thực trạng đạo đức HS, phân tích hai nguyên nhân

Một số giải pháp cải thiện công tác giáo dục đạo đức Để nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho HS, chúng ta không thể trông chờ vào các cơ quan quản lý nhà nước ở các lĩnh vực khác

1 Đặt vấn đề

Giới trẻ đóng một vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước ở mỗi quốc gia vì đó là một lực lượng đảm bảo cho sự phát triển bền vững Khi còn sinh thời, trong một lần nói chuyện với học sinh (HS), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không

Thế nhưng, một thực tế đang báo động là lối sống đạo đức của một bộ phận HS đang đi xuống do nhiều nguyên nhân, trong đó

có cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan Nhưng nếu chúng ta

cứ mãi tìm giải pháp để ngăn chặn những tác động mang tính khách quan, lại không nghiêm khắc với chính mình thì vấn đề không thể nào giải quyết được Chính vì vậy, bài viết này sẽ khái quát thực trạng đạo đức HS, phân tích hai nguyên nhân được xem

là cơ bản, đồng thời đề xuất một vài giải pháp được đúc kết từ kết quả quan sát thực tiễn và từ các nghiên cứu trong nước và quốc tế.

2 Thực trạng đạo đức HS và nguyên nhân nội tại

Theo kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu và Phát triển Giáo dục, tình hình vi phạm các chuẩn mực đạo đức của HS là khá nghiêm trọng Có đến 8% HS tiểu học thực hiện hành vi quay cóp trong thi cử và tỉ lệ gia tăng ở các cấp học trên: HS THCS là 55%

và HS THPT là 60% Hành vi nói dối cha mẹ cũng gia tăng theo cấp học: tiểu học là 22%, trung học cơ sở là 50%, trung học phổ thông là 64% (Trần Hữu Quang, 2012) Vì thế, nhận xét của hai tác giả Đặng Văn Chương và Trần Đình Hùng (2012) làm cho những ai có trách nhiệm phải suy ngẫm: “Càng học lên cao thì số

HS, sinh viên vi phạm đạo đức càng tăng lên.” Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có khoảng 1.600 vụ HS đánh nhau ở trong

và ngoài trường học trong một năm học, tính trên phạm vi toàn quốc, trung bình xảy ra khoảng 5 vụ/ngày (Mai Chi, 2017).

Nghiên cứu của tác giả Lê Duy Hùng (2013) về đạo đức của HS tại

ba trường THPT tại TP Hồ Chí Minh cho thấy tỉ lệ HS vi phạm các chuẩn mực đạo đức là không nhỏ Hành vi vi phạm phổ biến nhất là: chửi thề, chửi bậy; gây gổ, đánh nhau; trốn học, bỏ giờ và gian lận trong thi cử Tỉ lệ 50% HS được khảo sát cho biết thỉnh thoảng

có chửi thề và 12% thường xuyên có những hành vi đó Tình trạng báo động HS gây gổ đánh nhau, trong đó không chỉ có HS nam

mà còn có cả HS nữ Một tỉ lệ đáng kể (34,2% HS) cho biết là thỉnh thoảng có thực hiện hành vi gây gổ, đánh nhau Bên cạnh đó, hành vi bỏ giờ, trốn học cũng trở thành phổ biến Có đến 26,7 %

HS được khảo sát thừa nhận thỉnh thoảng và 7,5% cho biết là

Khảo sát về thực trạng đạo đức của HS tại 5 trường THCS tại TP.

Hà Nội, tác giả Nguyễn Thị Thi (2017) cũng đã có một thống kê về hàng loạt hành vi vi phạm đạo đức như: vi phạm quy chế thi cử, gây gổ đánh nhau, bỏ giờ trốn học, trộm cắp, thiếu tôn trọng thầy

Tình trạng suy thoái đạo đức của một bộ phận giới trẻ nói chung

và HS nói riêng không chỉ là kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu và theo dõi phản ánh của giới truyền thông, trong Văn kiện Đại hội Đảng khóa X (Đảng CSVN, 2006), Đảng ta cũng đã nhận định “Tình trạng suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống,

sự gia tăng tệ nạn xã hội và tội phạm đáng lo ngại, nhất là trong

3 Nguyên nhân

Có rất nhiều nguyên nhân khách quan như tác động của internet, điện thoại thông minh, mạng xã hội, phim ảnh, âm nhạc,… nhưng cần thiết phải ‘tự soi lại chính mình’ bằng việc xem xét lại hai nguyên nhân cơ bản xuất phát từ gia đình và nhà trường Tại hội nghị quốc tế lần thứ 5 về giáo dục thế giới năm 2012 với chủ đề

“Giáo dục đang đối mặt với những vấn đề đương đại thế giới”, hai chuyên gia Clipa và Lorga (2012) đã khẳng định gia đình và nhà trường là hai yếu tố quan trọng bậc nhất ảnh hưởng đến việc hình thành đạo đức HS Tuy nhiên, hai yếu tố then chốt này xét trong bối cảnh Việt Nam đang có vấn đề bởi:

3.1 Gia đình thiếu quan tâm hoặc là giáo dục con em mình không

Nghiên cứu của hai tác giả Lê Duy Hùng (2013) và Nguyễn Thị Thi (2017) như đã nêu trên đều thể hiện sự thiếu quan tâm của gia đình là nguyên nhân đầu tiên ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống

Qua khảo sát về đời sống đạo đức của thanh thiếu niên đang tham gia sinh hoạt tại Thiền viện Trúc Lâm Chính Pháp (tỉnh Tuyên Quang), chúng tôi đã ghi nhận vài câu chuyện để làm rõ hơn về nguyên nhân trên Một HS lớp 10 cho biết em giao tiếp rất tốt với mọi người xung quanh, trừ cha mẹ của em Khi được hỏi về nguyên nhân, em kể rằng cha mẹ của em thường xuyên mắng chửi em và không bao giờ có những lời nói êm dịu khi nói chuyện với em Một HS lớp 10 khác cũng kể rằng cha em thường la mắng

em một cách vô cớ cho nên em rất buồn và sợ giao tiếp với cha Khi chúng tôi tiếp xúc để phỏng vấn mẹ của em, mẹ của em xác nhận sự việc nêu trên là có thật, mà nguyên nhân là do công việc kinh doanh không thuận lợi nên cha em hay cáu gắt với mọi người trong gia đình Một HS lớp 12 kề rằng em thường xuyên tránh gặp mặt bà của em Nguyện vọng của em là học ngành Công nghệ thực phẩm để trở thành một đầu bếp trong tương lai nhưng

nguyện vọng chính đáng ấy gặp sự phản đối quyết liệt của người

bà vì bà em cho rằng chọn nghề nào là phải đến đền để cầu thánh phán cho Vì vậy, mỗi lần gặp mặt em là bà buộc em đến đền

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đã quan sát và ghi nhận lại một vài tình huống thực tế đáng lưu tâm Một người mẹ chở con đến trường Ngồi phía sau lưng mẹ, cô bé uống hết hộp sữa và cầm mãi chiếc hộp rỗng trên tay Người mẹ quay lại phía sau giục cô vứt chiếc hộp xuống đường Cô bé do dự và bị mẹ quay lại quát mắng Hay một người mẹ trước khi rời khỏi nhà đi làm, căn dặn con mình ở nhà nếu hàng xóm có sang mượn thứ gì thì đều trả lời

là không có Qua quan sát một số trường hợp khác, chúng tôi nhận thấy phần lớn phụ huynh có khuynh hướng to tiếng quát nạt con mình để bày tỏ sự không hài lòng với con về một điều gì đó Làm như thế cứ tưởng rằng con mình sẽ sợ và sẽ ngoan hơn nhưng đâu biết rằng theo nghiên cứu của Quỹ Tâm lý học

Ca-na-đa (2012), việc phụ huynh mắng chửi, lên lớp, hay biểu hiện tức giận đối với con cái trong độ tuổi vị thành niên không có tác dụng tích cực mà chỉ làm cho con cái mình phản ứng lại một cách tiêu cực.

3.2 Giáo dục đạo đức ở nhà trường chưa thực sự đạt hiệu quả, chưa đạt được mục đích là giáo dục hướng thiện đối

Hầu như nhà trường chỉ tập trung cho việc dạy chữ Tiến sĩ Huỳnh Công Minh, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh cũng đã nhận định: các trường quốc tế làm tốt việc dạy HS làm người hơn vì không bị áp lực nhiều bởi yêu cầu thi cử, sĩ số trong lớp ít, thiết bị phục vụ dạy học phong phú đa dạng, quan tâm nhiều đến các hoạt động thực hành trải nghiệm của HS (Phan

Có những việc tưởng rằng nhỏ nhưng lại có tác động đáng kể đến quá trình hình thành nhân cách của HS, tuy nhiên nhà trường lại không lưu tâm đến Ví dụ như việc làm vệ sinh trường lớp Hầu như các trường đều thu phí để thuê nhân viên vệ sinh thay cho

HS Điều này vô tình làm giảm ý thức bảo vệ môi trường của các

em Ở Nhật, HS phải tự làm vệ sinh phòng học và nhà vệ sinh vì người Nhật cho rằng việc đó có ý nghĩa giúp HS trở thành công dân gương mẫu khi lớn lên (Thùy Linh, 2018) Mặt khác, nói đến vai trò của nhà trường trong việc dạy HS làm người, trước tiên phải đề cập đến vai trò của người thầy Tác giả Dương Văn Duyên (2011) cho rằng người học luôn lấy người thầy làm mẫu Thế nhưng hình ảnh mẫu mực của người thầy trong xã hội chúng ta trong thời gian qua đang bị xem nhẹ Hiện tượng giáo viên vi phạm đạo đức như chạy trường, chạy điểm, nhận

phong bì, … là có xảy ra, dù đó không phải là hiện tượng phổ biến nhưng đã gây mất niềm tin của xã hội về một hình tượng cao quý trong tâm thức của nhiều thế hệ (Nguyễn Văn Tỵ, 2017) Mặt khác, Chỉ thị số 1737/CT-BGDĐT ngày 07-5-2018 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo cũng đã chỉ ra rằng bên cạnh đa số giáo viên có phẩm chất đạo đức tốt thì vẫn còn tình trạng giáo viên vi phạm đạo đức nhà giáo, gây bức xúc cho xã hội (Bộ GDĐT, 2018).

4 Một số giải pháp cải thiện công tác giáo dục đạo đức

Để nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho HS, chúng ta không thể trông chờ vào các cơ quan quản lý nhà nước ở các lĩnh vực khác để hy vọng quản lý tốt việc kinh doanh trò chơi điện tử hay hạn chế tác động tiêu cực của mạng xã hội và các loại hình giải trí, … hoặc trông chờ vào lương tâm của những người tạo ra sản phẩm “gây ngộ độc” cho đời sống đạo đức của HS, mà chính chúng ta, những người làm công tác giáo dục phải tiên phong Vì thế, một số giải pháp xin được đề xuất như sau:

4.1 Cần thiết thực hơn trong việc xây dựng mối quan hệ giữa nhà

Nghiên cứu của hai tác giả Clipa và Iorga (2012) cho thấy nếu nhà trường quan tâm đến việc xây dựng mối quan hệ này thông qua những việc làm thiết thực như tập huấn cho phụ huynh phương pháp giáo dục HS, tổ chức những buổi hội thảo để qua đó phụ huynh được chia sẻ kinh nghiệm giáo dục con, tổ chức những buổi gặp gỡ giữa phụ huynh và các chuyên gia tâm lý để được tư vấn,

…, thì kết quả là không những thành tích học tập của HS tốt hơn

mà một số hành vi phi đạo đức như nói dối, ích kỷ, vô kỷ luật giảm

4.2 Mỗi giáo viên phải thực sự là người mẹ, người cha và

là người bạn biết lắng nghe và chia sẻ

Qua kinh nghiệm thực tiễn của cá nhân và một số đồng nghiệp, chúng tôi nhận thấy nếu giáo viên chỉ biết dùng kỷ luật và chỉ trích những học trò thuộc dạng khó dạy thì khó mà chuyển hóa được học trò Giáo viên phải ân cần lắng nghe, hiểu, chia sẻ và thỉnh thoảng tìm những điểm tích cực để khen học trò nhằm khuyến khích các em phát huy những điểm tích cực.

4.3 Ngành Giáo dục phải thay đổi tư duy trong công tác quản lý, cần phải tiếp thu những mô hình quản lý hiệu quả

Bên cạnh việc chăm lo đời sống giáo viên, có chế độ đãi ngộ thỏa đáng, không mang tính chất cào bằng thì cũng cần mạnh tay đưa

ra khỏi ngành những giáo viên vi phạm đạo đức nghề nghiệp nhằm làm trong sạch đội ngũ giáo viên, lấy lại vị thế cao quý của người thầy để người thầy thực sự trở thành tấm gương cho học

4.4 Giáo dục cần giảm tải và cân bằng chương trình học

Chú trọng hơn các môn khoa học xã hội có tác dụng xây dựng nhân cách HS; thay đổi cách dạy và học đạo đức dưới hình thức lý thuyết khô khan và hô hào khẩu hiệu bằng việc học từ cuộc sống thực tiễn Chúng tôi đã từng chứng kiến HS phổ thông của một trường ở Anh quốc đến các siêu thị trong vùng để phụ giúp nhân viên thu ngân ở các quầy bỏ hàng vào túi cho khách hàng và để đáp lại sự giúp đỡ đó, khách hàng có thể bỏ một ít tiền vào thùng

từ thiện đặt bên cạnh Các em sử dụng tiền quyên góp được để mang về trường làm từ thiện Hoặc HS trên tay ôm thùng quyên góp xuống phố để quyên góp tiền ủng hộ cho bệnh nhân ung thư nhân ngày Ung thư thế giới ở Anh quốc Rõ ràng các em đã được học một bài học rất thực tế về ý thức cộng đồng và cách thể hiện lòng nhân ái bằng chính khả năng của mình, thay vì về nhà xin tiền cha mẹ để đóng góp từ thiện như đa số HS ở nước ta hiện nay

đã và đang làm Ở Hồng Kông, việc dạy đạo đức không quá chú trọng vào khía cạnh học thuật mà chú trọng vào tính thực tiễn Những bài học đạo đức xoay quanh các vấn đề xã hội mang tính thời sự, có tác động trực tiếp đến đời sống đạo đức của HS như: sử dụng rượu, thuốc lá, tình dục, bạo lực,…Giáo viên có thể chọn các chủ đề từ báo chí, truyền hình, mạng internet,… để cùng thảo luận với HS, chứ không dựa vào giáo án một cách cứng nhắc, khô

4.5 Cần nghiên cứu để áp dụng những giá trị đạo đức Phật giáo vào trong việc giáo dục đạo đức HS

Đây có thể là một chủ đề mà một số người xem là rất nhạy cảm đối với các trường công lập, nhưng giáo dục phải mạnh dạn nhìn đúng sự thật Các nước trên thế giới đã và đang nghiên cứu Phật giáo dưới góc nhìn khoa học và triết học, để từ đó áp dụng một cách có hiệu quả vào việc phát triển nhân cách HS Ngay cả ở các nước phương Tây, Phật giáo không phải là tôn giáo truyền thống nhưng người phương Tây sẵn sàng tiếp thu để giải quyết nhiều vấn đề phát sinh trong cuộc sống, trong đó có giáo dục Chẳng hạn như nhóm chuyên gia về tâm lý giáo dục của Mỹ và Ca-na-đa (Schonert-Reichl, et al., 2015) xem xét ảnh hưởng của thiền Phật giáo đến tâm lý của HS tại một số trường tiểu học ở Ca-na-đa Sau bốn tháng thực hành thiền, HS không những có kết quả học tập tiến bộ hơn mà còn có khả năng kiểm soát được cảm xúc và có mức độ hành vi thuận xã hội tốt hơn Hay giáo sư Ditrich (2017) của Đại học Sydney (Úc) nghiên cứu sự kết hợp giữa thực hành thiền Phật giáo và những giá trị đạo đức khác của đạo Phật như là lòng từ bi, tình yêu thương và những giá trị đạo đức từ Bát Chánh đạo (Chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh

mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định) tại bốn trường phổ thông trung học ở Úc Kết quả thể hiện HS tập trung hơn trong việc học, nghiêm túc hơn trong giờ học, quan hệ với bạn học tốt hơn và giải quyết mẫu thuẫn với nhau tốt hơn Ngay tại Việt Nam, trong những năm gần đây việc nghiên cứu mối quan hệ giữa đạo đức Phật giáo và đạo đức xã hội đã và đang bắt đầu Tác giả Tạ Chí Hồng (2004) nghiên cứu những giá trị của đạo đức Phật giáo và ảnh hưởng của những giá trị đó đến đời sống đạo đức của xã hội truyền thống Cùng một góc độ nghiên cứu, tác giả Đặng Thị Lan (2005) đã phân tích những mặt tích cực của đạo đức Phật giáo ảnh hưởng đến đạo đức con người Việt Nam trong lịch

sử cũng như trong hiện tại Tác giả Đỗ Ngây (2012) khi nghiên cứu

về triết lý nhập thế của Phật giáo thời Lý – Trần đã phân tích những giá trị nhập thế thể hiện qua một số lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực đạo đức Tác giả Dương Thị Thu Hà (2016) đánh giá ảnh hưởng văn hóa thiền tông trong đời sống xã hội Việt Nam Trong

đó, tác giả có một phần kết luận về tính tích cực của văn hóa thiền tông trong việc giáo dục hoàn thiện nhân cách cho thanh thiếu niên Nhìn chung, các tác giả đều có cùng nhận định Phật giáo đã góp phần xây dựng tình thương yêu, đoàn kết; hướng dẫn con người sống tốt, đem lại lợi ích cho bản thân và cộng đồng, dấn thân với cộng đồng; phát huy tinh thần tương thân, tương ái

Mặt khác, nếu nhìn lại lịch sử Việt Nam thì chúng ta sẽ thấy rõ Phật giáo không chỉ góp phần vào công cuộc bảo vệ đất nước mà còn đóng góp tích cực vào đời sống văn hóa của dân tộc Việt, trong đó có đạo đức Phật giáo xuất xứ từ Ấn Độ, nhưng đã du nhập vào Việt Nam từ những thế kỷ đầu công nguyên và đã hòa nguyện được với văn hóa dân tộc để trở thành Phật giáo Việt Nam Phật giáo Việt Nam dưới thời vua Trần Nhân Tông đã đóng góp tích cực vào đời sống đạo đức xã hội thông qua việc Phật hoàng Trần Nhân Tông đi khắp trong dân dạy người dân hành thập thiện - Không sát sinh, không trộm cắp, không dâm dật, không nói dối, không nói thêu dệt, không nói lưỡi hai chiều, không nói lời hung ác, không tham lam, không giận hờn, và không si mê – (Thích Thanh Từ, 2015, 35) Trần Phu, một sứ thần của nhà Nguyên, sau khi sang nước ta trở về, đã viết về cuộc sống của người dân Đại Việt trong tác phẩm An Nam tức sự rằng “dân cả nước đều là sư hết” (Trần Nghĩa, 1972) Điều đó có thể hiểu rằng trong xã hội thời Trần, mọi người sống rất đạo đức.

Đạo đức HS trở nên yếu kém trong những năm qua xuất phát từ nhiều nguyên nhân, nhưng hai nguyên nhân cơ bản cần phải khắc phục ngay đó là trách nhiệm của gia đình và nhà trường Giải

quyết được các nguyên nhân cơ bản, thì các nguyên nhân khác không trở thành quá khó khăn và phức tạp Cụ thể là nếu HS được gia đình và nhà trường giáo dục để đủ khả năng làm chủ được mình thì đồng nghĩa với việc các em có khả năng “miễn nhiễm”

Muốn làm được điều đó, nhà trường phải thể hiện vai trò là chủ xướng, gia đình phải có trách nhiệm phối hợp; mỗi giáo viên phải nhận thức và thực hiện đúng vai trò, trách nhiệm của mình Những nhà giáo dục phải biết trăn trở để cùng nhau hành động trước ý kiến rất chân thật của một đại biểu quốc hội: “ Đạo đức xuống cấp nghĩa là giáo dục thất bại” (Hải Triều, 2018).

A PHẦN MỞ ĐẦU

I L‎ý do viết thu hoạch

1 Cơ sở lý luận Trong nhà trường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng, số học sinh vi phạm đạo đức có chiều hướng gia tăng, tình trạng học sinh kết thành băng nhóm bạo hành trong trường học đáng được báo động Một số giáo viên chưa thật sự là tấm gương sáng cho học sinh, chỉ lo chú trọng đến việc dạy tri thức khoa học, xem nhẹ môn GDCD, thờ ơ không chú ý đến việc giáo dục tình cảm đạo đức cho học sinh Xuất phát từ lý luận và thực tiễn trên, để góp phần vào công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trong giai đoạn hiện nay, và qua thực tiễn công tác quản lý và giảng dạy học sinh ở trường THCS, tôi nhận thấy việc nắm rõ thực trạng và đề ra biện pháp về công tác giáo giáo dục đạo đức cho học sinh THCS là một nhiệm vụ hết sức quan trọng của người cán bộ QL‎GD Đó là lý do tại sao tôi chọn đề tài “ một số thực trạng và biện pháp giáo dục đạo đức học sinh ở trường trung học cơ sở Nguyễn Hữu Thọ” làm đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục cho đợt TTSP1 này Góp phần nhỏ bé vào việc giáo dục con người mới XHCN.

2 Cơ sở thực tiễn Trong nhà trường hiện nay, đối tượng học sinh làm cho thầy cô giáo trăn trở nhiều nhất là việc học sinh đạo đức chưa được tốt Bên cạnh đó, trong lớp vẫn có những học sinh ngoan, tự lo cho bản thân mình, xây dựng tập thể lớp để tập thể lớp tiến kịp với các bạn, để đạt được những chỉ tiêu của trường đề ra Vì vậy, để góp phần cùng với nhà trường trong công tác giáo dục học sinh tốt hơn nữa, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “một số thực trạng và biện pháp giáo dục đạo đức học sinh ở trường THCS Nguyễn Hữu Thọ” trình bày một số quan điểm của mình về việc giáo dục đạo đức học sinh.

II Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu đề nhằm đánh giá được thực trạng của công tác giáo dục đạo đức học sinh ở trường THCS, thông qua đó đề ra biện pháp giáo đạo dức học sinh một cách có hiệu quả giúp cho các em trở thành những người tốt trong xã hội.

III Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu một số vấn đề về sơ sở lý luận giáo dục đạo đức, tiến hành điều tra thực trạng của công tác giáo dục đạo đức học sinh, phân tích nguyên nhân, tìm ra những yếu tố liên quan đến công tác giáo dục đạo đức học sinh để từ đó đề ra biện pháp giáo dục đạo đức cho học sinh trong giai đoạn hiện nay IV Đối tượng và khách thể

Nghiên cứu về công tác giáo dục đạo đức học sinh ở trường THCS V Phương pháp viết thu hoạch

1 Phương pháp nghiên cứu lý luận Trên cơ sở những kiến thức về tâm lý, giáo dục học và những quan điểm đường lối của Đảng, các văn bản của Bộ giáo dục và Đào tạo về đánh giá xếp loại, khen thưởng và kỷ luật học sinh 2 Phương pháp quan sát Nhìn nhận lại thực trạng của công tác giáo dục đạo đức học sinh của trường trong năm học Đưa ra một số biện pháp về việc thực hiện công tác giáo dục đạo đức cho học sinh của trường trong giai đoạn hiện nay

B PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Trong tất cả các mặt giáo dục đạo đức giữ một vị trí hết sức quan trọng Vì Hồ Chủ Tịch đã nêu: “ dạy cũng như học, phải biết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng, đó là cái gốc rất quan trọng, nếu không có đạo đức Cách mạng thì có tài cũng vô dụng

” Trong nhà trường THCS, giáo dục đạo đức là mặt giáo dục phải được đặc biệt coi trọng, nếu công tác này được coi trọng thì chất lượng giáo dục toàn diện sẽ được nâng lên vì đạo đức có mối quan hệ mật thiết với các mặt giáo dục khác Để thực hiện những yêu cầu về nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh trong trường THCS thì vai trò của cấu trúc và nội dung chương trình môn giáo dục công dân cũng góp phần không nhỏ đối với công tác này Quá trình dạy học chủ yếu được tiến hành bằng các giờ học trên lớp; còn quá trình giáo dục đạo đức không chỉ bó hẹp trong giờ lên lớp mà nó được thể hiện thông qua tất cả các hoạt động có thể có trong nhà trường Giáo dục đạo đức là một quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi phải có công phu, kiên trì, liên tục và lặp đi lặp lại nhiều lần

1 Công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường THCS

1.1 Những nhiệm vụ của công tác giáo dục đạo đức cho học sinh - Hình thành cho học sinh ý thức các hành vi ứng xử của bản thân phải phù hợp với lợi ích xã hội; giúp học sinh lĩnh hội được một cách đúng mức các chuẩn mực đạo đức được quy định - Biến kiến thức đạo đức thành niềm tin, nhu cầu của mỗi cá nhân để đảm bảo các hành vi cá nhân được thực hiện - Bồi dưỡng tình cảm đạo đức, tính tích cực và bền vững, và các phẩm chất ý chí để đảm bảo cho hành vi luôn theo đúng các yêu cầu đạo đức - Rèn luyện thói quen hành vi đạo đức để trở thành bản tính tự nhiên của mỗi cá nhân và duy trì lâu bền thói quen này - Giáo dục văn hóa ứng xử đúng mực thể hiện sự tôn trọng

và quý trọng lẫn nhau của con người 1.2 Những nguyên tắc giáo dục đạo đức cho học sinh - Giáo dục học sinh trong thực tiễn sinh động của xã hội - Giáo dục theo nguyên tắc tập thể - Giáo dục bằng cách thuyết phục và phát huy mạnh mẽ tính tự giác của học sinh - Giáo dục đạo đức cho học sinh phải lấy việc phát huy ưu điểm là chính để thực hiện nguyên tắc này đòi hỏi người thầy phải hết sức trân trọng những mặt tốt, những thành tích của học sinh dù chỉ là những thành tích nhỏ, dùng những gương tốt của học sinh trong trường

và những tấm gương người tốt việc tốt khác để giáo dục các em a) Phải tôn trọng nhân cách học sinh, đồng thời đề ra yêu cầu ngày càng cao đối với học sinh Tôn trọng học sinh, thể hiện lòng tin đối với học sinh là một yếu tố tinh thần có sức mạnh động viên học sinh không ngừng vươn lên rèn luyện hành

vi đạo đức Khi học sinh tiến bộ về đạo đức cần kịp thời có yêu cầu cao hơn

để thúc đẩy các em vươn lên cao hơn nữa Trong công tác giáo dục đòi hỏi người thầy phải yêu thương học sinh nhưng phải nghiêm với chúng, nếu chỉ thương mà không nghiêm học sinh sẽ nhờn và ngược lại thì các em sẽ sinh

ra sợ sệt, rụt rè, không dám bộc lộ tâm tư tình cảm, do đó người thầy không thể uốn nắn tư tưởng, xây dựng tình cảm đúng đắn cho học sinh được b) Giáo dục đạo đức phải phối hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh THCS và đặc điểm hoàn cảnh cá nhân học sinh Công tác giáo dục đạo đức cần phải chú ý đến đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THCS là quá độ, phức tạp và nhiều mâu thuẩn để từ đó hình thức, biện pháp thích hợp Muốn vậy người thầy phải sâu sát học sinh, nắm chắc từng em, hiểu rõ cá tính để có những biện pháp giáo dục phù hợp c) Trong công tác giáo dục đạo đức, người thầy cần phải có nhân cách mẫu mực và phải đảm bảo sự thống nhất giữa các các ảnh hưởng giáo dục đối với học sinh 2 Các phương pháp giáo dục đạo đức ở trường THCS

2.1 Phương pháp thuyết phục - Giảng giải về đạo đức: được tiến hành trong giờ dạy môn giáo dục công dân cũng như trong các giờ học môn khác, giờ sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ - Nêu gương người tốt, việc tốt bằng nhiều hình thức như: nói chuyện, kể chuyện, đọc sách báo, mời những người có gương phấn đấu tốt đến nói chuyện, nêu gương tốt của giáo viên và học sinh trong trường - Trò chuyện với học sinh hoặc nhóm học sinh để khuyến khích động viên những hành vi cử chỉ đạo đức tốt của các em, khuyên bảo, uốn nắn những mặt chưa tốt

2.2 Phương pháp rèn luyện - Rèn luyện thói quen đạo đức thông qua các hoạt động cơ bản của nhà trường: dạy học trên lớp, lao động, hoạt động xã hội đoàn thể và sinh hoạt tập thể - Rèn luyện đạo đức thông qua các phong trào thi đua trong nhà trường là biện pháp tác động tâm lý rất quan trọng nhằm thúc đẩy các động cơ kích thích bên trong của học sinh, làm cho các

em phấn đấu vươn lên trở thành người có đạo đức tốt - Rèn luyện bằng cách chuyển hướng các hoạt động của học sinh từ hoạt động có hại sang hoạt động có ích, phương pháp này dựa trên đặc tính ham hoạt động của trẻ và được dùng để giáo dục học sinh bỏ một thói hư xấu nào đó bằng cách gây cho học sinh hứng thú với một hoạt mới bổ ích, lôi kéo trẻ ra ngoài những tác động có hại

2.3 Phương pháp thúc đẩy - Những nội quy, quy chế trong nhà trường vừa là những yêu cầu với học sinh, vừa là những điều lệnh có tính chất mệnh lệnh đòi hỏi học sinh tuân theo để có những hành vi đúng đắn theo yêu cầu của nhà trường - Khen thưởng: là tán thành, coi trọng, khích lệ những cố gắng của học sinh làm cho bản thân học sinh đó vươn lên hơn nữa và động viên