Luật học so sánh

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN LUẬT HỌC SO SÁNH Câu 1 Anh/chị hãy trình bày hiểu biết về Luật so sánh và luật so sánh có ý nghĩa như thế nào trong quá trình rèn luyện nâng cao tri thức pháp luật của bản thân Câu[.]

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN LUẬT HỌC SO SÁNHCâu 1: Anh/chị hãy trình bày hiểu biết về Luật so sánh và luật so sánh có ý nghĩa như thế nào trong quá trình rèn luyện nâng cao tri thức pháp luật của bản thân

Câu 2: Anh/chị hãy phân tích và chứng minh hệ thống pháp luật Anh là hệ thống pháp luật coi trọng án lệ

Câu 3: Bằng hiểu biết của mình về luật so sánh, Anh/ chị hãy giải thích vì sao Dòng họ pháp luật châu Âu lục địa (Civil Law) lại chịu ảnh hưởng sâu sắc của Luật La Mã

Các bộ luật lớn của lục địa châu Âu như Bộ luật dân sự Napoleon năm 1804,

Bộ luật dân sự Đức năm 1896 đều được hình thành trên cơ sở kết hợp luật tập quánđịa phương và luật La Mã Đặc biệt ở Đức, các đế chế Đức tồn tại thời kỳ giữa

năm 962 và năm 1806 tự cho mình là sự kế thừa của đế chế La Mã Luật La Mã

được nghiên cứu tại các trường đại học của Đức, Pháp và các nước lục địa châu Âu

và được coi là nguồn luật bổ sung, được áp dụng trực tiếp nếu luật pháp thành văn

và tập quán pháp luật của họ chưa có quy định đối với quan hệ xã hội cần thiết phảiđiều chỉnh pháp luật Corpus juris civilis được tiếp nhận rộng rãi ở Đức, Pháp vàcác nước lục địa châu Âu

Câu 4: Bằng hiểu biết của mình về luật Hồi giáo, anh/chị hãy phân tích và chứng minh luật hồi giáo mang tính chất tôn giáo

  Luật Hồi giáo chính là Luật Shari’ah Luật này điều chỉnh, đưa ra nguyên tắc

và quy định hành vi của người dân, hoạt động của các cơ quan tổ chức, đưa ra cácquy phạm để áp dụng trong đời sống của một con người như: ăn kiêng, cách nuôidạy con cái, đồng thời cũng quy định và miêu tả những nguyên tắc dành cho người

tu hành, việc bố thí cho người nghèo và những vấn đề tôn giáo khác Bên cạnh đóLuật Shari’ah cũng được sử dụng như những hướng dẫn đối với các hoạt động củacon người trong xã hội cũng như đối với những tác động qua lại giữa các nhóm dântộc Ở phạm vi rộng hơn, Luật Shari’ah được áp dụng để giải quyết những tranhchấp trong phạm vi quốc gia và giữa các quốc gia với nhau, đồng thời giải quyếtnhững tranh chấp, xung đột quốc tế và vấn đề chiến tranh Do đó nguồn luật củaLuật Hồi giáo cũng chính là các thành tố của Luật Shari’ah Luật này gồm 4 thành

tố sau: Kinh Qu’ran (hay còn gọi là Koran), Kinh Sunna, Idjmá và Qiyás

Thành tố đầu tiên mang tính chất chủ đạo của Luật Hồi giáo là Kinh Qu’ran.Đây cũng là nguồn luật với những quy định mang giá trị chung thẩm khi được ápdụng Kinh Qu’ran là nguồn luật cao nhất của Luật Hồi giáo, được coi là những lờicủa Thánh Alla tiết lộ cho tiên tri Muhammed (570-632) Sự hình thành và pháttriển của Qu’ran với tư cách vừa là Kinh Thánh vừa là luật xuất hiện ban đầu bởi

sự truyền đạo của nhà tiên tri (Prophet) Mohammad tại thành phố Madinah, sau đó

đã đồng loạt xuất hiện ở mọi nơi cùng với sự gia tăng những tín đồ của Đạo Hồi.Nhà tiên tri vừa là chỗ dựa tinh thần vừa là người tạm thời đứng đầu cộng đồng

Về cấu trúc Kinh Qu’ran được chia thành 30 phần và 114 chương và đượcsắp xếp theo ý của nhà tiên tri  Các chương lại chia nhỏ thành 6.200 khổ thơ(verse), các luật gia Đạo Hồi gọi chúng là “Những khổ thơ pháp luật Chỉ cókhoảng 3% các khổ thơ đó là liên quan đến pháp luật Cách thức thể hiện nhữngđiều răn dạy và điều cấm trong Kinh Qu’ran bao giờ cũng theo cùng một côngthức: điều răn dạy đều bắt đầu bằng lời giới thiệu, sau đó kết thúc bằng một lờicấm đoán Đơn cử như điều răn sau:

Đoạn đầu tiên, lời giới thiệu là: “Người dân hỏi nhà tiên tri về rượu và bàibạc Hãy nói rằng, cả hai thứ đó đều xấu xa, dù rằng nó có một thuận lợi nào đócho đàn ông, nhưng sự xấu xa của nó thì to lớn hơn sự thuận lợi đó nhiều lần”

Đoạn thứ hai, lời giới thiệu hướng đến điều cấm đoán: “Hỡi những tín đồ,không được cầu nguyện khi người đang say”

Đoạn thứ ba, lời giới thiệu đã chuyển thành điều cấm hoàn toàn: “ Hỡinhững tín đồ, uống rượu và chơi cờ bạc là những hành động xấu xa, là công việccủa quỷ dữ, vì vậy phải tránh xa nó”

Trong Kinh Qu’ran, tín ngưỡng tồn tại bên cạnh một số nguyên tắc pháp lý

và hầu hết các nguyên tắc pháp lý liên quan đến luật gia đình (kết hôn, ly dị vàthừa kế), một số liên quan đến Luật Hình sự (ngoại tình, vu khống, uống rượu),

một số liên quan đến hợp đồng (hình thức hợp đồng, phương thức thanh toán), một

số liên quan đến vấn đề pháp luật về tài chính, hiến pháp, tòa án, tranh chấp quốctế… Các vấn đề liên quan đến tôn giáo, nghi lễ, nghi thức và luật pháp rất ngắngọn trong Qu’ran và hầu như mang tính nguyên tắc, không cụ thể Hơn thế nữa,vẫn có một số vấn đề bỏ ngỏ, chưa được đề cập Vì vậy, về nguyên tắc, vẫn rất cần

sự giải thích và mô tả từ nhà tiên tri, hay nói cách khác, bên cạnh Kinh Qu’ran vẫncần có nguồn luật bổ trợ; đây chính là tiền đề để nguồn luật quan trọng thứ hai củaLuật Hồi giáo ra đời, đó là Kinh Sunna

Câu 5: Bằng hiểu biết của mình về luật so sánh, Anh/chị hãy bình luận về nhận định: Luật so sánh giúp cho các quốc gia tìm kiếm được các mô hình pháp luật lý tưởng

Câu 6: Bằng hiểu biết của mình về luật so sánh, Anh/chị hãy lý giải tại sao nói: Việc so sánh pháp luật trong Luật so sánh là so sánh giải pháp được sử dụng trong các xã hội khác nhau để giải quyết cùng vấn đề xã hội, hoặc pháp

lý tồn tại ở các xã hội đó.

 Với cách tiếp cận như thế, các học giả đã đi đến nhận định rằng các chếđịnh trong các hệ thống pháp luật khác nhau có chức năng tương đương với nhaukhi chủng có cùng vai trò trong các xã hội đó, cùng được sửdụng để giải quyết vấn

đề tương tự ở các xã hội đó hoặc cùng điểu chinh loại quan hệ ở các xã hội đó…Những chế định này có thể so sánh được với nhau vì chúng có “mẫu số so sánhchung” – đó chính là chức năng của chúng Với cách đặt vấn đề như vậy, quanniệm chung của các cách tiếp cận này là các vấn dề giống nhau trong các xã hộikhác nhau được giải quyết như nhau mặc dù con đường dẫn đến kết quả đó có thểkhác nhau

 So sánh các chế định, các quy phạm pháp luật có cùng chức năng cho thấyviệc so sánh luật không tập trung vào cấu trúc, ngôn ngữ hay khái niệm của cácquy phạm pháp luật hoặc trong các chế định pháp luật của các hệ thống pháp luậtkhác nhau mà tập trung vào các tình huống thực tế, so sánh cách thức mà các hệthống pháp luật giải quyết tình huống đó Nói một cách cụ thể hơn, việc so sánhpháp luật ở đây là so sánh giải pháp được sử dụng trong các xã hội khác nhau đểgiải quyết cùng vấn đề xã hội hoặc pháp lí tồn tại ở các xã hội đó

    Việc xem chức năng là nhân tố chung cho việc tiến hành so sánh pháp luậtđược coi là nguyên tắc cơ bản nhất của phương pháp luận của luật so sánh –nguyên tắc so sánh chức năng Nguyên tắc này trở thành nguyên tắc cơ sở của toàn

bộ quá trình so sánh pháp luật

    Do đối tượng của luật so sánh rất rộng và có các cấp độ so sánh khác nhaunhư đã nêu ở trên nên khó có thể đưa ra khuôn mẫu chung nào cho việc thực hiệncác nghiên cứu so sánh Các học già đã xây dựng các bước rất khác nhau để tiếnhành các nghiên cứu so sánh pháp luật Một số học giả phân chia quá trình so sánhluật thành ba giai đoạn: Giai đoạn mô tả, giai đoạn xác định và giai đoạn giải thích.Trong giai đoạn mô tả, người nghiên cứu thực hiện việc mô tả hệ thống pháp luật,các ngành luật hoặc chế định pháp luật của các hệ thống được lựa chọn để so sánh. 

Câu 7: Anh/chị hãy phân tích và chứng minh các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law là các hệ thống pháp luật coi trọng luật thành văn

Với dòng họ này, phần lớn các chế định và quy phạm pháp luật được hìnhthành bằng án lệ Thẩm phán vừa là người xét xử vừa là người sáng tạo ra phápluật một cách gián tiếp, vừa có quyền giải thích pháp luật Tiêu biểu cho dòng họCommon Law là Anh, Mỹ, Canada, Úc… Án lệ có vị trí rất quan trọng, ví dụ nhưkhi Nghị viện Anh giành được quyền lực tối cao, luật – tác phẩm của nghị viện cóhiệu lực cao hơn cả các quy tắc Common Law và Equity, có thể sửa đổi cácnguyên tắc đó; tuy nhiên do hai hệ thống này đã có một uy tín rất lớn cho nên cácnhà làm luật chỉ sửa đổi, củng cố chúng mà thôi Trên nguyên tắc, khi tham gia vàocác Hiệp ước của khu vực, điều ước quốc tế thì những văn bản này có hiệu lực caohơn; tuy nhiên, thực tế, các nhà làm luật có thể ban hành bất kỳ đạo luật nào đểthay đổi những quy định đó trên cơ sở Common Law và Equity để áp dụng đối vớinước mình

Trong xu hướng hội tụ, dòng họ Common Law sẽ ngày càng coi trọng, sửdụng nhiều luật thành văn, văn bản luật, có thể dưới hình thức các bộ pháp điển vàhiến pháp thành văn

Khi gia nhập cộng đồng chung châu Âu EEC, nay là EU, và cũng là thànhviên của Liên hợp quốc, Nghị viện Anh đã tiếp nhận các điều ước quốc tế và cácquy định pháp luật của Liên minh châu Âu (VD: Luật năm 1972, Công ước vềnhân quyền) – theo truyền thống luật La mã – vào trong hệ thống pháp luật Anh,bằng hình thức áp dụng trực tiếp các văn bản đó hoặc nội luật hóa Về nguyên tắc,trong trường hợp xung đột pháp luật thì áp dụng quy định của điều ước quốc tếhoặc của Liên minh

Một nguyên nhân khác có thể kể đến của việc hệ thống pháp luật Anh càngngày càng coi trọng pháp luật thành văn đó là Thượng Nghị viện càng ngày càngmong muốn khẳng định vai trò của mình – cơ quan quyền lực tối cao của vươngquốc Các quy tắc Common Law và Equity của Tòa án Anh ngày càng tỏ ra khôngđáp ứng được yêu cầu ngày càng cao trong việc kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạtđộng của các cơ quan hành chính

Câu 8: Luật so sánh là gì? Phân tích các đối tượng của LSS

Câu 9: Công thức hoá quy tắc pháp lý ở các nước thuộc họ pháp luật La Đức là gì? So sánh với công thức hoá quy tắc pháp lý ở Việt Nam

Mã-Câu 10: Trường phái pháp luật tự nhiên có vai trò như thế nào đối với họ pháp luật La Mã nói riêng và đối với pháp luật của các nước trên thế giới nói chung?

Câu 11: Lý giải tại sao hệ thống pháp luật các nước thuộc họ pháp luật La MãĐức lại có sự khác biệt?

Câu 12: Nêu và phân tích các yêu cầu của phương pháp so sánh chức năng Phương pháp luận chủ yếu của phương pháp này là gì? Tại sao?

Câu 13: Một công trình so sánh pháp luật cần có những yếu tố gì? Tại sao?

Câu 14: Các điểm đặc biệt trong tổ chức tư pháp ở Anh

Câu 15: So sánh vĩ mô và so sánh vi mô? Cho ví dụ minh hoạ

Câu 16: Qua học luật so sánh, anh chị nhận thức gì thêm về pháp luật Việt Nam? Ví dụ minh hoạ

Câu 17: Phân tích các đặc điểm của pháp luật đạo Hồi giáo dưới góc độ dân chủ và nhân quyền

Câu 18: Nêu và phân tích các loại nguồn của pháp luật đạo Hồi và nó có gì khác biệt với các họ Pháp luật khác? Tại sao?

Câu 19: Luật công và luật tư được phân biệt thế nào ở họ pháp luật La Đức? Nguồn gốc của sự phân biệt? Tại sao họ pháp luật Anh-Mỹ lại không có

Mã-sự phân biệt như vậy? Khuynh hướng hiện nay của họ pháp luật này?

Câu 20: Đặc điểm đa hệ thống pháp luật của Hoa Kỳ phát sinh từ đâu và dẫn tới hệ quả gì?

Câu 21: Phân tích các loại nguồn và giá trị của từng loại nguồn của pháp luật Anh

Câu 22: Phân tích nguồn gốc ra đời, đặc điểm của chế định trust:

Câu 23: Lý do ra đời, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa, thành tựu của equity

Câu 24: Phân tích câu nói "Writ là trái tim của common law"

Câu 25, 26:So sánh các đặc điểm của qui tắc pháp lý thuộc dòng họ pháp luật

La Mã-Đức (hay civil law), Anh-Mỹ (hay common law), XHCN và đạo Hồi.

Câu 27: Nêu động lực, ý nghĩa, giá trị và các hạn chế của pháp điển hoá

Câu 28: Nêu tư tưởng chủ yếu của các trường phái pháp luật thúc đẩy sự ra đời của họ pháp luật La mã – Đức? Các trường phái này ảnh hưởng thế nào đối với họ pháp luật này?

Câu 29: Cách thức phân loại các hệ thống pháp luật trên Thế giới được các nhà luật học SS nổi tiếng trên TG tiếp cận như thế nào? Nêu một số cách tiếp cận chính

Câu 30: Phân tích chức năng và mục đích của LSS? Ý nghĩa đối với VN