Bin canh dd, eic van d l nhu sp xuat hien, nhffng die diem va vai tro kinh tl', xa hpi, chfnh trj efla tang Idp trimg luu TLTL trong cac xa hdi khic nhau da va dang dope thio luan sdi
Trang 1TANG LOfP TRUNG LIAI Of CHAU A*
TRINH DUY LUAN ** - NGUYEN THI YEN •••
I Tang ldp/ Giai cap trung li/u
• Su xuat hien efla tang Idp trung lou
(middle stratum), hay (cac) giai cap trang luu
(middle class) da duoe dd cap trln nhieu sach
bao khoa hpe xa hpi, xa hpi hpe thd gidi trong
nhieu thap ky qua Ba c6 nhieu tranh luan xung
quanh npi ham, pham vi bao quit cua khii nidm
nay Bin canh dd, eic van d l nhu sp xuat hien,
nhffng die diem va vai tro kinh tl', xa hpi, chfnh trj
efla tang Idp trimg luu (TLTL) trong cac xa hdi
khic nhau da va dang dope thio luan sdi ndi tren
eic diln dan khoa hpe xa hpl V I mat thual ngfl,
can nhan xet ngay rang, viec dung cum to giai
cap trung loo (GCTL) la thong dung hon nhieu so
vdi cum to "middle stratum" trong sich bio khoa
hpc xa hpl bang tieng Anh
Trln thuc te, tang ISp trang luu trong cae xa
hdi cdng nghiep hon mpt the ky qua d§ dupe md
ra rat rpng, thanh mpt lap hpp ngudi bao gdm tU
cic giam ddc cac cdng ly cho den nhffng ngudi
Ihu ky cfla hp - rd rang dieu niy khdng the eoi la
phfl hpp
Trong luan giai thdng thodng thi tat c i eic loai
edng nhan cd Irang deu thupe GCTL, nhifng ve
m i l xa hpi hpe, can phan ehia giai cap nay thanh
eac nhdm khac nhau theo tieu chl la hp chia se
nhffng cdng vile, Ihi Irudng va vj the ehung
Chang han John H Goldlhorpe (Social Mobility
and Class Stracture in Modem Britain 1980) da
phan bill mpl giai cap dich vu gdm nhflng nha
* Be tdi KX02.1GI 11-15: "Tdng tdp trung lita trong
phdt trien xd boi ud qudn ly phdt trien xd hoi d Viet
Nam deh ndm 2020"
** Gido Sli, Tien sl, Vien Hdn ldm Khoa hoc Xd hol
Viit Nam
*** Thac sl Hoc vien Hdnh chlnh
quan ly cao cap v i cac nha chuyen mdn; giai cap djch vu Ire hoac cap thap hon bao gom nhflng nha chuyen mdn cap Ihap hon nhu glao vidn cic nha quan ly va quan tri tre nhdn vidn hanh chinh nhffng ngudi lam cdng vide khdng phai chin tay, nhu ke toan, thu kJ; v i nhffng ngudi sd hOu doanh nghiep nho (nhu trude day vin gpi l i lieu
tu san) Tuong flng thi giai cap djch vu dupc gpi la GCTL-tren (upper-middle class), giai cap djch vu tre duoc goi la GCTL (middle class), nhflng nhdm cdn lai gpi chung la GCTL-dodi (lower-middle class) Chang han, d Anh, glai ci'p trung luu-trin bao gdm khoang 10% dan sd, GCTL chiinn khoang 20% va GCTL-thap cung chilm khoang 20% nffa Tfnh gpp lai, GCTL la giai cap Idn nhi't trong cau true xa hpl Anh
Xuat phat ttt dinh nghTa tren ddy va nhilu quan dilm toong tu, cac nha xa hpi hpe chiu A
da cd nhflng nghiln cOo budc dau lam sing t6
vd cai gpi la TLTL hay GCTL d chau A qua mpt
sd qudc gia/ vflng lanh thd dal diln
2, SU xui't hien cua tang Idp/giai cap trung liAi d chau A va nhiJng dac die'm cua chijng Chi d i n gan day nhffng nghidn eflfl so sanh loan diln ve GCTL chlu A mdi dfloc tien hinh Khi nhin nhan eic GCTL tfl chieu eanh dat dope
vj the (status attainment), de cd t h l so sinh gilJa mpt sd qude gia ehdu A, cac tac gia da lap tmng vao su kien la cdng nghilp hoa (CNH) da thiio day sp CO dpng xa hpi va biln doi vj the Irang nhttng eau trac phan tang Cac phln tich thudng dua Iren gla thuyet cho rang cd mpt vai kilu loai GCTL dang tdn tai hien nay Oac bilt hon cic GCTL cdn dupe phdn ehia thanh mpt vai nhdm nho hon nhu: "GCTL mdi' (bao gdm cac nha chuyin mon hfldng luong quan trj ky thuat edng
Trang 2nang va kinh nghidm dac biet) "GCTL cu" (bao djeh vu ca nhan)
gdm nhffng ngodi sd httu nhd va nhttng ngufli t u Ket qua la dinh nghia ldm viec (operational kinh doanh) va GCTL ngoai bien (marginal definition) ve GCTL chfl ydu dua tren so do glai middle class) (bao gom nhttng cdng nhan hudng cap cua John Goldlhorpe
S(j do giai cap cOa Goldthorpe va cda Sinica ve GCTL S0 do giai cap goc cua Goldthorpe
1
ll
Ilia
lllb
IVa
IVb
IVc
Vllb
V
Vi
Vila
Cac nhS chuyen mon, nba quan tri, vi6n chiJc cap cao
Cac nh^ chuyfin mon, nhS quan tri vien chirc cap thap
NhiJng ngircri lao dgng tho so
Lao dflng lam dich vu cS nhSn
NhCfng ngadi scthiJu nho, thothCi cong co ngucri lam
thue
Nhflng ngucri scf hOu nho, tho thu.cong l(hong co
ngucri leim thug
ChD trang trai va cac nhd thau nho
Cflng nhan n6ng nghiep
Ky thuat vien cap thap vd nhi^g ngucri giam sat lao
dflng thfl so
Lao dflng thfl so cfl ky nang
Lao dgng thfl so ban/ khong c6 ky nang
Stf do chinh sira cua Vien HL Sinica
1
II
III a+b
IV a+b
IVc +Vllb V+VI +Vlla
Nha tu ban
GCTL m
GCTL ngoai bien
GCTLCu
Chi trang trai/ Cflng nhSn nflng nghiep Giai cap cflng nhan
Nguon: Eriltson snd Goldltiorpe (1992) and Hsiao (1999)
Vao dau nhttng nam 2000 mpt series gom
nhilu nghiln effu trdn chu d l "Su xua't hien cua
GCTL d chau A va nhttng d i e diem cfla chung"
da dupc tien hanh tai 6 quoc gla va vung lanh thd
d ehau A gdm: Han Quoc Hdng Kong Singapore
Malaysia Philpplnes va Thai Lan Ngoai viec 8m
hilu bdi canh va nguon gdc xa hpl xuat than cua
GCTL c i c nghien eilu edn de cap tiSi nhOng dac
d i l m cfla (cic) GCTL 10 ddy cd I h l giflp hieu duoc
val Ird xa hdi va chfnh trj ma GCTL chiem gitt d
mdl qudc gia / vflng lanh Ihd dupc nghien cOu
Trode het phai tha'y rang q u i trinh h i l n dal
hba (HDH) va tang tnjdng kinh te d ehau A cho
thay nhttng d i e d i l m rat khac so vdi nhflng qudc
gia di theo eae xa hdi phuong Tay Id noi HOH
d i l n ra tuan lu Irong val the ky Cdn d chau A
HDH bat dau mupn hon nhung lai d i l n ra trong
khoang Ihdi gian ngan hon dudi hinh thfle "CNH rat ngan" Hon nffa, trfl 2 qude gia N h i t Ban va Thai Lan, cac node dupe nghiln cflo deo d i tflng
la thudc dja cOa cac codng qudc phuong TSy, Cac qudc gla/ vung lanh thd nay da di qua thfli
ky tang tnjdng kinh te vdi tdc dp ra't nhanh, chi trong 30 hoae 40 nam, hoac trong vdng mdt, cung lam la hai the he Oang chfl y kinh nghiem eua Nhat Ban la rat khac vdi cac nude chau A k h i c vi
N h i t Ban ed mpt Ijeh sfl HOH tuong ddi dai cung nhu tang truflng kinh te, keo dai ca tram nam v i cau trflc nha nude da dupc tai lap gan nhu hoan toan sau that bai trong Chien tranh the gidi lan Ihfl hai
Do q u i trinh CNH rut ngan, cae ddng di c u ndng thdn - dd thj fl chau A lang manh, ket qua la GCTL do Ihi dau lien la su "ket noi/ hda trdn cua TAP C H I GIAO DUC LV LUAN - S(5 230 (6/2015) 99
Trang 3rat nhilu ngudn gdc xa hpi khac nhau" Hon nfla
nhflng cu dan dd thj cua mdt Ihl he die bill, ren
que hoong ra do thj lip nghiep, nhung vin de bd
me is lai, van edn bao luu manh ml nhttng gia trj
ndng thdn cua minh Cd the con qua sflm d l
khang djnh ho se gla nhip mpl glai cap - gde dd Ihj
thdng qua "hdn nhan npi bd giai ci'p", nhong tren
thue te thl hien nay hp khdng edn lou gitt ea y thttc
glai cap lin van hda glai cap cila rllng minh ntta
GCTL ehiu A hiln nay khdng cd nhffng dac
diem nhu GCTL d chau Au tn/flc day, vdn dupc
phln bllt vdl cac giai tang khie bSI van hda va y
thOc (Giddens, 1973), cung khdng gidng vfli
"quin chOng trung lou mdi" S Nhit Ban, vdn
khdng cd bat ky vj the hay bilu trong dac bill nao
cfla ridng hg (Murakami 1984) Vi thl, GCTL chlu
A ehi cd the dope phac hpa il nha't vio thdi gian
niy nhfl la mpt tang Idp trung gian gitta
TLTL-dufli va TLTL-tren
GCTL chau A chia se nhttng dac dilm ehung S
mpt mflc dp dang ke song hinh hii thpc te eua
GCTL fl moi noflc lai rat khac khi so vdi GCTL
cOa mpt nuflc khic, tuy thupc vio nhllu nhln Id
Cac nhan td nay bao gdm nhttng tien de eua
HOH, qui trinh ting trfldng kinh t l (die biet la tde
dp phat trien va each thfle ma eie ddng di eo
ndng thdn - dd thj dien ra) eic ehuong trinh chinh
sach ma ehfnh phii Iheo dodi va nhflng dilu kiln
mdi trudng VI viy khi ehi ra so xua't hien va cac
dac dilm cfla ho ta se dong thdi tha'y dope ea su
da dang efla cic GCTL fl chau A
Nghien cflu truflng hop cfla Han Qude cho
thay GCTL fl day da Ifln lln trong bdi canh cfla
cic ddng di cu lao dpng d at ttt nong thdn ra dd
Ihj cflng vfli qui trinh CNH mt ngan vdi su phit
triln ri't nhanh cfla giio due Ta't ea nhflng dilu
kiln nay da thuc day qui trinh co dpng xa hpl
duoe dae trong rat ro bSI sp liln kl't xa hpl nhttng
eon ngodi cd nguon gdc xa hpi ra't khae nhau,
Nhttng su lien ket nay lao ra mdt cau true phdn
tang khic thuflng khac thttflng bfli nhttng kinh
qoan trpng de di dpng di len bao gdm khong chi
su di ddng tU GCTL cu thanh GCTL mdi ma edn
ttt cflng nhan va ndng din trfl thinh GCTL eO (dufli hinh thflc cfl dpng ben trong the he hoac gitta cac the he) Hon ntta nhflng rao can Ihi'p doi vdi di ddng di len duflng nhu cung phan nao giai thich vi sao GCTL Hin Qude khd cd thl nuPi dodng mdt van hda rieng cua hp
Hong Kong Singapore v i Malaysia thi ri't khac vdi Han Quoc 6 l hieu ve GCTL eua eac nuflc/ vflng lanh thd nay can phai tfnh de'n nhffng lien de cho eflng eude HDH cfla hp, bao gdm nin dpc lap va nhttng bien ddi chfnh trj di kem, cung nhu die diem cua hp nhu nhttng nha nudc - dan ldc hay nhttng thinh pho thupc dja cu Theo Lui, nhttng tiln d l cho sp xua't hien cOa GCTL mfli trong ljeh sO efla Hong Kong tO mpl thanh phd thupe dja den khi trfl ve vdi Trung Qude,
da la mpt tien de khien GCTL Hong Kong cd phin mien cuflng khi phai cd nhttng hanh dpng chinh In dua trln sing kiln riing cfla minh 6 Hong Kong khdng ed nen ndng nghilp nin GCTL mdl thodng xui't hien 10 nhung ngufli nhip eu nhanh ehdng thanh dat va dl lln Nhttng ngudi thupe GTCL mS cfla Hong Kong dupc phac hpa nhu la nhffng ngufli khit khao theo dudi cic loi ieh kinh t i v i thd
0 V(5i chinh Iri den mfle thim ehl hp edn phai vien den ehien lupe thio ehay khdi Hong Kong
d Singapore, su thd 0 ve chfnh trj efla GCTL dien ra trong mpt nha nuflc - dd thj, gan gidng nho Hong Kong, khflng cd nong nghilp fl Singapore, h i thdng ehinh trj do chinh phfl nam giff v i thuc Ihi cie ehinh saeh nham null duflng mpt GCTL llnh hoa Bleu nay dupe xem nhu li nguyin nhan chinh tao ra su xa lanh v l chfnh Irj efla GCTL De hieu la d l bao dam cho su tfln tai
va on dinh chlnh trj cfla mpt qude gla - do thi nhd nhu Singapore, che dp chfnh trj dufli sp lanh dao cfla Dang Hinh ddng Nhln din da tfch euc theo dudi nhttng chfnh sach phit trien ngudn nhan Ipc
va chinh sieh giao due nham nudi doflng mpt GCTL mfli vdi rat nhilu ou dal Dupc mpt chinh phfl manh hP trp nho vay GCTL Singapore din nay vin hit sflc iing hp chinh phfl trong vile duy
tri tang trudng kinh te (xem tiep trang 104)
100 TAP CHi GlAO o y c LY LUAN - SO 230 (6/2015)
Trang 4dung Noi theo ngdn ngO dfli thodng la "phai ed ai dd
lo nghT eho viee ehung" Neu khdng cfl mpt ngufli
vupt ti'di len ve dfle va tai till ehang cd dja phuflng
nao phat triln l l n duoc Day l i v i n d l rat quan frpng
va rat tiiuc tien, can cd nghien cflu thuc chflng va
lupng hda de doi mfli cflng l i c can bd Dja phuflng
nao m i khdng eo nhffng biln doi phat triln ro nit
till ed till nghT ngay d i n frang thil "ddng d l u trang
binh k i m ' ti'ong co quan lanh dao dang ngu trj
Van de tiifl hai la quan he Ipi ich Trade h i t ein
phai lou y ITnh vue djeh vu cdng khdng ehiu anh
huflng tiifc tilp cfla quan he quyen lue Nhln td tp
giae va dong tiiuan eua quin chflng I I van de quylt
djnh tiianh cPng cfla cac ke hoach phit triln kmh t l
xa hpl v i n hoa Trang ttiai tiJ giic va ddng thuin chi
ed dupe khi chfl ttil nhin ra lpi ieh cfla minh se dat dupc qua k l hoach kinh te - xa hpi ma chinh quyln
de xuat va ldnh dao ttiuc hien D i n day vai trd ciJa trayin thdng se noi len ro rit Cong tae fruyen thdng c i n phai phat triln theo huflng chuyen nghilp hda: Npi dung thilt ttipc phoong thfle sinh ddng thdng tin trang thuc va ludn ludn kilm tia k i t qua Phai khac phuc rat nhilu khuylt t i t bay lau nay choa sfla dupc: Dai khai hinh lliOc chfl nghia ngudi tuyen trayen tu minh ttidng tin v l khdng cd trach nhiem vfli thflng tin hoat dpng thpng tin giy phan cam tOc l i b i n h "ndi lay dope" ma khdng bilt minh dem lai dieu gi cd IcJ khdng?ll
TANG LOrP TRUNG LUU
nhanh va bao dam cac phuc Id vat chat, tuy
nhien, ho cung rat hoai nghi ve trien vpng dan chO
hoa dat nudc
Trong mpt quoc gia da sac tpc nhu Malaysia, net
noi bat CLia GCTL Malaysia xuat phat tCr nhOng sang
kien manh me cOa chinh phO trong vi$c nu6i dudng
mpt nhom sac tpc dac biet, nhom ngadi Malay Trong
khi da dang hoa cac chmh sach kinh te cua minh,
chinh phQ Malaysia coi GCTL ngucfi Malay nhu la
nhuTig dai dien chu yeu cua phat trien kinh te, cho dCi
dinh nghTa ve cac GCTL va npi dung cua cac chinh
sach nuoi dudng chOng deu thay ddi theo thdi gian
Do GCTL Malaysia ludn nhan dudc su h5 trd chu yeu
cila chinh phO, nen cole vi the cho den 1999, hp van
mang tinh bao thO ve chinh tn (Torii)
Vuong quoc Thai Lan, vcri khu vuc ndng nghi§p
rdng Idn, di cu ndng thdn - do thl mang tfnh tuan
hoan, ngudi di cu tU ndng thdn van khd djnh cu d dd
thi va thudng phai di ve qu6 hudng ncri xuat cu
GCTL Thai Lan da xuat hidn trong mdi trudng kinh
te xa hdi nhu vay, noi ma cd su tap trung nhigu cd
hpi (nhtf cd duoc hpc van/ giao due) cho su di dpng
di len /thang tien d cac thanh phd, dac biet la d thu
dd Bangkok Hp thudng cd nguon goc tU cac tang
Idp xa hdi thap d dd thj Dong thdi, mac du da trai
qua su ket ndi cac nhdm cd ngudn goc xa hdi khac
nhau, GCTL Thai Lan ve co ban vlin cdn kha dong
nhat theo nghTa !a tap hpp nhffng ngudi cd hpc van
O r C H A U A r&eprrangfOO)
Tai Philippines, qua trinh HDH dat nudc lai di§n
ra kha cham chap, bdi t^ le tang trudng cua khu vi/c kinh te hien dai khdng dD manh d^ cd the tuyen chon
dudc nhieu lao dpng \\(Sr\ Dieu nay da anh hudng
den dac diem cQa GCTL Phipilpln v^ nhffng vai tr6 chinh tri cOa nd, vdi sd ludng tuong ddi nhd cung vffi mffc dp cfi kfit xa hdi cdn thap Bat chap vi$c iio dang d mpt vi tri cd the thach thu'c nen chinh tn truyen thdng qua vide dira ra nhffng md hinh mdi trong tham gia chinh tri, song mffc dp cd ket x§ hoi thap da khien hp thudng phai tham gia vao nhffng trd choi iidn kfit hay td chffc lai, ma ket qua thudng la si/ that bai va khdng gay dung dUdc cho minh nhihig anh hudng chinh tri du manh (Kimura)
Nhin chung, GCTL cua ch^u A ra ddi trong qua trinh CNH va HDH thdng qua su cd ddng xa hdi di len trong co cau phan tang xa hdi va cd nguon g5c
xa hdi rat da dang Nhffng khac biel giUa cac nudc
ve cac tien de cho phat trifin va cac chinh sach phat trien, ve co cau xa hdi trudc dd, dang cd nhffng anh hudng sau rpng den dac diem cCia GCTL, tham chi
anh hudng ca den thai i t chinh tri ciSa hp GCTL
chau A dang chiem giff nhffng vai trd nhat dinh trong quan he vdi nha nudc, dac biet trong tang trudng kinh tfi, thuc day dan chO hda xa hpi, tham gia chinh tri vdi d nhffng mffc dd khac nhau, tiiy thudc vao dac difim phat trifin mdi nudc.lHl