BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TIỂU LUẬN MÔN KHOA HỌC ĐIỀU TRA TỘI PHẠM ĐỀ BÀI Phân tích nội dung nguyên tắc pháp chế trong hoạt động thực nghiệm điều tra, vướng mắc và điều kiện bảo đảm th[.]
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TIỂU LUẬN
MÔN:
KHOA HỌC ĐIỀU TRA TỘI PHẠM
ĐỀ BÀI:
Phân tích nội dung nguyên tắc pháp chế trong hoạt động thực nghiệm điều tra, vướng mắc và điều kiện bảo đảm thực
hiện nguyên tắc này.
HỌ TÊN : LÊ NHƯ THỦY MSSV : 4043
LỚP : VB1K4
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
Đất nước ta ngày càng phát triển theo hướng hiện đại hoá, hội nhập trong xu thế toàn cầu hoá Kéo theo nhiều vấn đề nảy sinh trong xã hội, tội phạm ngày càng gia tăng theo hướng phức tạp, đa dạng và hết sức tinh vi Tình hình tội phạm luôn gia tăng qua từng năm, tăng cả về số lượng lẫn mức độ nghiêm trọng trong các vụ án, đe dọa đến đời sống, an ninh của toàn xã hội Luật hình
sự Việt Nam quy định cụ thể các tội danh đối với từng loại tội phạm, trừng trị tội phạm theo từng mức độ Vì vậy, trước khi quyết định tội danh cho tội phạm, điều quan trọng phải thực hiện trong giải quyết vụ án đó là phải điều tra thực nghiệm hành vi của tội phạm để xác định khung xử phạt, mức độ phạt tù cho từng đối tượng Qua bài tiểu luận này, ta sẽ cũng đi tìm hiểu về nội dung nguyên tắc pháp chế trong hoạt động thực nghiệm điều tra, từ đó đưa ra được các vướng mắc hiện nay và điều kiện bảo đảm thực hiện nguyên tắc này
PHẦN NỘI DUNG
I Một số vấn đề lý luận về t
1 Tìm hiểu chung:
Thực nghiệm điều tra là biện pháp điều tra tội phạm được tiến hành thông qua các hoạt động thí nghiệm, thực nghiệm đặc biệt trong điều kiện tương tự như điều kiện mà hành vi, sự việc, hiện tượng cần kiểm tra, xác minh đã diễn ra trước đây để có cơ
sở khách quan kết luận về hành vi, sự kiện đó nhằm mức đích phục vụ công tác điều tra, xử lý vụ án
Trang 3Bản chất của thực nghiệm điều tra đó là việc tái hiện lại những gì xảy ra, đã diễn ra trong quá khứ mà người phạm tội đã thực hiện hành vi đó trên cơ sở thử nghiệm khoa học, nhằm tìm ra sự thật thực tế đã diễn ra
Thực nghiệm điều tra chủ yếu áp dụng với những tình tiết, tài liệu, công cụ, vật chứng đã thu được trước đó trong giai đoạn điều tra nhưng chưa xác định được sự thật, tính khách quan, mức độ tin cậy của chúng
Việc thực nghiệm điều tra dựa trên cơ sở lấy lời khai của bị can, bị cáo hoặc người bị tạm giữ, người bị hại…Từ việc lấy lời khai của
họ, các tài liệu, chứng cứ đã thu thập được, tang vật…giúp cơ quan điều tra xác định được loại thực nghiệm điều tra cần tổ chức
2 Nội dung nguyên tắc thực nghiệm điều tra:
Căn cứ tại Điều 204 Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành quy định cụ thể về thực nghiệm điều tra
Theo đó, ta có thể hiểu thực nghiệm điều tra là quá trình điều tra thông qua việc dựng lại các hành vi hoặc tình huống đã diễn ra trước khi xảy ra vụ án, các tình tiết nhỏ nhất cũng phải được diễn
tả lại một cách cụ thể Nhằm mục đích xác định minh sự chính xác hay nói cách khác là xác minh được sự thật, tài liệu, tình tiết có ý nghĩa quan trọng trong giải quyết vụ án Lời khai của bị can, bị cáo có đúng với tình tiết xảy ra trên thực tế hay không, hoặc trong một thời gian ngắn như vậy thì bị can có thể giết một lúc 2,3 người hay không như trong vụ án Lê Văn Luyện giết 3 người, là
Trang 4một người thực hiện hay còn đối tượng khác tham gia cùng, hoặc người bị hại, người làm chứng trong khoảng cách xa như vậy có nghe được bị can nói gì hay không…
Trong quá trình thực nghiệm, vai trò của cơ quan thẩm quyền điều tra là rất quan trọng, người có thẩm quyền tiến hành thực nghiệm điều tra có thể là Kiểm sát viên hoặc Điều tra viên Theo đó, Điều
37 Bộ luật tố tụng hình sự có quy định cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên Và Điều 42 Bộ luật tố tụng dân sự cũng có quy định cụ thể về nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm sát viên Điều tra viên chủ trì tiến hành thực nghiệm điều tra và việc thực nghiệm điều tra phải có người chứng kiến Ngoài ra, Cơ quan điều tra và điều tra viên phải chịu sự giám sát dưới kiểm sát viên trong hoạt động thực nghiệm điều tra, xem xét điều tra viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ có tuân thủ theo quy định của pháp luật, quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, các quy định khác
có liên quan hay không, để đảm bảo không có gì sai xót trong quá trình thực nghiệm điều tra
Trong quá trình thực nghiệm điều tra, bắt buộc phải có sự tham gia của Điều tra viên, Kiểm sát viên, người chứng kiến Còn người tham gia thực nghiệm điều tra có thể là người bị tạm giữ, bị can, người làm chứng( trong trường hợp cần thiết) và Người có chuyên môn (theo lời mời của Cơ quan điều tra) Những trường hợp cần thiết như: bị can phải diễn lại hành vi phạm tội, người bị hại hoặc người làm chứng mô tả trên hiện trường nơi mình có mặt về những
gì mà họ đã biết Khi thực nghiệm điều tra, cần phải đo đạc, chụp
Trang 5ảnh, ghi hình, vẽ sơ đồ và phải có người chứng kiến Khi cần thiết,
có thể mời các nhà chuyên môn tham gia.
Không những vậy, trong quá trình thực nghiệm điều tra, không được xâm phạm đến danh dự, sức khỏe hay tính mạng làm ảnh hưởng đến sức khỏe của những người tham gia việc thực nghiệm điều tra Cụ thể như, không có quyền yêu cầu bị can, bị cáo, người làm chứng diễn lại hành vi phạm tội mà nguy hiểm đến tính mạng của họ, không yêu cầu người tham gia cởi đồ để miêu tả lại hành
vi có tính dâm ô Ví dụ: người phạm tội hiếp dâm, trong quá trình thực nghiệm điều tra không được quyền yêu cầu họ phải cởi áo quần thực hiện lại hành vi hiếp dâm được
3 Một số vướng mắc và đưa ra ý kiến hoàn thiện:
Trong Điều 204 Bộ luật tố tụng hình sự chưa quy định về việc trong quá trình điều tra phải lập thành văn bản cụ thể như thế nào Vì vậy, nhà nước, cơ quan Tư pháp cần đưa ra Điều luật cụ thể về việc lập văn bản trong thực nghiệm điều tra Có thể bổ sung bằng cách đưa thêm một quy đinh trong Điều… Quy định về biên bản thực nghiệm điều tra phải rõ ràng, không tẩy xoá, cụ thể ngày giờ, địa điểm, hoàn cảnh nắng hay mưa, ban ngày hay ban đêm trong quá trình việc thực nghiệm điều tra
Theo khoản 3 Điều 204 Bộ luật này có quy định: Khi tiến hành thực nghiệm điều tra, Cơ quan điều tra có thể mời người có chuyên môn tham gia Người có chuyên môn là người có kiến thức sâu về một lĩnh vực khoa học, kỹ thuật Tuy nhiên, với quy định tại khoản 3 Điều này thì không rõ Cơ quan điều tra mời người có
Trang 6chuyên môn tham gia thực nghiệm điều tra bằng văn bản hay hình thức nào khác Vậy nên,
việc mời người có chuyên môn phải được thể hiện bằng văn bản với đầy đủ các nội dung cần thiết như: Lý do mời người có chuyên môn tham gia, họ tham gia các hoạt động gì, thời gian, địa điểm mời họ đến
Trong khoản 1 Điều 204 Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành chưa quy định cụ thể khi dựng lại hiện trường, diễn lại hành vi, tình huống hoặc những tình tiết khác thì nhất thiết phải diễn tả lại hành vi, tình tiết đúng với nơi xảy ra vụ án hay không Ví dụ: bị cáo khai nhận chỉ dùng dao quơ qua quơ lại vô tình trúng gây thương tích cho nạn nhân, bị cáo chỉ nhằm mục đích doạ nạn nhân chứ không có ta định đoạt mạng sống, còn bị hại lại khai nhận là
bị chém thẳng mấy nhát vào sườn, vai, cổ Trong trường hợp này, chỉ cần cho bị can, bị hại diễn tả lại hành vi chứ không nhất thiết phải dựng lại hiện trường Còn trường hợp phải dựng lại hiện trường vụ án, trong vụ án trộm cắp tài sản chẳng hạn, việc bị cáo
để lại các dấu vân tay tại nơi diễn ra hiện trường rất nhiều, bị cáo khai rằng trèo lên từ ban công, nhưng trong thực tế không thể trèo lên ban công cao quá được Trong trường hợp này, cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng phải tiến hành thực nhiệm hiện trường tại nơi xảy ra vụ án để kiểm tra, xác minh lại tình tiết
đã diễn ra chứ không thể cho bị can diễn lại hành vi tại nơi trụ sở làm việc hoặc tại nơi giam, giữ bị can
Trang 7Qua đó, ta thấy rằng tuỳ thuộc vào các trường hợp, vụ án mà nên dựng lại hiện trường hay không Vì vậy, cơ quan Tư pháp cần đưa
ra văn bản để hướng dẫn khoản 1 Điều 204 Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành về thực nghiệm điều tra để thống nhất áp dụng vào thực tiễn
PHẦN KẾT LUẬN
Qua bài tiểu luận nghiên cứu phân tích nội dung quá trình thực nghiệm điều tra, ta thấy rằng khi thực tiến hành thực nghiệm điều tra phải tuân theo các nguyên tắc nhất định, quy định cụ thể trong Bộ luật tố tụng hình sự Thực nghiệm điều tra giúp cho cơ quan điều tra có thể biết được chính xác lời khai của các bị can, bị cáo, người tạm giữ…Ngoài ra, còn giúp cho cơ quan điều tra xác định được các giả thuyết trước đó là đúng hay sai, để củng cố, bổ sung các chứng cứ phục vụ công tác điều tra Và trong nguyên tắc thực nghiệm điều tra của Bộ luật tố tụng hình sự còn nhiều vướng mắc, bất cập, vì vậy hệ thống cơ quan nhà nước cần đưa ra văn bản hướng dẫn cụ thể hơn về quy định thực nghiệm điều tra, để đảm bảo việc thực nghiệm điều tra hiệu quả, đưa ra các minh chứng xác thực vụ việc, để xử tội phạm đúng người, đúng tội
TÀI LIỆU THAM KHẢO
2 Bộ Luật tố tụng hình sự 2015
3 Giáo trình Khoa học điều tra hình sự, Đại học Luật Hà Nội