(TIỂU LUẬN) lợi ÍCH KINH tế, QUAN hệ lợi ÍCH KINH tế và VAI TRÒ của NHÀ nước TRONG VIỆC đảm bảo hài hòa các QUAN hệ lợi ÍCH KINH tế

Mục đích nghiên cứu Nhằm chỉ ra cho người đọc hiểu rõ được thế nào là lợi ích kinh tế nói chung, lý luận cơ bản về quan hệ lợi ích và vai trò của nhà nước trong việc bảo đảm hài hòa các

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

ĐỀ TÀI

LỢI ÍCH KINH TẾ, QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ

VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC

ĐẢM BẢO HÀI HÒA CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ

Họ và tên: Ngô Thị Thảo My Lớp: TRI115E (1+2.1/2122) CTTT KT 1 MSV: 2112140068 SBD: 63

Giáo viên giảng dạy: TS Vũ Thị Quế Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Vấn đề nghiên cứu 3

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Phương pháp nghiên cứu 3

NỘI DUNG 4

I Lý luận về lợi ích kinh tế và các quan hệ lợi ích kinh tế 4

1 Lợi ích kinh tế 4

1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế 4

1.2 Những đặc trưng cơ bản của lợi ích kinh tế 4

1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế 5

2 Quan hệ lợi ích kinh tế 6

2.1 Khái niệm quan hệ lợi ích kinh tế 6

2.2 Các quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường 7

2.3 Sự thống nhất và mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế 9

II Vai trò của nhà nước trong đảm bảo hài hòa giữa các quan hệ lợi ích kinh tế 10

1 Quan niệm về sự hài hòa giữa các lợi ích kinh tế 10

2 Sự can thiệp của nhà nước để đảm bảo sự hài hòa giữa các quan hệ lợi ích 11

KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

MỞ ĐẦU

1 Vấn đề nghiên cứu

Việt Nam đã thực hiện đường lối đổi mới, từng bước chuyển mình từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, mở cửa, hoạt động theo cơ chế thị trường có sự điều tiết quản lý của Nhà nước Trong quá trình đổi mới, chúng ta cùng lúc phải giải quyết nhiều vấn đề cấp bách để đáp ứng kịp thời các yêu cầu Đặc biệt vấn đề lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề kinh tế quan trọng hàng đầu mà nhà nước đã xác định cho giai đoạn phát triển kinh tế nước ta hiện nay Trong điều kiện

có nhiều loại hình kinh tế cùng tồn tại, cùng tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh

để tồn tại trong cơ chế mới với sự cạnh tranh gay gắt, lợi ích kinh tế của cá nhân, doanh nghiệp nói riêng và lợi ích của toàn xã hội luôn đặt lên hàng đầu Bên cạnh sự thành công

và tiến bộ của một số chủ thể kinh tế, vẫn còn nhiều cá nhân, tổ chức không gắn lợi ích kinh tế với lợi ích xã hội dẫn đến nguy cơ sa sút, không thể đứng vững, buộc phải sát nhập, phá sản hoặc tan rã

Nhận thức được tầm quan trọng của các quan hệ lợi ích kinh tế trong phát triển ở Việt Nam, em đã viết đề tài: “Lợi ích kinh tế, quan hệ lợi ích kinh tế và vai trò của nhà nước trong đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích”

2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm chỉ ra cho người đọc hiểu rõ được thế nào là lợi ích kinh tế nói chung, lý luận cơ bản về quan hệ lợi ích và vai trò của nhà nước trong việc bảo đảm hài hòa các quan hệ lợi ích trong phát triển ở Việt Nam Thông qua lý luận, cho thấy việc quan tâm đến lợi ích kinh tế là tất yếu Bên cạnh đó, hy vọng hình thành kỹ năng ứng xử và bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi cá nhân khi tham gia các hoạt động trong nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Tiểu luận được thực hiện dựa trên các phương pháp nghiên cứu lý thuyết bao gồm: Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết; Phương pháp giả thuyết; Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết

NỘI DUNG

I Lý luận về lợi ích kinh tế và các quan hệ lợi ích kinh tế

1 Lợi ích kinh tế

1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

Con người muốn tồn tại và phát triển cần phải thỏa mãn những nhu cầu nhất định của mình Khi các nhu cầu về vật chất hoặc tinh thần ấy được đáp ứng, con người sẽ thu được lợi ích Lợi ích có thể là lợi ích vật chất hoặc lợi ích tinh thần tùy theo từng bối cảnh Tuy nhiên, lợi ích đóng vai trò quyết định thúc đẩy hoạt động của mỗi cá nhân, tổ chức cũng như toàn xã hội xuyên suốt quá trình tồn tại và phát triển của nhân loại là lợi ích vật chất Lợi ích kinh tế là một loại lợi ích vật chất con người thu được thông qua các hoạt động kinh tế Lợi ích kinh tế là sự thoả mãn các nhu cầu về vật chất của con người, được quy định bởi địa vị của các chủ thể kinh tế và trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội đó

Về bản chất, lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ khách quan của các quan hệ giữa các chủ thể khi tham gia vào các hoạt động kinh tế – xã hội Các thành viên trong xã hội xác lập mối quan hệ kinh tế với nhau trong đó hàm chứa lợi ích kinh tế Lợi ích kinh

tế được biểu hiện ở mức độ của cải vật chất mà những chủ thể kinh tế khác nhau có được khi thực hiện các hoạt động kinh tế Ví dụ lợi nhuận là lợi ích kinh tế của chủ doanh nghiệp còn thu nhập là lợi ích của người làm thuê

1.2 Những đặc trưng cơ bản của lợi ích kinh tế

1.2.1 Lợi ích kinh tế mang tính khách quan

Cùng với sự phát triển của xã hội ngày càng phát triển là những nhu cầu về vật chất ngày càng cao Vì thế, con người đòi hỏi nhiều phương thức và mức độ thỏa mãn nhu cầu vật

chất Mà những phương thức và mức độ đáp ứng phụ thuộc vào các yếu tố khách quan như số lượng, chất lượng của hàng hóa, dịch vụ, thu nhập của chủ thể kinh tế… Do đó, để tạo ra lợi ích kinh tế phải xuất phát từ các yếu tố khách quan

1.2.2 Lợi ích kinh tế là kết quả trực tiếp của quan hệ phân phối

Kết quả của việc phân phối thu nhập hoặc của cải cho các cá nhân biểu hiện mức độ thực hiện các lợi ích kinh tế Việc phân chia tiền công sẽ phân hóa dựa trên trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và cơ chế thị trường Nếu mức thu nhập được phân phối hợp lý thì lợi ích kinh tế sẽ trở thành động lực để chủ thể kinh tế phát triển Ngược lại, mức thu nhập phân phối không hợp lý sẽ trở thành rào cản cho quá trình phát triển

1.2.3 Lợi ích kinh tế là quan hệ xã hội

Các chủ thể luôn so sánh lợi ích kinh tế của mình với lợi ích kinh tế của những chủ thể khác Giải quyết vấn đề về lợi ích kinh tế, từ đó, cũng chính là giải quyết các mối quan hệ

xã hội Ví dụ, một bộ phận công nhân làm việc tích cực hơn công nhân khác nhưng lại nhận về mức lương thấp nhất thì họ sẽ xảy ra xích mích Vì vậy, việc tạo sự công bằng, hợp lý và đồng thuận trong phân phối thu nhập giữa các chủ thể sẽ là động lực để họ thu được lợi ích kinh tế như mong muốn

1.2.4 Lợi ích kinh tế mang tính lịch sử

Gắn với sự thay đổi trong nhu cầu của con người, những yếu tố ảnh hưởng đến phương thức và mức độ đáp ứng nhu cầu không ngừng vận động và biến đổi theo thời gian Điều này làm cho lợi ích kinh tế cũng vận động theo, thể hiện tính lịch sử Tính lịch sử của lợi ích kinh tế đòi hỏi việc giải quyết các vấn đề phải luôn đặt trong từng hoàn cảnh cụ thể và liên tục biến đổi

1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế

1.3.1 Lợi ích kinh tế nâng cao đời sống của con người và thúc đẩy sự phát triển hoạt

động kinh tế - xã hội nói chung.

Con người thực hiện các hoạt động kinh tế để thỏa mãn nhu cầu vật chất của mình mà những phương thức và mức độ thỏa mãn phụ thuộc một phần vào mức thu nhập Vì vậy, các chủ thể kinh tế phải không ngừng cố gắng để nâng cao thu nhập của mình Chủ doanh nghiệp và người lao động phải tích cực làm việc để lợi nhuận của doanh nghiệp tăng lên, thu nhập người lao động cũng tăng theo Chính những lợi ích kinh tế đã tạo ra những kích thích sự say mê trong hoạt động sản xuất - kinh doanh của con người, thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất

Vì là quan hệ xã hội, lợi ích kinh tế củng cố và duy trì các mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể sản xuất Khi thực hiện các hoạt động kinh tế, mỗi chủ thể đều muốn đạt được những lợi ích kinh tế tương xứng với kết quả lao động Những lợi ích kinh tế phù hợp sẽ

ổn định và gắn kết mối quan hệ của các chủ thể, đồng thời thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh Ngược lại, khi lợi ích kinh tế không tương xứng với kết quả tạo ra, các mối quan hệ giữa các chủ thể sẽ xuống cấp Sự mâu thuẫn trong mối quan hệ giữa các chủ thể khả năng cao sẽ gây ra tổn hại đối với việc sản xuất kinh doanh Điển hình là trong xã hội chiếm hữu nô lệ, nô lệ đã không thu được lợi ích kinh tế tương xứng với thành quả mình tạo ra Điều này một phần lí giải cho mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp chủ nô và nô lệ Từ

đó, sự phát triển của lực lượng sản xuất bị kìm hãm, khiến nền kinh tế trở nên suy yếu và nhường chỗ cho hình thái kinh tế - xã hội phong kiến

1.3.2 Lợi ích kinh tế thúc đẩy sự phát triển của các lợi ích khác

Lợi ích kinh tế phụ thuộc một phần vào địa vị của các chủ thể kinh tế trong quan hệ sản xuất xã hội Thế nên muốn đạt được lợi ích kinh tế, các chủ thể cần phải đấu tranh để tự mình làm chủ tư liệu sản xuất Đây chính là nguyên nhân dẫn đến các cuộc đấu tranh giai cấp trong lịch sử và là nguồn động lực quan trọng để xã hội ngày càng tiến bộ Mọi vận động trong lịch sử đều xoay quanh lợi ích mà trước hết là kinh tế Vì vậy, việc thực hiện lợi ích kinh tế sẽ là cơ sở cho lợi ích chính trị, lợi ích xã hội, lợi ích văn hóa được hình thành và phát triển

2 Quan hệ lợi ích kinh tế

2.1 Khái niệm quan hệ lợi ích kinh tế

Sự thiết lập những tương tác giữa con người với con người, giữa các cộng đồng người, giữa các tổ chức kinh tế, giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế, giữa con người với tổ chức kinh tế, giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới được gọi là quan hệ lợi ích kinh

tế Những chủ thể nằm trong mối quan hệ này luôn ở trạng thái tác động, ảnh hưởng lẫn nhau Mục tiêu của việc xây dựng mối quan hệ giữa các chủ thể là xác lập các lợi ích kinh

tế trong mối liên hệ với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng tương ứng trong giai đoạn phát triển xã hội nhất định

Quan hệ lợi ích kinh tế có biểu hiện hết sức phong phú, có thể theo chiều dọc, cũng có thể theo chiều ngang Quan hệ lợi ích kinh tế có thể được xác lập giữa một tổ chức kinh tế với một cá nhân trong tổ chức kinh tế đó, hoặc giữa các cộng đồng người, giữa các tổ chức, các bộ phận hợp thành nền kinh tế khác nhau Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc

tế ngày nay, quan hệ lợi ích kinh tế còn phải xét tới quan hệ giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới

2.2 Các quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường

2.2.1 Quan hệ lợi ích kinh tế giữa người lao động và người sử dụng lao động

Những người có khả năng lao động bán sức lao động của mình như một loại hàng hóa và thứ họ nhận lại được là tiền công Đồng thời, người lao động phải bị tước đoạt toàn bộ tư liệu sản xuất, tư liệu tiêu dùng, trở thành vô sản, phải chịu sự quản lỷ, điều hành của người sử dụng lao động Bản chất của tiền công là giá cả của hàng hóa sức lao động Người sử dụng lao động là nhà tư bản, là người trả tiền công cho người lao động để mua hàng hóa sức lao động Lợi ích kinh tế của người sử dụng lao động thể hiện ở lợi nhuận Lợi ích kinh tế của người lao động thề hiện ở thu nhập mà họ nhận được từ việc bán sức lao động của mình

Lợi ích kinh tế của người lao động và người sử dụng lao động ảnh hưởng lẫn nhau Nếu người sử dụng lao động thực hiện các hoạt động kinh tế trong điều kiện bình thường thì

cả người sử dụng lao động lẫn người lao động đều sẽ thực hiện được lợi ích kinh tế của

mình Hơn thế nữa, người lao động khi gia tăng năng suất lao động sẽ góp phần gia tăng lợi nhuận của nhà tư bản, từ đó cũng thu về cho mình khoản tiền công lớn hơn Chính vì vậy, điều kiện quan trọng để cả người sử dụng lao động và người lao động đạt được lợi ích kinh tế là phải tạo ra sự thống nhất trong quan hệ lợi ích giữa hai bên Tuy nhiên, nhà

tư bản có xu hướng tìm cách để tăng lợi nhuận của mình lên Để đạt được mục đích này, nhà tư bản phải cắt giảm hết mức có thể các khoản chi phí về tư liệu sản xuất và tiền lương của nhân công Do tiền lương là điều kiện để tái sản xuất sức lao động nên nếu người lao động không nhận được mức tiền lương tối thiểu tương xứng với sức lao động

mà mình bỏ ra thì họ sẽ đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm, bãi công gây ra mâu thuẫn giữa nhà tư bản và nhân công Nếu mâu thuẫn này không được giải quyết hợp lý thì

sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực tới các hoạt động kinh tế

2.2.2 Quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động.

Quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động vừa có sự thống nhất vừa có sự mâu thuẫn Trong cơ chế thị trường, họ vừa là đối tác, vừa là đối thủ của nhau Những người

sử dụng lao động liên kết hợp tác để tạo ra lợi ích chung Ví dụ như một trung tâm đào tạo tiếng Anh liên kết với một doanh nghiệp nhất định để đào tạo tiếng Anh doanh nghiệp cho lao động của công ty Ngược lại, những người sử dụng lao động lại cạnh tranh với nhau trong việc thu hút nguồn nhân lực, trong việc kêu gọi vay vốn đầu tư, trong chiếm lĩnh thị trường, giành giật khách hàng Mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa những người sử dụng lao động tạo ra sự cạnh tranh Điều này dẫn đến việc sẽ tồn tại những các nhà doanh nghiệp có giá trị cá biệt của hàng hóa cao hơn giá trị xã hội và gây ra nhiều rủi ro như bị thua lỗ, phá sán Những nhà tư bản không chỉ cạnh tranh trong cùng ngành, mà còn cạnh tranh đa ngành Điều này có nghĩa là những người sử dụng lao động có thể chia nhau lợi nhuận theo vốn đóng góp

Nếu những người sử dụng lao động liên kết chặt chẽ và hỗ trợ lẫn nhau, quan hệ lợi ích kinh tế sẽ giúp cho họ trở thành đội ngũ doanh nhân lớn mạnh, có đóng góp to lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội Vì vậy, việc tạo ra sự thống nhất giữa những người sử dụng lao động là vô cùng cần thiết

2.2.3 Quan hệ lợi ích giữa những người lao động

Để có thu nhập phát triển đời sống, nhiều người muốn bán sức lao động cho nhà tư bản Khi có nhiều người bán sức lao động, tỷ lệ được nhà tư bản tuyển dụng càng thu hẹp Người lao động phải cạnh tranh với nhau để có cơ hội làm việc lấy thu nhập Đây cũng chính là mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế giữa những người lao động Mâu thuẫn này có thể dẫn tới nhiều người lao động bị cắt giảm tiền lương hoặc một bộ phận người lao động bị sa thải Để có thể hạn chế những hậu quả của mâu thuẫn lợi ích kinh tế trong nội bộ, những người lao động đã thành lập tổ chức riêng Người lao động cần phải đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong giải quyết các mối quan hệ nhưng phải dựa trên các quy định của pháp luật

2.2.4 Quan hệ giữa lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội

Khi tham gia các hoạt động, mỗi cá nhân và tổ chức đều giữ một vị trí nhất định Vì người lao động và người sử dụng lao động đều là một phần tử của xã hội nên lợi ích cá nhân sẽ

có ảnh hưởng sâu sắc tới lợi ích xã hội Nếu người lao động và người sử dụng lao động thực hiện được những lợi ích kinh tế của mình dựa trên quy định của pháp luật thì họ đã góp phần thực hiện lợi ích kinh tế của toàn xã hội Cùng lúc đó, sự tồn tại và phát triển của xã hội quyết định sự tồn tại, phát triển của cá nhân Lợi ích cá nhân và các hoạt động thực hiện lợi ích cá nhân được định hướng bởi lợi ích xã hội Lợi ích xã hội là cơ sở cho

sự thống nhất của các lợi ích cá nhân, tạo ra sự thống nhất trong hoạt động của các chủ thể khác nhau trong xã hội Ph Ăngghen đã từng khẳng định: “Ở đâu không có lợi ích chung thì ở đó không thể có sự thống nhất về mục đích và cũng không thể có sự thống nhất về hành động được” Lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội có mối quan hệ nhiều chiều

“Lợi ích nhóm” được hình thành từ liên kết của các cá nhân, tổ chức hoạt động trong cùng ngành, cùng lĩnh vực để hướng đến một lợi ích chung “Nhóm lợi ích” hình thành từ mối liên kết giữa các cá nhân, tố chức hoạt động trong các ngành, lĩnh vực khác nhau để thực hiện tốt hơn lợi ích riêng mình “Lợi ích nhóm” và “nhóm lợi ích” cần được khuyến khích và tạo điều kiện nếu phù hợp với lợi ích quốc gia, không gây tồn hại đến các lợi ích khác để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân Ngược lại, nếu lợi ích nhóm và nhóm

lợi ích mâu thuẫn với lợi ích quốc gia và làm tổn hại các lợi ích khác thì cần phải ngăn chặn Trong thực tế, khi “lợi ích nhóm” và “nhóm lợi ích” có thể có hậu quả tiêu cực lên lợi ích xã hội và các lợi ích kinh tế khác khi công quyền bị lạm dụng để phục vụ cho lợi ích của các cá nhân Mà những hình thái tiêu cực này thường tồn tại ở dạng như tham nhũng, hối lộ kín Vì vậy, việc chống tình trạng này là vô cùng khó khăn

2.3 Sự thống nhất và mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế

Giữa các lợi ích kinh tế tồn tại sự thống nhất vì một chủ thể có thể trở thành bộ phận cấu thành của chủ thể khác Lợi ích của chủ thể này được thực hiện thì lợi ích của chủ thể khác cũng trực tiếp hoặc gián tiếp được thực hiện Ví dụ, khi người lao động là bộ phận cấu thành tập thể doanh nghiệp và tham gia vào việc tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp

Mà doanh nghiệp hoạt động càng thực hiện được lợi ích kinh tế thì càng được đảm bảo lợi ích người lao động là tiền công và người lao động càng có động lực để làm việc Hơn thế nữa, trong nền kinh tế thị trường, mục tiêu của các chủ thể chỉ được thực hiện trong mối quan hệ và phù hợp với mục tiêu của các chủ thể khác Ví dụ, doanh nghiệp càng cải tiến

kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, thay đổi mẫu mã sản phẩm thì càng thu được nhiều lợi nhuận giúp nền kinh tế quốc dân càng phát triển

Tuy nhiên, giữa các quan hệ lợi ích kinh tế cũng tồn tại mâu thuẫn vì các chủ thể kinh tế

có những phương thức khác nhau để thực hiện các lợi ích của mình Sự khác nhau đó đến mức đối lập thì trở thành mâu thuẫn Chẳng hạn, vì lợi ích của mình, các cá nhân, doanh nghiệp có thể thực hiện những hành vi trái pháp luật, gây ra mâu thuẫn giữa lợi ích của cá nhân, doanh nghiệp và lợi ích xã hội Trong trường hợp này, chủ doanh nghiệp càng thu được nhiều lợi nhuận thì càng làm tổn hại đến lợi ích kinh tế của người tiêu dùng và của

xã hội Ngoài ra, lợi ích của những chủ thể kinh tế có quan hệ trực tiếp trong việc phân phối kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng có thể mâu thuẫn với nhau Chẳng hạn, khi tiền lương của người lao động tăng lên thì chủ doanh nghiệp phải chi trả nhiều phí và ngược lại Mâu thuẫn về lợi ích kinh tế là cội nguồn của các xung đột xã hội Thế nên, việc điều hoà mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế trở thành chức năng quan trọng của nhà nước nhằm ồn định, tạo động lực phát triền kinh tế - xã hội