Quyền tài phán của quốc gia

Quyền tài phán của quốc gia Quyền tài phán của quốc gia TS Nguyễn Thị Lan Anh Khái niệm chung về quyền tài phán Các nguyên tắc xác định quyền tài phán Trợ giúp pháp lý và tương trợ tư pháp Khái niệm c.

Quyền tài phán của quốc gia

TS Nguyễn Thị Lan Anh

• Khái niệm chung về quyền tài phán

• Các nguyên tắc xác định quyền tài phán

• Trợ giúp pháp lý và tương trợ tư pháp

Khái niệm chung về quyền tài phán

• Quyền lực của mỗi quốc gia tác động đến con người, tài sản, hoàn cảnh

• Thể hiện quyền của mỗi quốc gia điều chỉnh các hành vi hoặc hậu quả của

các sự kiện

• Quyền tài phán có mối quan hệ mật

thiết với chủ quyền, được xác định

trên cơ sở chủ quyền của mỗi quốc gia

Hình thức của quyền tài phán

• Ban hành pháp luật

• Xét xử các vụ việc tại tòa án

• Quyết định hành chính

• Quyền tài phán liên quan đến cả luật quốc

tế và nội luật

– Luật quốc tế xác định hình thức quyền tài phán – Luật trong nước xác định phạm vi của quyền tài phán

Nguyên tắc lãnh thổ

 Lãnh thổ là nơi quốc gia có chủ quyền, vì vậy, quốc gia

có quyền tài phán với các vi phạm pháp luật xảy ra trên lãnh thổ nước mình

 Lãnh thổ bao gồm: đất liền, vùng nước, vùng trời, vùng lòng đất thuộc chủ quyền quốc gia

 Nguyên tắc lãnh thổ là cơ sở ưu tiên cao nhất để thực hiện quyền tài phán cho mỗi quốc gia

 “Một quốc gia …có thể không được thực hiện bất kỳ

hình thức tài phán nào trên lãnh thổ của một quốc gia khác; quyền tài phán không thể được thực hiện bởi một quốc gia ngoài phạm vi lãnh thổ của mình ngoại trừ

trường hợp theo một nguyên tắc cho phép có nguồn

gốc từ tập quán hoặc điều ước”- Vụ Lotus, tr.18-19

Đất Nước Trời

Nguyên tắc lãnh thổ

• Quyền tài phán thiết lập trên cơ sở nguyên tắc lãnh thổ:

– Người vi phạm pháp luật có mặt trên lãnh thổ của một quốc gia

– Người vi phạm pháp luật có mối liên hệ với lãnh thổ của một quốc gia (nếu các yếu tố sau có liên quan đến vi phạm pháp luật):

• Sở hữu tài sản và tài sản nằm trong quốc gia đó

• Có dự án kinh doanh tại lãnh thổ quốc gia đó

• Đã đến thăm người, luật sư, hoặc nhân công tại quốc gia đó

• Có chi nhánh tại lãnh thổ quốc gia đó (trường hợp người vi phạm là pháp nhân)

• Địa điểm xảy ra vi phạm pháp luật tại lãnh thổ quốc gia đó (bao gồm

cả trường hợp địa điểm khởi đầu, địa điểm hoàn thành hoặc địa điểm trong quá trình vi phạm nếu vi phạm xảy ra tại nhiều địa điểm)

Nguyên tắc lãnh thổ

• Các trường hợp miễn trừ tài phán (một phần hoặc hoàn toàn) theo nguyên tắc lãnh thổ:

– Nguyên thủ quốc gia

– Viên chức ngoại giao, lãnh sự

– Tàu chiến

– Lực lượng quân đội ở nước ngoài

Nguyên tắc quốc tịch

 Dân cư là một trong 3 yếu tố cấu thành quốc gia

 Người dân của một quốc gia có mối liên hệ với chủ quyền quốc gia đó: quốc tịch- Vụ Breard và LaGrand

 Quốc tịch là sự ràng buộc về mặt pháp lý có cơ sở là

sự gắn bó về mặt xã hội, là mối liên kết thực sự của

sự tồn tại, lợi ích, tình cảm cùng với sự hiện hữu của các quyền và nghĩa vụ có đi có lại – Vụ Nottebohm

 Luật quốc tế không ngăn cản quốc gia thực thi quyền tài phán đối với công dân của nước mình trong lãnh thổ của mình, cho dù công dân đó có thể đi du lịch hoặc sinh sống tại nước ngoài

Nguyên tắc quốc tịch

• Quyền tài phán của quốc gia đối với công dân của mình tại nước ngoài

phụ thuộc vào:

– Sự trở về của công dân đó

– Sự hiện diện của tài sản trên lãnh thổ

mà người đó là công dân

– Sự hợp tác giữa quốc gia mà công dân

có quốc tịch và quốc gia mà họ đang cư trú

Nguyên tắc chủ thể bị động

 Quốc gia thiết lập quyền tài phán đối với cá nhân nếu cá nhân đó vi phạm pháp luật tại nước ngoài nhưng đã hoặc sẽ có ảnh hưởng đến công dân của nước mình.

 Cơ sở không chắc chắn, bị một số quốc gia như Anh, Mỹ phản đối Thẩm phán Moore cũng đưa

ra ý kiến riêng phản đối quyền tài phán dựa trên nguyên tắc chủ thể bị động

 Sự thay đổi quan điểm với nguyên tắc này trong thời gian gần đây với những tội phạm khủng bố

Nguyên tắc bảo hộ

• Quốc gia có thể thi thành quyền tài phán với công dân nước ngoài, vi phạm pháp luật ở nước ngoài

nhưng làm phương hại đến an ninh quốc gia của

quốc gia đó

• Là cơ sở chính đáng để bảo vệ quyền lợi sống còn của quốc gia vì các tội phạm này không những có thể xâm phạm chức năng của quốc gia mà còn dẫn tới lật đổ chính quyền nước ngoài nhưng pháp luật các quốc gia thường không có quy định về loại

hình tội phạm liên quan đến quốc gia nước ngoài

và có thể từ chối dẫn độ những tội phạm chính trị.

• Thực tế, còn có những còn có tranh cãi về phạm vi

áp dụng

Quyền tài phán tại các vùng lãnh

thổ quốc tế

• Nguyên tắc chung áp dụng đối với biển cả

– Quyền tài phán thuộc về quốc gia mà tàu mang cờ

– Quyền tài phán toàn cầu với những tội

phạm nghiêm trọng

• Cướp biển,

• Buôn bán nô lệ

• Buôn bán các chất ma túy

• Phát sóng trái phép

Quyền tài phán tại các vùng lãnh

thổ quốc tế

• Nguyên tắc chung áp dụng với vùng trời quốc tế

– Quyền tài phán thuộc về quốc gia mà tàu bay có quốc tịch/ đăng ký

– Công ước Vacxava (Warsaw) 1929: nguyên tắc

thống nhất xác định trách nhiệm của công ty vận tải khi xảy ra thiệt hại về người và của trong quá trình vận chuyển

– Công ước Rome 1952: trách nhiệm của công ty

vận tải về những thiệt hại cho một quốc gia thứ ba

Quyền tài phán tại các vùng lãnh

thổ quốc tế

 Công ước Tokyo 1963: quyền tài phán đối với những

vi phạm xảy ra trên tàu thuộc về quốc gia mà tàu

bay đăng ký; Các quốc gia thành viên có nghĩa vụ

trấn áp hành vi không tặc

 Công ước La Haye năm 1970 và Công ước Montreal năm 1971 khẳng định lại và quy định chi tiết nguyên tắc của Công ước Tokyo 1963

Nguyên tắc quyền tài phán toàn

cầu

 Nguyên tắc quyền tài phán toàn cầu được thiết lập với những tội phạm nghiêm trọng:

 Tội cướp biển,

 Tội không tặc

 Tội phạm khủng bố

 Tội phạm chiến tranh: tội chống lại loài người, tội

diệt chủng, phân biệt chủng tộc, tội xâm lược…

 Hoặc được thiết lập theo thỏa thuận trong

khuôn khổ các điều ước quốc tế: e.g cướp có vũ trang trên biển

Trợ giúp pháp lý và tương trợ tư

pháp

• Trợ giúp pháp lý và tương trợ tư pháp

trong quá trình điều tra:

– Thực hiện việc tống đạt giấy tờ, tài liệu tư pháp

– Thu thập chứng cứ, lấy lời khai tự nguyện

– Xác minh địa chỉ, nhận dạng người làm

chứng, người bị tình nghi

– Cung tấp bản gốc hoặc bản sao tài liệu có liên quan

– Khám xét, thu giữ, xác minh tài sản, đồ vật

Trợ giúp pháp lý và tương trợ tư

pháp

• Dẫn độ tội phạm

• Xét xử tội phạm

• Công nhận và thi hành phán quyết

• Hiệp định song phương và đa phương tương trợ tư pháp