CHUYEN MUC KINH Te HQC XA HOI HOC CHI^U CANH XA HOI TRONG PHAT TRI^N GIAO DUG DAI HQC 6 VIET NAM THOI KY D 6 I MOI NGUYEN DI>C CHigN'''' BOI VAN HA" Viet Nam da ban hSnh nhiiu chfnh saeh giao d(ic, dong[.]
Trang 1KINH Te HQC-XA HOI HOC
CHI^U CANH XA HOI TRONG PHAT TRI^N GIAO DUG DAI HQC 6 VIET NAM THOI KY D 6 I MOI
NGUYEN DI>C CHigN' BOI V A N H A "
Viet Nam da ban hSnh nhiiu chfnh saeh giao d(ic, dong then diy manh vi$c dau tu- cff sd v$t chit cho h$ Ih6ng giSo dye vd dSo (go * feftip mp/ mien dit nu-dc
ki to- sau B^l h$i Oing lan thir VI (1986) Dieu niy tao co hgi cho cac nhdm xa hoi dutyc tiep c§n tot hon vio h$ thong gido di^c vi dio t$o b$c cao Song thi^ t4 cho thiy nhiiu bit cip trong giao di^c d^i hgc v§n dang hi$n hOu nhw vin di bit binh ding trong tiep can giio dye glOa nhdm giau va ngheo, giita thinh thj
vi ndng thon, giOa dan tgc Kinh vi cic din toe it nguw van dang tiip dien va co diu hieu khoang cich ngiy eing xa hon Dya vio nguon dO li$u thie eip, bai viSt bin tu$n ve chiiu c$nh xa hoi trong phit triin giao due dai hoc o Viit Nam, die bi$t quan lim din khic biet co hdi trong tiip c$n giio d(ic cua cac nhdm xi hdi cr bac dai hoe Tren eo so phan tfeheie so li$u, bai viit dwa ra mdt so ham j / chlnh sich nhkm dim bao binh ding han trong giio due d^i hge a nuirc ta trong boi canh hi$n nay
TCi" khda: giao dye dgi hpc, chi4u cgnh x i hgi trong ph^t triln giao due dai hgc Nh$n bai ngiy: 22/6/2016; du^ vio bidn tdp: 9/2/2017; phan bidn 18/2/2017, duy^t ddng: 15/4/2017
1 DAT V A N B 6 diy mgnh vi^c diu tu- cc so- vat chit
Sau Sai hpi Oang \kn thiJ VI (1986), ^=^0 h# th6ng gi^o dye v i dao tgo a
Chlnh phu Vi?t Nam da ban hanh kh4p mgi miln d i t ni.b'c Dilu niy tao
nhilu chinh sich giio dye, ding thai ^^^ ^^'' ''^^ " 9 " ' * ' '^'^^ ° "^^^ "^"^"^.f
h6i du-g-c tiep can hpc t|p voi nhieu
• Vien xahfti hoc C6 t h l n6i, nh&ng thay doi trong giio
Trang 2thinh tyu trong phat trien giio due,
trong do co giao due bac dai hgc,
nhu'ng chit lu'ong giao dye dgi hgc
bo cua To chtre Consejo Superior de
Investigaciones Cientifieas (CSIC) tren
Webometrics bang xep hang cac
tru'ong dai hoc trong nam 2014 tren
toan thl gioi, Viet Nam vln ehua cd
mgt trirong dai hgc a top 700'^',
Dya vao nguon di> lieu thiJ cap, bao
gom eac ket qua th6ng ke, cong trinh
nghien ciru va eac thong tin cong bd
tren mgt so trang web, trang bio di?n
ti> chinh IhiJc cua nhi nu'6'c cflng b l
trong thcri gian qua, bii viet nay ban
luan v l chilu eanh xa hgi Irong phit
tnen giio due dai hgc a Viet Nam thoi
ky 061 moi Bii vilt se phan tich ve sy
phit trien qui miJc cua loai hinh
tru'O'ng cao dang, dai hoc; siy bat binh
dang giCra cae nhom thu nhap, giCVa
thanh thj va nong thon, giiia dan tgc
Kmh va cac nhom dan loc it ngu-ai,
giu'a nam v i nir trong tiep can giao due
dai hoc Cu6i cung bai viet eung 6tra ra
mpt so ban luan v i ggi md chinh saeh
nham bao dam binh dang hon trong
tiep can giao due dai hgc o nu'oc ta,
hlu dap irng yeu ciu tgo nguon nhan
lyc CO chat lu-ang cho dat nuoe trong
boi canh doi moi v i hgi nhap quoc te
2 CAC CHI^U CANH XA HOI N 6 I
BAT TRONG PHAT TRI^N GIAO DUC
DAI HOC T h a i D 6 I Niai
2.1 Phat t r i l n qua mtpc loai hinh
trifcyng cao ding, dai hoc
Giio dye dai hoc a Viet Nam trong
tnen manh me So lu'ong sinh vien tang nhanh cung vdi viee md rong cac loai htnh tru'dng io-p Iron toan qu5c, trong do ding chij y nhat la SLC
ra ddl cua nhdm tru'dng ngoii cong
CU'U phan inh trong nhOng nam vij-a qua Theo Nguyen Die Hung (2012 179) "Nam 2001 ed 178 trudng dai hoe, din nam 2010 ed 412 trudng dai hoc, cao ding (trong do cd 77 trifdng ngoii cdng lap)" CCing theo bao cao
vien dai hpc, tang 13 lan so vdi nam
1987 Thong ke eua nganh giao dye nude ta gin diy cung cho thiy, trong hai nam 2006-2007, cd 39 tru'dng du'g'c thanh lip, v i ti> 2006 din 2011,
cd 84 tru'dng mdi thinh lap, nang cap
51 trudng, thanh lap mdi 33 trudng Ciing vdi sy gia tang nhanh chdng s6
CO sd dao tao cao dang/dai hgc la sy gia tang nhanh chdng khong kem so smh vien cao ding/dgi hgc Nam 1995
ca nude mdi cd 297.900 sinh vien cao dang/dai hpc, Sau 20 nam, con sd nay
da tang len den 2,363.900 smh vien, tLPC tang gip 8 lan trong 20 nam
Su tang nhanh cie trudng dai hoc, ehuyen nganh dio tao v i sfi smh vien nhap hoc la ket qua tong hop eua cac ylu ta su tang len nhanh chdng ve so lugng hpc sinh tot nghiep trung hoc pho thdng, su gia ting chi tieu thi sinh trung tuyen dai hgc, Ben eanh dd la
su ddi hdi ngay eing tang v l nhu eiu lao dgng cd trinh dg hoe van cao dang, dai hoc, vi su thay ddi v l ky thuit dya tren ky nang v i tam quan trong ngiy
Trang 3Bieu d6 1, Sy gia tang sfi trudng cao alng/dai hoc d Vigt Nam giai doan 1995-2014
mm
cang tang cua kien
thuc (Ngin hang T h l
gidi 2006)
Giao due dai hpc
ngoii cdng lip cung
tang len nhanh theo
thdng ke tai Hpi nghj
Tong ket 20 nam
phit triln md hinh
giao due dai hgc
ngoai edng lap ngay
14/3/2014, nam 1994,
ca nudc cd 5 ca so
dai hpc ngoai cdng
lap, din nam 2013,
con s6 nay la 90
trudng, chiem khoing 22,2% tong so
eac trudng dai hoc, cao dang tren
toin quoc Cung vdi quy md (rudng
thi so sinh vien cua h^ nay cung tang
manh Ty le tang smh vien binh quan
l i 12,39%, cao hon ty le tuong img
cua eac trudng dgi hpc cong lap l i
9,05% Hien so sinh vien dai hgc, cao
ding chinh quy ciia cic trudng ngoii
cdng lap l i tren 314.000 sinh vien,
chilm ty le 14% sd smh vien cua ca
nudc (Le Van 2014: 1)
Bilu dd 1 eho thay tdc dp ting trudng
rat nhanh cua cac trudng cao
ding/dai hgc trong ca nudc trong giai
doan 1995-2014, trong dd ed cac
trudng ngoai cfing lap Nam 1995 ca
nudc chi cd 5 co sd dio tao ngoai
cong lap so vdi 109 trudng cao ding,
dai hpe cdng lap 20 nam sau da cd
Ngudn: S6 li§u cua Tong cyc Thong ke http //www gso.gov vn/defaulLaspx'?tabid=722 truy cap ng^y 30/3/2016
cong lap so vdi 347 trudng cdng lap (so lieu cua Tong cue Thong ke, dugc cdng bd trgn mang eua co quan niy)'^' Chinh phii Viet Nam chii truong da dang hda cac logi hinh dio tao ddng thdi vln dim bao chat luong, song khong phai tinh hinh luc nio cung dugc nhu vay (Ngan hing The gidi, 2006) Mac du Chinh phu keu gpi, khuyin khieh sy tham gia cua toin x i hdl trong viee md rdng quy md giao
dye dai hgc de tang ca hgi hge tgp
cho mpi ngudi, Tuy nhien, trong khi khuyin khieh khu vuc tu nhan lham gia d i o tgo, Chinh phu lal chua cd nhiJng bien phip quan ly thich hop de logi hinh dao tao niy cd dilu kien hoal dong hieu qua Dudi gdc nhin cua cac trudng dai hoe ngoii cong lap, dudng nhu nhirng y l u td "thien vf he thdng giao due dgi hoe cfing lap van con,
Trang 4nghi ngd v l su "bao ve loi ich" cua Bo
Giao dye v i Dao tao ddi vdl hg, dii
mpl irong cic quan diem chi dao cua
Ding Cdng san ve ddi mdi giao dye
dai hpc giai doan 2006-2020 l i "Phil
trien manh cic trudng dgi hgc, cao
dang ngoai cong lap Tao dilu kien
thuan lai v l chinh sieh de td chifc, ca
nhan va loin xa hgi tham gia phit
triln giao due dai hoc mdt each binh
(Jang" (Chinh phu 2005) Nghi quylt
dmh hudng din nam 2010 ty le sinh
vien dgi hoc tu thuc chilm khoang
40% long sfi sinh vien ca nude
Bio cao Phat trien Viet Nam nam
2010 ciJa Ngan hang Thl gidi
(2009-73) tirng dinh gii nhu sau Cic co sd
nhilu trd ngai [.,,], Theo mgt nghien
ciru nam 2008 ciia to chirc nay v l
giao due dai hoc, cic quy dinh de
dai hgc cho cie trudng dai hpc tu
nhan v i nudc ngoii cdn rit nhilu noi
dung han chl ua khdng ro ring Cic
dilu kien cap giiy phep cho cac co sd
giio due dai hoc va cao dang van edn
ehua ro va dfii khi cdn mau thuan [,,.]
Ve ban chit, cac ca sd cung cip dich
vy phi nha nudc thudng theo duoi lai
nhuin [ ] Tinh trang khdng tuan thu
phai la mot vin d l pho biln trong
nginh giio due [ ,], Anh hudng cua
viec chay theo lai nhuan chi the hien
d muc hoc phi r i i cao, cao han so vdi
mipc hoe phi eua cac trudng cdng
Tuy nhien, mti-c hoe phi eao khdng bi
coi la mdt van d l lo nggi do hoc phi dugc xie dinh theo tinh hinh til chinh cua dgi da sd cic bge phy huynh (Bao cao ehung cua cic nhi t i i trg tai Hgi nghj tu vin eic nhi tai trg cho Viet Nam 2009),
Viec tang nhanh cac trudng dai hoc nham md rgng cac ca hoi hgc tap, dap irng nhu eiu cua xa hdi, nhung khdng phai nhdm xa hgi nao cung dugc hudng eo hdi nay Theo bio cao cua Ngan hing The gidi (2009), ngudi dan nong thon cd the
phin bdi t i i chinh cua cac hd gia dinh Viec md rgng quy mo giio dye dai hoc, trong do ed su gia tang sd luang hoc
sinh dai hoe, da dat ra vin d l v l chit lugng giio due dai hoe Theo Nolwen Henaff, Trin Th| Kim Thuin v i cic tac gia khae (2007) viec md rgng qui md giio due qui nhanh, trong khi thilu cac bien phip dam bao ehit lugng,
due ciia nhung nude tien tien nhit, da lam lung lay mem tin ciia Chinh phu
cua minh Do dd, viec dat lal van d l chat luong giao due tren ca sd md rgng quy mo giio due dai hoc trd thanh uln d l duac du luan x i hdi dac biet quan tam
Cd I h l ndi, quy mo dao tgo phat tnin
he thing giao dye da lim thay doi ca ciu trinh dfi cda nhin lue, Ty le lao ddng cd tay nghi, trinh do, cao dang, dai hoc tang manh, Tuy nhien, mdt
Trang 5c l u d a o tgo k h d n g c i n d l i ty le sinh
vien d u a c d i o tao d trinh do c a o dang
v i dai hgc t a n g m a n h h g n n h i l u so v d i
d a y n g h i , d i n d i n nghieh ly "thira
t h i y t h i l u t h a " C h i n g h a n , giai
d o a n 1 9 9 0 - 1 9 9 9 q u y m d d i o tao dai
hoc t a n g 6,2 lan thi t r u n g hgc c h u y e n
n g h i e p c h i t a n g 1,4 l i n v i day n g h i
e h i n h q u y c h i t a n g 1,5 lan nghta la c i r
h p e s i n h t r u n g h o c c h u y e n nghiep v i 2
e d n g n h i n ky t h u a t (Dang Ba Lam
2 0 0 8 : 7 ) T i n h h i n h n i y lap lai Irong
c a e k h i o s a t quy m d m a u l d n g i n d i y
T h e o ket q u a Tong diiu tra dan so vi
nha a 2009 s u mat c a n dfii trong e a
c a u d i o t g o c h u y g n m d n hoan l o a n
t u o n g i r n g v d l t i n h t r a n g m i l can ddi
t r o n g c o c i u lao d d n g cua V i e t N a m
n h i r n g n a m q u a , N d d u g c t h l hien d
len d a n g t h e o hoc d cac t r u d n g
c h u y e n nghiep, c d t d i 8 0 % dang hgc
c a o d i n g v i d g i hoc N h u vay, tinh
g i a m m a cdn n g h i e m trong h o n ( d i n
t h e o L u u B i c h N g o c 2 0 1 1 * 11)
N h u v a y trong n h i r n g t h a p men v i r a
q u a q u i m d g i i o d y e d a i hgc d n u d c
ta d a c d s u m d rdng v u o t bae v d i s u
gia t a n g n h a n h e h d n g s d l u a n g sinh
v i e n , t r u d n g d i o tao cdng lap va
n g o a i c d n g lap O i e u nay tao t h e m
n h i e u c a hdi c h o eac n h d m xa hdi l i l p
c a n giao d y e dgi hgc, d a p i r n g cac
n h u c l u n g i y c a n g c a o cua xa hdi
T u y n h i e n s u gia t a n g n i y d a n g bgc
Id d i u hieu q u i m i r c do khdng di ddl
u d l c h a t l u g n g ; g i u a khfii i r u d n g c d n g
lap va n g o i i cdng lap c h u a cd s u binh
d a n g , h o n nOa, t i n h trgng bat binh dang trong t i l p can g i i o dye dgi hgc
v l n bieu hien d u d i nhieu hinh thirc khae n h a u
2.2 B i t b i n h d i n g g i u a c i c n h d m
t h u n h g p t r o n g t i l p c a n g i i o d u e d g i
h p c Bat b i n h dang giira c i c nhdm thu nhgp trong t i l p c i n giao dye dai hpc
l i c h i l u canh d u o c c i c nghien ctru d l
c a p den trong t h d i gian qua Indu
B h u s h a n va cdng s u (2001) da phan
t i c h , trong nen kmh t l thi t r u d n g g i i o
d u e d u d n g n h u l i mfit khoan d i u t u ddl hdl c i c gia d i n h p h i i chi tra cao
h a n n h i l u so v d i Irong n l n kinh t l k l hoaeh l i p trung G i n h n i n g d i u t u nay d i khien n h i l u gia dinh ngheo bugc thdi hoc hay c i t giam m i r c d d hoc hanh ciia eon c i i vi khfing dii t i l n chi tra Mfit nghien c i r u k h i e eua Ngan hang T h l g i d i (2004) thi ehi ra
r i n g Irong kha n h i l u hd ngheo lao
so v d l viec t d i t r u d n g L g i ieh d i i hgn
c u a g i i o d y e khfing the bii dap d u o e nhtrng tdn that ve thu nhap trong n g i n
h a n N h i r n g hg gia dinh ngheo n h i t khdng the d i p irng n h i r n g nhu cau tieu dung hien tai n l u khdng cd ngudn
vi v a y hgc v l n cua tre e m va t n i n
v o n g thoat n g h e o phai n h u d n g chfi cho s u tdn tai t r u d c m i l Nghien cii'u
c u a N g u y e n D i r e Vinh (2009) eho
t h i y , ly do b d hoc chti y l u va pho b i l n cua hoe smh ngheo la kinh t l khd
k h i n , cdn d n h o m ho ed m u c sfing
Trang 6tren t m n g binh thi do c i c ly do k h i c ,
Hfi gia dinh c d m u c sdng cang t h a p
thi con e i i eang hay bd hoc va di hpc
m u g n h o n so v d i tudi Nghien c i r u g i n
day cua T r i n Quy Long (2013) cung
eho thay m i r c s i n g va khoang t h d i
gian di hgc cua thanh t h i l u nien cd
mdl quan he chat che v d i nhau D i l u
nay cQng cd nghTa r i n g viec l i l p can
ua duy tri hpc v i n c u a thanh t h i l u
nien phy thupc n h i l u v a o dieu kien
kinh te gia d i n h
N h u vay, h i u h i t c i c nghien c i r u a
Vipt N a m a l u khang dmh, ty le di hoc
cua tre em x u i t t h i n tir n h d m gia dinh
ngheo ludn t h i p h a n ty le di hoc ciia
nhdm gia d i n h giau S u bat b i n h d i n g
nay eang b i l u hien rd net d bac giao
due dai hpc T h e o D o Thien K i n h
(2005: 51) giCra n h d m g i i u va ngheo
cd s u chenh lech kha l d n N a m 1993,
s u bat binh dang tang d i n tir d p hgc
thap ( c i p 1) den c i p hoc cao (dai hoc)
la 1,3 -> 2,9 -> 11,5 (lan) N a m 1998
xu h u d n g b i t binh dang tang d i n
cang dien ra m a n h m e h o n la 1,1
->2,6->12,4->61,2 (lan) B i t binh dang
g i i o dye giira e i c n h o m hp cd m i r c
chi tieu k h a e nhau (giau ngheo) n i y
d u g c x i p v a o loai bat binh dang theo
thay n i i len xu h u d n g vgn ddng eua bat binh d i n g l i : e i n g d bgc hgc cao thi s y b i t b i n h d a n g v l g i i o d y e d tre
e m eang Idn va l d n nhat la d c i p dgi hoe
K i t q u a cude k h a o s i t m i r c sfing d i n
c u Vl#t N a m nam 2 0 1 2 cQng cho thay,
d d c a o dang dai hpc t r d len cd xu
h u d n g t a n g len q u a eac n a m Mac dii vgy, k h o a n g each g i i o due dai hpc giu'a c i c n h d m t h u n h i p q u a c i e nam lai ed xu h u d n g gian rgng ra h a n N l u ,
s u chenh lech giO'a n h d m 5 va n h d m 1
v l t r i n h do eao d i n g , dai hge t r d len nam 2 0 0 6 la 7 3 l i n thi nam 2010 ty le
n i y t i n g len 169 l i n Bang 1 cung c h o thay, ty le dan s6 l i r
15 tuoi t r g len c d Irinh do cao dang, dgi hgc t r d len d n h d m 1 , trong glai
d o a n 2 0 0 6 - 2 0 1 0 t a n g nh? rdi giam d i , trong khi d d , d n h d m 5 ty le nay tang
n h i l u h a n tCr 2 0 0 6 d i n 2 0 1 0 S u p h i n hda trong viec d i u t u cho g i i o due dai hoc va tren dai hgc g c i c n h d m xa hgi
Bang 1 Ty le dan so tif 15 tuoi trd len co b i n g cap cao c
nhom thu nhap (%)
I, dgi hpc trd len theo
Trinh i3o cao dgng a^i hgc trd len
Nli6m 1 - 20% nhom thu nh^p thap nhat
Nh6m2
Nhdm 3
Nhdm 4
Nhom 5 - 20% nhom thu nhap cao nhat
Chenh l#ch giira nhom 5/nh6m 1 (lan)
2006 0,2 0,5 l.'l 4,4 14,6
73
2008 0,3 0,6 1,6 5,1 17,1
57
2010 0,1 0,4 1,3 5,0 16,9
169
Trang 7g i i u va n g h e o d i d i n d i n s u b l l binh
d a n g xa hgi t r o n g giao d y e l i r dai hgc
t r d l e n D i l u n i y l i do c i c gia dinh
g i i u n g i y cang c d d i l u kidn d i u t u
c h o c o n cai c u a h p h o n gia d i n h
n g h e o T h e o k i t q u a k h a o sat m i r c
s d n g d a n e u 2 0 1 2 , chi p h i c h o giao
d u e d a i h p c t r g len ciia gia d i n h cd
dieu ki?n kinh t l tdt n h i t ( n h d m 5) la
1 9 , 2 4 trieu d d n g so v d i 8,59 Irieu
d d n g c u a h d gia d i n h c d d i l u kien kinh
t l t h i p n h i t ( n h d m 1) N l u v a o n a m
2 0 0 4 , s u c h e n h lech t r o n g d i u t u g i i o
d u e d a i hgc t r d len c u a n h d m 5 so v d i
n h o m 1 c h i k h o a n g 1,6 l l n , thi d i n
n i m 2 0 1 2 , s u c h e n h lech n i y t i n g len
k h o a n g 2 , 2 4 lan ( T o n g c u e T h i n g ke
2 0 1 4 : 1 3 0 - 1 3 1 ) N h u vay s u chenh
l^ch v e trinh d o tir c a o d a n g , dai hoe
t r d len g i i r a c i c n h d m giau nhat ua
n g h e o n h a t l i r i t I d n D i e u nay k h i l n
c h o n h d m n g h e o n h i t ed r i t it c a hgi
t i m k i l m d u g c viec l a m co t h u n h i p
c a o n h i m d o i d d i V i vay, b i i binh
d i n g xa hpi t r o n g g i i o d y e , d i e biet l i
giao d u e d g i h g c d a m d rdng "Ithoang
t r o n g " v l k m h t l - x i hdi t r o n g c i c
n h d m t h u n h a p ( S t e p h e n M a c h i n va
A n n a V i g n o l e s 2 0 0 4 : 107-128) Mdt s d
n g h i e n ci>u c i i a to c h i r c q u d c te gang 2: Ty le d i n so tir 15 trd len
l u o n g hoc t i p anh h u d n g den ddng
e g t i l p tuc di hge va s u san s i n g v l hoe v l n eiia cac bgc g i i o dye t i l p theo s a u " (Ngan h i n g T h l gidi 2006 121)
2.3 B i t binh dSng giira thanh thi va
n d n g t h o n trong t i l p can giao d u e dai hoc
C i e bang c h i r n g t h u e t l d Viet N a m cung cho t h i y ty lg di hoc cua tre em
d thanh thj t h u d n g cao h a n ty le di
b i n h d i n g giao d y e giira khu v u c
t h a n h thj v i nfing thdn cung d i l n ra rd net h o n d bgc dai hge Nghien c i r u eua Le Nggc Hung (2006) cho t h i y ty
le di hgc cao d a n g , dai hoc cua thanh nien d t h i n h thi ludn cao g i p 4 lan so vdi thanh nien d ndng thon Bang 2, cung phan i n h m i r e d p chenh lech, ly
Ip d i n so t i r 15 tuoi t r d len cd bang
thi lufin cao h a n n h i l u l l n so v d i khu
v y e ndng thdn
N i m 2 0 0 6 , trong khi cd d i n 11,3%
d a n sfi 15 tuoi t r d len a khu uuc thanh
thi c d trinh do c a o d a n g , dai hpc t r d len thi ty le d khu v y c ndng thdn la
d V i e t N a m c u n g c h o thay c d
m d i lien h e giii'a t h u n h a p va
viec d l d u hoe T h e o b a o c i o
eOa N g i n h a n g T h l g i d i ( 2 0 0 6 ) ,
" N g u d i g i i u c d x u h u d n g di hoc
g n h O n g t r u d n g c d c h a t l u a n g
c a o h o n so v d i n g u d i n g h e o v i
c d m d t m d l t r u d n g h i n h t h a n h
bang cap dgi hgc trd len theo thanh thi va nong thon
X K h u vuc
NSm \ ^
2006
2008
2010
Khu vtpc Thanh th|
(%)
11,3 12,8 12,6
N6ng th6n
(%)
1.9 2,2 1,6
Ch&nh lech (lan) 6,0 5,8 7,9
Trang 81,9% Khoang cich chenh lech la 6
lln Dilu ding quan tam la cac nam
tilp theo 2008 v i 2010, khoang cich
chenh lech giira hai khu vyc khdng
giam ma cd chilu hudng gia tang
Nam 2010 ed din 12,6% dan sd lir 15
ludi trd len d khu vuc thanh thi ed
bing cao ding ua dai hgc trd len,
trong khi ty le nay d ndng thdn chi dat
1,6%, mipc dd chenh lech giCra khu
vuc thanh th| v i khu vuc nong thdn l i
7,9 lan Nhu vay su chenh lech giira
thinh thi v i nong thdn v l ty le din sd
ttr 15 tuoi trd len co trinh dg cao dang,
dgi hgc trd len la rat Idn Co the do d
khu vuc nfing thfin, nhdm dan sd nay
it cg hdl tilp can cic dich vy giio dye
trudng v i khdng khi hgc tip, nen con
dudng chmh phyc
trinh do hgc vin
cao hon trd nen
nan so vdi nhdm
din eu song a
thanh thi
2.4 Bit binh dang
giij-a din tdc Kinh
v i cac nhdm dan
tdc it ngu-d-i trong
t i l p can giao due
dai hpc
Nhieu nghien cuu
cho thiy tre em cac
nhdm dan tpc it
ngudi it di hgc han
so vdi thanh thilu
men ngudi Kmh la
nhu: ngheo ddi, phai di lim sdm; eg
so vat chit nha trudng thilu thin v i
d p chinh quyln da ed nhilu cd ging
d l ho trg cic nhdm dan tdc thieu so,
trudng ndi trii nhung sd tre em di hgc cua nhdm xa hpi nay van d mirc thip
ua tinh trang mii chCi' uan cdn d mire cao Hgn ni>a mfii quan tam gin gitr phuang thirc san xuit v i van hda truyin thdng da khiln eae nhdm din
viec dl hgc (Nolwen Henaff ua Jean Yves Martin 2001) Ngan hang Phat triln Chiu A (2002) thi cho ring: ti le nhap hoc thip hon d nhdm dan toe Ihieu so l i do cac ehi phi eg hdi va chi phi tiln mat eao han v i thilu nhgn
gSo cap •TrungcSp aoaang aDalli9cr4ISn
Trang 9Nam 2006
Nam 2010 Nam 2012
Gia'i tinh Nam (%) 5,2 5,9 6,0 0,4
NQ'{%) 3,9 4,6 4,6 0,2
Chfinh l§ch (lan) 1,33 1.28 1,30 2,0
thO-c phil hgp v l giio dye Bang 3: T^ 1$ dan sitir 15tu6itrd l&n a?rttrtnhdO Vi^c ngud'i din tpc thieu so cao ding, dgi hgc trd 16n theo gic^i tinh (%)
sing t i p trung a cic viing
miln nCii v i Ding biing sdng
Cliu Long lam cho hp ggp
phai nhfrng khd khan do die
thCi rieng a nhCrng vCing nay
(Nhom hinh dpng chong ddi
ngheo, 2002) Cie nghiSn cCru
v l giio due, trong dd ed Ngin
hing T h l gldi {2003: 27) diu danh
g i i cac din tdc thilu s6 (trir ngudi
Hoa) c6 trinh dp hpe van thap hon
dan tdc Kinh So sanh vdi tii'ng nhdm
tpc nguai eg t h l , so lieu tai Bilu dfi 2
cQng cho thiy dan sd ti> 15 tuli trd
len cd trinh dp dai hpc trd lgn g nhdm
toe ngiKTi Kinh van chilm ty Ip cao
nhit (4.9%) v i thip nhat la nhdm tgc
ngudi H'Mong (0,2%) Nhu vgy, tinh
trang bat binh dSng xa hgi trong giio
due o cac nhdm tpc ngudi khi Idn,
dgc biet la giij-a tdc ngudi Kinh vdi
cic nhdm dan tgc it ngudi khic Cic
chinh sich trong thdi gian tdi can tiep
tyc no luc hgn trong viec thile diy eg
hpi hpc tip d l cic nhdm din tdc it
ngudi cd t h l tilp cin giio dgc b§c
cao
2.5 Bit binh ding gi6i trong giao
due dai hpc
K i t qua Khio sit muv song din cw
Viet Nam nim 2012 cho thiy, cang
l&n cap hgc cao, b i t binh ding gidi
trong giio dye eing t h l hipn rd ret
Bang 3 cho thiy, ty I? nam gidi cd
trinh do cao dang, dai hpc trd len cao
han dang k l so vdi nCr gidi qua cic
NguIn: Tong Cgc thing kg 2014 94
Ly giai thuc t l tgi sao con dudng hgc
v i n cua nO trd nen gian nan han so vdi nam, Hoang Gia Trang (2001) v i
Le Thl (2007) oho rang dinh kiln gidl
l i mpt trong nhu'ng rio can ldn nhit lim hgn chl ca hgi phat trien cua eac tre em g i i d ndng thfin trudc diy u i biy gid Trong cie gia dinh khd khan cic em gai la doi tugng diu tien m i gia dinh quylt djnh cho nghi hpc cho dil hpe lyc cua cic em gai kha hon
34) Cic chl phi eg hpi cua viec mit lao ddng tre em lim vi$c gia dinh cQng ngin edn eie hp gia dinh ngheo dau tu vio giio due, die biet cho con
gai, la nhO'ng ngudi ma cic ehi phi ca
hpi niy Idn hgn (Ngan hang Phat trien Chiu A 2002) Mdt nguyen nhin khac
l i do cd su khac biet gidi trong diu tu cua gia dinh cho hpc hanh cua con cii Kit qua khao sit mirc song din cu Vipt Nam nam 2012 oho thiy, ehi phi giio due, d i o tao eho m$t ngudi di
hpc trong 12 thing a nam gidi cao
hgn 1,12 lan so vdi chi phi nay d nir gidi (long cyc Thing ke 2014: 128) Vdi cie gia dinh khd khan thi chi phi giio due l i ginh ning Viec di hge len
Trang 10eac cip hgc cao hon cua tre em gai
trong eac gia dinh ngheo uln bi coi la
"xa xi" hay "khdng can thiet" (Le Thiiy
Hing 2006 33)
Su ky uong cua cha me doi vdi con
trai va con gii cung la mfil trong
nhu'ng ylu td tic ddng din uiec diu
tu giao due ua dmh hudng nghi
nghiep eho con cii Nghien ciru cua
Hoang Gia Trang (2001), Le Thiiy
Hang (2006) chi ra ring, nhin thire v i
tap eCia con cai la mdt trong nhirng
ylu td tic ddng puan trgng din du
dinh diu tu giao dye cho con cii Cd
em gai la ngudi chju nhilu thiet thdi
va khd thoit khdi vdng luan quan
"ngheo-hgc uln thip-ngheo" Oilu nay
ed the inh hudng sau xa din chit
luang ngudn lao ddng d ndng thdn vi
trinh do cua ngudi phu nCr anh hudng
rit Idn trinh do hgc uin, sire khde cua
tre em sau nay (Ngan hang Thl gidi
2001) Chii lich Hdi Lien hiep Phu nCr
Viet Nam da nhin manh Ihye t l niy
trong bii phit bilu tai eudc gip mat
than mat udi Cdng dong tai tra qudc
te d Ha Ngi ngiy 18/11/2003' "Da
phan tre em bd hoe sdm la em git vi
phai lao dpng giup gia dinh 0 mdt s6
viing cao ty le em gai i3ln trudng ehi
khoang 15%" (dan theo Pham Huang
Tri 2007) Nhu vay, dilu kien kmh l l
gia dinh khd khan cdng vdi djnh kiln
gidl d i lam eho con dudng din
trudng ciia eic em gai va ca hdi chinh
phuc Irinh dp hoc uin cao han bi han
3 BAN LUAN
Cic din ehirng va phan tieh tren phan inh bat binh dang xa hdi trong giio due dai hge d nudc ta van dang tilp diln, die biet d trinh dd hoc van cang cao thi su bit binh dang niy cang Idn Bit binh ding nay dang diln ra mdt each manh me giira cac nhdm cd lgi thl va nhdm y l u thl trong x i hdi Sau
30 nam ddi mdi, sy md rdng va nang
va dao tao, ciing vdl hoin thien the ehe chinh sich lien quan den giao due,
da gdp phin khdng nhd tao co hgi tilp
can trudng ldp bac cao cho cic nhdm
x i hdi, gdp phan nang cao chit lugng ngudn nhan lye tren pham vi ca nudc Song, cic nghien ciru thdi gian qua cung cho Ihiy nhilu bat cap mang tinh truyin thdng trong phat triln giao due dai hpe van chua dugc khle phye Nhtrng khd khan, bit cap nay dan din cac nhdm x i hfii ylu the han uin dang gap nhilu bat lai trong tilp cin cic hinh thirc giao dye dai hpc, dan din he qua la ca hgi va khoang each trong tilp can giao due giCra cic nhdm giiu
u i ngheo, thinh thi u i ndng thon, nhdm dan tde {da so v i thilu sfi) v i giira nam v i nir vln chua duac giai quylt, tham chi cd mat cdn tang l§n
nudc ta phai xem xet viec thuc hien ddng bd cac chinh sich lien quan din phat trien kinh t l , xa hdi, giio d u e , V i
cic dia phuang cin ed sing kiln mang tinh dot pha d l phat trien giio