Bữa thấy bòng bong, che trắng lốp, muốn tới ăn gan; ngày xem ống khói chạy đen sì, muốn ra cắn cổ." Trước khi cầm vũ khí đánh giặc, họ đều là những người nông dân xa lạ với chiến tranh,
Trang 1Đề bài: Cảm nhận về bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc Ngữ văn 11
Dàn ý chi tiết
1 Mở bài
- Giới thiệu về tác phẩm
- Bài văn tế là khúc tráng ca của những người nghĩa sĩ tuy thất thế nhưng vẫn hiên ngang
2 Thân bài
a Giới thiệu hoàn cảnh ra đời bài văn tế:
- Được viết bởi Nguyễn Đình Chiểu dưới yêu cầu của tuần phủ Gia Định – Đỗ Quang
- Được ra đời sau khi đội quân nghĩa sĩ Cần Giuộc tấn công vào đồn Pháp, giết chết tên quan hai mang người Việt Nhưng có hơn hai mươi nghĩa sĩ tử trận
- Bài văn đã khích lệ tinh thần yêu nước của nhân dân và được hưởng ứng nhiệt liệt
- Là khúc tráng ca về tượng đài bất tử của người nghĩa sĩ Cần Giuộc
b Mở đầu bài thơ là sự khái quát về tình hình thời đại và khẳng định sự bất
tử về tiếng thơm của người nghĩa sĩ nông dân
- Mở đầu "Hỡi ôi!": lời than khóc, tiếc thương, lời hiệu triệu vong linh nghĩa sĩ
- Tái hiện khung cảnh thời đại "Súng giặc … trời tỏ: Đất nước đang bị xâm lược - lòng căm thù quân giặc của người dân thấu tận trời xanh
- Khẳng định sự bất tử của tượng đài người nghĩa sĩ
- Nghệ thuật đối lập (chưa ắt danh nổi như phao - tiếng vang như mõ)
c Hình ảnh những người nghĩa sĩ nông dân
- Nguồn gốc xuất thân:
+ Là những người dân nghèo, chỉ biết chăm chỉ, hiền lành, "cui cút làm ăn" =>
Họ là những người dân chất phác, nghèo khổ quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời
+ Tác giả sử dụng những từ "chưa quen, chỉ biết", "vốn quen, chưa biết" : Họ là những người nông dân chỉ biết làm ăn, lao động, chưa từng động binh đao
- Tấm lòng yêu nước của những người nông dân
Trang 2+ Diễn biến tâm trạng của người nông dân: Giặc đến, người nông dân lo sợ
"tiếng phong hạc… tháng" => trông chờ quan quân tới giúp "trông tin … mưa"
=> ghét bọn ngoại xâm "ghét thói … cỏ" => căm thù "bữa thấy …cắn cổ" => đứng lên chống lại kẻ thù "nào ai … bộ hổ" => Diễn biến trong tâm trạng của người nông dân có sự chuyển hóa phi thường
+ Họ nhận thức về trách nhiệm với Tổ quốc nên tự nguyện ra nhập quân đội, chiến đấu tự nguyện, dù biết sẽ hi sinh: "Nào đợi ai … bộ hổ", "Một chắc sa … treo mộ", "chẳng phải án …đáng số"
+ Họ nhận thức được sự tàn bạo trong sự cai quản của thực dân Pháp, nên nhất
tề đứng dậy khởi nghĩa "Vì ai …thêm buồn"
- Tinh thần chiến đấu quả cảm, không ngại hi sinh của người nghĩa sĩ:
+ Họ chỉ là những người nông dân "dân ấp dân lân" không phải "quân cơ quân vệ" những vẫn hăm hở tòng quân "mến … chiêu mộ"
+ Họ ra sức rèn luyện "Mười tám …bày bố" để có thể đi đánh giặc
+ Quân trang của họ thô sơ: "Ngoài cật … con cúi" đối lập với quân trang tối tân của giặc "thằng Tây … to", "tàu sắt tàu đồng"
=> Thế nhưng họ vẫn chiến đấu hết mình "nào sợ …chẳng có", lập được chiến công "đốt xong… kia", "chém rớt …hai nọ", khiến cho lũ giặc kinh hồn "làm cho … hồn kinh"
+ Nghệ thuật đối lập giữa đội quân áo vải và lũ giặc Pháp => tăng sự anh dũng, hào hùng của những người nghĩa sĩ Nhịp văn khẩn trương, cao độ như khí thế đánh trận sục sôi
- Bức tượng đài người nông dân nghĩa sĩ sừng sững hiên ngang
- Sự tiếc thương, cảm phục của tác giả dành cho nghĩa sĩ đã hi sinh:
+ Hình ảnh những gia đình tang tóc "Đau đớn …trước ngõ": Bầu không khí tang thương + Niềm cảm thương sâu sắc của tác giả
+ Sự hi sinh anh dũng của họ được nói lên bằng cảm xúc tôn kính, tự hào, thương tiếc
- Ca ngợi chiến công và bức tượng đài bất tử của người nghĩa sĩ:
+ Khẳng định sự tiếc thương của người dân cả nước dành cho những người nghĩa sĩ "Nước mắt …vương thổ"
+ Nêu cao tinh thần xả thân vì nghĩa lớn của những người lính "Ôi … tiết rỡ"
=> Khúc ca bi tráng dành cho những anh linh nghĩa sĩ anh hùng
+ Nghệ thuật: Nhịp văn bồi hồi, chậm rãi, xúc động như để tưởng nhớ
Trang 33 Kết bài
- Khẳng định hình tượng bất tử của người nghĩa sĩ
- Nghệ thuật xây dựng hình tượng kết hợp nhuần nhuyễn với trữ tình Ngôn ngữ bình dị, gần gũi, trong sáng
Bài Mẫu Số 1:
Nguyễn Đình Chiểu - một con người được mệnh danh là ngôi sao sáng trên bầu trời dân tộc Ông không chỉ là một người thầy giáo mẫu mực, một người thầy lang y đức mà còn là một nhà thơ, nhà văn tài năng Ông luôn dùng văn chương
để chiến đấu vì chính nghĩa Ta có thể thấy rõ sự chính nghĩa ấy thông qua tác phẩm nổi tiếng và vang mãi sau này của ông " Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" Ông
đã dựng lên bức tượng đài bất tử về nông dân nghĩa sĩ Cần Giuộc Tác phẩm là tiếng khóc bi tráng trong thời kỳ lịch sử bi thương của dân tộc
Mở đầu tác phẩm nhà văn đã kết hợp một câu cảm thán với nghệ thuật đối lập:
"Hỡi ôi!
Súng giặc đất rền; lòng dân trời tỏ Mười năm công vỡ ruộng, chưa ắt còn danh nổi như phao; một trận nghĩa
đánh Tây, tuy mà mất tiếng vang như mõ."
Phần đầu lung khởi của bài tế đã luận chung về lẽ sống chết Nguyễn Đình Chiểu đã sử dụng biện pháp nghệ thuật đối: "Súng giặc đất rền" với " lòng dân trời tỏ" Nghệ thuật ấy đã mở ra một hoàn cảnh tình thế bão táp của lịch sử Đó
là một sự đụng độ quyết liệt giữa thế lực xâm lăng tàn bạo với ý chí, nghị lực, kiên cường bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta Tiếp đó tác giả lại sử dụng nghệ thuật đối về thời gian: "mười năm công vỡ ruộng" và "một trận nghĩa đánh Tây", chính "mười" và "một" ấy đã khẳng định ý chí cao quý, những hy sinh oanh liệt của chiến sĩ Cần Giuộc
Với những người nghĩa sĩ, nông dân mộc mạc ấy đã dâng hiến cả cuộc đời mình cho đất nước kể từ lúc chưa có chiến tranh hay điểm diễn ra chiến tranh xảy ra Qua phần thích thực, tác giả đã ca ngợi công đức phẩm hạnh của người nông dân- anh hùng dân tộc
"Nhớ linh xưa:
Cui cút làm ăn; lo toan nghèo khó "
Nguồn gốc xuất thân của những nghĩa sĩ ấy là những người nông dân cui cút làm ăn, chịu thương chịu khó, sống cuộc sống của mình với đồng ruộng xóm làng với công việc quen thuộc: cuốc, cày, bừa, cấy đâu biết đến "cung ngựa, trường nhung", đâu biết tập khiên súng gì Nghe thấy "phong hạc", họ ngóng trông triều đình đưa ra kế sách để chống lại quân giặc, thế mà triều đình nhu nhược, không lo toan được việc nước, làm lòng dân càng thêm căm phẫn: "
Trang 4Bữa thấy bòng bong, che trắng lốp, muốn tới ăn gan; ngày xem ống khói chạy đen sì, muốn ra cắn cổ."
Trước khi cầm vũ khí đánh giặc, họ đều là những người nông dân xa lạ với chiến tranh, nhưng từ khi thực dân Pháp xâm lược đã làm nên một sự chuyển biến trong tâm hồn họ, họ đã trở thành những người lính can trường, yêu nước căm thù giặc, tự nguyện đứng lên chiến đấu, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc Nguyễn Đình Chiểu đã miêu tả một cách chân thực sinh động gần gũi với tiếng
ăn tiếng nói của người nông dân lao động Họ ra trận chiến đấu mà chỉ được trang bị những dụng cụ thô sơ, thiếu thốn (manh áo vải, ngọn tầm vông, dao tu, nón gõ) và nó đối lập hoàn toàn với những vũ khí hiện đại tối tân của kẻ xâm lược (tàu thiếc, tàu đồng, đạn to, đạn nhỏ) Thử hỏi hai thứ vũ khí đối lập ấy khi tham gia trận chiến bên nào sẽ thiệt thòi và chịu cái kết đau thương? Thiệt thòi là thế, ấy vậy mà tinh thần của người nghĩa sĩ ấy sắt thép kiên cường, khí thế tấn công như vũ bão, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng Bằng loạt ngôn ngữ góc cạnh, động từ mạnh: đốt, chém, đạp, xô, xông, Nguyễn Đình Chiểu đã cho thấy khí thế xông lên trận chiến của người dân với tinh thần bất khuất, xả thân vì nghĩa lớn của dân tộc Cái chết- sự thật phũ phàng- nó là một tấn bi kịch đối với đất nước ta trong thời kỳ lịch sử đen tối ấy
Trong phần cuối của bài văn tế, đó là tiếng ai vãn, tiếc thương của dân tộc trước sự hi sinh của những người đã ngã xuống Tác giả đã bày tỏ nỗi đau đớn của người dân của chính tác giả qua từng câu chữ thấm đượm tình của mình Những nghĩa sĩ ấy đã dùng cái chết của mình để làm sáng tỏ ra một chân lý
"chết vinh còn hơn sống nhục", đấu tranh tới cùng dù chết, còn hơn chung sống làm nô lệ cho bọn ngoại xâm Những dòng cuối là những tiếng khóc thể hiện niềm tiếc thương ấy, bi mà không lụy, nó tiếp tục ca ngợi công lao của chiến binh , nó còn cổ động, thúc giục, khích lệ những người còn sống sẽ tiếp tục sự nghiệp chiến đấu của các chiến sĩ Cần Giuộc
Nguyễn Đình Chiểu đã rất thành công trong việc xây dựng nhân vật, những nghĩa sĩ giản dị, mộc mạc mà sắt thép, kết hợp với chất trữ tình, tính hiện thực, ngôn ngữ trong sáng, đậm chất Nam Bộ đã tạo ra một bài ca không tuổi, ca ngợi về tinh thần oanh liệt của nghĩa sĩ Cần Giuộc
Bài văn tế đã kể lại công đức phẩm hạnh của những người đã mất đồng thời cũng bày tỏ lòng tiếc thương của người sống đối với họ với âm hưởng bi tráng Những người chiến binh Cần Giuộc ấy sẽ sống mãi trong câu chữ của Nguyễn Đình Chiểu, sẽ mãi là là bức tượng đài bất tử của của dân tộc Việt Nam ta
Bài Mẫu Số 2:
Thời gian cứ thế trôi qua nhưng những gì là giá trị, là vẻ đẹp cao quý thì luôn còn mãi Lịch sử dân tộc ta đã trải qua biết bao cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, oanh liệt có những mất mát cũng quá nhiều Trong cuộc nổi dậy chống Pháp, những người nghĩa sĩ Cần Giuộc tuy đã hi sinh nhưng vẻ đẹp hào
Trang 5hùng, bi tráng của họ mãi trường tồn cùng thời gian Bởi vậy, “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu là áng văn bất hủ ca ngợi vẻ đẹp của những người nghĩa sĩ nông dân
Năm 1858, thực dân Pháp xâm lược nước ta Trong nước, nổi lên những cuộc khởi nghĩa chống giặc ngoại xâm Đến năm 1861, những người nghĩa sĩ nông dân quả cảm đã tập kích đồn giặc ở Cần Giuộc, khiến một số quan quân của giặc và tên tri huyện tay sai bị tiêu diệt Song thật không may, đã có khoảng hơn 20 nghĩa sĩ đã hi sinh Xúc động trước tình cảnh đó, Nguyễn Đình Chiểu
đã làm bài văn tế để đọc tại buổi truy điệu các nghĩa sĩ hy sinh trong trận này
Mở đầu tác phẩm, trong phần Lung khởi, tác giả tái hiện tình cảnh đau thương của dân tộc với tiếng súng xâm lược của thực dân Pháp: “Súng giặc đất rền, lòng dân trời tỏ” Tác giả đã ca ngợi tấm lòng của nhân dân tỏa sáng dù vũ khí quân đội vắng mặt Đồng thời, nhà thơ cũng khái quát về hai quãng đời của người nông dân nghĩa sĩ: “Mười năm công vỡ ruộng, chưa ắt còn danh nổi như phao; một trận nghĩa đánh Tây, tuy là mất tiếng vang như mõ” Tuy quãng thời gian làm nông dân rất dài, sống một cuộc sống bình yên, song họ sẵn sàng làm nghĩa sĩ chống giặc trong thời gian ngắn, để rồi danh thơm còn mãi với muôn đời Họ là những người trượng nghĩa, mang tinh thần xả thân sẵn sàng đứng lên chống lại quân giặc
Trong phần Thích thực từ câu 3 đến câu 15, tác giả ca ngợi vẻ đẹp của người nghĩa sĩ nông dân trong cuộc sống đời thường và trong chiến tranh Họ vốn xuất thân là những người nông dân quanh năm ngày tháng chỉ biết “cui cút làm
ăn, toan lo nghèo khó”, nhưng khi giặc xâm lược, họ giờ đây không còn “trông tin quan như trời hạn trông mưa” Vẻ đẹp bình dị của những người nông dân chân lấm tay bùn giờ đây trở nên huy hoàng hơn bao giờ hết bởi tinh thần căm thù giặc sâu sắc ngùn ngụt chất chồng Họ bày tỏ cảm xúc của mình một cách chân thật “ghét thói mọi như nhà nông ghét cỏ” Họ nhận thức sâu sắc về trách nhiệm của mình trong công cuộc bảo vệ nền độc lập dân tộc – đó là tham gia chiến đấu Họ vào trận với “manh áo vải làm đồng” và những dụng cụ lao động thô sơ như ngọn tầm vông, rơm con cúi, lưỡi dao phay,… Vậy mà, chỉ với tinh thần dũng cảm, họ có thể tham gia trận công đồn: “Chi nhọc quan quản gióng trống kỳ, trống giục, đạp rào lướt tới, coi giặc cũng như không; nào sợ thằng Tây bắn đạn nhỏ đạn to, xô cửa xông vào, liều mình như chẳng có” Họ chiến đấu với hành động dứt khoát, mạnh mẽ: “đốt”, “chém”, “đạp rào”, “xô cửa xông vào”, “đâm ngang chém ngược”,… Bởi vậy, họ khiến cho kẻ thù phải khiếp sợ: “mã tà ma ní hồn kinh, bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu sắt tàu đồng súng nổ”
Phần Ai vãn từ câu 16 đến câu 25 bày tỏ lòng tiếc thương, sự cảm phục của tác giả và của nhân dân đối với người nông dân nghĩa sĩ Đó là nỗi đau đớn khôn nguôi của thân nhân nghĩa sĩ: “Đau đớn bấy mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nùng thay vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật
dờ trước ngõ” Đó còn là nỗi căm giận tội ác kẻ thù hòa chung tiếng khóc
Trang 6nghẹn ngào trước tình cảnh đau thương của đất nước: “Tấc đất ngọn rau ơn chúa, tài bồi cho nước nhà ta; bát cơm manh áo ở đời, mắc mớ chi ông cha nó” Xót xa là thế nhưng Nguyễn Đình Chiểu vẫn khẳng định sự hi sinh của những nghĩa sĩ Cần Giuộc là anh dũng, là cao cả: “Thà thác mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng vinh; hơn còn mà chịu chữ đầu Tây, ở với man di rất khổ” Năm câu thơ kết đã ca ngợi công lao bất diệt của những người nghĩa sĩ Họ là những người “Sống đánh giặc, thác cũng đánh giặc, linh hồn theo giúp cơ bình, muôn kiếp nguyện được trả thù kia; sống thờ vua, thác cũng thờ vua, lời dụ dạy
đã rành rành, một chữ ấm đủ đền công đó” Thái độ tôn kính mà đau xót của tác giả không chỉ thể hiện qua từ ngữ trang trọng mà còn ở giọng điệu trầm buồn Sự mặc niệm, nấc nghẹn đau đớn của Nguyễn Đình Chiểu ở cuối bài:
“Hỡi ôi thương thay/ Có linh xin hưởng” cũng thể hiện tấm lòng ngợi ca công đức theo hướng vĩnh viễn, muôn đời
Qua việc sử dụng thủ pháp tương phản đối lập, bút pháp hiện thực cùng giọng điệu trữ tình thống thiết, “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” là tượng đài ca ngợi người nghĩa sĩ Cần Giuộc, đồng thời cũng là tiếng khóc lớn của tác giả dành cho những người hi sinh và cho cả tình cảnh đau thương của đất nước Bởi vậy, tác phẩm luôn song hành cùng thời gian bởi giá trị vĩnh hằng mà nó đóng góp
Bài mẫu số 3
Nguyễn Đình Chiểu là nhà văn tài ba khi đã nêu lên hình ảnh người nông dân trong văn học mà trong suốt các thời gian qua chưa được nhắc đến thông qua bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc.Trong bài văn tế, hình ảnh người nông dân được khắc hoạ rõ ràng Hình ảnh người nông dân nghèo khổ chỉ biết làm ăn một cách thầm lặng, quanh năm chỉ biết ruộng trâu, cần cù lao động Họ là những người nông dân yêu ghét rõ ràng, căm thù quyết không đội trời chung với giặc khi thực dân Pháp xâm lược Họ đã anh dũng chiến đấu và anh dũng hi sinh, trong lời văn là những lời lẽ bi thương đầy nước mắt nhưng không hề rơi nước mắt
Đó chính là cái hay của thơ văn Nguyễn Đình Chiểu
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ra đời vào năm 1858, khi thực dân Pháp nổ súng vào Đà Nẵng, Việt Nam Sau khi chiếm được thành Gia Định vào đầu năm 1859, quân Pháp bắt đầu một quá trình mở rộng tấn công ra các vùng lân cận như Tân An, Cần Giuộc, Gò Công Ngày 15 tháng 11 năm Tân Dậu, những nghĩa sĩ mà là nông dân, vì quá căm phẫn kẻ ngoại xâm, đã dũng cảm đứng lên chiến đấu tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc, tiêu diệt được một số quân của đối phương và viên tri huyện người Việt đang làm cộng sự cho Pháp Khoảng mười lăm nghĩa sĩ bỏ mình Những tấm gương đó đã gây nên niềm xúc động lớn trong nhân dân Theo yêu cầu của tuần phủ Gia Định là Đỗ Quang, Nguyễn Đình Chiểu làm bài "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" để đọc tại buổi truy điệu các nghĩa sĩ đã hi sinh trong trận đánh này
Trang 7Như chúng ta biết thì "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" là một "tác phẩm nghệ thuật" hiếm có "Bi tráng" là tầm vóc và tính chất của tác phẩm nghệ thuật ấy: vừa hoành tráng, hùng tráng, vừa thống thiết, bi ai Hùng tráng ở nội dung chiến đấu vì nghĩa lớn Hùng tráng ở phẩm chất anh hùng, ở đức hi sinh quyết
tử Hùng tráng ở chỗ nó dựng lên một thời đại sóng gió dữ dội, quyết liệt của đất nước và dân tộc
Mở đầu bài văn tế là hai tiếng "Hỡi ôi!" vang lên thống thiết, đó là tiếng khóc của nhà thơ đối với nghĩa sĩ, là tiếng nấc đau thương cho thế nước hiểm nghèo:
"Súng giặc, đất rền; lòng dân trời tỏ" có ý nghĩa là Tổ quốc lâm nguy, súng giặc nổ vang rền trời đất và quê hương
Trong cảnh nước mất nhà tan, chỉ có nhân dân đứng lên gánh vác sứ mệnh lịch sử, đánh giặc cứu nước cứu nhà Và người nông dân chỉ biết cui cút làm ăn một cách tội nghiệp đã dũng cảm đứng lên đánh giặc giành lại nền độc lập cho Tổ quốc thân yêu mà sự dũng cảm đó xuất phát từ tấm lòng yêu nước
có trong mỗi con người Tấm lòng yêu nước, căm thù giặc của những người nông dân, của những người áo vải mới tỏ cùng trời đất và sáng ngời chính nghĩa Hình ảnh chính của bài văn tế chính là những chiến sĩ nghĩa quân Cần Giuộc
Nguồn gốc của họ là nông dân nghèo sống cuộc đời "côi cút" sau luỹ tre làng Chất phác và hiền lành, cần cù là chịu khó trong làm ăn, quanh quẩn trong xóm làng, làm bạn với con trâu, đường cày, sá bừa, rất xa lạ với cung ngựa trường nhung:
"Nhớ linh xưa:
Cui cút làm ăn; toan lo nghèo khó"
Cui cút làm ăn: có nghĩa là làm ăn lẻ loi, thầm lặng một cách tội nghiệp
Dù mệt mỏi hay vất vả thì họ vẫn âm thầm, lặng lẽ chịu đựng một mình mà chẳng nói với ai "Cui cút làm ăn; toan lo nghèo khó" đã hiện lên đầy đủ một vòng đời không lối thoát của người nông dân Việt, người "dân ấp dân lân" Nam
Bộ Bắt đầu bằng cui cút, vật lộn làm ăn, toan lo để cuối cùng kết thúc trong nghèo khó Họ là những người nông dân mà quanh năm chỉ biết làm với làm, chưa hề biết đến cái gì gọi là cung, cái gì gọi là ngựa
"Chưa quen cung ngựa đâu tới trường nhung; chỉ biết ruộng trâu, ở trong làng bộ"
Họ là lớp người đông đảo, sống gần gũi quanh ta Quanh năm chân lấm tay bùn với nghề nông, "chưa hề ngó tới" việc binh và vũ khí đánh giặc:
"Việc cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy, tay vốn quen làm; tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ mắt chưa từng ngó"
Trang 8Thế nhưng khi đất nước quê hương bị giặc Pháp xâm lược, những người dân chân lấm tay bùn ấy đã đứng lên tình nguyện làm quân tự nguyện đánh giặc cứu nước cứu nhà, bảo vệ cái nghề làm lụng mà họ coi là bát cơm manh áo của họ là cái nghĩa lớn mà họ "mến" là đeo đuổi:
"Bữa thấy bong bong che trắng lốp, muốn tới an gan; ngày xem ống khói chạy đen sì, muốn ra cắn cổ"
Đối với giặc Pháp và lũ tay sai bán nước, họ chỉ có một thái độ: "ăn gan"
và "cắn cổ",chỉ có một chí hướng: "phen này xin ra sức đoạn kình , chuyến này dốc ra tay bộ hổ"
Trong bài văn tế Nguyễn Đình Chiểu đã có khắc nên sự đối lập giữa đoàn dũng sĩ của quê hương và giặc Pháp xâm lược Giặc xâm lược được trang
bị tối tân, có "tàu thiếc, tàu đồng", "bắn đạn nhỏ, đạn to", có bọn lính đánh thuê
"mã tà, ma ní" thiện chiến Trái lại, trang bị của nghĩa quân lại hết sức thô sơ Quân trang chỉ là "một manh áo vải" Vũ khí chỉ có "một ngọn tầm vông", hoặc
"một lưỡi dao phay", một súng hoả mai khai hoả "bằng rơm con cúi" Thế mà
họ vẫn lập được chiến công: "đốt xong nhà dạy đạo kia" và "chém rớt đầu quan hai nọ"
Bài văn tế đã tái hiện lại những giờ phút giao tranh ác liệt của các chiến
sĩ nghĩa quân với giặc Pháp:
"Chi nhọc quan quản gióng trống kì, trống giục, đạp rào lướt tới, coi giặc cũng như không; nào sợ thằng Tây bắn đạn nhỏ đạn to, xô cửa xông vào, liều mình như chẳng có."
"Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho ma ní, mã tà hồn kinh; bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu thiếc, tàu đồng súng nổ"
Không khí chiến trận có tiếng trống thúc quân giục giã, "có bọn hè trước,
lũ ó sau" vang dậy đất trời cùng tiếng súng nổ Các nghĩa sĩ của ta coi cái chết như không, tấn công như vũ bão, tung hoành giữa đồn giặc: "đạp rào lướt tới",
"xô cửa xông vào", "đâm ngang chém ngược", "hè trước, ó sau" Giọng văn của Nguyễn Đình Chiểu đã tô đậm tinh thần dũng cảm, kiên cường bất khuất của các nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc Ông cũng thể hiện rõ lòng khâm phục đối với người nghĩa sĩ nông dân Từ trước đến nay, đây là tác phẩm đầu tiên có đưa hình ảnh của nghĩa sĩ nông dân
Trong bài "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" còn có tiếng khóc của mẹ già nơi quê nhà trông chờ con về, vợ thương nhớ về chồng, con ngóng cha về nghe thống thiết, bi ai Nhiều nghĩa sĩ đã ngã xuống trên chiến trường trong tư thế người anh hùng:
"Những lăm lòng nghĩa lâu dùng; đâu biết xác phàm vội bỏ"
Trang 9Đất nước, quê hương vô cùng thương tiếc Một không gian rông lớn bùi ngùi, đau đớn:
"Đoái sông Cần Giuộc, cỏ cây mấy dặm sầu giăng; nhìn chợ Trường Bình, già trẻ hai hàng lụy nhỏ"
Tiếng khóc của người mẹ già, nỗi đau đớn của người vợ trẻ, nỗi nhớ thương của con cái được nói đến vô cùng xúc động:
"Đau đớn bấy, mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nùng thay vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ"
Các nghĩa sĩ đã sống anh dũng chiến đấu, và hi sinh rất vẻ vang Tấm gương chiến đấu và hi sinh của họ là để ta biết rằng đất nước nào cũng là độc lập, tự chủ, không ai được quyền xâm chiếm Họ là tấm gương sáng rất đáng tự hào:
"Ôi!
Một trận khói tan; nghìn năm tiết rỡ"
Sự hi sinh của những người nghĩa sĩ Cần Giuộc là bài học quý báu mà họ
đã để lại: Thà chết vinh còn hơn sống nhục Họ là tấm gương sáng để dân tộc Việt Nam noi theo mà làm, là ngọn đèn soi sáng cho dân tộc Việt Nam
"Sống đánh giặc, thác cũng đánh giăc, linh hồn theo giúp cơ binh, muôn kiếp nguyện được trả thù kia; "
Công lao của người nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc sẽ đời đời nằm trong lòng mỗi người dân Việt Nam về tấm gương anh dũng, sẵn sàng xả thân vì độc lập Tổ Quốc
"Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo, thương vì hai chữ thiên dân; cây hương nghĩa sĩ thắp thêm thơm, cám bởi một câu vương thổ"
Tóm lại, "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" khẳng định tấm lòng yêu thương dân thiết tha của Nguyễn Đình Chiểu "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" là niềm tự hào và biết ơn sâu sắc của nhân dân ta đối với người nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc đã anh dũng chiến đấu chống giặc ngoại xâm bảo vệ nền độc lập vững chắc của quê nhà, nơi họ đã sinh ra và lớn lên hay đó là Tổ quốc mà đối với họ
"nó" rất quan trọng trong cuộc đời Nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc chính là tấm gương về tinh thần dũng cảm, lòng yêu nước sâu sắc để cho các thế hệ đi sau khi đọc được bài văn tế này mà noi theo để xây dựng đất nước càng ngày giàu mạnh hơn
Bài mẫu số 4
Có những cuộc đời còn sống mãi cùng non sông, đó là những con người dâng hiến tất cả tình yêu, sự hi sinh và cả sự sống cho sự trường tồn của non sông đất nước Những người nghĩa sĩ Cần Giuộc đã bỏ mình trong cuộc khởi nghĩa
Trang 10chống Pháp năm nào tuy hi sinh khi tuổi đời còn trẻ nhưng tình yêu nước, tấm lòng của họ mãi được hậu thế trân trọng và lưu danh đến muôn đời Và bài tế
"Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" của Nguyễn Đình Chiểu viết ra để tế lễ họ có thể coi là một khúc tráng ca của những người anh hùng tuy thất thế nhưng vẫn hiên ngang, lẫm liệt
Vào năm 1859, thực dân Pháp đánh phá ba tỉnh miền đông Nam Bộ Đến tháng 12/1861, chúng đánh úp ba xứ Cần Giuộc, Tân An, Gò Công Ngày 16/12/1861, nghĩa quân ba xứ nhất tề tập hợp, nổi dậy, tập kích đồn giặc của Pháp, giết được tên quan người Việt theo Pháp và một số lính thuộc địa Trong trận chiến này, hơn hai mươi người của nghĩa quân đã hi sinh nhưng nó đã làm dậy lên tinh thần yêu nước, ý chí sục sôi quyết bảo vệ non sông của những người dân Việt Nam Bởi vậy, Đỗ Quang – tuần phủ Gia Định đã yêu cầu Nguyễn Đình Chiểu viết bài văn tế này nhằm khích lệ tinh thần của các nghĩa sĩ với lý tưởng
"chết vinh còn hơn sống nhục" Bài văn đã được hưởng ứng và truyền tụng đi khắp nơi và lần đầu tiên trong văn học dân tộc, hình ảnh người nông dân nghĩa
sĩ chống ngoại xâm được dựng thành một tượng đài nghệ thuật bất tử
Mở đầu bài văn tế, Nguyễn Đình Chiểu luận về lẽ sống chết, tái hiện bối cảnh lịch sử thời đại hào hùng và khẳng định tượng đài bất tử của người nghĩa sĩ nông dân Mở đầu bằng từ "Hỡi ôi!", ông như muốn bày tỏ sự thương tiếc, tiếng nấc nghẹn dành cho những người đã ngã xuống và cũng như lời gọi mời những anh linh các nghĩa sĩ yêu nước trở về nghe lại chiến tích của mình ngày nào Câu tiếp theo, ông gợi lên hình ảnh của thời đại với cuộc xâm lược của thực dân Pháp với sức mạnh của những vũ khí tối tân "súng giặc đất rền" làm rung chuyển cả đất trời Phía bên kia đối lập là hình ảnh những người nghĩa sĩ với một lòng quyết tâm giết giặc thấu tỏ đến tận trời xanh "lòng dân trời tỏ" Những người nghĩa sĩ Cần Giuộc vốn chỉ là những người nông dân hiền lành, quanh năm chân lấm tay bùn, chỉ biết quen thân với đồng ruộng, "mười năm vỡ ruộng, chưa ắt danh nổi như phao", thế nhưng khi giặc đến dày xéo quê hương,
họ quyết tâm đứng dậy đánh đuổi giặc ngoại xâm Tuy rằng hi sinh nhưng tiếng thơm vì tình yêu nước thì còn lưu truyền mãi "tuy mất nhưng tiếng vang như mõ" Nghệ thuật đối lập mà Nguyễn Đình Chiểu dùng ở đây đã làm nổi bật lên khung cảnh của thời đại khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam đồng thời cũng khẳng định sự quyết tâm đánh đuổi giặc của những người nghĩa sĩ nông dân và tiếng thơm của họ còn lưu danh muôn thuở
Sau phần khẳng định về sự bất tử của hình tượng người nghĩa sĩ, Nguyễn Đình Chiểu tiếp tục làm rõ thêm về hình ảnh những người nghĩa sĩ đã quên mình vì đất nước ấy
Những người nghĩa sĩ ấy vốn chỉ là những người nông dân hiền lành, "cui cút làm ăn, toan lo khó nghèo", chẳng hề biết tới binh đao, cung trường ngựa đấu
Họ "cui cút làm ăn" trong âm thầm, lặng lẽ, không có ai để nương tựa, vậy mà vẫn khó nghèo cả một đời Chỉ một câu thôi cũng đã làm hiện lên đầy đủ cái vòng luẩn quẩn không lối thoát của những người nông dân Việt Bắt đầu "cui