Văn hóa Bái Đính: Phần 1

Tài liệu Văn hóa Bái Đính phần 1 trình bày các nội dung chính sau: giới thiệu súc tích về quê cha đất tổ; Bái đình - đất và người; Di tích và danh thắng;... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

M 0 T V U N G V A N H O A

L d i t u a

Gia Sinh la xa miin nui, ban san dia, phia Nam huyen Gia Viin, tinh Ninh Binh Day

Id mot vung dat cd cd be ddy lich sd vd van hod

td rat lau ddi

Cac nhd khao cd hoc dd cdng bd ket qua

cho biet rang, ngUdi Viet co dd sinh sdng d ddy tu: thdi dqi Dd mdi, sa ky Kim khi, each ngay nay 3 - 4.000 nam Phong canh nui song nai ddy

ky tu Song Hoang Long vd sdng Le nhd hai con rong ldn dm phia Tay Nam vd Tay Bdc xa, boi ddp phu sa cho dong dat ma mau Phia Dong Nam la ddi nui hung vi keo ddi td San Lai (Nho Quan) den TrUdng Yen (Hoa Lu) nhu bdc trudng thanh chien luy vo cung hiem yeu Nui doi quanh co khudt khuc tao nen nhieu thung lung dep, co nhieu gd va cdy thudc quy, chim mudng, thu rdng vd nhitng hang dong ky tu

Gia Sinh vd cac dia phuong trong vung cd

the nui sdng hiem trd, nen nai ddy tdng la dia ban chien luqc, Id phdng tuy en an ngd vd diem phat xuat cua bao dao hung binh trong tien

Bdi Dfnh - Mot Vung Van Hoa

trinh diing nUdc vd giit nitdc oanh liet cua ddn tpc ta tit thai dqi cac Vua Hung

Nhan ddn Gia Sinh can cu lao dong va anh

dung ddu tranh bao ve que huang, gdp phdn ciing quan, ddn Gia Viin vd cd nude lap nen bao chien cdng trong cudc khang chien chong thuc ddn Phap xam luqc vd khang chien chong My ciiu nddc NgUdi Anh Hung Lao ddng vd Anh hung Ldc luqng vu trang ddu tien cua huyen Gia Viin

dd xuat hien tren manh dat nay, cung bao Liet si, chien si each mang, gia dinh cd cdng vdi nude, mdi mdi la niem tu hao khong chi cua que huang Gia Sinh md cua ca huyen Gia Viin ndi chung Gia Sinh con ndi tieng vdi bao huyen sd,

huyen tich ly ky nhu huyen tich ve sU ra ddi cua ddc vua Binh Tien Hoang, ve sdng Hoang Long, Bdi Binh, Sinh Buqc, hang Tien, Long An Huyen thoqi, huyen tich vi dng Khong Lo Id bieu tdqng lung linh vi ngudi Anh Hung Van Hod cd ten that Id Nguyin Chi Thanh, que Biem BdangIGiang (nay thudc xa Gia Thdng, Gia Tien, huyen Gia Viin) gdn liin vdi ten dat, ten lang, ten doi, ten nui cua Gia Sinh vd nhdng vung phu can ve viec ddng dd, danh ludi, cau cd, trong vUdn thudc quy ciiu ddn; lap

am thd Phat tren ddng Bdi Binh ddy dqc tren manh dat dia linh nhan kiet nay Vd td ddu tich lich sd, van hod tit ngan xUa dy, nay mdt Trung tam Tam linh - chua Bdi Binh - ditqc xdy ddng vdi quy md vd tam ca qudc gia nai ddy da lam cho Bdi Binh cd kinh, huyin thoqi bdng sdi

ddng, tap nap, cd tieng vang xa, lan toa trong vd ngoai nitdc

Nhan ddn Gia Sinh cdng tu hao ve truyen

thong yeu nUdc vd each mang, lqi cdng ra sdc cung nhan ddn huyen Gia Viin, tinh Ninh Binh

vd cd nude, dudi sU lanh dao cua Bang, xay dung que huang ngay cdng them gidu dep, vdng manh trong sU nghiep cong nghiep hod, hien dqi hod ddt nUdc, trd thanh mot dia chi ddy hap ddn, an tuong, lich lam cua du khach vd bdu ban bon phuong

Bdi Binh - Gia Sinh Id mot vung van hoa

- Van hod qua khd, hien tai vd cd trong tuang lai! Mot vung nui song ky tu, huyin thoqi dang

md rong vdng tay vd tam long hdn hoan don chdo ban hUu xa gdn

Xin trdn trong gidi thieu cung quy dqc gid

cuon "Bdi Dinh - mot vung van hoa" cua tac gid Ngd Van Minh, mdt ngudi con que huang viet ve que nhd vdi nhitng ddng viet mdc mac, hap ddn, mot long tri an sau sdc - Nhu mot lai gidi thieu sue tich ve que cha ddt td cua minh

vd cung Id mdt ldi mdi chdo trdn trong, thdm tinh cua ddt vd ngitdi Gia Sinh vd nhan ddn Gia Viin vdi ban hdu bon phuong

Cuon sach cung cap cho ngUdi dqc khd

nhiiu tu lieu vd sU kien quy, giup chung ta them hieu, them yeu men ddt Gia Sinh, mdt ddi ddt ke can vdi Cd dd Hoa Lti lich sd vd que huang sinh Vuong sinh Thanh cua huyen Gia

Bai Dinh - Mot Vung Van Hoa

Viin, tinh Ninh Binh, long nhu lohg khdng the

it nhdt mot ldn trong ddi tim ve manh ddt dia linh - nhan kiet nay de thudng ngoqn, tieu dao! Thu - Bong nam Mdu Ty, 2008

Tritctng Dinh Tiidng

Gidm doc Bien anh tinh Ninh Binh Trudng Chi hdi Khoa hoc lich sd Viet Nam

tinh Ninh Binh TrUdng Chi hoi Van nghe ddn gian Viit Nam

tinh Ninh Binh

C h t f d n g I :

B a i D i n h d ^ t v a n g u d i

Cr nui Ky L a n thanh pho' N i n h Binh con dUOng Trang A n Dudng quanh co trong nui, nui ngiit ngan, thap cao dii loai ChUa het cam xiic thanh than k h i duqc chiem ngudng canh dep ciia vung

Ha Long can, xe vCfa chdm doan cudi con dudng ban da duqc tam mat bdi gio ciia song Hoang Long thdi t d i TCf den Vtfc Vong dudng chay ben

bd song, mot khoang sang lap lanh ciia vung song nUdc ua vao xe ciia ban, qua cau Den, trudc mat ban la nui Bai Dinh N u i Bai Dinh la ngon nui cao nhat, hung v i nhat nhu mai nha ciia ca vung Xung quanh nui la cac lang Xuan T r i , Sinh Duqc, Le Thuqng, Le T r i (hai thon nay con goi la Luong Son), Son Tien, h i n h thanh 11 xom ciia xa Gia Sinh, huyen Gia V i i n , t i n h N i n h Binh

Cung vdi cac xa Gia Phong, Gia M i n h ciia hiiyen Gia V i i n , Son Thanh, Thanh Lac, Thuqng Hoa, Lac Van, Ddc Long, Phii Loc, Quynh Luu,

vao tham khu hang dong

Bai Dinh - Mot Vung Van Hoa

San Ha, San L a i ciia huyen Nho Quan, Gia Sinh

la diem cudi ciia dong bang Bac Bo, la vung tiep giap giffa dong bang Bac Bo va vung trung du ciia

t i n h Thanh Hoa va deu la chau tho ciia song Hoang Long Song Hoang Long la hqp lUu ciia ba dong song, song Lang, song Sui, Song Boi Song

Sui bat nguon tii khu vuc vUdn qudc gia Cue

Phuang, qua cau Sui xudng vung Lang Phong, gap song Lang chay tit vung chq Dap, Yen Thuy, Hoa Binh ve nga ba Dong Dinh (thuoc xa Thuqng Hoa, huyen Nho Quan, t i n h N i n h Binh) Tit nga ba Dong D i n h chay den Kenh Ga (thuoc xa Gia

Thinh, huyen Gia Vien) gap song Boi chay tii

vung Dam Da, Chi Ne, Hoa Binh den, tu" day la song Hoang Long Diem thuqng nguon ciia song Hoang Long la nga ba Kenh Ga nai co sudi nUdc nong t u nhien noi tieng V d i 10 k m chay den ciia Gian Khau, Hoang Long nhap vao song Day Tu" vung nui diep trung ciia Hoa Binh, Ciic Phuang mai nha ciia Khu Ba, hang ngan con sudi nho tao nen song Sui, song Boi, song Lang, k h i qua Kenh

Ga, dong song rong menh mong, den nga ba song

Le nhap them dong song Le, tit day song udn luqn ve phia dong bac chay sat vao chan nui Bo Dinh tao thanh vong cung song 6m lay cac xa Gia Phuang, Gia Trung, Gia Thang, Gia Tien TCf chq Sinh Duqc cu ra den ciia Gian Khau dong song nho dan, t a i ciia Gian Khau dong chay that lai nhu mot cai nut do, vao mua mUa nUdc d ciia Gian Khau do ra song Day nhu mot dong thac ldn, nude a song Hoang Long co k h i cao han nUdc song Day hang met

Cau tao cua song la vay, nen tu" ciia Gian Khau ngUcfc ve thuc/ng nguon cac nai nhu Tuy Hdi, Chi Phong Ha, Diem Duong, Diem Xa, Chi Phong Thucmg, Dong Khe, Trung Dong, Dai Him,

Bo Dinh, chin lang Le, Sinh Ducfc, Xuan T r i la rdn nUdc, la vung tu k h i tu thuy Tam diem ciia vung tu k h i tu thiiy rong ldn nay la vong cung song Dai Hdu (thuoc cac xa Gia Trung, Gia Phuang, Gia Tien, Gia Thang) va vong cung nui Bai Dinh xa Gia Sinh (deu thupc huyen Gia V i i n ,

t i n h N i n h Binh)

Nam d phia hiiu ngan song Hoang Long, xa Gia Sinh vdi dien tich t u nhien la 2.048ha, gan 7.000 nhan khau Dat chia lam hai phan nui da, doi dat va ruong cay liia N u i da, doi dat chiem hau het dien tich ciia xa, ngoai mot so' ngon nui doc san nhu nui Han Cay, Ham Rong, Hang Trai,

N u i Nhan, N u i Lang Doi, N u i Le, N u i Thanh Luang, N u i Kham N u i doi tap trung d hai vong cung chinh:

Vong cung phia dong nam bat dau t d day nui Con Lqn, nui Phudng sat song Hoang Long chay vao den vung Ciia U i , thung Lang giap vdi Trudng Yen, N i n h Van, N i n h H a i ciia huyen Hoa

Lu, San Ha ciia huyen Nho Quan

Vong cung phia tay bac bat dau la nui Le sat vdi song Hoang Long tiep den la nui U Bo, vung nui Ba Chac, doi Le chay dai vao den nui Khai va vung doi nui ciia cac xa San Lai, Quynh Luu ciia huyen Nho Quan

Bai Dinh - Mot Vung Van Hoa

Diing d v i t r i dau hai canh cung nui nay va cung la an ngu" canh cung song Bo Dinh, Dai Hffu, Diem DUdng, Diem Xa chang biet thien nhien co sap xep gi khong, ma dau canh cung phia tay bac riiii Le nhu mot con K y L a n , dau canh cung phia dong nam la nui H a m Rong, hai ngon nui nay deu quay ve phia Bo Dinh noi sinh ra vua Dinh, dung

la the Rong chau, L a n phuc

Toan bo lang mac ruong vUdn ciia nhan dan trong xa nam gon trong hai vong cung niii doi noi tren.Vdng cung niii doi nay doi dien vdi vong cung song Hoang Long phia chan niii Bo Dinh Ben nay niii non hiing v i , ben kia song udn lupn nen tho, that la t h u hung giao hoan, son thiiy hai hoa la vung dat hun due k h i thieng song niii, noi

ma "Dqi HQu sinh vitong Diem Duong sinh thanh" la day

Nui Bai Dinh nam or giffa hai vong cung d6i niii nay vdi do cao gan 200m la dinh cao nhat of day, tat ca cac ngon niii, doi ciia hai vong cung deu quay ve Bai Dinh nhu trieu bai Niii doi phia tay Bai D i n h tao dong chay ve phia tay, nUdc dd

ve xa Son L a i (Nho Quan) Phia dong Bai Dinh nUdc do ve song Hqang Long Mua mUa phia dong Bai Dinh co 5 dong chay chinh Phia bac Bai Dinh co hai dong chay: Dong t h i i nhat tu" niii Khoi, Ao Ho chay ra Cau Da Dong t h i i hai t i i cac doi Niim, bai Xich Cho chay theo Song Bo ra Dong Niia Phia nam Bai Dinh cung co hai dong chay: Dong t h i i nhat t d Ciia U i ra Hang Nude Dong t h i i hai t d vung doi Voi, doi Leu, sudn phia

nam Bai D i n h chay ra Ben Boi (Dong Md) Chinh gitfa la dong chay tir Hoc Ca xudng song Mo

La vung dat doi nui, dong ruong giao thoa

do vay d vung nay co rat nhieu mom nUdc t u nhien nUdc quanh nam khong bao gid can dien

h i n h la mom nUdc "rdn rong" nam d doi Le phia tay Bai D i n h va mom nUdc "hoc Cd Phe" phia

dong nui Dinh Trong quan the nui da, do la vung rdn nUdc mua mUa nUdc ngap 5-6 thang v i vay da tao ra rat nhieu hang dong dep Cac ngon doc sdn canh song Hoang Long nhu nui Le, nui Hon Cay, nui H a m Rong co h i n h dang ky thii Trong long cac ngon nui PhUdng, niii Bai Dinh, nui A n Ma deu co nhiing hang dong than tien Dong Bai

D i n h duqc xem la dep nhat vung "Ban Long, Bich Bong xem con kem day" Dudng hang dong xuyen

nui A n Ma d canh cung phia dong nam, cufa phia bac la Hang Vong^ cda phia nam la Hang Nude ten la dong Long A n vdi do dai gan 2km dupe coi

la mot trong nhdng dudng thiiy dong dep nhat trong quan the hang dong Trang A n

Nui da, doi dat xen lan ruong cay lua, phia tay bac la song Le, phia dong bac la song Hoang Long: Bai Dinh la vung k i n h te da nang Rdng va nui da khong nhiing cung cap vat lieu xay dung

ma con co nhieu cac loai duqc lieu, dong, thuc vat khac Dong vat d day rat phong phu dudi song la torn, ca, ba ba, rai ca Tren nui la chon, sdc, cay hUdng, don, k h i , sdn dUdng, riia, tran, ran, dc nui TrUdc day mua ngo vao "bap", cd vang vang mat trdi la tdng dan k h i lai hu goi nhau xudng be ngo

Bai Dinh - Mot Vung Van Hoa

dan trong trong cac thung lung Con dc n u i t h i ngay ca bay giet cii mita dau miia ha, ngay sau mtfa ban len nui la co the bat dtfcfc hang vdc Neu

co 6c nui, ban hay tha vao nUdc, ngam khoang niia ngay de no thai het rdt r a i , sau do rda sach roi luoc t d i chin, kheu rupt cham mam gdng Day

la mon dac san vda ngon, vda bd dudng Chim choc d day cung con nhieu loai dung la trong rdng

ba mUoi sau t h d chim nhU: my, sao, khudu, da da, bim bip, cu gay, vang anh, phuong hoang dat (con thay xuat hien d vung thung U i va vung nui giap vdi TrUdng Yen), ga rdng, cheo beo Neu di budi sang ban se dupe nghe tieng riu rit ciia my,tieng veo von cua khudu, budi chieu nang quai ve horn tieng gu cua cu gay l a i l a m ban thay gan gui trong canh lang que thanh binh Dong vat la the, thuc vat cung rat da dang, cay lay gd co rat nhieu loai nhU: Trai, sen, tau, 6 do, do vang (cay nay con cho qua an rat ngon) mang, muong, trac, trac thdi (gd sua: d nui Than lang Luong Son co rdng sua hang ngan cay) Rau qua dii loai, mot sd dac san den nay van con nhu rau sang (d nui Thd, Luong Son), hat de (d nui Thanh Luong), reu da (hay con goi la sun da) thudng co sau mUa, lay ve rufa sach chan qua nUdc soi, vat kho t r o n vdi vdng, rau thorn ban se co mon nqm tuyet vdi Trong hau het cac thung lung deu co rat nhieu cay rau rUdng, la dung de nuoi lqn, vo loai cay nay la nguyen lieu duy nhat de che tao giay gio Dieu dac biet la tren khap nui, ddi, ddng ruong quanh vung Bai Dinh co rat nhieu loai nam dupe nhU: Ha thu 6, Son thu ( r l cay son thu), Hoang

ba (cay nuc nac, loai cay nay vo l a m thudc, go rat giong vang tam nen dan gian co cau: Vao rdng khong biet ldi ra, thay cay nuc nac tudng la vang tam), Hoai sen, Cat can, Dd trong (vo cay sang trang), Ban ha, Bach bo, Sinh dia, Chan chim, Ngu gia bi, Ke huyet dang, Bac khau, Phong phong, Bd cong anh, Bong ma de, K i m ngan, Lac tien, B i m bim, Binh voi, Re quat, Khiem thuc (cii siing), Lien nhue (hat sen), Ngu boi t i i , Ca doc duqc, cay t r i n h nd, day hoang dang, Nam bach chi, bd chich, Dau xUOng, re mat qui, y thiem, muc thong, bd cot toai, thd phuc linh, long cong,

bd cinch sam, dang sam That xiing danh la vung Sinh Duqc (thudc sdng) Ddi dat de chan nuoi, phat t r i e n cay cong nghiep nhu mia, diia, vdng, lac va cac loai cay mau nhu khoai, san nhieu loai cay mau dac san nhu cii tu", dong trang, khoai so

d vung nay ngon ndi tieng Ruong chiem, ruong mua nam hai vu Ida mot vu mau va trong rau xanh cung cap dii cho nhan dan trong xa Ay vay

ma do la vung xa lu trUdc day k h i chua co de quai nam nao lu lut cung tan pha nang ne, cac tran hit ciia nhiing nam 1978, 1985 ca xa hau nhu nha nao cung bi thiet hai ve nha ciia, hoa mau Dat

t h i nhieu song chi cay dupe mot vu, dan khong dii

an Cac lang Le va Sinh Duqc, Xuan T r i co le trUdc kia la rdng ram va dam lay do phu sa song Hoang Long vui lap di ma nen, bang chiing la k h i dao, nan song Hoang Long tu" Gia Lac den Gia Sinh, dudi mat dat la mot ldp than bun nhieu chd con ca nhdng than cay to bi vui lap dudng kinh rong hang met T d xa xUa hang nam phu sa theo

Bai Bfnh - Mot Vung Van Hoa

nude lu chay ve lang dong d chan cac ngon nui, dat cd the noi dan len t h a n h go ddng r d i t h a n h cac bai ldn, dan den day k h a i khan dung thanh xom ap lang mac

Theo cac t a i lieu khao cd dupe cong bo' gan day t h i vung Bai D i n h trUdc kia da la noi d cua ngUdi viet cd T a i nui Thung Binh nay thuoc xom

7 xa Gia Sinh co 5 hang da quay ve phia dong nam cua nui, mdi hang dien tich t d 50-70m2

cda hang cao t d 7-9m so vdi mat ruong Tren nen hang xuat hien tang van hoa khao cd gdm vo

n h u y l n the nUdc ngqt (dc nui, dc sudi, trung true.) vo n h u y l n the nUdc man (dc bu giac, hau,

so huyet, ngao dau) cung xUOng thu va cong cu dd

da duqc l a m t d da cuoi Day la nhdng di tich thuoc nen van hoa khao cd hoc da mdi Hoa Binh each ngay nay tren dudi mot van nam Cung noi them rang each nui Thung Binh ve phia dong nam khoang 3km la thung U i , noi co hang But la noi da phat hien di chi khao cd hoc thdi dai van hoa Hoa Binh Cu dan van hoa Hoa Binh thudng song thanh tdng nhom (nhom hang, niii da) quay theo hudng nam hoac tay nam khai thac nguon thdc an d nhdng thung lung (hoa, qua, cu, chim, thu, n h u y l n the) Nhdng di vat la vo n h u y l n the bien cho thay cU dan van hoa Hoa Binh d day da tiep xuc va khai thac nguon thdc an d bien (bien luc do con vd song d vung TrUdng Yen, Hoa L u each do khoang t d 3-4km) Dieu dang chu y la ldp tren cua tang van hoa khao cd con xuat 16 mot so' manh gdm thuoc giai doan t h d i ky k i m k h i each

ngay nay tu" 3.000 den 4.000 nam Trong thung U i

la thung Lang, thung Cung va cac thung khac theo truyen thuyet la kho, dun cua cac trieu dai

trUdc day, vung nay con luu truyen cau ca: "Thung Cung cho chi thung Lang, hang tram thdi vdng ta

de co nai"

Cung theo t a i lieu khao co, dudi chan doi phu lang thd Duyen Khang cong chua va Trudng Quoc cong chua, vao mua nUdc can xuat 16 via gach ngoi dang gach that (xay thanh) gach vuong (lat nen) trang t r i hoa sen, dau ngoi dng trang t r i hoa sung giup chung ta nhan biet noi day dudi thdi Dinh, Le each ngay nay khoang mot ngan nam co nhdng cong t r i n h kien true qui mo Chung

ta da biet rang Dinh Tien Hoang De trUdc k h i xay dUng k i n h do Hoa L u Ong da cho xay dung hanh do (kinh do tam thdi d vung Son L a i , Nho Quan) Vay dia diem Phu Lang nam & phia lidiu song Hoang Long la noi trung gian g i i i a ^ n h ^ d i

va k i n h do Hoa L u nen co vai tro hefc<gffiqgft] i trong ve mat quan sU, la dia diem trupg^^artDCi

ve dudng song lSn dudng bo, la cda ng6*tu viSij nui phia tay bac (noi co dudng thuqng ilsfc

Nam) ve k i n h do Hoa Lu Khong chi trjeul Dinh, Le ma nhieu trieu dai sau nay da l&y*v5ng Bai Dinh l a m can cd chong quan xam l W c :

Dat lanh chim dau, t r a i qua cac thdi ky lich

sd dan cac noi den vung Bai Dinh lap nghiep ngay cang dong NgUdi t h i thay dat dai mau md dua gia dinh, ho toe den sinh sdng Ngudi t h i di lanh nan do sU truy dudi cua chinh quyen noi

Bai Otnh - Mot Vung Van Hoa

khac, den day ta tuc roi lay vo" de con tao nen ca dong ho Ngu'di t h i la quan quan trieu dinh di chinh chien qua day b i chinh phuc bdi cac co thon

nd, sau khuc k h a i hoan da quay ve xay dung gia dinh r o i t r d thanh cong dan chinh thdc dudi chan nui D i n h Son M 5 i ho, moi ngu'di mot hoan canh khac nhau, day la noi quan cu" ciia nhieu dong ho tren khap vung mien dat nude Cu" dan ngay mot dong due tao thanh lang mac Lich sd cac lang ditpc ke nhii sau:

C a c l a n g L e

Ba Vinh An Hoang hau (thdi Le Trung

hung) xudng toe di tu d chua Ha, lang Le Ha Chan Himg ngay nay, mot t h d i gian sau thay vung nui non canh dep t r e n ben, dudi thuyen Ba

da den khai pha va dung nen chua Le (chua toa lac d phia tay bac nui Le, n h i n xuong dong song Le) r d i t r u t r i d day, t d do nui nay cung goi la niii

Le Ciing vdi viec dung chua Ba cung nhan dan trong vung khai khan dat hoang, nong tang cay cay, dan theo den ngay mot dong lap nen chin lang Le Ba dat ten la: Le Do (nay thuoc xa Gia Lac) Le Chom (nay thupc xa Gia Phong) Le Ha,

Le Hau, Le Trung, Le Coi, Le Phu (nay thupc xa Gia Trung) Le Thuqng, Le T r i (nay thupc xa Gia Sinh) thupc tdng Le Xa Tdng Le Xa ton tai hang may t r a m nam trong lich sd lang xa Viet Nam

Le Thuqng, Le T r i hai lang nam sat bd song

Le (nay goi la thon LU0ng Son) dudi chan nui Le, sat nga ba song (noi song Le do ra song Hoang Long) t a i day co chq Le quanh nam sam uat, tap nap ke mua, ngu'di ban, nhat la cac loai hang nong san dac biet la cac loai hang san xuat t d tre, nda nhu-

: thuyen, nong, nia, thung, mung, dan, sang, r i u tep, do torn, do cua Nay nhdng thd nay hau nhu" khong con Chq Le cung hop tai hai dia diem cua hai xa Gia Lac va Gia Sinh

Lang Le Thuqng, Le T r i deu thd ddc thanh Cao Son va ba Chua Le Trieu lam Thanh Hoang lang Ca hai lang deu co dinh trung, 11 hoi lang duqc to chdc vao ngay 15 thang 10 am lich hang nam Hien nay d Luong Son co 9 dong ho sinh song Sd dong nhan dan hai lang da chuyen len khu ddi phia tren sau t r a n lut nam 1985

D i tich chua Le khong con thay vao do la trudng THPT Gia V i i n C Dinh Trung hai lang, mieu thd Ddc Khong T d d Ddi Gai cung khong con Hien nay d Luong Son con den Ba Cay thd

Ba Chua Le Trieu K i m A n h T d Hoa Cong Chiia, den Thanh Quan thd L l Quan Cong Bui Thdi Trung, den d nui Thanh Luong thd Chua Bach, den cay Cho thd Ddc Thanh Cao Son

Dan d cac lang Le chii yeu lam nghe trong Ida va rat gidi viec danh bat cac loai torn, cua, ca, tep v i song Le bat nguon t d vung Ria, Nho Quan chay xudng, mang theo rat nhieu thdc an, do vay vung nga ba song Le co rat nhieu cua ca Mam tep chq Le ngon ndi tieng co le day cung la vung

Bai Dfnh - Mot Vung Van Hoa

san sinh va lUu truyen thUcfng hieu mam tep Gia Vidn cho den ngay nay Ngoi ben bat mam tep thdm ngon, dam da chan que vita thudng thdc ban vda nghe ke ve cac cong doan de co san pham nay

NgUdi dong chiem trung dung l u i , r i u , do, vo de bat tep L u i , riu, do deu dUdc l a m bang tre, tre nac che nan deu n h u que tam vdt nhan, dai ngan khac nhau tuy theo dung cu can lam Lui h i n h pheu dai khoang 1,5 den 1,8m, mieng hinh thang, nan che k i n ca tren dudi va hai ben, cac nan duqc dan co' ket v d i nhau bang sdi moc lay t d cay moc moc rat nhieu t r e n niii, dan xong tdng manh duqc buqc vao khung chac chan, l u i dung bat tep d vung nUdc sau Riu gan gidng l u i , nhung diing bat tep d vung nUdc nong nen phia tren de hd, phia trUdc than r i u la cang r i u bang nam, sau thanh tre dai khoang 2m phia ngoai cung buqc l a i r o i diing day niu vao than riu, tao

do cong M can rong reu, trong than riu co hai

khoang, khoang phia trong nho hdn dung de chda tep D i riu tep la viec kho v i vda phai dun ve phia trUdc l a i phai vda nang de r i u khong sue xuong bun, tdc do khong nhanh, khong cham, tdi ky khong dUdc day giat cue l a m sao de tep khong chay ra khoi riu

Do dung de ddm tep thudng goi la do bdi v i

no gidng qua bui, qua t r a m , dd gdm hai nda neu tach doi dan giay trang co the lam chao den Dd

co hai ngong dat hai ben ngUdc chieu nhau, mot dau buoc k i n , mot dau hd de dd tep ra k h i ddm

phai ddt nut dau nay l a i Do thudng dam d nai co dong nifdc chay, vao nhdng dem co gid ndm va

t r a n g sang la dam dufqc nhieu tep nhat, tep la loai rat nhay cam vdi anh sang, trang cang sang tep cang di manh Khong co trang t h i dung den, duoc, nUdc khong chay t h i dap t r o n mot khoanh ruong to bang gian nha r o i dat do, canh do la den, cd the tat t d trong ra, nUdc d ngoai chay vao,

co dong nUdc chay, thay anh sang tep di theo vao

do, day la h i n h thdc tat bdng Gida dem dong gia lanh, anh Ida bap bung, tieng gau tat nUdc i udm,

de k i e m con tep con torn, cai tan tao cua nong dan que t o i la vay

Dai tep, tep bat duqc t d riu, l u i , dam do khong sach ngay ma phai dai de bo het r d m rac

Ra dai tep to va nong, dudng k i n h khoang l m ben t r e n co thanh tre buqc ngang K h i dai, mot dau ra gac len cqc tre, dau nay cao han mat nUdc, dau con l a i ty vao chan ngUdi dai, thap ben dudi m&t nUdc NgUdi dai tep phai ddng ddi dien vdi mSt t r d i , dd tep vao ra xong mot tay vd nhe, deu

t r e n mat nUdc tep thay dong chay ve phia trUdc, mot tay nhat rac vat ve phia sau cac dong tac phai rat nhe nhang, chinh xac khong de cho tep chet Muon tep kho phai vay, vay tep la ca mot nghe thuat, thudng ngay chi co mot i t rau sdng

ma ban khong co each nao lam cho het nUdc, vay khong kheo t h i trong tay ban chi con rd, rau vang het ra ngoai Rd vay tep thudng nho, long sau dung khoang 2kg tep, k h i vay chan budc rong han vai, ngUdi ddng cheo khoang 30 do hai tay cam rd

Bdi Dinh - Mot Vung Van Hoa

tep dtfa ve phia trifdc vdi toe do cham vita phai

k h i ro den ngang dau t h i dtfa xudng toe do nhanh hon, t h i n h thoang xoc dao tu" dtfdi len tren, cd the

k h i nao het ntfdc t h i thoi

Lam mam tep, mam tep co nhieu loai, tuy tdng loai tep (phai la tep ttfoi) ma lam mam cho phu hop M a m xdi thtfdng lam de an ngay loai nay khong ken tep, tep rda sach de het ntfdc cho vao co'i gia, sau do tron mudi thtfdng t h i cd 3,5 tep 1 mudi, sau nay neu nhat cho them, khoang 5 den 7 gid sau t h i dd nifdc tron t h i n h , dung ntfdc soi de nguoi 1kg tep mot l i t ntfdc la vda T h i n h co the la gao hoac ngo rang that vang, gia nho tron deu bit kin tranh rudi nhang M a m canh (con goi la mam nen) loai nay thtfdng de lau do vay phai lam loai tep gia nhd deu, tren m i n h co cham dd, goi la tep

do Tep rda xong de kho khong can gia chi bop deu vdi mudi (mudi nhieu hdn so vdi lam mam xdi,

3 tep 1 mudi), t h i n h gao khong can gia, xong trifdc

k h i tron can ngam mot lat cho mem Cac loai mam trifdc k h i an dam ngay dd vao mot i t rtfdu cho vda dd, vda thdm M a m tep thifdng difdc chtfng vdi t h i t ba chi, hanh va mot i t la gdng

L a n g S i n h D u o c

Cach day gan mot ngan nam Ddc Thanh

N g u y l n M i n h Khong (1066 - 1141) da den dong

Nguydn Minh Khong (1066 - 1141), ngudi lap dong thd Phdt tren dinh nui Bdi Dinh vd lap vUbn Sinh Duoc de chda benh cho nhan ddn

Tuong ddng thd d den Ly Qudc Su tren dinh nui Bdi Dinh

Bai Binh - Mot Vung Van Hoa

tren nui Bai Dinh, vCfa tu hanh Ong vita h a i thuoc tren nui, trong thuoc dudi thung lung de t r i benh ciiu ngUdi, ciiu nhan do the Chd Sinh Duqc nghia

la thudc song t d do ma ra Chu" nay dupe dat ten cho lang, co dan deh d dau t i e n gan nui Bai D i n h nhat, do la lang Sinh Duqc N o i Bai Dinh d vung Sinh Duqc cung ddng nghia vdi ndi d vung Sinh Duqc co nui Bai D i n h vay

Dan lang Sinh Duqc sdng quan tu xung quanh chan nui Lang Ddi, phia bac con cd t r a i Ddng Lam, t r a i Quen deu thuoc lang Sinh Duqc Nui Lang Ddi nhu mot dia xoi, nui Nhan nhu con

ga trong chau ve dia xoi nen dat d day rat phdn thinh, dan cU dong due la t a m diem cua cac lang xung quanh Theo gia pha cac dong hq con de lai

t h i viec dinh cU ban dau khong tap trung d lang Sinh Duqc ma r a i rac d khap cac vung ddi chan nui Bai Dinh Ho Pham (hien nay ong Pham Van Dung trudng hq ddi t h d tam) den dinh cU d vung Sdng Bo, (trudng cap 1+2 bay gid) lap nen thon

N i n h Cu, t a i day xay dung den T u thd Ba Chua

A n Cu (Ngoc Dong Cong chua)

Hq Nghiem (ong Nghiem V a n Nghien trudng ho ddi t h d 10) t d Nam Dinh vao lap ap d vung nui Can, t r a i di cU lap nen thon Tay Hd, cac

ho khac lap nen thon Dong Hd, t a i day xay den Phu V i n h thd ba chua K i m Tinh, nay d nha thd

hq Nghiem con cau ddi:

Nguyen cU Ba Hq Nghia Hung Nam Binh Tinh

Binh cU Sinh Buqc Tay Ho tan lap dp

Tam dich nghia:

Goc ddng ho d Ba Hq, huyen Nghia Hung,

tinh Nam Binh

Ben dinh cU d Sinh Buac lap dp mdi Tay Ho

Ong td 10 ddi cua ho Nghiem la Nghiem

D i n h Thong da dupe phong t d i chdc nhat binh bao ve Do Ky, do ddc chi huy quan bao ve kinh thanh Thang Long (sac phong ngay 26 thang 2 nam Canh Hung 44, vua Le Hien Tong 1740-1786) cau ddi t a i nha thd ho Nghiem con ghi:

Tudng linh qudn ca thanh cvta bdc

Thdng Long nudi mdi chi anh hiing

Hq Tran Dang (trudng ho ong Tran Van Xuan ddi t h d 11) la than toe nha Tran t d vung Tdc Mac phu Thien TrUdng buqc phai theo hq Hd vao Thanh Hoa Sau thay vung Bai Dinh la noi dat l i n h thieng nen ve day lap nghiep Hai Cong Chua nha Tran la Duyen Khang Cong Chua va TrUdng Qudc Cong Chua thd d phu Lang la ngudi cua hq T r a n nay Cau ddi d nha thd ho Tran Dang con ghi:

Lam San lull tru truyen gia pha

Binh Linh chung linh hoc the cU

Tam dich nghia:

Luu tru d Lam San lap gia pha truyen lqi

ddi sau

Bai Dinh - Mot Vung Van Hoa

Nui Dinh linh thieng chon lam chd dinh

cU ddng ho

Hp Tran Bute (tru'dng ho ong Tran Ngoc Hoang ddi t h d 7) ong td la Tran Ddc V i que d Binh Dinh, la quan Do Ty hat Hoang Dan thdi Tay Son Ong la ngUdi da pho vua Quang Trung lam le te

cd d nui Bai Dinh trUdc k h i tien ve Thang Long dai pha quan Thanh Sau ngay chien thang Ong quay ve Sinh Duqc lay vq lap nen ddng hq Tran Ddc Con rat nhieu ddng hq khac ma cac bac tien nhan de lai l d i ngqi ca ve que hudng Sinh Dupe nhu cau ddi d nha thd hq Ngo ghi:

Sinh Duqc linh dan tho the gia

Ngd tqc chu nhan trinh thdi hoa

Tam dich nghia:

Sinh Duqc cd nhieu thudc qui giup moi

ngudi sdng lau

Dqi tqc hq Ngd luon song nhan hod hanh phuc

Viec sdng tan mat thdi xUa di bi trom cUdp va

ngudi ngoai quay nhieu, dan dan t d cac thon Ninh

Cu, Tay Hd, Dong Hd, dan chuyen ve d ca lang Sinh Duqc tao nen sU cd ket manh me Cac nha d me lang deu dao ao, bd ao trong tre, trong may de vda

co vat dung, vda la rao chan chong dd sU xam pham

td ben ngoai Lang Sinh Duqc cd den 30 dong hq dinh cU, nhieu hq da co tdi 15 ddi sinh sdng d day nhU: ho N g u y l n (ong Nguyln Van Nhan trudng ho)

ho Nguyln (ong Nguyln Van Khoa trudng hq)

Lang Sinh Dtfcfc thd Quy M i n h Dai Vifdng lam Thanh Hoang lang (Qui M i n h va Cao Scfn la hai ttfdng ta hdu cua Tan Vien Son Thanh, con re Vua Hung W o n g t h d 18 Quy M i n h sau nay phat Thanh Hoang dupe nhieu noi thd ttf trong do co lang Sinh Difpc) Bai v i thd Thanh Hoang dat tren long ngai d hau cung dinh lang co ghi: Than vu nhan dung Qui M i n h Dai Vtfong Sac phong co nhat hien nay con lUU gid difpc la ngay 26/7/1784 (nam Canh Hung thd 44) vua Le Hien Tong sac phong Ddc Thanh Qui lam Thanh Hoang lang Sinh Difpc

Lang Sinh Difpc cung xay diing nhieu noi thd ttf nhif: Den thd Ddc Thanh N g u y i n , dinh Chp (d chp Sinh Difpc cu), chua Da A thd phat, ba Chua K i m Tinh, Den Bong thd quan De Td, chua Bai Dinh thd than Cao Son, thd Phat, thd M t u , dinh Trung thd Thanh Hoang, van chi thd Ddc Khong T d tren dinh nui Lang Doi, Den Tu, Den Mom Den nay chi con den Ddc Thanh Nguyln, den Bong, den Tu, chua Bai Dinh, dinh Trung cac noi khac hau nhu da hu hong

Dan lang Sinh Dupe chii yeu la sdng bang nghe nong trong Ida, trong mau mot sd t h i khai thac lam san va nam dupe, nghe nay den nay khong con

L a n g X u a n T r i

Lang Xuan Tri khi khai hoang lap ap goi la

Bai Dinh - Mot Vung Van Hoa

lang Ao Ha d sat song Hoang Long (viing cau Den bay gid) Song v i hay b i bon dao tac d dudi song len quay nhieu (tqc pha hq T r a n Dang lang Sinh Duqc con ghi rang, co l a n dan lang Ao H a b i bon dao tac keo den de dqa, dan lang Ao Ha den cau

d Phu Lang hai Ba Cong Chua nha T r a n hien

l i n h l a m bon dao tac phai khiep sq bo chay) nen lang chuyen ve ch§ d hien nay Lang tUa lung vao day nui Hang Trai va nui Phudng Luc dau goi la trang Xuan T r i ( T r i Trang) sau ddi la lang Dao

Ao Ngay 15/2/1821 (nam M i n h M e n h t h d hai) chinh thdc ddi ten la lang Xuan T r i (cai ao mua xuan) Lang Xuan T r i t r u phu vdi hdn 20 ddng hq sinh song co thdi gian la xa Xuan T r i co L y TrUdng rieng

T d k h i con d lang Ao Ha dan lang da xay dung den Hang Xdm thd quan ban thd, tiep den

la den Dau Ghenh d dau nui Phudng thd Thuqng Thuqng Dang Than, chua Quai Thao d n u i Dqc thd Ba Chua Quai Thao, Phu Lang thd hai Cong Chua nha Tran K h i chuyen ve Xuan T r i lang xay dung dinh Trung 5 gian va 3 gian hau cung thd

T h a n h hoang, theo sac phong t h a n ngay 25/7/1925 (Khai Dinh nam t h d 9) t h i lang thd "Do Tdng Ddc Thai Giam Thuqng Quan Cong" lam Thanh Hoang, l l Thanh Hoang to chdc vao ngay 13.10 am lich hang nam Nam 1938, o n g B d Van Tang tien cung xay dung chua d lang goi la chua ong Hau Tang (chua do ong t u Co lam vai nen dan gian thudng goi la chua ong Co), nam 1962 chua b i bao C tan pha do vay phai dd di chd khac

Tat ca, dinh, den, chua deu h u hong theo thdi gian, thuoc lang Xuan T r i nay chi con Phu Lang thd hai Cong Chua nha Tran la con nguyen ven

Le d Phu Lang dupe td chdc vao ngay 19.9 am lich hang nam, den Dau Ghenh d nui Phudng mdi duqc dung l a i

T d nhdng nam 1960 vdi chinh sach gian dan de xay dung k i n h te, mot so' gia dinh d cac lang Le Thuqng, Le T r i , Sinh Duqc, Xuan T r i chuyen len d quanh nui Bai Dinh N h a n dan d vung ngoai de xa Gia Tien chuyen vao d khu vUc ddn dien Chu Van Luan lap nen thon Son Tien Sau tran lut 1985 sd dan chuyen len ddi ngay cang dong, lap nen 11 khu vUc dan cU nhu ngay nay

Ten goi cua xa Gia Sinh theo thdi gian:

- Nam 1802 (nam Gia Long t h d 3) Sinh Duqc la mot lang trong tdng Le Xa cua huyen Gia

V i i n

- Nam 1937 (Bao Dai t h d 11) Sinh Duqc, Xuan T r i la hai thon cua tdng Le Xa thuoc huyen Gia V i i n

- N a m 1946 (sau each mang Thang Tam) Sinh Duqc, Xuan T r i , vung chq Le, Chi Phong (TrUdng Yen) duqc goi la xa Hung Long

- N a m 1949 ddi ten xa Hung Long thanh xa Gia N i n h

- Nam 1954 ddi ten la xa Gia Sinh gdm co hai lang Sinh Dupe va Xuan T r i

Bai Bfnh - Mot Vung Van Hoa

- Nam 1976 nhap thon Luong Son cua xa Gia Ninh, lap thon mdi Son Tien, ca xa co 11 thon Ttf do den nay dia gidi hanh chinh cua xa khong thay ddi

C h t f d n g I I :

Di tich va danh thang

Day la noi dong ruong, doi, nui, song sudi xen

l i n nhau nhu" vinh Ha Long tren can nhieu thang canh nhtf: Dong chua Bai Dinh, Dong Long

A n , Phu Lang ndi tieng khap noi Trong sudt chieu dai cua lich stf lang xa rat nhieu cong t r i n h kien true phuc vu dan sinh nhu dudng xa, cau cong Cac dinh, den, lang tam phuc vu viec thd ttf Nhieu 1§ hoi, phong tuc tap quan con i n dam net van hoa d&c sac cua dia phuong, va cong lao

to ldn cua cac bac tien nhan

Tai dia phuong con luu gid duqc 30 dao sac phong cua cac trieu dai trUdc day trong do co 27 dao sac phong than, cho cac v i than duqc thd d 3 lang Sinh Duqc, Xuan T r i , Luong Son, 3 dao sac phong cho cac tudng l i n h va nhdng ngUdi co hoc

vi cao Nhieu dao sac chi con ghi l a i duqc ngay thang nam, trieu dai phong sac, nhdng dao sac con day dii noi dung lan luqt duqc gidi thieu d cac phan sau

Bai Dfnh - Mot Vung Van Hoa

Ngu'di dan Sinh Dutfc va vung xung quanh

da sang tac va luu truyen nhdng van the moc mac

ca ngqi que hucfng minh:

Nhdc trong len thay nui doi san sat Khong ddu bdng canh dep Binh Son

Cd mot vung nui nui, non non

Cay chen dd, cd hoa long bong nguyet Lang ddng trdi may kia anh tuyet

Phdi day la canh vat tuyet nhan gian Hdi giang san gdm vdc cua ta chang Kia ai dd ra xich thang ludn quan Nhdt thien thu canh vd nhdn vdn

Ban dq thu phong vong nguyet hang Bdng dao tich, duong mudng thu dn

Hq, hdi thod mdc sdc sinh huang

Qua bao doi nui khdp mien gan xa

Thung Binh, Bdng Bdi, O Gd

Hang Thanh, Hoc Cd, chay ra Bdu Choi Gieng Rong, hang Hut, ao Soi

Ld Luon, gieng Bdi ta ngoi got vang Bao chai phong canh mdt vung

Ba Rau, Bdng Cui, O Rong, Ben Tien Sdng Ngang, Quai Vac mdt miin

Trung Nhdi len Binh tdi lien hang Ong Bao qua hang Tdi ngdng trong

Vdng vao hang Sdng trong sang cita Vang

Nui Mon, Canh Cdc, Boi Chang

U Bd, nui Can, Rita Vang, hang Boi Chiia Le diing got nghi ngai

Ky Ldn thuan neo, ddi Gai di ve

Le Thuqng men canh ddng que

Quen Ma dudng cu ldi ve Bdc Trang Vdng qua lqi tdi dong Khoang

Mot vang non nUdc, xdm lang dao chai Thanh Luang, hang Bo nghi ngai Hoang Long nUdc mdt lqi xudi Hang Tien Ham Rdng ngd bdng Bdng Vang Boi Thd thuan neo Trang An di ve

Muc Hoan ban co canh que

Bin tren, mieu dudi di vi vieng thdm Binh san canh sdc diep trung

Cd cdy chen dd, hoa ngan ngdt huang Budc chan Id, thii dam trudng

Tinh que sau dam long thuang dat dao

Ay ai tuc khach ra vao

Ndi tdm sdng td khac nao sao Khue

Sau day x i n gidi thieu ciing ban doc mot sd

di tich, danh thang vung Bai Dinh

Bai Dfnh - Mot Vung Van Hoa

1 D i n h T r u n g l a n g S i n h

D u o c v a L 6 h o i K y P h u c

I D i n h T r u n g l a n g S i n h D u a c

Mieu Vu the Thanh Hoang va dinh Trung

lang Sinh Dupe duqc xay dung tit t h d i Le Trung Hung Dan lang Sinh Duoc thd Ddc Thanh Qui lam Thanh Hoang lang Hien con lUu gid duoc 7 dao sac phong than cua cac trieu dai cho Thanh Hoang lang Sinh Duqc:

Dao sac t h d nhat ngay 26.7.1784 (nam Canh Hung t h d 44)

Dao sac t h d hai ngay 4.12.1824 (nam M i n h Menh t h d 5)

Dao sac t h d ba ngay 18.6.1844 (nam Thieu

Twang Than Cao Son Dqi vuong

thd tren dong dinh nui Bdi Dinh

Bai Dinh - Mot Vung Van Hoa

Truy ktcrng l i n h dieu dich cat lang t i n h Qui

M i n h Thuqng Dang Than

L i n h tue trung t i n h vien thong doan tien

M i n h Khong thien sU chi t h a n

Hudng lai ho qudc t l dan n l m t r d l i n h dng tiet mong ban cap

Tang sac lUu t u t d k i m phi Ung

Cam manh mien niem than hull kha gia tang l i n h bao trung hung cac dang than

Nhung chuan hda N i n h Binh t i n h , Gia Vien huyen, Sinh Dupe xa, y cUu phung sU than ky tuong hdu bao nga le dan k h a m tai

Ddng Khanh n h i nien that nguyet so nhat nhat

Dao sac t h d bay ngay 11.8.1809 (nam Duy Tan t h d 3)

Tren long ngai thd, bai v i cua Thanh Hoang Lang con ghi ro "Than Vu nhan dung Qui M i n h Dai Vuong" Than pha Qui M i n h Dai Vuong do Han l a m vien dong cac dai hoc sy than Nguyen Binh Phung soan Quan giam bach than chi dien hung l i n h thieu khanh than: N g u y l n Hien y chinh ban phung ta, vao nam V i n h Huu t h d hai (1737, ddi vua Le Y Tong) Hien con luu gid ban chd Han tai dinh lang Ldi Son, xa Gia Phong, huyen gia

V i i n , t i n h N i n h Binh, nqi dung nhu sau:

T h i n p h a

Qui Minh Dai Vuong

(Theo ngoc pha luc thuoc can chi nhat

thuqng dang than qudc trieu chinh ban cua bo I I ) Thdi xUa cudi ddi hq Hung la thdi Due Vuong (Hung Due Vuong, huy la Hue Lang sinh nam canh than 421 Tr.CN, len ngoi k h i 14 tudi, lam Vua den nam 258 Tr.CN) Nude ta t d dao Son Tay, phu Quang Ba,, huyen Gia Hung, dong Lang Xuong Co mot nha ten la N g u y l n Cao Hanh, lay ngUdi trong dong ten la Dinh Thi Dien Vq chong lam dieu nhan, tich viec nghia, giup dd ngUdi ngheo doi, NgUdi trong dia phuong ai ai cung khen

la ngudi co long tot Luc nay ong N g u y l n Cao Hanh da ngoai 50 tudi chua co con, gap budi tiet xuan hoa k h i , chon chon nd hoa, chat dudng di lai, ngUdi ngUdi du lich Ong cung vdi ong anh rupt, la ong Nguyen Xuong cung vdi may ngudi hang dong len choi chon Van Son, nui Tan Vien D i dudng bq vda den chan nui bong gap mot ong lao dau rau toe bac, dau doi mu tram sao, vda di vda hat, dang sau co vai thanh ddng hau rUpu co mang theo dan

va mot cai la ban, lay lam la moi ngUdi bd ve

Con hai ong ddng l a i bao nhau rang, day khong phai la ong lao tien, t h i cung la than nui Tan chd khong phai ngudi tran gian Noi xong hai Ong den trUdc mat Ong lao vai chao ma rang: Nha t o i bac ddc hai anh, em tudi da cao ma con

Bai Dfnh - Mot Vung Van Hoa

cai chita co, nay may gap tien ong d day dam x i n

md rong long nhan, lam phuc cho anh, em chung toi chong co t i n mdng va co ngu'di ndi ddi gia ditdng, that la muon doi ddc ldn cua tien ong vay

Ong lao nghe noi cudi ma rang: "Tdi chang phdi Tien, chang phdi Thanh chi la ngiidi nhan trong cudc trong cudc ddi, nay hai dng gap Tdi d day,

Id nhd hai dng cd hdu ddc chd khong phdi bac ddc Tdi xem d day cd mdt cue ddt long trieu, thuy tu, td ddi, hQu ddi huyet cit nham binh, toe phat nhu ldi, de vdi nam thi sinh tam Thanh td Hai Ong ve nhd thu hdi cot ngudi tritdc, sdng mai dem den ddy Tdi se giup" Hai ong rat mdng chao

t d biet ong lao trd ve nha lay hai cot Mau Than sang sdm mai dem den chan nui, thdi da thay Ong lao den trUdc ngoi doi hai ong Hai ong bai kien ong lao, ong chieu la ban diem huyet ma an tang, tang xong hai ong dinh lam le ta t h i ong lao bien mat Td do hai ong trd ve chuyen viec tan tai, giup dd moi ngUdi, chua tdi hai nam qua thay hai ba vq, trong hai trong hai gia dinh deu co mang thai Den ngay, den thang vao nam binh than, mua xuan, thang gieng ngay mong bon (nam 385 Tr.CN) ba vq ong anh sinh mot trai, ba

vq ong em sinh mot bqc vd ra duqc hai trai deu mat rong, mat phuqng, ham yen, may ngai, ngu nhac trieu thien, tam dinh binh chinh

Hai nha ca mdng lay lam t r d i cho, dat phuc

co the thinh vupng Con trai ong anh dat ten la Tuan, con trai ong em mot ten la Sung, mot ten

la Hien Td do xuan sinh, ha ldn chang hoc ma