện pháp và giải pháp nghệ thuật khi miêu tả là hết sức cần thiết Muốn một bài văn hay, có "hồn", có chất văn thì các em phải có vốn từ ngữ phong phú
và phải biết cách lựa chọn từ ngữ khi miêu tả cho phù hợp Chính vì vậy giáo viên cần chú ý cung cấp vốn từ cho các em khi dạy tập đọc, luyện từ và câu và
cả trong khi dạy các môn khác hay trong những buổi nói chuyện trong các tiết sinh hoạt Hướng dẫn các em lập sổ tay văn học theo các chủ đề, chủ điểm, khi có một từ hay, một câu văn hay các em ghi vào sổ tay theo từng chủ điểm
và khi làm văn có thể sử dụng một cách dễ dàng
Trong tiết hướng dẫn học luyện viết đoạn văn tôi thường xuyên cho các
em củng cố về từ ngữ qua dạng bài luyện từ, từ dễ, từ khó
* Điền từ để câu văn giàu hình ảnh:
- Cà chua ra quả (xum xuê, chi chít)
- Khi nở, cánh hoa mai xòe ra mịn màng (như lụa)
- Đôi mắt (long lanh như thuỷ tinh), lúc nào cũng (liến láu) nhìn quanh
Việc chọn từ điền vào câu văn, giáo viên nên để học sinh thoải mái,không ép hay áp đặt Sau mỗi lần để học sinh chọn điền tôi cũng để học sinhkhác bình luận, nhận xét xem câu nào hay hơn Các em học chưa tốt môn văn
có thể học hỏi được nhiều từ, câu của các bạn giỏi Bài tập này đa dạng, dễ
Trang 7cho ví dụ Giáo viên nên khuyến khích và động viên làm tốt Nếu với nhữngcâu quá khó giáo viên có thể gợi ý.
Với dạng bài này tôi cho các em luyện tập ở các tiết “Luyện tập xây dựngđoạn văn”, tiết “Hướng dẫn học” giúp các em lựa chọn các câu văn hay đểviết đoạn văn, vừa khiến cho các em thoải mái trong giờ học, vừa nhớ lâu
4 Dạy viết câu.
Trong việc dạy văn không thể chỉ chú ý đến dạy từ, mà phải dạy cho HSbiết suy nghĩ tìm tòi, từ những câu đơn bình thường, tiến hành cho các em biếtviết câu hay, câu dài bằng cách thêm thành phần phụ, các từ gợi cảm, từ sosánh, từ nhân hóa (phép tu từ hoặc thay thế các từ gần nghĩa) sao cho sát hợp
để cung cấp vốn từ ngữ cho các em khi làm các thể loại văn khác nhau Giáoviên cần tránh cho các em viết câu văn cộc lốc, không biết dùng biện pháp tu
từ, nhân hóa, so sánh… Đôi khi dạy cho các em biết sắp xếp lại những câuvăn thành một đoạn văn phù hợp, cũng rất cần thiết để các em thấy được thứ
tự, trình tự của bài văn theo thời gian, không gian hợp lý
Để viết và sắp xếp được những câu văn mang tính nghệ thuật trong kếtcấu, trước tiên học sinh cần nắm được câu trong dạng đơn giản nhất, đó lànhững dạng câu học sinh đã được học: Ai làm gì? Ai thế nào? Ai là gì? câukhiến, câu hỏi, câu cảm: Khi học về các kiểu câu học sinh hiểu tác dụng, cấutạo của kiểu câu đó, biết nhận ra nó trong đoạn văn và từ đó học sinh biết đặtcâu
Câu phải có hai bộ phận chính: Chủ ngữ và vị ngữ
- Chủ ngữ trả lời câu hỏi: Ai? Cái gì? Con gì? Vật gì?
- Vị ngữ trả lời câu hỏi: Làm gì? Như thế nào? Là gì?
Đi đôi với việc dạy lý thuyết tôi cho học sinh luyện viết câu, phân tích thậtnhiều, lấy ngay các từ học sinh tích luỹ được trong tiết Tập đọc để đặt câu
5 Dạy viết một vài dạng câu có kết cấu phức tạp.
Nếu một bài văn chỉ viết bằng một loại câu thì sẽ gây ra đơn điệu, khônghấp dẫn người đọc Bởi vậy, ta cần trang bị những kiến thức nâng cao về câucho những “mầm non văn học” Tuy nhiên ta không bắt buộc học sinh tiếpthu những gì quá phức tạp không phù hợp với tâm lí lứa tuổi Một số dạngcâu có thể dạy là:
Trang 8Trên sân trường, các bạn học sinh đang chơi đùa.
Học sinh rất dễ nhầm lẫn “Trên sân trường” là chủ ngữ nếu chưa tiếp xúcvới loại câu này Bởi vậy, tôi cho học sinh đặt câu hỏi:
+ Ai đang chơi đùa? (“các bạn học sinh” vậy “các bạn học sinh” là chủ ngữ).+ Các bạn học sinh làm gì? (“đang chơi đùa” vậy “đang chơi đùa” là vị ngữ)
Vậy “Trên sân trường” là bộ phận gì? học sinh sẽ rút ra đó là bộ phậnphụ nói rõ các bạn học sinh chơi ở đâu
Tương tự như vậy tôi hướng dẫn học sinh hiểu về trạng ngữ chỉ thờigian, nguyên nhân, mục đích, nơi chốn để học sinh có thể đặt câu:
Ví dụ: - Trong lớp, cô giáo đang giảng bài.
- Nhờ cô chỉ bảo tận tình, Dũng đã có nhiều tiến bộ trong học tập
- Tại Hoa đi học muộn, lớp đã không được nhất tuần
b Câu có nhiều chủ, vị.
Tôi hướng dẫn học sinh thay thế nhiều câu thành một câu
Ví dụ: Cánh hoa đỏ thắm, mịn như nhung.
Bằng cách làm này, bài văn sẽ không bị lặp lại từ và bớt đi sự cứngnhắc khô khan kể lể Học sinh viết câu văn hấp dẫn hơn
- Hùng, Dương, Lợi là những người bạn thân thiết
- Những bông hoa rực rỡ nghiêng mình đón ánh nắng
- Những chiếc gai nhọn, đứng nghiêm như ngững người lính gác
- Chiếc cặp tuy giản dị, mộc mạc nhưng rất tiện lợi
Sau khi được tập luyện nhiều, học sinh có thói quen kết hợp ý để diễnđạt Bài văn không rời rạc, khô khan bởi chỉ được viết từ các câu đơn
6 Dạy các biện pháp nghệ thuật.
Giáo viên cần tránh cho các em viết câu văn cộc lốc, không biết dùngbiện pháp tu từ, nhân hóa, so sánh… Muốn bài văn hay thì trong bài vănkhông thể thiếu tính nghệ thuật Học sinh lớp 4 kiến thức về lĩnh vực này cònhiểu lơ mơ, hời hợt Nếu giáo viên không dạy, học sinh khó mà nắm bắt được
Để đưa nghệ thuật vào trong văn có rất nhiều biện pháp Nhưng theo tôi, đốivới học sinh ở lứa tuổi này, hai biện pháp nghệ thuật phù hợp nhất là so sánh
Trang 9- Mùa xuân, lá bàng mới thay trông như những ngọn lửa xanh.
- Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ Hàng ngànbông hoa là hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi Hàng ngàn búp nõn là hàng ngànngọn nến trong xanh
- Mới dạo nào những cây ngô còn lấm tấm như mạ non
- Cánh hoa nhỏ như vảy cá, hao hao giống cánh sen con
- Những tán hoa lớn xòe ra như muôn ngàn con bướm thắm đậu khít nhau
- Với những cánh tay quều quào xoè rộng, nó như con quái vật già nua cau có
và khinh khỉnh giữa đám bạch dương tươi cười
- Dáng mọc của lộc rất lạ, thẳng đứng trên cành, như thể đêm qua có ai đó thảhàng vạn búp lá nhỏ xíu từ trên trời xanh biếc chi chít cành và xoay thànhnhững tán tròn quanh thân cây
- Sầu riêng thơm mùi thơm của mít chín quyện với hương bưởi, béo cái béocủa trứng gà, ngọt cái vị ngọt của mật ong già hạn
Với những câu văn này tôi sẽ giới thiệu để các em nắm chắc được biệnpháp so sánh bằng cách sau:
Ví dụ: Câu: Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ.
Hàng ngàn bông hoa là hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi Hàng ngàn búp nõn làhàng ngàn ngọn nến trong xanh
Tôi phân tích cách sử dụng biện pháp so sánh, tác giả lấy hình ảnh mộttháp đèn khổng lồ để so sánh với cây gạo
Để thấy được tính ưu việt của biện pháp nghệ thuật này tôi lấy một câukhác để mô tả cây gạo: “Cây gạo rất to, đứng sừng sững” Và tôi yêu cầu họcsinh nhận xét xem câu nào hay hơn Dĩ nhiên là câu thứ nhất, 100% học sinhđược hỏi đều trả lời như vậy “Hay hơn vì sao?” Các em trả lời: “Vì sử dụngbiện pháp nghệ thuật so sánh”
Việc này học sinh phải được luyện tập thường xuyên, vì nếu khôngluyện tập thì các kiến thức đó cũng mai một dần Sau đây là một vài dạng bàitập mà tôi đã xây dựng trong tiết “Luyện tập xây dựng đoạn văn”:
a Nhận xét những hình ảnh so sánh trong đoạn văn, câu văn.
So sánh như vậy giúp các em cảm nhận được điều gì mới mẻ của sự vật?
- Mặt trời xuống biển như hòn lửa
- Cá thu Biển Đông như đoàn thoi
- Quả trám đen tẻ chỉ to bằng nửa quả nhót to
- Bãi ngô quê em ngày càng xanh tốt Mới ngày nào những cây ngô cònlấm tấm như mạ non Thế mà ít lâu sau, ngô đã thành cây rung rung trước gió
Trang 10và ánh nắng……Trên ngọn, một thứ búp như kết bằng nhung và phấn vươnlên.
Dạng bài này không khó đối với học sinh nhưng không phải học sinhnào cũng cảm nhận được cái đẹp cái mới mẻ trong đoạn văn, đa phần các emchỉ nhận ra hình ảnh so sánh
b Điền từ thích hợp vào chỗ trống tạo thành câu văn có hình ảnh so sánh gợi tả.
- Đôi mắt to tròn lúng liếng …hai viên bi thủy tinh
- Những trái chuối cong cong… vầng trăng khuyết
- Nhìn từ xa, lũy tre… một bức tường thành bao quanh thôn xóm
Ở dạng bài này hướng dẫn các em chọn các từ sau để điền: như, giốngnhư, tựa, tựa như, tựa hồ, như là, giống hệt
c Tập so sánh.
Nâng cao hơn, tôi yêu cầu các em tìm hình ảnh so sánh và tự diễn đạtcâu Tôi đưa ra những sự vật ví dụ như:
- Hoa thược dược, hoa cẩm chướng, hoa loa kèn, hoa xoan
- Con đường, bãi cỏ, đồng lúa chín
- Tàu dừa, vầng trăng (tròn, khuyết), mặt hồ
Loại bài tập này khó hơn, nó đòi hỏi học sinh có trí tưởng tượng phongphú lẫn kĩ năng diễn đạt mới có thể chọn ra những câu văn hay.Bởi vậy, tôithường đưa ra những câu tham khảo khi học sinh đã trình bày hết ý kiến màvẫn chưa có được những câu văn có thể tích luỹ được để làm tư liệu Ví dụ:
- Hoa xoan bồng bềnh như một chùm mây tim tím ngủ quên trên cành
- Bãi cỏ như một tấm thảm khổng lồ xanh mơn mởn
d Hãy thêm vế câu để được hình ảnh so sánh thích hợp vào mỗi chỗ trống để mỗi dòng dưới trở thành câu văn có ý nghĩa mới mẻ, sinh động.
- Lá cọ tròn xoè ra nhiều phiến nhọn dài, trông xa như (bàn tay vẫy hoặc mộtmặt trời mới mọc)
- Hoa bỏng treo lủng lẳng từng chùm trên cây như (những chiếc đèn lồng nhỏxíu hoặc chùm quả)
Trang 11- Ngựa lao nhanh trên đường đua tựa như (những mũi tên bay trong gió hoặcnhững viên đạn rời khỏi lòng súng).
- Đôi cánh mẹ gà xoè ra như (hai mái nhà hoặc chiếc ô dù vững chãi) che chởcho các chú gà con
- Ánh mắt dịu hiền của mẹ là (ngọn lửa sưởi ấm cuộc đời con hoặc ngôi saodẫn
đường cho con đi lên phía trước)
- Nụ hồng trông giống hệt những (chiếc tháp) bé bé, xinh xinh
Với dạng bài này tôi giúp học sinh thường xuyên luyện tập chọn từ điềnthoải mái, không áp đặt Sau đó nhận xét tìm ra những từ ngữ hay nhất, khenhọc sinh chọn từ để cho học sinh hứng thú học văn
B Biện pháp nhân hóa.
Đây là biện pháp quen thuộc với các em Các em được tiếp xúc từ khicòn trong vòng tay bế bồng của mẹ qua những lời ru cái cò, cái ốc Rồi nhữngcâu chuyện cổ tích của bà, của cô giáo, các em đã được tiếp xúc với cả mộtthế giới phong phú của nghệ thuật nhân hoá Không cần phải dạy nhiều, ta chỉcần giới thiệu học sinh sẽ nhanh chóng nắm được ngay
Để học sinh thấy được sự ưu việt của biện pháp nghệ thuật này, tôi đãcho các em so sánh các cặp ví dụ cụ thể:
1 Sáng sớm mặt trời chiếu những tia nắng xuống làng quê
2 Sáng sớm ông mặt trời tỉnh giấc, vươn vai, vén màn rọi những tia nắngban mai xuống làng quê, cảnh vật thay đổi, tươi tỉnh hẳn
1 Những con gà chạy lung tung khắp nơi
2 Những bé gà hiếu động tung tăng chạy khắp nơi
Sau khi các em nắm bắt được tác dụng của biện pháp này, tôi giới thiệucho các em cách nhân hoá sự vật