BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TIỂU LUẬN MÔN KHOA HỌC ĐIỀU TRA TỘI PHẠM ĐỀ BÀI Phân tích các nguyên tắc hỏi cung bị can và ý nghĩa của các nguyên tắc này trong hoạt động điều tra tội phạm H[.]
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TIỂU LUẬN
MÔN:
KHOA HỌC ĐIỀU TRA TỘI PHẠM
ĐỀ BÀI:
Phân tích các nguyên tắc hỏi cung bị can và ý nghĩa của các nguyên tắc này trong hoạt động điều tra tội phạm
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
Trong xu thế hiện nay, xu thế toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế và phát triển toàn diện về mọi lĩnh vực của đời sống như văn hoá, kinh tế, giáo dục Theo đó, đời sống nhân đân được cải thiện, nâng cao lên rất nhiều, ý thức về việc nghiêm chỉnh chấp hành và tuân thủ pháp luật trong quần chúng nhân dân cũng như trong bộ phận các cán bộ, viên chức Nhà nước ngày càng cao Tình hình tội phạm gia tăng nhanh với diễn biến ngày một phức tạp đòi hỏi công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm của các cơ quan nhà nước Thực tiễn công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm ở nước ta trong những năm vừa qua vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định: số lượng án tồn đọng còn nhiều, tình trạng oan, sai, bỏ lọt tội phạm, việc giải quyết vụ án đi vào bế tắc vẫn còn xảy ra trên thực tế Trong đó, nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên chủ yếu là những sai phạm nghiêm trọng do không tuân thủ một cách triệt để các quy định của pháp luật TTHS, đặc biệt là yêu cầu của các nguyên tắc pháp chế XHCN, nguyên tắc thận trọng, khách quan trong công tác xét hỏi bị can của các ĐTV trong giai đoạn điều tra VAHS
PHẦN NỘI DUNG
I Khái niệm và nhiệm vụ về hỏi cung bị can
1 Khái niệm
Theo từ điển luật học đưa ra định nghĩa: “Hỏi cung bị can là hoạt động điều tra tố tụng (trong khoa học điều tra hình sự gọi là biện pháp điều tra), do Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định) điều tra viên tiến hành khi có quyết định khởi tố
bị can để lấy lời khai về các tình tiết của vụ án hình sự”
Hỏi cung bị can là biện pháp điều tra được tiến hành nhằm thu thập lời khai của bị can về các tình tiết có liên quan đến vụ án, phục vụ công tác điều tra và xử lý đối với vụ án đó Đây là một biện pháp thu thập chứng cứ quan trọng trong quá
Trang 3trình điều tra các vụ án hình sự Biện pháp điều tra này được khắc hoạ bởi ba tính chất đặc trưng sau: (i) tính phổ biến; (ii) tính phức tạp cao; (iii) tính hiệu quả
2 Nhiệm vụ của hỏi cung bị can
Mục đích của hỏi cung bị can là thu thập đầy đủ, chính xác, khách quan lời khai của bị can về toàn bộ sự thật của vụ án, hành vi phạm tội của bị can và đồng bọn cũng như các tin tức, tài liệu khác mà bị can biết có ý nghĩa đối với công tác điều tra và phòng ngừa tội phạm Trong quá trình hòi cung bị can cần giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau:
Thu thập, kiểm tra, củng cố chứng cứ để làm rõ nội dung vụ án, hành vi phạm tội của bị can và các đồng phạm khác
Phát hiện những đồng phạm khác để kịp thời truy bắt, phát hiện những vật chứng còn cất giấu để kịp thời thu giữ, phát hiện những âm mưu và hành động chuẩn bị hay đang gây án để kịp thời ngăn chặn
Khai thác mở rộng nhằm làm rõ quá trình hoạt động phạm tội của bị can và đồng bọn, thu thập những tài liệu để mở rộng hoạt động điều tra
Làm rõ những nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm để đề xuất các hiện pháp phòng ngừa
II Các nguyên tắc hỏi cung bị can
1 Nội dung các nguyên tắc hỏi cung bị can
Bên cạnh các nguyên tắc chung của tố tụng hình sự quy định tại chương II của bộ luật tố tụng Hình sự thì trong hoạt động hỏi cung, cần lưu ý thêm những nguyên tắc mang tính kỹ năng như sau:
Nguyên tắc thứ nhất: Nghiêm chỉnh tuân theo pháp luật
- Điều tra viên khi xem xét, đánh giá sự vật, hiện tượng phải căn cứ vào sự thật vốn có của sự vật, hiện tượng đó, phải có nhận định trung thực, tránh định kiến chủ quan của khi nhìn nhận chúng Khi tiến hành hỏi cung, điều tra viên cần có thái
Trang 4độ khách quan khi nhìn nhận tội phạm, người phạm tội hoặc khía cạnh khác của vụ
án Thái độ khách quan cần phải được thể hiện ngay trong tư tưởng phương pháp cộng tác, trong việc phát triển, thu thập, đánh giá chứng cứ
- Trong nội dung thực hiện và áp dụng chính xác các điều của bộ luật tố tụng hình sự, bộ luật hình sự, các chính sách hình sự của Đảng, Nhà nước Trong hỏi cung bị can cần thu thập, đánh giá cả những chứng cứ buộc tội lẫn gỡ tội, các tình tiết tăng nặng, lẫn giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, điều kiện phạm tội, để
từ đó không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội
- Nguyên tắc này đòi hỏi sự tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh các nguyên tắc và các quy định cụ thể của bộ luật tố tụng hình sự, nhằm làm sáng tỏ mọi tình tiết có ý nghĩa đối với vụ án, bởi lẽ trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng
Ngoài ra nguyên tắc này chỉ được đánh giá tôn trọng và bảo vệ khi thực hiện những vấn đề như:
- Tuân thủ những quy định cụ thể của Bộ luật tố tụng hình sự về thủ tục triệu tập bị can, trình tự tiến hành hỏi cung bị can và việc lập biên bản hỏi cung bị can (các điều 182,183,184 Bộ luật tố tụng hình sự);
- Bảo đảm và tôn trọng các quyền hạn tố tụng của bị can được quy định tại Điều 60 Bộ luật tố tụng hình sự;
- Những vấn đề cần đưa ra giải thích, giáo dục bị can phải bảo đảm đúng pháp luật, đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước;
- Không được áp dụng những biện pháp thu thập lời khai trái pháp luật như mớm cung, dụ cung, bức cung và dùng nhục hình, kể cả nhục hình biến tướng
Nguyên tắc thứ hai : Thận trọng khách quan
Nội dung của nguyên tắc này là phải làm thế nào để những hành vi phạm tội hoặc tội liên quan đến tội phạm của bị can, phải được phản ánh đầy đủ chính xác
Trang 5trong lời cung của họ đồng thời phải phân tích, đánh giá nội dung lời khai một cách khách quan, cơ sở, để chứng minh lời khai của bị can là can Nguyên tắc này yêu cầu điều tra viên phải có những phương pháp khoa học có nội dung yêu cầu, kế hoạch thẩm tram xác minh cụ thể, có sự phối hợp giữa các lực lượng nghiệp vụ, tuyệt đối không định kiến, không được có thái độ làm việc đại khái, vô trách nhiệm trong việc thẩm tra lời khai của bị can
Lời khai của bị can giúp xác định được một phần hoặc toàn bộ sự thật khách quan của vụ án, âm mưu, thủ đoạn, phương thức hoạt động của tội phạm, cách thức
tổ chức đồng phạm của tội phạm, mọi lời khai của bị can phải được kiểm tra xác minh kỹ lưỡng Điều tra viên phải xem xét, đánh giá kỹ lưỡng có so sánh, không được xem xét phiến diện, như vậy sẽ rơi vào tình trạng nhận thức một chiều,
Điều tra viên có thể xác minh lời khai của bị can bằng nhiều cách, thông quá đánh giá sơ bộ về lời khai căn cứ vào trình độ hiểu biết sẵn có của cán bộ hỏi cung, quan trọng nhất là kiến thức về tội phạm Kết hợp các biện pháp chiến thuật hỏi cung, tác động tâm lý là một biện pháp rất quan trọng để thuyết phục bị can thành khẩn khai báo Điều tra viên có thể dùng các phương pháp thuyết phục, ám thị gián tiếp, tác động tình cảm hoặc kết hợp các phương pháp với nhau linh hoạt để tác động hợp pháp tới bị can nhằm lấy được lời khai
Để thực hiện tốt nguyên tắc này, khi hỏi cung bị can điều tra viên cần quán triệt một số vấn đề sau:
- Phải có thái độ khách quan, không được áp dụng những biện pháp ưái pháp luật để thu thập lời khai của bị can;
- Không được áp đặt ý chí chủ quan của mình khi đánh giá lời khai của bị can, nhất là không được vội tin ngay vào lời nhận tội của bị can;
- Phải áp dụng các biện pháp phù hợp để kiểm tra, xác minh lời khai của bị can trước khi sử dụng
Trang 62 Ý nghĩa các nguyên tắc hỏi cung bị can trong hoạt động điều tra tội phạm
Việc tuân thủ các nguyên tắc hỏi cung bị can đối với thực tiễn điều tra hình
sự có ý nghĩa lớn trong việc điều tra, xác định sự thật khách quan của vụ án Quy định này hướng đến ngăn ngừa sự vi phạm pháp luật, vi phạm quyền; lợi ích của bị can, ngăn ngừa bức cung và dùng nhục hình đối với bị can
Điều luật cho thấy quan điểm của nhà làm luật hướng đến bảo đảm quyền của bị can, có khoảng thời gian nhằm đảm bảo cho người bào chữa cố thể thu xếp, chuẩn bị tham gia hoạt động hỏi cung bị can, bảo vệ các quyền và lợi ích pháp lí, trợ giúp pháp lí tốt nhất cho bị can, tránh ép cung, nhục hình
Quy định này sẽ phát huy tác dụng, thể hiện sự tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự của Nhà nước Việt Nam khi được thi hành đúng đắn, công tâm
PHẦN KẾT LUẬN
Từ những phân tích về nguyên tắc hỏi cung bị can có thể thấy đây là một hoạt động mang nhiều ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết vụ án hình sự, bảo vệ việc xác định sự thật khách quan của vụ án Do đó, cần có những biện pháp chấn chỉnh để hoạt động này diễn ra hiệu quả, giúp cơ quan có thẩm quyền xét xử vụ án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị can
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nghị quyết số 49-NQ/TW
2 Bộ Luật tố tụng hình sự 2015
3 Giáo trình Khoa học điều tra hình sự, Đại học Luật Hà Nội