Vậy trọng tài thương mại là gì

Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại không mang ý chí quyền lực nhà nước không nhân danh quyền lực nhà nước như phán quyết của toà án mà chủ yếu được gi

PHẦN MỞ ĐẦU

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, các giao dịch thương mại ngày càng trở nên đa dạng hơn Điều này tất yếu dẫn đến những tranh chấp phát sinh từ những quan hệ này trở nên phức tạp Tranh chấp thương mại là những tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực thương mại Mặc dù tranh chấp không phải là điều mong muốn của các thương nhân và họ đã rất cẩn trọng trong việc áp dụng ác biện pháp nhằm loại bỏ tranh chấp song các bên không thể khẳng định rằng sẽ không có bất kỳ tranh chấp nào xảy ra trong các thương vụ mà họ tham gia

Vì vậy, điều quan trọng mà các thương nhân cần nhìn nhận trước đó là giải pháp nào cần thực hiện nếu có tranh chấp phát sinh Hiện nay, trên thế giới cũng như Việt Nam phổ biến các hình thức giải quyết tranh chấp như: thương lượng, hòa giải, tòa án, trọng tài Thực tiễn cho thấy trong những giải pháp nói trên và trừ những vụ việc đặc biệt, giải pháp trọng tài thường được các bên lựa chọn bởi các ưu điểm vượt trội của nó

Vậy trọng tài thương mại là gì? Các ưu điểm vượt trội của nó so với các hình thức giải quyết tranh chấp khác được biểu hiện như thế nào? Còn tồn tại những hạn chế nào? Tất cả các vấn đề đó sẽ được tập trung giải quyết trong đề tài này

PHẦN NỘI DUNG

I Khái quát về trọng tài thương mại.

1.Khái niệm.

Theo khoản 1 Điều 2 Pháp lệnh số 08/PL-UBTVQH11 ngày 01 tháng 07 năm

2003 quy định về trọng tài thương mại : Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại được các bên thoả thuận và được tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định

Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại không mang ý chí quyền lực nhà nước ( không nhân danh quyền lực nhà nước như phán quyết của toà án ) mà chủ yếu được giải quyết dựa trên phán quyết của trọng tài thương mại (được các bên lựa chọn) theo thủ tục linh hoạt, mềm dẻo.Ngoài ra, phương thức giải quyết tranh chấp thương mại này còn đảm bảo tối đa uy tín cũng như bí mật của các bên tranh chấp , góp phần củng cố và duy trì mối quan

hệ hợp tác lâu dài giữa các bên

2.Phân loại 1

Trọng tài thương mại tồn tại dưới hai hình thức, đó là trọng tài vụ việc( trọng tài ad-hoc) và trọng tài thường trực

2.1 Trọng tài vụ việc.

Trọng tài vụ việc là phương thức trọng tài do các bên tranh chấp thoả thuận thành lập để giải quyết vụ tranh chấp giữa các bên và trọng tài sẽ tụ chấm dứt tồn tại khi giải quyết xong vụ việc

Bản chất của trọng tài vụ việc được thể hiện qua các đặc trưng cơ bản sau đây:

- Trọng tài vụ việc chỉ được thành lập khi phát sinh tranh chấp và tự chấm dứt hoạt động ( tự giải thể ) khi giải quyết xong tranh chấp

- Trọng tài vụ việc không có trụ sở thường trực , không có bộ máy diều hành (vì chỉ được thành lập để giải quyết vụ tranh chấp theo sự thoả thuận của các bên )

và không có danh sách trọng tài viên riêng

- Trọng tài vụ việc không có quy tắc tố tụng dành riêng cho mình

2.2 Trọng tài thường trực :

Ở các nước trên thế giới, trọng tài thường trực thường được tổ chức dưới những hình thức đa dạng như: các trung tâm trọng tài, các hiệp hội trọng tài hay các viện trọng tài, nhưng chủ yếu và phổ biến được tổ chức dưới dạng trung tâm trọng tài

Theo pháp luật Việt Nam, trọng tài thường trực được tổ chức dưới dạng các trung tâm trọng tài.Trung tâm trọng tài là tổ chức phi chính phủ, có tư cách pháp nhân, có con dấu, có tài khoản riêng và trụ sở giao dịch ổn định

Các trung tâm trọng tài có một số đặc trưng cơ bản sau đây:

- Các trung tâm trọng tài là tổ chức phi chính phủ, không nằm trong hệ thống

cơ quan nhà nước

- Các trung tâm trọng tài có tư cách pháp nhân , tồn tại độc lập với nhau

- Tổ chức và quản lý ở các trung tâm trọng tài rất đơn giản, gọn nhẹ

- Mỗi trung tâm trọng tài tự quyết định về lĩnh vực hoạt động và có quy tắc tố tụng riêng

- Hoạt động xét xử của trung tâm trọng tài được tiến hành bởi các trọng tài viên của trung tâm

3 Cơ cấu tổ chức.

Theo khoản 3 Điều 16 Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 thì trung tâm trọng tài gồm Ban điều hành và các trọng tài viên.Ban điều hành trung tâm trọng tài gồm có chủ tịch, một hoặc các phó chủ tịch, có thể có Tổng thư ký do

chủ tịch trung tâm trọng tài cử.Những người được trung tâm trọng tài mời làm trọng tài viên phải có đủ điều kiện quy định tại Điều 12 Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003

II Ưu và nhược điểm của việc giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài thương mại:

1.Ưu điểm:

Trong thực tế, để giải quyết những tranh chấp thương mại và tranh chấp đầu

tư, các bên tranh chấp có thể áp dụng rất nhiều cách thức Có thể liệt kê ra đây những hình thức giải quyết tranh chấp như: tự thương lượng, tiến hành hòa giải, yêu cầu cơ quan tài phán giải quyết hoặc giải quyết tranh chấp thông qua con đường trọng tài Mỗi một cách thức đều có những ưu điểm và nhược điểm Các bên thường sẽ dựa trên những ưu và nhược điểm này để cân nhắc và lựa chọn cho mình một cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp và hiệu quả nhất Nếu như đối với các nhà kinh doanh nước ta, việc lựa chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp chưa được xem là sự lựa chọn phổ biến, đơn giản là vì các nhà kinh doanh của ta chưa đặt trọn niềm tin tưởng vào các Trọng tài viên, cũng như chưa hoàn toàn coi trọng hiệu quả của việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và hiệu lực thi hành của những quyết định trọng tài, nhất là trọng tài trong nước, thì ngược lại, trong thực tiễn hoạt động giải quyết tranh chấp thương mại và đầu tư trên thế giới, cơ chế trọng tài lại được áp dụng rất thường xuyên và càng ngày càng có xu hướng phát triển mạnh Thông thường, khi sử dụng trọng tài để giải quyết tranh chấp, các nhà kinh doanh và nhà đầu tư hay chú ý đến những ưu điểm của cơ chế này so với thủ tục giải quyết tranh chấp tại tòa án Những ưu điểm lớn nhất của trọng tài đã được công nhận rộng rãi trên phạm vi quốc tế và khiến ngày càng có nhiều nhà kinh doanh và nhà đầu tư đi đến quyết định lựa chọn hình thức này chính là:

- Thứ nhất, trọng tài thương mại mang tính linh hoạt, đảm bảo tốt hơn quyền tự định đoạt của các bên Nghĩa là các bên có quyền tự quyết định chọn hình thức

tổ chức trọng tài cũng như trọng tài viên mà mình ưa thích; có quyền lựa chọn địa điểm, thời gian sao cho tiện với doanh nghiệp Điều này ở toà án, đấy là công việc của thẩm phán và doanh nghiệp phải tuân theo Chính điều này làm cho các bên tranh chấp rất yên tâm vì họ có cơ sở để tin tưởng rằng các chuyên gia mà họ

đã chọn sẽ đảm bảo cho hiệu quả của việc giải quyết tranh chấp đó

- Thứ hai, quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành với thủ tục đơn giản, nhanh chóng và thuận tiện Thậm chí không cần phải mở phiên họp xét xử trực tiếp mà có thể giải quyết ngay trên cơ sở tài liệu, chứng cớ do các bên cung cấp, không cần sự có mặt của các bên liên quan Khi xem xét thực tiễn hoạt động của trọng tài thương mại ở mỗi quốc gia cũng như trên bình diện quốc

tế, các nhà nghiên cứu đều nhận xét rằng quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với thủ tục tiến hành giải quyết tranh chấp tại tòa án

- Thứ ba, các nhà đầu tư hoặc kinh doanh còn có một lý do nữa để lựa chọn trọng tài vì chi phí để trọng tài giải quyết tranh chấp cho họ trong đa số các trường hợp thường thấp hơn so với chi phí họ phải bỏ ra tại tòa án

- Thứ tư là ưu điểm về tính bảo mật của trọng tài được thể hiện ở chỗ: quá trình giải quyết tranh chấp sẽ được tổ chức dưới hình thức họp kín và quyết định giải quyết tranh chấp chỉ được thông báo công khai khi được sự đồng ý của các bên Quy định này làm cho các bên, nhất là bên thua, không cảm thấy lo ngại vì kết quả giải quyết tranh chấp có thể có tác động không tốt đến hoạt động kinh doanh của họ Song cũng có vài ngoại lệ: nếu quá trình giải quyết tranh chấp có liên quan đến lợi ích của bên thứ ba hoặc lợi ích công cộng thì quyết định giải quyết tranh chấp của trọng tài tùy trường hợp sẽ được thông báo đến bên thứ ba hoặc thông báo công khai

- Thứ năm là theo công ước New York năm 1958, những phán quyết của trọng tài thương mại được công nhận và cho thi hành ở nước ngoài.Trong các vụ tranh chấp giữa các bên có quốc tịch khác nhau, thường xử lý thông qua trọng tài thương mại, đặc biệt là của một nước thứ ba để đảm bảo tính khách quan trong việc giải quyết Bởi trọng tài thương mại không đại diện cho quyền lực nhà nước, độc lập trong xét xử và ra phán quyết, không có sự ràng buộc với các bên liên quan nào cả.Trong khi đó, phán quyết của toà án chỉ có hiệu lực thi hành trong phạm vi quốc gia

Đặc biệt, ngoài những ưu điểm trên, khi sử dụng trọng tài thương mại quốc tế

để giải quyết tranh chấp, các bên còn có thể đạt được nhiều sự thuận lợi khác Đối với những tranh chấp quốc tế nói chung và các tranh chấp phát sinh trong khuôn khổ Hiệp định thương mại Việt - Mỹ nói riêng, khi quyết định đưa vụ việc

ra giải quyết tại tòa án, một trong các bên tranh chấp chắc chắn sẽ không tránh khỏi cảm giác bị bất lợi Cảm giác này xuất phát từ việc họ không nắm được các quy định về thủ tục tố tụng tại một tòa án nước ngoài, bên cạnh đó rào cản về ngôn ngữ cũng làm cho họ cảm thấy không mấy thoải mái khi tham gia vào quá trình tố tụng Thỏa thuận để trọng tài giải quyết tranh chấp sẽ giúp các bên phần nào thoát ra được khỏi cảm giác này Ở thủ tục trọng tài, các bên có cơ hội để lựa chọn cho mình một quy tắc trọng tài phù hợp và như vậy không bên nào cảm thấy bất lợi hơn bên nào Ngoài ra, vấn đề ngôn ngữ cũng có thể được khắc phục trong một chừng mực nào đó theo quy định tại quy tắc trọng tài hoặc ngay trong quá trình giải quyết tranh chấp Cuối cùng, sự hiện diện và vai trò của Công ước Liên hợp quốc ngày 10/6/1958 về công nhận và cho thi hành các quyết định của trọng tài nước ngoài (gọi tắt là Công ước New York 1958), một công ước được rất đông các nước trên thế giới phê chuẩn, trong đó có Việt Nam và Mỹ, càng giúp cho việc giải quyết tranh chấp thông qua con đường trọng tài trở nên có hiệu quả và đảm bảo được lợi ích của các nhà kinh doanh và đầu tư hơn

Như vậy, có thể nói, khi thỏa thuận lựa chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp, các bên tham gia vào các quan hệ thương mại và đầu tư hoàn toàn có lý do

để tin tưởng vào hiệu quả của quá trình giải quyết đó xuất phát từ các ưu điểm đã được đề cập ở trên Đó cũng là nguyên nhân dẫn đến việc trọng tài, kể cả trọng tài trong nước lẫn trọng tài quốc tế, đang trở thành một ngành công nghiệp dịch

vụ thực sự phát triển trong xu thế hiện nay, theo như đánh giá của các chuyên gia nghiên cứu pháp luật về trọng tài thương mại trên thế giới.Tại các nước phát triển, tỉ lệ các vụ tranh chấp thương mại được giải quyết bằng trọng tài lên đến 90%-95% Chứng tỏ rằng trọng tài thương mại rất được ưa chuộng trên thế giới Thực tế cho thấy, giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại có những

ưu điểm so với giải quyết tranh chấp tại tòa án Những ưu điểm đó là:

- Đề cao ý chí tự do thỏa thuận của các bên tranh chấp;

- Thủ tục giải quyết tranh chấp thương mại đơn giản, không có nhiều công đoạn tố tụng, nhanh gọn, linh hoạt đáp ứng đòi hỏi hoạt động thương mại của các bên có liên quan;

- Nội dung tranh chấp và danh tính của các bên được giữ kín, đáp ứng nhu cầu tin cậy trong quan hệ thương mại;

- Các bên đương sự được tự do lựa chọn trọng tài viên Cách thức lựa chọn trọng tài và Hội đồng trọng tài phát huy tính dân chủ, khách quan trong quá trình

tố tụng;

- Trọng tài viên - người chủ trì phân xử tranh chấp, có chuyên môn sâu và kinh nghiệm giải quyết đối với lĩnh vực các vụ tranh chấp;

- Quyết định trọng tài được thực hiện ngay, đáp ứng yêu cầu khôi phục nhanh những tổn thất về tiền, hàng trong kinh doanh thương mại Quyết định trọng tài

là quyết định cuối cùng và có hiệu lực pháp luật, như bản án của toà án;

- Tố tụng trọng tài không bị ràng buộc về mặt lãnh thổ, nghĩa là các bên muốn chọn trung tâm trọng tài nào cũng được, bất kể địa chỉ của họ ở đâu;

- Tuy là chung thẩm, nhưng tố tụng trọng tài không đặt vấn đề cưỡng chế thi hành, nên bên đương sự nào không chấp nhận phán quyết của trọng tài thì có thể kiện ra toà kinh tế theo thủ tục giải quyết các vụ án;

- Quyết định giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài phải được các bên thi hành nhanh chóng, trong thời hạn 30 ngày Quá hạn đó, bên được thi hành có quyền làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án cấp tỉnh, nơi có trụ sở, nơi

cư trú hoặc nới có tài sẳn của bên phải thi hành quyết định của trọng tài

- Việc thắng, thua trong tố tụng tại trọng tài kinh tế vẫn giữ được mối hoà khí lâu dài giữa các bên tranh chấp Đây là điều kiện không làm mất đi quan hệ hợp tác kinh doanh giữa các đối tác Bởi lẽ tố tụng tại trọng tài là tự nguyện;

- Việc đánh giá và sử dụng nguồn chứng cứ tại các cơ quan trọng tài rộng hơn,

tự do hơn, mang tính xã hội hơn, tạo điều kiện cho các bên làm sáng tỏ những vấn đề nhạy cảm Trong khi đó, toà án áp dụng các chứng cứ để tố tụng bị ràng buộc hơn về mặt pháp lý, làm cho các bên tham gia tố tụng không có cơ hội làm sáng tỏ hết được nhiều vấn đề khúc mắc, không thể hiện trên các chứng cứ “pháp lý”

2 Nhược điểm.

Tranh chấp kinh tế qua con đường trọng tài cũng có những nhược điểm so với tranh chấp tại tòa án kinh tế là:

- Là phương thức ít được các nhà kinh doanh lựa chọn khi có tranh chấp xảy

ra, vì phương thức này chưa phổ biến trong thực tế, các nhà kinh doanh vẫn theo thói quen giải quyết tranh chấp bằng tòa án kinh tế

- Cơ quan trọng tài kinh tế không có quyền ra lệnh kê biên khẩn cấp tạm thời đối với tài sản là đối tượng tranh chấp Việc kê biên chỉ được thực hiện thông qua tòa án trên cơ sở yêu cầu của trọng tài Quá trình kê biên theo trình tự này có thể kéo dài , không đảm bảo phong tỏa tài sản kịp thời để phòng ngừa việc tẩu tán tài sản

- Phán quyết của trọng tài , tuy là chung thẩm, nhưng bên bị đơn có thể yêu cầu tòa án xem xét lại Như vậy, phán quyết của trọng tài nhiều lúc làm cho bên

“thắng kiện” không yên tâm

III Thực trạng và xu hướng phát triển của việc giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài thương mại

Ở Việt Nam, giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài đã được sử dụng từ lâu Cùng với trọng tài phi chính phủ là sự tồn tại của hệ thống cơ quan trọng tài kinh tế nhà nước trong suốt hơn 30 năm Tuy nhiên sự tồn tại của hệ thống cơ quan trọng tài kinh tế nhà nước chỉ thích hợp trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung mà không thể tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường Vì thế mà sau khi Việt Nam tiến hành công cuộc đổi mới đất nước thì hệ thống trọng tài kinh tế đã được thay bằng hệ thống các tòa án kinh tế Mặt khác, trước những đòi hỏi thực tế khi Việt Nam hội nhập vào nền kinh tế thế giới có rất nhiều cơ hội cũng như thách thức, giao dịch kinh tế trong và ngoài nước tăng mạnh qua hàng năm, đồng thời tranh chấp phát sinh từ các giao dịch này cũng không ngừng gia tăng và có chiều hứng ngày càng phức tạp Bên cạnh trung tâm trọng tài quốc tế tại Việt Nam, các trung tâm trọng tài kinh tế khác cũng đã được thành lập và hoạt động với tư cách là các tổ chức xã hội nghề nghiệp

Cho tới thời điểm hiện nay, đã thành lập được 5 trung tâm trọng tài : trung tâm trọng tài kinh tế Hà Nội, trung tâm trọng tài kinh tế Thăng Long, trung tâm trọng tài kinh tế Bắc Giang, trung tâm trọng tài kinh tế Sài Gòn và trung tâm trọng tài kinh tế Cần Thơ Hiện nay, một số trọng tài viên mới được Bộ Tư pháp cấp thẻ đang xúc tiến việc thành lập một số trung tâm trọng tài mới

Nhìn chung giai đoạn từ 1993 đến đầu 2003, trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC ) và các trung tâm trọng tài kinh tế khác đã thể hiện vai trò nhất định trong giải quyết các tranh chấp thương mại nói chung và tranh chấp thượng mại quốc tế nói riêng Tuy nhiên quá trình hoạt động của các trưng tâm trọng tài

này đã thể hiện những bất cập của pháp luật Việt Nam về trọng tài như thiếu các quy định cụ thể, điều chỉnh không toàn diện, một số nội dung rất lạc hậu không

có tính thực tiễn, chưa phù hợp với pháp luật trọng tài khu vực cũng như trên thế giớ Nhằm loại bỏ các rào cản trong pháp luật về trọng tài, đáp ứng bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, pháp lệnh trọng tài thương mại đã ra đời vào năm 2002.Nó

đã đánh dấu bước chuyển biến lớn trong công tắc xây dựng pháp luật ở nước ta

Có thể nói rằng chúng ta đã có một văn bản phá luật điều chỉnh toàn diện và có tính thực tiễn cao trong lĩnh vực trọng tài thương mại.Hơn thế nữa nội dung của

nó về cơ bản phù hợp vói luật mẫu về trọng tài thương mại quốc tế của UNCTTRAL cũng như những đạo luật trọng tài hiện đại mới ban hành gần đây trên thế giới Không những thế từ khi pháp lệnh trọng tài thương mại ra đời và có hiệu lực vào 1/7/2003 thì phương pháp giải quyết tranh chấp thương mại bằng phương thức trọng tài đã được chú ý hơn rất nhiều trong vài năm gần đây

Thực tế đã cho thấy xu hướng hội nhập kinh tế sôi động và sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của nền kinh tế các nước đã thúc đẩy nhu cầu giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài ngày càng tăng không chỉ riêng ở Việt Nam mà còn ở rất nhiều quốc gia trên thế giới Vì thế, hình thức giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài thương mại được coi là hình thức giải quyết tranh chấp thương mại hiện đại nhất trong các hình thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án ( so với thương lượng và hòa giải ) Đây cũng là hình thức giải quyết tranh chấp thương mại phổ biến của các nước trên thế giớ hiện nay Điều này xuất phát

từ lợi thế thực tiễn của phương thức này như thủ tục trọng tài đơn giản, nhanh chóng, các bên tranh chấp có khả năng tác động đến quá trình trọng tài , khả năng chỉ định trọng tài viên giúp các bên lựa chọn được trọng tài viên giỏi, nhiều kinh nghiệm , am hiểu sâu sắc vấn đề đang tranh chấp qua đó có điều kiện giải quyết tranh chấp nhanh chóng , chính xác…