Bài viết Khảo sát ý kiến sinh viên về thực trạng đạo đức của sinh viên hiện nay trình bày một số đặc điểm của vấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên và kết quả cuộc khảo sát về thực trạng đạo đức sinh viên hiện nay qua ý kiến một số sinh viên của bốn trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh.
Trang 1KHẢO SÁT Ý KIẾN SINH VIÊN VỀ THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC CỦA
SINH VIÊN HIỆN NAY
Đào Thị Vân Anh 1 , Nguyễn Thị Thu Ba 2
1 Đặt vấn đề
Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con
người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn
bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và
bảo vệ tổ quốc
Còn mục tiêu của giáo dục ở nhà trường cao đẳng - đại học, mang tầm quan
trọng với sắc thái mới, không những đào tạo những sinh viên (SV) tốt nghiệp có đủ
tiêu chuẩn về năng lực và trình độ để tham gia vào hoạt động nghề nghiệp tương lai
mà còn trang bị cho họ các chuẩn mực giá trị, năng lực hành động trong tương lai
Sinh viên cao đẳng - đại học đã vào độ tuổi trưởng thành cả về thể chất và tâm sinh lý
Các em bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới: có thể học tập tiếp, có thể tham gia
lao động làm ra của cải vật chất, tham gia nghĩa vụ quân sự, đủ tuổi lập gia đình theo
luật pháp v.v…
Giáo dục đạo đức ở nhà trường cao đẳng - đại học tập trung vào phát triển tự ý
thức về tư cách đạo đức của SV, SV phát triển được tính tự quan sát, tự phân tích, tự
đánh giá về bản thân, có khả năng điều chỉnh nhận thức và thái độ đối với bản thân,
mục đích để hoàn thiện nhân cách, hướng nhân cách theo các yêu cầu của xã hội Bài
viết trình bày một số đặc điểm của vấn đề giáo dục đạo đức cho SV và kết quả cuộc
khảo sát về thực trạng đạo đức SV hiện nay qua ý kiến một số SV của bốn trường đại
học tại thành phố Hồ Chí Minh
2 Đặc điểm trong giáo dục đạo đức cho sinh viên cao đẳng - đại học
2.1 Lứa tuổi SV cao đẳng - đại học có quá trình phát triển tâm lý phức tạp hơn ở
lứa tuổi phổ thông Sự phát triển nhân cách của SV được diễn ra theo các hướng cơ
bản: niềm tin, xu hướng nghề và các năng lực cần thiết được củng cố và phát triển;
tình cảm, nghĩa vụ, tinh thần trách nhiệm, tính độc lập được nâng cao; sự trưởng
thành về mặt xã hội, tinh thần và đạo đức; những phẩm chất nghề nghiệp được phát
triển; khả năng tự giáo dục của SV được nâng lên…
1
ThS – Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Phổ thông, Viện Nghiên cứu Giáo dục, trường ĐHSP TP HCM
Trang 2Đặc điểm, cách học ở bậc cao đẳng - đại học là một trong các nguyên nhân đòi hỏi SV phải giải quyết các mâu thuẫn giữa ước mơ trở thành người mà mình mong muốn với khả năng, điều kiện và kinh nghiệm để thực hiện ước mơ đó; mâu thuẫn giữa mong muốn học tập chuyên sâu những môn ưa thích và yêu cầu thực hiện toàn
bộ chương tình học tập; mâu thuẫn giữa khối lượng thông tin vô cùng phong phú với khả năng, điều kiện để xử lý thông tin
2.2 Giáo dục đạo đức cho SV trước hết là nhấn mạnh về giáo dục chính trị tư
tưởng, có định hướng về lập trường chính trị, ý thức hòa nhập đời sống xã hội, trách nhiệm của bản thân với gia đình và xã hội Tuy SV đã có độ chín muồi nhất định về tâm sinh lý nhưng quá trình giáo dục đạo đức vẫn cần tiếp tục định hướng theo những nội dung trên Vì vậy, hiện nay ở các trường cao đẳng và đại học đều có bộ phận phụ trách công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho SV
- Sinh viên cao đẳng - đại học hiện nay hầu hết đều tham gia vào các hoạt động
của nhóm SV, tập thể lớp, phong trào Đoàn thanh niên trong trường và các hoạt động
xã hội Các hoạt động này đều có tác động tâm lý đến SV và có ảnh hưởng lớn đối với việc giáo dục đạo đức cho SV
- Các hoạt động nhóm (tập thể) phải nhằm vào lợi ích của xã hội, tập thể, nhóm
và từng thành viên Nội dung và hình thức của các hoạt động phải chứa đựng những quan hệ xã hội tích cực, các chuẩn mực đạo đức mang đậm đà bản sắc dân tộc, thể hiện thành hệ thống, qui phạm đạo đức, được thực hiện thống nhất trong nhóm và tập thể Đồng thời phải tạo điều kiện cho mỗi cá nhân phát triển bản sắc riêng, tạo sự hài hòa, cân đối giữa hoạt động tập thể và cuộc sống của cá nhân
- Nhà trường cao đẳng - đại học tiếp tục làm nhiệm vụ cung cấp tri thức đạo đức
cho SV, giúp các em củng cố những chuẩn mực đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm của người công dân Biến tri thức đạo đức thành niềm tin và tình cảm đạo đức, đồng thời hình thành những tình cảm đạo đức và thói quen đạo đức bằng cách tác động vào tình cảm và ý chí của SV
Các nội dung cụ thể vẫn rất cần được giáo dục cho SV, đó là: Ý thức học tập, chấp hành nội quy, quy chế của nhà trường; chấp hành nội quy nơi công cộng (luật giao thông, pháp luật …); lối sống lành mạnh (ăn mặc, lời nói, tác phong); giao tiếp với cha mẹ, người thân trong gia đình; giao tiếp với thầy cô, bạn bè; ý thức tập thể, tham gia các hoạt động ngoại khóa, phong trào; (Đoàn TNCS HCM, Mùa hè xanh…);
ý thức bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu; ý thức phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội…
Trang 33 Kết quả khảo sát ý kiến sinh viên về đạo đức của sinh viên hiện nay
Để lấy tư liệu cho hội thảo, nhóm tác giả thực hiện cuộc khảo sát ý kiến về thực trạng nhận thức và mức độ biểu hiện các hành vi đạo đức của SV với sự tham gia của
200 sinh viên của các trường: Đại học Sư phạm TP HCM, Đại học Kinh tế TP HCM, Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc Gia TP HCM và Học viện Hành chính Quốc gia
TP HCM
Tổng số 200 SV được khảo sát, trong đó, có 48.5% SV nam và 51.5% SV nữ Các SV được hỏi ý kiến về biểu hiện đạo đức của SV trong tình hình chung hiện nay
và tự đánh giá mức độ hành vi đạo đức của bản thân; tự đánh giá hạnh kiểm của bản thân; ý kiến của SV về mức độ tác động của yếu tố xã hội và môi trường đến nhận thức và hành vi đạo đức của SV; cuối cùng là mức độ tác động của các yếu tố gia đình đến nhận thức và hành vi đạo đức của SV
- Về biểu hiện đạo đức của SV hiện nay: 41% ý kiến (YK) đánh giá ở mức
“đáng lo ngại”, 11,5% YK ở mức “báo động về sự xuống cấp đạo đức”, chỉ có 33%
YK ở mức độ trung bình (biểu đồ sau)
Biểu đồ: Biểu hiện đạo đức của sinh viên
Biểu hiện đạo đức của sinh viên
41
33
5.5
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
Không có ý kiến
Báo động về
sự xuống cấp đạo đức
Đáng lo ngại Bình thường,
không đáng
lo ngại
Nhìn chung rất tốt
Trang 4- Tuy nhiên, khi SV đánh giá hạnh kiểm của chính bản thân thì kết quả khả quan
hơn, 66,5% số SV được hỏi đạt loại hạnh kiểm tốt, 30,5% đạt loại khá và 3% đạt loại trung bình, không SV nào tự đánh giá loại yếu kém
- Tương tự, đối với nội dung của các hành vi đạo đức, SV cũng đánh giá với số
điểm trung bình từ khá trở lên, thấp nhất là “Tham gia các hoạt động ngoại khóa, phong trào (6,4 điểm) và cao nhất là “Cư xử với cha mẹ, người thân trong gia đình
(8,4 điểm) (bảng 1)
Bảng 1: Sinh viên tự đánh giá hành vi đạo đức của bản thân
Nội
dung
tự
đánh
giá
Ý thức
học tập
(ở nhà
và ở
trường)
Chấp hành nội quy quy chế nhà trường
Chấp hành nội quy nơi công cộng
Lối sống lành mạnh
Ý thức tập thể, giúp đỡ người khác
Cư xử với cha
mẹ, người thân trong gia đình
Cư xử với thầy
cô, bạn bè
Tham gia các hoạt động ngoại khóa, phong trào
Ý thức bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu Điểm
trung
bình
- Đáng quan tâm tới YK của SV, khi đánh giá về sự tác động của xã hội và môi
trường bên ngoài đến nhận thức và hành vi đạo đức của SV: (bảng 2)
Xét ở mức độ “rất tác động”: đó là thông tin từ internet 23,5%YK); mối quan hệ bạn bè (21,5% YK) và sách báo, tạp chí, truyện, phim ảnh…(17%) Các buổi sinh hoạt chính trị cho SV và các hoạt động phong trào mà SV tham gia chỉ chiếm 4,5%
YK và 10% YK Nếu xét ở mức độ “tác động khá mạnh” thì ba yếu tố internet, quan
hệ bạn bè và sách báo phim ảnh cũng chiếm tỷ lệ YK cao nhất
Trang 5Bảng 2: Mức độ tác động của các yếu tố nhà trường và xã hội đến nhận thức
và hành vi đạo đức của sinh viên
động mang tính tích cực mạnh nhất nếu SV có gia đình hòa thuận, thương yêu nhau (52,5% YK); gia đình tôn trọng sở thích và nguyện vọng của con cái (36% YK) và gia đình quan tâm đến sự phát triển tâm sinh lý của con (35,5% YK);
kinh tế gia đình ổn định cũng chiếm 26,5% YK, (bảng 3)
kiến
Hầu như không tác động
Mức độ trung bình
Tác động khá mạnh
Rất tác động
Hành vi và nhân cách của
những người mà SV tiếp
xúc
%
Các sự kiện chính trị xã hội
diễn ra hằng ngày
Sách báo, tạp chí, truyện,
phim ảnh, …
Các hoạt động phong trào
mà SV tham gia
Các buổi sinh hoạt chính trị
cho SV
Trang 6Bảng 3: Mức độ tác động của các yếu tố gia đình đến nhận thức và hành vi
đạo đức của sinh viên
Như vậy, qua cuộc khảo sát nhanh một số SV, có thể thấy:
- Kết quả nhận xét về biểu hiện đạo đức của SV hiện nay làm chúng ta đáng phải
suy nghĩ về tình hình đạo đức của SV nói chung: đáng lo ngại và phải trăn trở về các biện pháp giáo dục đạo đức cho SV một cách hiệu quả hơn
- SV tự đánh giá hạnh kiểm và các hành vi đạo đức của bản thân với kết quả tốt
hơn nếu so sánh với kết quả đánh giá đạo đức của SV đại học nói chung trong tình hình hiện nay, kết quả này tuy mang tính chủ quan nhưng cũng phần nào phản ánh được đạo đức của số SV được khảo sát
- Củng cố thêm nhận định của các nhà giáo dục và xã hội về sự tác động của các
yếu tố kinh tế thị trường, thời kỳ hội nhập và toàn cầu hóa đến đời sống tinh thần của SV: ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của các thông tin từ internet, sách báo, tạp chí, truyện và phim ảnh v.v…
- Chứng tỏ yếu tố gia đình vẫn đóng vai trò quan trọng đối với việc hình thành
và phát triển những hành vi đạo đức của SV, SV mong muốn nhất là gia đình hòa thuận, đoàn kết, có mối quan hệ khăng khít giữa các thành viên trong gia đình
- Mối quan hệ bạn bè ở nhà trường cao đẳng - đại học có sự ảnh hưởng sâu sắc
hơn ở nhà trường phổ thông Nếu ở tuổi học sinh, phụ huynh có thể theo sát được bạn
kiến
Hầu nhƣ không tác động
Mức độ trung bình
Tác động khá mạnh
Rất tác động
Gia đình quan tâm đến
sự phát triển tâm sinh lý
của con
Gia đình tôn trọng sở
thích và nguyện vọng
của con cái
Gia đình hòa thuận, tôn
trọng nhau
Trang 7bè của con em thì ở lứa tuổi SV, điều này là rất khó do tính độc lập của các em, ngoài
ra, phần lớn SV lại sống xa gia đình
- Các nhà quản lý giáo dục, các trường lưu ý với tình hình hiện nay: đó là hiệu
quả chưa cao của các buổi sinh hoạt chính trị cho SV trong nhà trường và các hoạt động phong trào mà SV tham gia tới việc nhận thức về tư tưởng chính trị và đạo đức nói chung
4 Đề xuất một số ý kiến về giáo dục đạo đức cho sinh viên
Về tổng thể, vấn đề giáo dục đạo đức cho SV đã được đề cập đến rất nhiều về phía chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các văn bản, các chương trình hành động của các trường, trong phạm vi bài viết, từ kết quả ý kiến của SV, có thể đưa ra một ý kiến như sau:
- Về phía gia đình, có thể nhận thấy, rất cần chú trọng yếu tố gia đình trong quá
trình giáo dục đạo đức Đối với nhiệm vụ này, phụ huynh học sinh ở nhà trường phổ thông đóng vai trò đặc biệt quan trọng, đó là, đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của các em Các gia đình cần chú ý đến vấn đề giáo dục đạo đức cho các em ngay từ giai đoạn đầu vì ở thời kỳ SV, các em đã ổn định tâm lý hơn về nhận thức các tác động của gia đình Theo ý kiến của SV, vai trò của gia đình trong giai đoạn sau này vẫn rất quan trọng, do đó, các phụ huynh tiếp tục giữ mối quan hệ gần gũi, bình đẳng trong giao tiếp, có trách nhiệm hướng các em về các nghĩa vụ với xã hội, trách nhiệm của bản thân, định hướng nghề nghiệp v.v…
- Về phía nhà trường, tăng cường công tác giáo dục về tư tưởng chính trị cho
SV bằng các hình thức: tổ chức các hội thảo, tọa đàm tìm hiểu về tư tưởng Hồ Chí Minh, tổ chức có hiệu quả trên phạm vi toàn trường các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử thông qua bài viết, thuyết trình, tổ chức chiếu phim lịch sử… Thực hiện đầy đủ và có hiệu quả 6 bài lý luận chính trị cho đoàn viên, SV trong tuần sinh hoạt công dân được
tổ chức đầu năm học Thông qua các buổi sinh hoạt này, nhà trường tuyên truyền các nghị quyết của Đảng, của Đoàn, phổ biến các quy chế rèn luyện cho SV với phương pháp truyền đạt thực tế, sinh động gắn với các sự kiện kinh tế xã hội xảy ra hằng ngày
để thu hút sự quan tâm của SV Đồng thời, tổ chức đánh giá chấm điểm hoặc tính điểm bài thu hoạch xem như đó là một môn học để một mặt nắm bắt được ý thức và nhận thức của SV về các vấn đề đạo đức, mặt khác tránh sự thờ ơ, đối phó của phần lớn SV hiện nay đối với việc công tác giáo dục tư tưởng chính trị được tổ chức ở các trường cao đẳng - đại học
Về công tác đoàn thể và hoạt động phong trào, Đoàn thanh niên và Hội SV cần
Trang 8tìm nhiều nguồn tài trợ để hỗ trợ kinh phí trong việc tổ chức các phong trào thanh niên và khuyến khích SV toàn trường tham gia như Mùa hè xanh, Tiếp sức mùa thi Bởi lẽ hiện nay, rất nhiều trường Đại học do không đủ kinh phí để tổ chức nên hạn chế số lượng SV tình nguyện tham gia chiến dịch Mùa hè xanh bằng cách căn cứ vào điểm học tập và rèn luyện dẫn đến một bộ phận SV muốn tham gia nhưng không được xét duyệt
- Về phía xã hội, do SV hiện nay đa số bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ bạn bè và
các thông tin từ các phương tiện truyền thông, nên cần thiết phải xây dựng một môi trường xã hội lành mạnh thông qua các biện pháp: các bộ, ban, ngành liên quan cần
xử lý nghiêm và triệt để các hành vi vi phạm đạo đức nghiêm trọng, đồng thời loan báo rộng rãi trên phạm vi cả nước bằng các phương tiện truyền thông nhằm răn đe các
em tránh xa những tội ác và cảnh tỉnh SV từ bỏ lối sống buông thả Nêu gương người tốt việc tốt và vận động SV tham gia các hoạt động từ thiện, đền ơn đáp nghĩa…
5 Kết luận
Ý kiến của số SV được khảo sát cho thấy phần nào thực trạng nhận thức về tình hình đạo đức của SV nói chung và của chính bản thân mỗi SV được khảo sát Ở bậc cao đẳng - đại học, cả nhà trường, gia đình và xã hội vẫn tiếp tục tác động đến sự phát triển về tư cách đạo đức của SV Tốc độ phát triển của cuộc sống hiện đại đòi hỏi chúng ta phải quan tâm nhiều hơn đến quá trình giáo dục đạo đức cho SV Trong quá trình học tập ở trường cao đẳng - đại học, SV rất cần được hướng dẫn, điều chỉnh các nhận thức và hành vi đạo đức sai lệch một cách kịp thời, nghĩa là, cần phát huy vai trò giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc rèn luyện tu dưỡng đạo đức của
SV
Giáo dục đạo đức cho SV là giáo dục một nhân cách trưởng thành về mọi mặt, là nâng cao tính tự ý thức về bản thân, vì vậy, hình thức và nội dung giáo dục cần có những nét đặc trưng phù hợp với lứa tuổi SV Các nội dung của giáo dục đạo đức cho
SV cần được lồng ghép với các hoạt động theo nhóm, tập thể và luôn mang tính tương tác giữa các cá nhân, đồng thời, kết hợp với tính thực tế khách quan, tình hình kinh tế
- xã hội tại mỗi thời điểm SV học tập tại trường
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đào Thị Vân Anh (2008), Khảo sát sự tác động của một số yếu tố xã hội và
gia đình tới quá trình tự rèn luyện tư cách đạo đức của học sinh trung học phổ thông tại thành phố Hồ Chí Minh”, Đề tài khoa học cấp trường, TP
HCM
2 Khoa Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà nội (2003), Giáo dục học đại học, Nxb
ĐH Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
