Lợi ích kinh tế là gì các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu trong nền kinh tế thị trường ở việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN *** BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHỊNH TRỊ MÁC LÊNIN ĐỀ TÀI LỢI ÍCH KINH TẾ LÀ GÌ?CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ CHỦ YẾU TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM? Họ và tên SV N[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHỊNH TRỊ MÁC - LÊNIN

ĐỀ TÀI:

LỢI ÍCH KINH TẾ LÀ GÌ?CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ CHỦ YẾU

TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM?

.

HÀ NỘI, NĂM 2019

Mục Lục

I.Đặt vấn đề 3

II Nội dung 4

1 Lợi ích kinh tế và vai trò lợi ích kinh tế 4

2 Quan hệ lợi ích kinh tế 6

3.Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường 8

III Kết luận 11

Tài liệu tham khảo 12

I Đặt vấn đề

Lợi ích là một trong những động lực hoạt động của con người và của sự biến đổi xã hội Lợi ích thu được khi con người được thỏa mãn nhu cầu về vật chất và tinh thần của mình Lợi ích là một trong những vấn đề căn bản, có ý nghĩa quyết định bản chất các mối quan

hệ trong xã hội Khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người, lợi ích vật chất thu được gọi là lợi ích kinh tế Trong quá trình tồn tại và phát triển xã hội, sự tác động lẫn nhau giữa các chủ thể lợi ích nhằm thỏa mãn nhu cầu sẽ hình thành quan hệ lợi ích Mối quan hệ lợi ích kinh tế tạo nên những vai trò quyết định thúc đẩy hoạt động của con người và sự vận động của xã hội theo những chiều hướng khác nhau

Ở nước ta, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò làm động lực của lợi ích đối với sự tiến bộ

xã hội của lợi ích kinh tế Việt Nam trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng

xã hội chủ nghĩa, trong điều kiện đó nhiều loại hình doanh nghiệp , nhiều loại hình kinh

tế cùng tồn tại, cùng tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh Để tồn tại trong cơ chế mới với sự cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi hoạt động kinh doanh nói chung, thì lợi ích kinh tế của các doanh nghiệp nói riêng và lợi ích của toàn xã hội nói chung luôn được quan tâm hàng đầu

Nhận thức được tầm quan trọng của lợi ích kinh tế, em xin phép chọn đề tài: “Lợi ích

kinh tế là gì? Các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam?” để làm bài tập lớn Do trình độ hiểu biết còn hạn chế nên bài làm của em không

thể tránh khỏi những sai phạm, thiếu xót Em rất mong nhận được nhận xét, góp ý của thầy để bài làm của em được hoàn chỉnh hơn Em xin chân thành cảm ơn!

II Nội dung

1 Lợi ích kinh tế và vai trò của lợi ích kinh tế

1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

Về bản chất, lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ khách quan của các chủ thể khi tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội và do hệ thống quan hệ sản xuất quyết định Con người và xã hội muốn tồn tại và phát triển thì nhu cầu của họ phải được đáp ứng Lợi ích và nhu cầu có mối quan hệ mật thiết với nhau Lợi ích bắt nguồn từ nhu cầu, đáp ứng nhu cầu; nhu cầu làm nảy sinh lợi ích

Các thành viên trong xã hội xác lập các quan hệ kinh tế với nhau, trong quan hệ đó hàm chứa những lợi ích kinh tế Các quan hệ xã hội luôn mang tính lịch sử, do vậy, lợi ích kinh tế trong mỗi giai đoạn cũng phản ánh bản chất xã hội của giai đoạn lịch sử đó Về biểu hiện, gắn với các chủ thể kinh tế khác nhau là những lợi ích tương ứng Dưới góc độ khái quát nhất, lợi ích kinh tế được phân chia thành: Lợi ích kinh tế cá nhân, lợi ích kinh

tế tập thể và lợi ích kinh tế xã hội Dưới góc độ các thành phần kinh tế, lợi ích kinh tế luôn tương ứng với các thành phần kinh tế Dưới góc độ các khâu của quá trình tái sản xuất xã hội, có lợi ích kinh tế của người sản xuất, người phân phối, người trao đổi và người tiêu dùng Khi đề cập tới phạm trù lợi ích kinh tế phải làm rõ lợi ích đó được xác lập trong quan hệ nào và vai trò của các chủ thể trong quan hệ đó biểu hiện như thế nào Trong nền kinh tế thị trường, ở đâu có hoạt động sản xuất kinh doanh, ở đó có quan hệ lợi ích và lợi ích kinh tế

1.2 Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thể kinh tế - xã hội

Trong hệ thống lợi ích của con người nói chung bao gồm lợi ích kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa - xã hội, thì lợi ích kinh tế giữ vai trò quyết định nhất, chi phối các lợi ích khác Nó gắn liền với nhu cầu vật chất, nhằm đáp ứng nhu cầu vật chất - là nhu cầu đầu tiên, cơ bản nhất cho sự tồn tại và phát triển của con người, của xã hội Đồng thời, khi lợi ích kinh tế được thực hiện thì nó cũng tạo cơ sở, tiền đề để thực hiện các lợi ích khác

Đời sống vật chất của xã hội được phồn thịnh, thì đời sống tinh thần cũng mới được nâng cao Chính vì vậy, lợi ích kinh tế giữ vai trò quan trọng nhất, quyết định nhất, là cơ sở, là nền tảng cho sự tồn tại và phát triển của mỗi con người nói riêng, cũng như xã hội nói chung

a) Lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các hoạt động kinh tế và của sự phát triển xã hội.

Con người tiến hành các hoạt động kinh tế trước hết là để thỏa mãn các nhu cầu vật chất, nâng cao phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất của mình Trong nền kinh tế thị trường, phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất tùy thuộc vào mức thu nhập Do đó, mức thu nhập càng cao, phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất càng tốt Vì vậy, mọi chủ thể kinh tế đều phải hành động để nâng cao thu nhập của mình Thực hiện lợi ích kinh tế vừa là cơ sở bảo đẩm cho sự ổn định và phát triển xã hội, vừa là biểu hiện của sự phát triển

Về kinh tế, tất cả các chủ thể kinh tế đều hành động trước hết vì lợi ích chính đáng của mình Lợi ích này phải luôn đảm bảo sự liên kết với các chủ thể khác trong xã hội Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất trước hết phụ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hóa và dịch vụ mà xã hội có được Tất cả những nhân tố đó là sản phẩm của nền kinh tế, phụ thuộc vào quy mô và trình độ phát triển của nền kinh tế Các chủ thể kinh tế đã đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế khi theo đuổi lợi ích chính đáng của mình Điều này có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, của nền kinh tế

và nâng cao đời sống nhân dân

b) Lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác

Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vạt chất còn phụ thuộc địa vị con người trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội Để thực hiện được lợi ích của mình, các chủ thể kinh tế phải đấu tranh với nhau để thực hiện quyền làm chủ đối với tư liệu sản xuất Đây

là cội nguồn sâu xa của các cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong lịch sử - một nguồn

động lực quan trọng của tiến bộ xã hội Mọi cuộc vận động của lịch sử, dù dưới hình thức nào cũng đều xoay quanh vấn đề lợi ích, mà trước hết là lợi ích kinh tế

Nếu lợi ích kinh tế được đáp ứng nó sẽ thúc đẩy tính tích cực, sức sáng tạo, sự nhiệt tình, hăng hái của người lao động trong sản xuất, làm cho năng suất lao động tăng lên Nếu lợi ích không được đáp ứng, hoặc được đáp ứng không đầy đủ, nhất là khi bị cắt xén thì sẽ hạn chế rất nhiều, thậm chí triệt tiêu động lực của người lao động trong sản xuất, làm cho năng suất lao động giảm, nền sản xuất xã hội có thể bị đình đốn Phát huy được tính tích cực của người lao động cũng có nghĩa là tạo ra sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình

độ phát triển của lực lượng sản xuất

Lợi ích kinh tế được thực hiện sẽ tạo điều kiện vật chất cho sự hình thành và thực hiện lợi ích chính trị, lợi ích xã hội, lợi ích văn hóa của các chủ thể xã hội Lợi ích kinh tế mang tính khách quan, là động lực mạnh mẽ để phát triển kinh tế - xã hội Chỉ khi có sự đồng thuận, thống nhất giữa các lợi ích kinh tế thì lợi ích kinh tế mới thực hiện được vai trò của mình Ngược lại, việc theo đuổi những lợi ích kinh tế không chính đáng, không hợp

lý, không hợp pháp sẽ trở thành trở ngại cho sự phát triển kinh tế - xã hội

2 Quan hệ lợi ích kinh tế

2.1 Khái niệm về quan hệ lợi ích kinh tế

Quan hệ lợi ích kinh tế là sự thiết lập những tương tác giữa con người với con người, giữa các cộng đồng người, giữa các tổ chức kinh tế, giữa các bộ phận hợp thành nền kinh

tế, giữa con người với tổ chức kinh tế, giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới nhằm mục tiêu xác lập các lợi ích kinh tế trong mối liên hệ với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và kiên trúc thượng tầng tương ứng của một giai đoạn phát triển xã hội nhất định

Quan hệ lợi ích kinh tế có biểu hiện hết sức phong phú: Theo chiều dọc, giữa một tổ chức kinh tế với một cá nhân trong tổ chức kinh tế đó; theo chiều ngang giữa các chủ thể, các

cộng động người, giữa các tổ chức, các bộ phận hợp thành nền kinh tế khác nhau Trong điều kiện hội nhập ngày nay, quan hệ lợi ích kinh tế còn phải xem xét tới quan hệ giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới

2.2 Sự thống nhất và mẫu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế

Dù cách phân chia có thể khác nhau nhưng các lợi ích kinh tế bao giờ cũng có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau: vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với nhau Mặt thống nhất thể hiện ở chỗ: chúng cùng đồng thời tồn tại trong một hệ thống, trong đó lợi ích kinh tế này là cơ

sở, là tiền đề cho lợi ích kinh tế khác Chẳng hạn, có lợi ích kinh tế của người sản xuất, thì mới có lợi ích kinh tế của người trao đổi, người tiêu dùng và ngược lại Mặt mâu thuẫn biểu hiện ở sự tách biệt nhất định giữa các lợi ích đó dẫn đến xu hướng lấn át của lợi ích kinh tế này đối với lợi ích kinh tế khác Do đó, nó có thể gây nên những xung đột nhất định, ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động kinh tế - xã hội Trong các xã hội có đối kháng giai cấp, thì các lợi ích kinh tế cũng mang tính đối kháng, do đó, nó dẫn đến những cuộc đấu tranh không khoan nhượng giữa các giai cấp Trong thực tế, lợi ích kinh tế thường được biểu hiện ở các hình thức thu nhập như: tiền lương, tiền công, lợi nhuận, lợi tức, địa tô, thuế, phí, lệ phí

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

a) Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Nhân tố đầu tiên ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế của các chủ thể là lực lượng sản xuất Là phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất của con người, lợi ích kinh tế phụ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hóa và dịch vụ, điều này phụ thuộc vào trình độ phát triển lực lượng sản xuất Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất tỉ lệ thuận với việc đáp ứng lợi ích kinh tế của các chủ thể Do đó, phát triển lực lượng sản xuất trở thành nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các quốc gia

b) Địa vị của chủ thể trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội

Quan hệ sản xuất quyết định vị trí, vai trò của mỗi chủ thể trong quá trình tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội Do đó, lợi ích kinh tế là sản phẩm của những quan hệ sản xuất

và trao đổi, là hình thức tồn tại và biểu hiện của các quan hệ sản xuất và trao đổi trong nền kinh tế thị trường

c) Chính sách phân phối thu nhập của Nhà nước

Chính sách phân phối thu nhập của Nhà nước làm thay đổi mức thu nhập và tương quan thu nhập của các chủ thể kinh tế Khi mức thu nhập và tương quan thu nhập thay đổi, phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất cũng thay đổi, lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích giữa các chủ thể cũng thay đổi

d) Hội nhập kinh tế quốc tế

Khi mở cửa hội nhập, các quốc gia có thể gia tăng lợi ích kinh tế từ thương mại quốc tế

và đầu tư quốc tế Đất nước có thể phát triển nhanh hơn nhưng cũng đối mặt với những rủi ro, thách thức, khó khăn Điều đó có nghĩa là hội nhập kinh tế quốc tế sé tác động mạnh mẽ và nhiều chiều đến lợi ích kinh tế của các chủ thể

3 Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường

3.1 Quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động

Lợi ích kinh tế của người sử dụng lao động thể hiện tập trung ở lợi nhuận thu được trong kinh doanh Lợi ích kinh tế của người lao động thế hiện tập trung ở thu nhập nhận được

từ việc bán sức lao động cho người sử dụng lao động Lợi ích kinh tế của người lao động

và người sử dụng lao động có quan hệ chặt chẽ, vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với nhau

Để bảo vệ lợi ích kinh tế của mình, người lao động và người sử dụng lao động đã thành

lập các tổ chức riêng Trong xã hội hiện đại, đấu tranh giữa các bên cần phải tuân thủ quy định của pháp luật

3.2 Quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động

Những người sử dụng lao động có quan hệ lợi ích kinh tế chặt chẽ với nhau Trong cơ chế thị trường, những người sử dụng lao động vừa là đối tác, vừa là đối thủ của nhau, từ

đó tạo ra sự thống nhất và mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa họ Những người sử dụng lao động không chỉ cạnh tranh trong cùng ngành, mà còn cạnh tranh giữa các ngành khác nhau Sự thống nhất về lợi ích kinh tế làm cho những người sử dụng lao động liên kết chặt chẽ với nhau, hỗ trợ lẫn nhau, trở thành đội ngũ doanh nhân Trong cơ chế thị trường, đội ngũ này đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội

3.3 Quan hệ lợi ích giữa những người lao động

Trong nền kinh tế thị trường, người lao động cần phải có quan hệ với nhau Để hạn chế mâu thuẫn lợi ích kinh tế trong nội bộ, đặc trưng với những người sử dụng lao động, những người lao động đã thành lập tổ chức riêng Sự đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa những người lao động trong giải quyết các mối quan hệ là rất cần thiết nhưng phải dựa trên các quy định của pháp luật

3.4 Quan hệ lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội

Tất cả những gì thúc đẩy con người hành động đều gắn liền với nhu cầu và lợi ích của họ Điểm khác nhau chỉ là ở chỗ có hành vi chịu sự chi phối của lợi ích vật chất, có hành vi

bị chi phối bởi lợi ích tinh thần, có hành vi chịu sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân, có hành

vi chịu sự thúc đẩy của lợi ích tập thể, xã hội

Sự tồn tại và phát triển của cộng đồng, xã hội quyết định sự tồn tại, phát triển của cá nhân nên lợi ích xã hội đóng vai trò định hướng cho lợi ích cá nhân và các hoạt động thực hiện

thống nhất trong hoạt động của các chủ thể khác nhau trong xã hội Các cá nhân, tổ chức hoạt động cùng ngành, cùng lĩnh vực, liên kết với nhau trong hành động để thực hiện tốt hơn lợi ích riêng của họ hình thành nên “ lợi ích nhóm” Các cá nhân, tổ chức hoạt động trong các ngành, lĩnh vực khác nhau nhưng có mối liên hệ với nhau, liên hệ với nhau trong hành động để thực hiện tốt hơn lợi ích riêng hình thành nên “nhóm lợi ích”

“Lợi ích nhóm” và “nhóm lợi ích” nếu phù hợp với lợi ích quốc gia, không gây tổn hại đến các lợi ích khác cần được tôn trọng, bảo vệ và tạo điều kiện vì đất nước có đọng lực phát triển; ngược lại, khi chúng mâu thuẫn với lợi ích quốc gia, làm tổn hại đến lợi ích khác thì phải ngăn chặn Để bảo đảm sự thống nhất giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, việc chống “ lợi ích nhóm” và “ nhóm lợi ích” tiêu cực phải được thực hiện quyết liệt, thường xuyên

3.5 Phương thức thực hiện lợi ích kinh tế trong các quan hệ lợi ích chủ yếu

Có hai phương thức cơ bản: Thực hiện lợi ích kinh tế theo nguyên tắc thị trường và thực hiện lợi ích kinh tế theo chính sách của Nhà nước và vai trò của các tổ chức xã hội Thực hiện theo nguyên tắc thị trường là phương thức phổ biến trong mọi nền kinh tế thị trường, bao gồm cả kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Các quan hệ lợi ích, các chủ thể lợi ích kinh tế mặc dù đa dạng, song khi thực hiên lợi ích kinh tế nếu chỉ căn cứ theo nguyên tắc thị trường, tất yếu sẽ dẫn đến những hạn chế về mặt xã hội Do

đó, để khắc phục những hạn chế của phương thức thực hiện theo nguyên tắc thị trường, phương thức thực hiện lợi ích kinh tế theo chính sách Nhà nước và vai trò của các tổ chức

xã hội cần được chú ý nhằm tạo sự bình đẳng và thúc đẩy tiến bộ xã hội

III Kết luận