Chuyên đề thực tập các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu trong nền kinh tế thị trường ở việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN *** BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ ĐỀ TÀI Lợi ích kinh tế là gì? Các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam? Họ và tên SV Lê Anh Tuấ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI: Lợi ích kinh tế là gì? Các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu

trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam?

Họ và tên SV: Lê Anh Tuấn Lớp tín chỉ: Kế toán CTTT

Mã SV: 11195583 GVHD: PGS.TS TRẦN VIỆT TIẾN

Lời mở đầu

Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của lợi ích kinh tế trong chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, chính sách đề ra: Công nghiệp hóa và hiện đại hóa để đưa nước ta nhanh chóng trở thành một nước có nền kinh tế phát triển ngay trong thập kỉ đầu của thế kỉ XXI Nền kinh tế nước ta đã chuyển đổi dần dần từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết quản lí của Nhà nước

Khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, xây dựng nền công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì vấn đề nổi lên không chỉ ở nước ta mà ở cả các nước đang phát triển là tình trạng cơ sở hạ tầng kém, thiếu kinh nghiệm, trình độ đội ngũ cán bộ công nhân viên chưa cao Vì thế, cùng một lúc chúng ta phải bắt tay vào giải quyết nhiều vấn đề cấp bách thì mới đáp ứng kịp thời những yêu cầu đặt ra Đặc biệt vấn

đề về lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề kinh tế lớn của nhà nước mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã đề ra cho giai đoạn phát triển kinh tế của nước ta hiện nay

Đối với Việt Nam, công cuộc đổi mới đất nước trong 15 năm qua đã đạt được những thành tựu to lớn Nền kinh tế Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ nhanh, đời sống của nhân dân từng bước được cải thiện Tuy nhiên, bên cạnh những thành công về mặt kinh tế, công cuộc đổi mới đang đặt ra cho Việt Nam nhiều vấn đề xã hội đáng quan tâm Điều đó liên quan đến mặt trái của cơ chế thị trường và sự tác động tiêu cực của nó đến các lĩnh vực trong đời sống xã hội của nhân dân

Với những lí do trên, tôi đã chọn đề tài: “ Lợi ích kinh tế là gì? Các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam? ” Qua đó, tôi mong muốn có thể đóng góp một phần công sức nhỏ để tìm ra và khắc phục những thực trạng, những vấn đề trung tâm cần giải quyết của nền kinh tế thị trường Việt Nam hiện nay, từ đó góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ngày một lớn mạnh

Chương I: Lí luận chung về lợi ích kinh tế

1 Bản chất và đặc trưng cơ bản của lợi ích kinh tế

1.1: Khái niệm lợi ích kinh tế

Lợi ích là gì? Theo C.Mác thì phạm trù lợi ích, ích lợi được sử dụng như là

cùng nghĩa và có thể thay thế nhau Lợi ích không phải là cái gì trừu tượng và có tính chất chủ quan, mà cơ sở của lợi ích là nhu cầu khách quan của con người Hoạt động của con người nói chung bao giờ cũng nhằm thỏa mãn những nhu cầu nhất định như

ăn mặc, đi lại, vui chơi, giải trí và cả học tập Mỗi một con người hay xã hội muốn tồn tại và phát triển thì nhu cầu của họ phải được đáp ứng Lợi ích và nhu cầu có mối quan hệ mật thiết với nhau

Con người luôn có những nhu cầu nhất định trong cuộc sống và để thỏa mãn những nhu cầu đó, con người phải tiến hành lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất Thông qua đó, con người thu về được lợi ích như là tiền lương, tiền thưởng, lợi nhuận và dùng nó để thỏa mãn những nhu cầu bản thân Việc thỏa mãn các nhu cầu kinh tế gọi là lợi ích kinh tế

Lợi ích kinh tế là một phạm trù kinh tế khách quan, nó xuất hiện trong những điều kiện tồn tại là mối quan hệ xã hội nhằm thực hiện nhu cầu kinh tế của các chủ thể kinh tế Những nhu cầu kinh tế của con người khi nó được xác định về mặt xã hội thì nó trở thành cơ sở, nội dung của lợi ích kinh tế

Lợi ích kinh tế là hình thức biểu hiện của quan hệ sản xuất, nó được quy định một cách khách quan bởi phương thức sản xuất, bởi hệ thống quan hệ sản

xuất,trước hết là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất Ph.Ănghen viết: “Những quan

hệ kinh tế của một xã hội nhất định nào đó biểu hiện trước hết dưới hình thức lợi ích” Ví dụ tư tưởng “phải giải phóng dân tộc, giành độc lập” sẽ chẳng có ý nghĩa gì

nếu ta không gắn liền nó với việc đem lại đời sống ấm no cho mọi người

1.2: Vai trò của lợi ích kinh tế

Lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề sống còn của sản xuất và đời sống Chính những lợi ích kinh tế đã gắn bó con người với cộng đồng của mình và tạo ra những kích thích, thôi thúc, khát vọng và sự say mê trong hoạt động sản xuất - kinh doanh cho người lao động Lợi ích kinh tế được nhận thức và thực hiên đúng thì nó

sẽ là động lực kinh tế thúc đẩy con người hành động Do đó, lợi ích kinh tế thể hiện như là một trong những động lực cơ bản của sự tiến bộ xã hội nói chung, phát triển sản xuất - kinh doanh nói riêng

Lợi ích kinh tế còn có vai trò quan trọng trong việc củng cố, duy trì các mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể sản xuất Một khi con người (chủ thể) tham gia vào các hoạt động kinh tế đều nhằm đạt tới các lợi ích kinh tế tương xứng với kết quả sản xuất kinh doanh thì mới đảm bảo nâng cao tính ổn định và sự phát triển của chủ thể lợi ích Ngược lại, khi không mang lại lợi ích hoặc lợi ích không được đầy đủ thì sẽ làm cho các mối quan hệ đó xuống cấp Nếu tình trạng đó kéo dài thì sớm muộn sẽ dẫn đến tiêu cực trong hoạt động sản xuất và kinh doanh

Lợi ích kinh tế của cá nhân người lao động là động lực trực tiếp đối với sự hoạt động của từng con người nói riêng và của cả xã hội nói chung

Trong giai đoạn lịch sử hiện nay của đất nước, các lợi ích kinh tế, lợi ích trước mắt của các cá nhân đang là cấp bách nhất, vì thế, nó cũng đang đóng vai trò quan trọng hơn cả trong việc thúc đẩy các chủ đề hoạt động và qua đó gây nên sự vận động, phát triển của xã hội Vì vậy, hiện nay chúng ta phải chủ trương tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích cá nhân, các gia đình cũng như các nhóm xã hội thực hiện các lợi ích trên đây là đúng đắn, là phản ánh đúng sự khách quan của thực tiễn cuộc sống Thông qua các chủ trương ấy, chúng ta nhằm vào mục đích đưa xã hội thoát khỏi khủng hoảng và từng bước phát triển đời sống kinh tế xã hội

2 Các cơ cấu lợi ích kinh tế trong các thành phần kinh tế

ở nước ta

Hiện nay ở xã hội nước ta đã và đang tồn tại nhiều thành phần kinh tế với sự

đa dạng các hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất và đa dạng ở các hình thức tổ chức sản xuất – kinh doanh Nước ta đang sở hữu 6 thành phần kinh tế, đó là:

+ Kinh tế tập thể: Hiện này, các loại hình hợp tác kiểu mới ra đời một cách

khách quan do yêu cầu của đời sống và sản xuất xã hội Loại hình hợp tác này hình thành trên cơ sở các thành viên tự nguyện tham gia và đóng góp cổ phần trên nguyên tắc cùng có lợi, lời ăn lỗ chịu Trong công nghiệp, thương nghiệp và dịch vụ

nó mang tên ”công ty” Các quan hệ kinh tế trước đây của các hợp tác xã gắn liền với nhà nước, còn các quan hệ kinh tế của các công ty hiện nay hoạt động gắn liền với cơ chế thị trường

Kinh tế hợp tác hiện nay giữa các công ty là hình thức liên kết tự nguyện của những người lao động, người sản xuất nhỏ dưới các hình thức đa dạng và được Đảng

và nhà nước ta coi là một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, cùng với kinh tế nhà nước dần trở thành nền tảng của nền kinh tế Nhà nước khuyến khích phát triển mọi hình thức kinh tế hợp tác, có các chính sách ưu đãi, hỗ trợ HTX về đất đai, thuế tín dụng, đầu tư, xuất nhập khẩu, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ… Trong điều kiện vừa được nhận sự ưu đãi, hỗ trợ từ nhà nước, vừa được hoàn toàn độc lập tự chủ trong sản xuất kinh doanh, kinh tế tập thể hiện nay vận động theo xu hướng khác nhau, vừa bị quy định bởi cơ chế thị trường, vừa phụ thuộc vào xu hướng chung của các thành viên tham gia hợp tác

Đối với kinh tế tập thể, nhà nước với các chức năng của mình, nhất là chức năng hành pháp và kinh tế , thông qua các luật doanh nghiệp, đầu tư…, các chính sách thuế, chính sách bảo trợ sản xuất, các dịch vụ kỹ thuật, cung ứng vật tư, tiêu dùng sản phẩm và ngân hàng, tín dụng…, trong những chừng mực nhất định, những phạm vi và quy mô nhất định có thể định hướng điều chỉnh sự vận động và phát triển của kinh tế tập thể theo định hướng xã hội chủ nghĩa Chắc chắn rằng trong tương lai

thành phần kinh tế tập thể sẽ cùng với thành phần kinh tế nhà nước trở thành nền tảng của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta chủ trương

+ Kinh tế tư bản nhà nước: Đó là thành phần kinh tế mới xuất hiện từ khi ta

thực hiện công cuộc đổi mới đất nước Có thể kể 2 loại hình chủ yếu của kinh tế hỗn hợp giữa nhà nước và tư nhân này là: liên doanh và hợp doanh, giữa nhà nước và tư bản nước ngoài; và liên doanh, hợp doanh, hỗn hợp, giữa nhà nước và doanh nghiệp trong nước và tư bản nước ngoài

Hiện nay, 70-75% các dự án liên doanh Việt Nam với các nhà tư bản nước ngoài đều có quy mô trên dưới 7 triệu USD Điều đó chứng tỏ ta chưa có các dự án tầm cỡ đầu tư vào các ngành công nghiệp nặng và kinh tế mũi nhọn Thu hút các nhà đầu tư giai đoạn hiện nay phần nhiều là điện tử, sản xuất hàng tiêu dùng, dịch vụ, du lịch, khách sạn và ngân hàng

Trong những năm vừa qua, các nhà đầu tư vào Việt Nam gặp không ít khó khăn nhất là thủ tục hành chính môi trường đầu tư Vì vậy, muốn thu hút các dự án lớn cần trước hết làm trong sạch môi trường đầu tư cũng như ban hành và thực thi pháp luật nghiêm minh, đồng bộ và bình đẳng

Ngoài ra còn có:

+ Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

+ Kinh tế nhà nước

+ Kinh tế cá thể, tiểu chủ

+ Kinh tế tư bản tư nhân

Trong các cơ cấu lợi ích kinh tế ấy, thì lợi ích kinh tế nhà nước (xã hội) giữ vai trò "hàng đầu" và là cơ sở để thực hiện các lợi ích khác, còn lợi ích kinh tế của người lao động là quan trọng, nó thể hiện động lực trực tiếp thúc đẩy người lao động

Trong nền kinh tế thị trường, mỗi cá nhân, doanh nghiệp chỉ hành động khi họ thấy được lợi ích kinh tế của mình mà không cần thuyết phục hoặc cưỡng bức Song,

vì có nhiều lợi ích kinh tế khác nhau và vì lợi ích riêng của mỗi cá nhân, vì lợi ích cục

bộ, trước mắt có thể làm tổn hại đến lợi ích chung của cộng đồng (tập thể và xã hội)

Do đó, nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam với tư cách là người tổ chức cán bộ quản

lý và điều hành nền kinh tế phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa các lợi ích kinh tế và hướng chúng vào một quỹ đạo chung, tạo động lực lâu bền, mạnh mẽ và vững chắc cho sự phát triển

Giải quyết mối quan hệ giữa các lợi ích kinh tế là một vấn đề khá phức tạp và giữ vị trí quan trọng trong việc nghiên cứu nguồn gốc, động lực phát triển xã hội nói chung, phát triển kinh tế thị trường nói riêng Quá trình giải quyết mối quan hệ giữa các lợi ích kinh tế là tạo ra các điều kiện trong đó việc thực hiện các lợi ích sao cho cùng một hướng và đảm bảo tính hàng đầu của lợi ích xã hội, cái có lợi đối với xã hội thì phải có lợi ích đối với tập thể, cá nhân và mỗi doanh nghiệp Đó là nguyên tắc của

sự kết hợp kinh tế trong nền kinh tế thị trường

Ở nước ta hiện nay, sự kết hợp các lợi ích kinh tế nhằm tạo ra động lực thúc đẩy mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Hướng các lợi ích vào quỹ đạo chung và sự kết hợp chúng nhằm tạo ra động lực cho sự phát triển bằng cách:

- Với chức năng tổ chức kinh tế, nhà nước ta động viên mọi người, mọi lực lượng, mọi thành phần kinh tế, thực hiện tốt chiến lược phát triển kinh tế

- Xác định về lượng của mỗi loại lợi ích kinh tế và quan hệ tỷ lệ về mặt lượng giữa các loại lợi ích kinh tế (đây là vấn đề phức tạp) có thể và cần thực hiện bằng các hình thức kinh tế thể hiện ở một số chính sách kinh tế của nhà nước:tiền lương, chính sách giá cả, thị trường, tín dụng,thuế,phân phối lợi nhuận,…

Chương II: Các quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

Công cuộc đổi mới đất nước trong 15 năm qua đã thu được những thành tựu

to lớn Nền kinh tế của Việt Nam tăng trưởng với tốc độ nhanh, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện Đóng góp một phần không nhỏ vào cơ chế thị trường Việt Nam là những mối quan hệ lợi ích kinh tế Và hiện tại nền kinh tế thị trường Việt Nam đang sở hữu 4 mối quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu

1 Quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng

lao động

Người lao động là người có đủ thể lực và trí lực để lao động, tức là có đủ khả năng lao động Khi họ bán sức lao động sẽ nhận được tiền lương (tiền công) và chịu

sự quản lí, điều hành của người sử dụng lao động

Những người sử dụng lao động là chủ các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, các hợp tác xã, hộ gia đình, cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động Đồng thời là người trả tiền mua hàng hóa sức lao động nên người sử dụng lao động có quyền tổ chức, quản lí quá trình làm việc của người lao động

Lợi ích kinh tế của người sử dụng lao động thể hiện ở lợi nhuận mà họ kiếm được trong quá trình họ kinh doanh, mua bán Lợi ích kinh tế đối với người lao động lại thể hiện tập trung ở tiền lương, tiền thưởng mà họ nhận được khi họ bán công sức lao động của bản thân Hơn nữa, lợi ích kinh tế của người lao động và người sử dụng lao động có quan hệ chặt chẽ, vừa thống nhất nhưng lại vừa mâu thuẫn với nhau

Vấn đề lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sở hữu lao động luôn có

sự thống nhất giữa hai bên Nếu người sử dụng lao động thực hiện các hoạt động kinh tế một cách bình thường, họ sẽ luôn thu được lợi nhuận, đồng thời đó cũng là thực hiện lợi ích kinh tế của họ Đồng thời, họ cũng tiếp tục sử dụng lao động nên người lao động cũng thực hiện được lợi ích kinh tế của họ vì họ có việc làm, có tiền lương Tuy nhiên, nếu người lao động tích cực làm việc, lợi ích kinh tế của họ sẽ được thực hiện thông qua tiền lương nhận được hàng tháng, đồng thời họ cũng góp phần vào sự gia tăng lợi nhuận của người sử dụng lao động Do đó, việc tạo lập sự thống

nhất trong quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động là điều kiện quan trọng để thực hiện lợi ích kinh tế cho cả 2 bên

Đi song song cùng với sự thống nhất trong quan hệ lợi ích kinh tế, người lao động và người sử dụng lao động cũng có sự mâu thuẫn Tại một thời điểm nào đó, thu nhập từ các hoạt động kinh tế là xác định nên lợi nhuận của người sử dụng lao động tăng lên thì tiền lương của người lao động sẽ giảm xuống và ngược lại Vì những lợi ích kinh tế của mình, người sử dụng lao động luôn tìm cách giảm tới mức thấp nhất các khoản chi phí trong đó bao gồm cả tiền lương của người lao động Điều này đôi khi sẽ dẫn tới sự đấu tranh của người lao động nhằm đòi lại sự cân bằng trong lợi ích kinh tế Những mâu thuẫn này nếu không được giải quyết hợp lí sẽ gây

ra những hậu quả xấu trong các hoạt động kinh tế

Hiện nay, luôn có những tổ chức riêng được thành lập ra nhằm đảm bảo quyền lợi trong lợi ích kinh tế của người lao động và người sử dụng lao động Trong

đó, công đoàn là một tổ chức quan trọng nhất để đảm bảo quyền lợi của người lao động

2 Quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động với nhau

Ngoài quan hệ lợi ích giữa những người lao động với người sử dụng lao động, quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động với nhau vẫn luôn xảy ra Cơ chế thị trường hiện nay, những người sử dụng lao động vừa là đối tác, đồng thời là đối thủ của nhau, nhưng từ đó họ tạo ra sự thống nhất và mâu thuẫn trong lợi ích kinh

tế

Những người sử dụng lao động liên kết với nhau trong các cách ứng xử với người lao động, sử dụng lao động, với những chủ nợ cho vay vốn, thuê đất,…

Đồng thời trong cơ chế thị trường vẫn luôn xảy ra những mâu thuẫn, và chủ yếu là mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa những người sử dụng lao động Hệ quả tất yếu xảy ra là không ít các doanh nghiệp bị thua lỗ, phá sản và bị loại bỏ khỏi thương

trường Tuy nhiên đó cũng là những cơ hội to lớn cho người chiến thắng nhanh chóng phát triển, trưởng thành

Sự thống nhất về lợi ích kinh tế làm cho những người sử dụng lao động luôn liên kết chặt chẽ với nhau, hỗ trợ lẫn nhau và cùng nhau phát triển Đồng thời, sự thống nhất và mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa những người sử dụng lao động làm cho họ trở thành đội ngũ doanh nhân, đóng góp quan trọng vào sự phát triển nền kinh tế, trở thành động lực cho sự phát triển đội ngũ sử dụng lao động

3 Quan hệ lợi ích giữa những người lao động

Trong nền kinh tế thị trường, tồn tại đồng thời với những người sử dụng lao động là những người bán sức lao động Để thực hiện lợi ích kinh tế của mình, người lao động không phải chỉ quan hệ với người sử dụng lao động mà còn có quan hệ với nhau Nếu thị trường có quá nhiều người lao động, chắc chắn họ sẽ phải cạnh tranh với nhau để có được công việc Tuy nhiên, hậu quả của việc cạnh tranh là tiền lương cho người lao động sẽ bị giảm, hơn nữa một vài bộ phận bị sa thải Đây chính là thực

tế thị trường Việt Nam hiện nay có quá nhiều lao động, do đó mức độ cạnh tranh đẩy lên cao, số lượng nhân công nhiều nhưng lương lại cực kì thấp Nếu những người lao động thống nhất được với nhau, họ có thể có những giải pháp, chính sách trong một chừng mực nhất định đối với người sử dụng lao động

4 Quan hệ giữa lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội

Trong cơ chế thị trường, cá nhân tồn tại dưới nhiều hình thức Người lao động, người sử dụng lao động đều là thành viên của xã hội nên người lao động, người sử dụng lao động đều có lợi ích cá nhân và có quan hệ chặt chẽ với lợi ích xã hội Nếu người lao động và người sử dụng lao động làm việc theo đúng các quy định của pháp luật và thực hiện được các lợi ích kinh tế của mình thì họ đã góp phần phát triển nền kinh tế, thực hiện lợi ích kinh tế của xã hội