BÀI TIỂU LUẬN đề tài tết VIỆT NAM

Tết đối với người Việt Nam không chỉ là những lễ hội chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần, mà còn là thời điểm để những người con xa quê được vui họp xum vầy bên gia

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN

BÀI TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI: TẾT VIỆT NAMGVHD: Nguyễn Thị Kim Bài

MÔN: Cơ sở văn hóa Việt Nam

LỚP: CUL 251 I

SINH VIÊN THỰC HIỆN: Lê Đặng Thanh Yên - 27213700249 (Nhóm trưởng)

Lê Phan Ngọc Vy –27203727039 (Thư ký)

Nguyễn Thanh Tuyền - 27213743591

Đoàn Quốc Huy - 27213734749

Mai Thị Thu Huyền - 27213701653

Bùi Ngọc Khánh Linh - 27203724400

Nguyễn Thùy Lam - 27203734054

Nguyễn Hữu Tuấn - 27218737550

Võ Thị Bích Thương – 27203733145

Vũ Thúy Hiền – 27203724435 Nguyễn Hoàng Thảo Ngân – 27203700275 Trần Ngọc Tường Vy– 27213753904

Đà Nẵng, ngày 02 tháng 11 năm 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

1 Mục tiêu nghiên cứu 3

2 Phương pháp nghiên cứu 3

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1 NGUỒN GỐC CỦA NGÀY TẾT 3

1.1 Khái niệm Tết, ngày Tết: 3

1.2 Đặc của ngày Tết Việt Nam 4

CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG NHỮNG NGÀY TẾT Ở VIỆT NAM 4

2.1 Tết Nguyên Đán 4

2.2 Tết Khai Hạ 5

2.3 Tết Nguyên Tiêu 5

2.4 Tết Hàn Thực 6

2.5 Tết Thanh Minh 6

2.6 Tết Đoan Ngọ 7

2.7 Tết Ngâu 7

2.8 Tết Trung Nguyên 8

2.9 Tết Trung Thu 9

2.10 Tết Trùng Cửu 9

2.11 Tết Trùng Thập 10

2.12 Tết Hạ Nguyên 10

2.13 Tết Ông Táo 11

CHƯƠNG 3: TẾT NGUYÊN ĐÁN CỦA NGƯỜI VIỆT SO VỚI NGƯỜI TRUNG HOA: 12

3.1 Điểm giống nhau 12

`3.2 Điểm khác nhau 13

CHƯƠNG 4: HOẠT ĐỘNG, PHONG TỤC NGÀY TẾT CỦA DÂN TỘC DAO ĐỎ 15

4.1 Giới thiệu dân tộc Dao 15

4.3 Ngày 30, đêm giao thừa 16

4.4 Ngày mùng 1 16

4.5 Lễ Pút Tồng ( nhảy lửa ) 17

4.6 Hoạt động kiêng cử 18

PHẦN KẾT 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

LỜI MỞ ĐẦU

Dường như, trong mỗi chúng ta, ai ai cũng đều biết rằng Tết chính là một trong những truyền thống đặc biệt và quan trọng nhất của đất nước Việt Nam từ xưa đến nay Tết luôn mang đậm nét bản sắc văn hóa dân tộc sâu sắc, độc đáo ấn tượng, là một di sản quý báu mà không phải quốc gia nào cũng có được Tết đối với người Việt Nam không chỉ là những lễ hội chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần, mà còn là thời điểm để những người con xa quê được vui họp xum vầy bên gia đình

Không chỉ mỗi ngày Tết Nguyên Đán, mà trên đất nước Việt Nam chúng ta còn có

cả một hệ thống những ngày tết đặc sắc được trải đều từ tháng 1 đến tháng 12 âm lịch Mỗi ngày Tết là một ý nghĩa, quan niệm mà ông cha ta ngày xưa đã gửi gắm cho thần linh, đất trời, để cầu mong mưa thuận gió hòa, gia đình êm ấm, con cháu trong nhà được mạnh khỏe hành phúc anh yên Vậy văn hóa ngày Tết được bắt từ đâu? Và những điều đặc biệt trong ngày Tết ở Việt Nam Đây cũng là vấn đề mà nhóm chúng mình đề cập đến trong đề tài “ Tết Việt Nam”

1 Mục tiêu nghiên cứu

Bài tiểu luận cung cấp cho người đọc khái niệm tổng quan về ngày Tết Việt Nam, đưa đến cái nhìn bao quát về văn hóa Lễ Tết ở Việt Nam chúng ta Thêm vào đó, bài viết phổcập những kiến thức về hệ thống ngày tết trải dài theo thời gian của Việt Nam

Đồng thời, bài tiểu luận nghiên cứu và đưa ra những khác biệt trong ngày Tết của đất nước lân cận có nền văn hóa tương đồng với Việt Nam chính là đấ nước Trung Quốc

Ngoài ra, bài tiểu luận đem đén nền văn hóa Tết mới mẻ của một dân tộc trong 54 dân tộcViệt Nam

2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện bài tiểu luận, nhóm đã sử duingj những phương pháp nghiên cứu như phân tích tài liệu, so sánh, phương pháp tổng hợp để hỗ trợ quá trình làm bài

NỘI DUNG

1.1 Khái niệm Tết, ngày Tết:

Theo các nhà nghiên cứu dân tộc học, Tết xuất xứ từ chữ hán 節 đọc theo âm Hán Việt là Tiết Cả hai âm Hán Việt đều bắt nguồn từ tiếng Hán trung cổ của chữ “ tiết” có nghĩa là đốt tre đốt trúc Mở rộng nghĩa là một phiến đoạn thời gian trong năm

Văn hóa Đông Á thuộc văn minh nông nghiệp lúa nước, do nhu cầu canh tác nông nghiệp

đã phân chia thời gian thành 24 tiết khác nhau, ứng với mỗi tiết là một thời khắc giao

phần thời vụ và phần nông nhàn Phần thời vụ thì “nông vụ chí kỳ” không còn thì giờ để sum họp, sắp đồ cúng lễ gia tiên, đãi đằng nhau, gặp gỡ nhau

Chính vì lẽ đó trong những lúc nông nhàn, người nông nghiệp có tâm lý ăn bù, chơi bù nên đã đặt ra nhiều ngày Tết, phần lễ là phần cúng bái tổ tiên, gia tiên, thánh thần, và ănuống bù cho lúc làm ăn đầu tắt mựt tối

Nói một cách khái quát, Tết chỉ những ngày lễ được phân bổ theo thời gian trong năm đan xen giữa các khoảng trống thời vụ Đây là dịp để người Việt hưởng thú thanh nhàn trong những lúc nông vụ nhàn rỗi

1.2 Đặc của ngày Tết Việt Nam

Các ngày Lễ Tết được phân bố theo thời gian trong năm, đan xen vào giữa các khoảng trống thời vụ Lễ Tết gồm 2 phần là phần cúng bái thần linh, trời phật, tổ tiển được gọi là phần lễ, và phần ăn uống gọi là ăn Tết Tết là phải ăn

Tại phần Lễ, con cháu trong gia đình sẽ chuẩn bị những mâm cúng gồm nhiều món ăn như gà luộc, xôi gấc, thịt đông, bánh chưng, và các món ngọt như chè đỗ để dân lên giatiên, thần linh mong cầu cho những điều may mắn, thuận lợi đến với gia đình Ngoài ra đây cũng là một nghi thức để con cháu trong nhà mời ông bà, tổ tiên những người đã khuất về trần thế đoàn tụ cùng với gia đình trong những ngày Tết

Sau khi phần Lễ kết thúc, thức ăn dẽ được mang xuống bày biện ra để con cháu trong nhàcùng nhau thưởng thức, hưởng lộc của ông bà Đây chính là dịp để gia đình sum họp vun vầy bên nhau trong những dịp lễ tết Chính vì vậy người ta mới có khái niệm ăn Tết

CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG NHỮNG NGÀY TẾT Ở VIỆT NAM

Tại Việt Nam của chúng ta có đến 13 cái Tết trải dài từ tháng 1 đến tháng 12

âm lịch, ứng với mỗi ngày tết là một mong muốn nguyện vọng và ý nghĩa riêng

mà ông cha ta gửi gắm vào đó

2.1 Tết Nguyên Đán

Tết Nguyên Đán hay còn gọi là Tết Ta, Tết Cổ Truyền, Tết Âm Lịch là ngày tết được nhiều người Việt quan tâm nhất “ Nguyên” là đầu tiên, “ Đán” là buổi sáng sớm, có thể hiểu Tết Nguyên Đan là khoảng thời gian đầu tiên của một năm mới Đây là lễ Tết có thời gian diễn ra dàinhất trong hệ thống ngày Tết của Việt Nam Được kéo dài từ 23 tháng chạp đến hết mùng 7 tháng Giêng âm lịch hằng năm

Khác với lễ hội truyền thống khác, Tết Nguyên

Đán không phải là của riêng một địa phương nào,

mà nó là Tết của cả dân tộc Việt Nam, là nét văn

hóa lâu đời và đặc sắc của dân tộc ta Tết Nguyên

Đán được xem là thời điểm gia thoa giữa đất trời,

thần linh và con nguời

Vào ngày Tết này, người người 4 phương sẽ tấp

nập quay trở lại gia đình, quê hường Nhà nhà ra

nhau lau dọn nhà cửa, mua sắm đồ lễ tết, bày

biện mân ngũ quả dân cúng gia tiên Tùy vào mỗi

vùng miền mà ăn ăn tết có phần khác nhau về mặt ẩm thực ngày Tết, lễ cúng lễ nghi, nhưng chung quy lại ngày Tết Nguyên Đán luôn là ngày để người dân Việt Nam cầu chúc cho một năm mới mưa thuận gió hòa, gặp nhiều may mắn thuận lợi

2.2 Tết Khai Hạ

Lễ Khai hạ (cúng hạ nêu) hay còn gọi với một số tên gọi khác như lễ hạ cây nêu, lễ tạ năm mới, lễ hóa vàng Này tết này được diễn ra vào mùng 7 âm lịch sau khi kỳ nghỉ Tết Nguyên Đán kết thúc, người ta tổ chức lễ Khai Hạ như một nghi thức kết thúc kỳ nghỉ dàinhất trong năm Đồng thời tiễn đưa gia tiên về trời sau những ngày ăn Tết cùng con cháu

để mọi người quay trở lại công việc làm ăn buôn bán hằng ngày

Ý nghĩa của ngày Tết này bắt nguồn

từ việc ngày xưa vào 23 tháng chạp đến 30 tết, người ta thường dựng cây nêu có treo thêm chuông, vật traing trí với ý nghĩa xua đuổi những vong linh không may mắn vào nhà, để cho gia đạo có một cái Tết bình an Và khi kết thúc ngày Tết, con cháu sẽ làm lễ hóa vàng tiễn đưa ông bà về lại âm cảnh Khi đó cấy nêu sẽ hạ xuống, mở đầu cho ngày vui năm mới

2.3 Tết Nguyên Tiêu

Nguyên là thứ nhất, tiêu là đêm Tết

Nguyên Tiêu chính là ngày trăng rằm

đầu tiên trong năm mới Đây là một

ngày tết có nguồn gốc từ Trung Hoa

kéo dài từ 14 đến 15 tháng Giêng âm

lịch Người xưa có câu “ Lễ phật

quanh năm không bằng rằm tháng

Giêng”, để chứng minh rằng ngày

rằm vào tháng Giêng có vai trò quan trọng trọng tiềm thức của người Việt Vào ngày lễ này mỗi gia đình thường sẽ bày một mâm cỗ cúng để thể hiện lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với Phật, ông bà tổ tiên câu mong năm mới an lành và nhiều tài lộc Tùyvào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán mà mỗi vùng miền sẽ có cách thể hiện mâm

cỗ khác nhau nhưng ít hay nhiều thì đều chung mục đích tỏ lòng thành kính với Phật và

tổ tiên của mình

2.4 Tết Hàn Thực

Ngày Tết này khá mới mẻ với các bạn Miền Trung, Nam, bởi đây là ngày tết xuất hiện chủ yếu tại các tỉnh Trung Quốc, khu vực miền Bắc Việt Nam vàthường được chào đón tại các cộng đồng người Hoa trên Thế Giới Ngày Tết này được diễn

ra vào 3 tháng 3 âm lịch hằng năm Tại Việt Nam, lễ Hàn Thực mang nét riêng biệt rõ ràng khi người dân không cần phải kiêng lửa, họ đặc biệt chuẩn bị bánh trôi – đại diện cho thức ăn nguội và dâng lên tổ tiên, thể hiện sự biết ơn trước công dưỡng dục, ơn sinh thành Từ xa xưa bánh trôi, bánh chay đã được sử dụng đểthờ cúng gia tiên, thể hiện lòng thành kính với bề trên vào ngày lễ Hàn Thực

Thành viên trong gia đình sẽ tụ họp lại cùng chuẩn bị những viên bánh trôi trắng tinh khiết, cẩn thận nắn thành dáng tròn đều Sau khi dâng lên tổ tiên, mọi người sẽ cùng với nhau thưởng thức những viên bánh trôi tròn đầy cùng với hương vị ngọt ngào, tận hưởng không khí gia đình viên mãn

2.5 Tết Thanh Minh

Đây là Lễ Tết mà không có ngày

4-5/4 (sau khi kết thúc tiết xuân

phân) và kết thúc vào khoảng

20-21/4 dương lịch (khi bắt đầu Tiết

Cốc Vũ).Tết Thanh Minh là một

ngày lễ Tết thể hiện “Đạo lý uống

nước nhớ nguồn”, lòng thành kính

đối với tổ tiên của người dân Việt

Nam Mang đậm nét thiêng liêng

phong tục truyền thống in sâu

trong mỗi người dân Việt Nam

Vào ngày lễ này con cháu cùng nhau kéo về thăm mộ của tổ tiên, cùng nhau dọn dẹp quétrửa mộ phần và bày mâm cúng cho tổ tiên mong tổ tiên phù hộ cho con cháu luôn khỏe mạnh bình an Đối với người Việt Nam, Tết Thanh Minh là dịp để con cháu hướng về cội nguồn tổ tiên Dù đi xa làm ăn thì vào ngày này gia đình cùng tụ họp đi tảo mộ sau đó về nhà quây quần bên mâm cơm gia đình Những ngôi mộ sạch sẽ tươm tất như thay con cháu thể hiện lòng thành kính của mình đối với tổ tiên

2.6 Tết Đoan Ngọ

Ngày Tết diễn ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch

“Đoan" có nghĩa là mở đầu, "Ngọ" là khoảngthời gian từ 11 giờ sáng đến 1 giờ chiều, ăn tếtĐoan Ngọ là ăn vào buổi trưa Ở Việt Nam, tếtĐoan Ngọ còn được gọi với cái tên khá dân dã

đó chính là "tết giết sâu bọ" Hiểu đơn giản,đây chính là ngày phát động bắt sâu bọ, tiêudiệt bớt các loài sâu bệnh gây hại cho câytrồng Bên cạnh ý nghĩa tiêu diệt sâu bọ pháhoại mùa màng thì người Việt còn cho rằng đây là dịp để giải trừ bệnh tật trong thời điểm

giao mùa

Người xưa quan niệm bộ phận tiêu hóa của con người thường có các loại ký sinh gây hạikhông phải lúc nào cũng diệt được Duy có ngày mùng 5/5, các loại ký sinh này thườngngoi lên và đây là thời cơ để con người ăn những thức ăn có vị chua, chát để loại bỏchúng

2.7 Tết Ngâu

Tết Ngâu hay còn gọi là ngày Thất

Tịch, đây là ngày tết được gắn với

câu chuyện tình yêu của Ngưu Lan

Chức Nữ Vào ngày 7 tháng 7 âm

lịch hằng năm chính là ngày Thất

Tịch ở một số nước Đông Á như

Việt Nam và Trung Quốc Đối với

người Việt chúng ta sẽ gọi ngày

Thất Tịch với cái tên thân thuộc đó

là ngày ông Ngâu bà Ngâu, sở dĩ

có tên gọi như vậy là vì vào ngày

này ở Việt Nam thường sẽ xuất

hiện mưa ngâu và nhiều người cho

rằng đây chính là những giọt nước

mắt hạnh phúc của Ngưu Lang và Chức Nữ khi họ được gặp lại nhau Và từ đó, mỗi năm đến ngày 7 tháng 7 thì mọi người đều nhớ đến tình yêu thương chung thuỷ, sắc son của Chức Nữ Ngưu Lang nên đã cho đây là ngày thể hiện cho tình yêu đôi lứa hay ngày Thất Tịch đối với người phương Đông Lễ Thất Tịch với tên gọi khác là ngày ông Ngâu bà Ngâu theo người Việt Nam Không những đây chỉ là ngày dành cho tình yêu đôi lứa nói chung mà còn là ngày cầu phúc bình an, con đàn cháu đống, nói riêng

2.8 Tết Trung Nguyên

Lễ Tết này diễn ra vào tháng 7 âm lịch hằng năm, theo tín ngưỡng dân gian của một số quốc gia sử dụng Nông lịch tức lịch Mặt trăng thường gọi đây là tháng “cô hồn” và được coi là một tháng có nhiều điều phải kiêng kị Đây cũng là ngày tổ chức Xá tội vong nhân

và Đại lễ Vu Lan Báo Hiếu Đối với người Việt Nam, Tết Trung Nguyên chứa đựng nhiều

ý nghĩa nhân văn sâu sắc

Ý nghĩa thứ nhất, Tết Trung Nguyên khơi dậy đời sống tinh thần của người Phật tử, củng

cố niềm tin và hướng con người đến những giá trị sống tích cực hơn Ăn chay, phóng sinhvừa thể hiện lòng từ bi cứu

khổ cứu nạn, vừa tích đức

cho bản thân và gia đình

Ý nghĩa thứ hai, Tết Trung

Nguyên là dịp để mọi người

tri ân công ơn cha mẹ Vào

những ngày này, con cháu

trong gia đình đều cố gắng

thu xếp để trở về nhà, tận

hưởng những giây phút đầm

ấm bên gia đình và những

người thân yêu

Ý nghĩa thứ ba, Ngoài việc

đoàn tụ gia đình, mọi người

còn tích cực đi chùa để cầu

sức khỏe cho cha mẹ, nghe giảng, từ đó hiểu hơn về đạo làm con

Ý nghĩa thứ tư, Đây cũng là Ngày xá tội vong nhân nên mọi người đều tỏ lòng thương xót

trước những linh hồn lang thang, không nơi nương tựa

Những lưu ý khi cúng Tết Trung Nguyên như là: Việc thờ cúng nên được thực hiện vào ban ngày, tránh làm vào ban đêm vì đó là thời điểm đóng cửa địa ngục, những linh hồn lang thang sẽ không trở về kịp để siêu thoát Tốt nhất nên chế biến món chay vì món mặn

sẽ khiến những cô hồn lang thang thèm thuồng, đeo bám gia chủ Nên cúng chúng sinh trước khi cúng gia tiên vì như vậy linh hồn lang thang sẽ không tiêu được thức ăn của tổ tiên

2.9 Tết Trung Thu

Giống như tên gọi là ngày giữa mùa thu, tức là vào rằm (ngày 15) tháng Tám âm lịch,đánh dấu thời điểm trăng tròn và sáng nhất vào tháng Tám âm lịch Thời gian này người

dân cũng đã thu hoạch xongmùa vụ và bắt đầu tổ chứcnhững lễ hội mà trong đố tiêubiểu là hội trăng rằm

Tết trung thu còn có nhiều têngọi khác là: tết trông trăng, tếtthiếu nhi, tết đoàn viên… Tếttrung thu là dịp cho trẻ emcũng như người lớn được vuichơi, tết trung thu là dịp đểngười người nhà nhà ngắmtrăng Tết trung thu cũng là dịp để cha mẹ thể hiệ tình yêu thương với các con Cũng làdịp con cháu mua bánh trung thu, trà, rượu để cúng Ngoài ra, tết trung thu còn là dịp đểngười ta ngắm trăng với mục đích là tiên đoán mùa màng và vận mệnh quốc gia Nếutrăng thu màu vàng thì năm đó sẽ trúng mùa tằm tơ, nếu trăng thu màu xanh hay lục thìnăm đó sẽ thiên tai

2.10 Tết Trùng Cửu

Đây là ngày Tết cổ xưa của người Việt, còn gọi là Tết Trùng Dương hay còn gọi là Tết

Trùng cửu Tết Trùng cửu lấy sự lặp lại của hai số 9 để nói về sự trường thọ Tết trùng cửu ở Việt Nam ngày nay ít người còn biết đến về một khá phổ biến xưa kia, mang nhiều nét đẹp về văn hóa Tết Trùng Dương uống rượu cúc hoa, đeo cành thù

du cũng có tác dụng giống như Tết Đoan Ngọ uống rượu hùng hoàng và treo cành xương bồ, trần ngải Mục đích là phòng trừ bệnh tật, côn trùng Sau ngày mồng 9 tháng 9 âm lịch, thời tiết có thời gian ngắn ấm lại Trong thời gian trước Tết Trùng Cửu mưa thu lất phất, trời âm u, cái nóng vẫn chưa hết, mọi vật

dễ trúng độc, con người vào lúc chuyển mùa dễ sinh bệnh tật, cảm cúm Vì thế, vào thời gian này phải hết sức chú ý phòng côn trùng, phòng nóng lạnh

2.11 Tết Trùng Thập