Khái quát các chính sách khuyến nông của các triều đại phong kiến Đại Việt trong các thế kỉ X – XV và cho biết giá trị của các chính sách đó trong thời đại hiện nay.. Câu 7 3.0 điểm: Trê
Trang 1SỞ GD&ĐT HƯNG YÊN
TRƯỜNG THPT CHUYÊN HƯNG YÊN KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI
KHU VỰC DUYÊN HẢI & ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
LẦN THỨ XIII MÔN: LỊCH SỬ - LỚP 10
Thời gian làm bài: 180 phút, không kể thời gian giao đề
Câu 1 (3.0 điểm): Vì sao trong năm 1917, ở nước Nga có hai cuộc cách mạng liên tiếp?
Trình bày nguyên nhân thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga và những bài học kinh nghiệm được rút ra từ cách mạng Nga cho cách mạng Việt Nam
Câu 2 (3.0 điểm): Bằng những sự kiện lịch sử có chọn lọc trong chiến tranh thế giới
thứ hai (1939 – 1945), hãy làm rõ nỗ lực của Liên Xô trong mục tiêu bảo vệ nền độc lập
và toàn vẹn lãnh thổ đất nước Từ bài học của Liên Xô, Việt Nam có thể học tập được gì cho quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay?
Câu 3 (2.5 điểm): Vì sao các triều đại phong kiến đều chủ trương “dĩ nông vi bản”?
Khái quát các chính sách khuyến nông của các triều đại phong kiến Đại Việt trong các thế kỉ X – XV và cho biết giá trị của các chính sách đó trong thời đại hiện nay
Câu 4 (2.5 điểm): Trình bày những nét chính về tình hình văn hoá thời Nguyễn (từ đầu
thế kỉ XIX đến trước 1858) và những đóng góp của vương triều đối với sự phát triển văn hoá dân tộc
Câu 5 (3.0 điểm): Khái quát những ưu điểm và hạn chế phong trào Cần Vương Trên cơ
sở đó, giải thích vì sao phong trào Cần Vương thất bại
Câu 6 (3.0 điểm): Trình bày và nhận xét những chuyển biến về xã hội, tư tưởng ở Việt
Nam sau cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp
Câu 7 (3.0 điểm): Trên cơ sở trình bày những hoạt động của Phan Bội Châu đầu thế kỉ
XX, hãy đánh giá những đóng góp của ông với phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam
HẾT
-Thí sinh không được sử dụng tài liệu Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.
ĐỀ ĐỀ XUẤT
Trang 2SỞ GD&ĐT HƯNG YÊN
TRƯỜNG THPT CHUYÊN HƯNG YÊN KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI
KHU VỰC DUYÊN HẢI & ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
LẦN THỨ XIII MÔN: LỊCH SỬ - LỚP 10 HƯỚNG DẪN CHẤM
iểm
1
1
Vì sao trong năm 1917, ở nước Nga có hai cuộc cách mạng liên tiếp? Trình bày nguyên nhân thắng lợi của cách mạng tháng Mười
Nga và những bài học kinh nghiệm được rút ra từ cách mạng Nga
cho cách mạng Việt Nam.
3 0
a Vì sao trong năm 1917, ở nước Nga có hai cuộc cách mạng liên tiếp?
1 5
- Đầu thế kỉ XX, nước Nga là nơi tập trung cao độ những mâu thuẫn của
thời đại: nông dân >< chế độ phong kiến Nga hoàng; tư sản >< vô sản; tư
sản >< phong kiến, các dân tộc trong đế quốc Nga >< chế độ phong kiến
Nga hoàng
Sự tồn tại của chế độ phong kiến là cản trở sự phát triển của xã hội, đặc
biệt là khi Nga hoàng đẩy nhân dân Nga vào cuộc chiến tranh đế quốc
Cách mạng tháng Hai được tiến hành, mục tiêu là lật đổ chế độ phong kiến
- Tuy nhiên, sau cách mạng tháng Hai, tình trạng chính trị đặc biệt xuất
hiện: hai chính quyền song song tồn tại, đại diện cho lợi ích của hai giai
cấp đối nghịch nhau Thêm vào đó, những mâu thuẫn trước cách mạng
tháng Hai cũng chưa được giải quyết, Chính phủ lâm thời tư sản tiếp tục
theo đuổi chiến tranh đế quốc
=> Cách mạng tháng Mười được tiến hành, gắn liền với vai trò chỉ đạo
của Lênin và Đảng Bôn-sê-vich
0 75
0 75
b Trình bày nguyên nhân thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga
0 75
* Chủ quan:
- Sự lãnh đạo của Lênin và Đảng Bôn-sê-vich + Luận cương tháng Tư
+ Quyết định khởi nghĩa trước vào đêm 24/10
- Phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân
0.25 0.25
ĐỀ ĐỀ XUẤT
Trang 3* Khách quan:
Điều kiện thuận lợi: các đế quốc đang tham gia chiến tranh thế giới thứ nhất, không có điều kiện can thiệp vào nước Nga
0.25
c Những bài học kinh nghiệm được rút ra từ cách mạng Nga cho cách mạng Việt Nam.
0 75
- Sự cần thiết phải có chính đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo
- Bài học về tập hợp lực lượng, xây dựng mặt trận, phương pháp đấu tranh…
- Bài học về chớp thời cơ, về việc giành và bảo vệ chính quyền…
0.25 0.25
0.25 2
2
Bằng những sự kiện lịch sử có chọn lọc trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945), hãy làm rõ nỗ lực của Liên Xô trong mục
tiêu bảo vệ nền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ đất nước Từ bài học của
Liên Xô, Việt Nam có thể học tập được gì cho quá trình xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc hiện nay?
3 0
a Nỗ lực của Liên Xô trong mục tiêu bảo vệ nền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ đất nước
2 0
- Trước khi chiến tranh bùng nổ: nỗ lực cứu vãn nền hoà bình bằng chủ trương liên kết với các nước Anh, Pháp, Mĩ nhằm chống phát xít và
nguy cơ chiến tranh
- Khi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Liên Xô đã tự bảo vệ bằng Hiệp ước không xâm phạm nhau kí với Đức (23/8/1939)
- 22/6/1941, Đức tấn công Liên Xô Liên Xô nhanh chóng tập trung binh lực, dàn trận chống lại quân Đức, bảo vệ nền độc lập cho đất
nước
- Sau 22/6/1941, Liên Xô tham gia là trụ cột quan trọng trong phe Đồng minh chống phát xít, bảo vệ nền hoà bình, dân chủ thế giới
0.5
0.5 0.5 0.5
b Việt Nam có thể học tập được gì cho quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay
1 0
- Giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp bằng biện pháp hoà bình
- Trường hợp không thể tiếp tục đấu tranh hoà bình, sẵn sàng sử dụng đấu tranh vũ trang để bảo vệ độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ
đất nước
0.5 0.5
3
3
Vì sao các triều đại phong kiến đều chủ trương “dĩ nông vi bản”? Khái quát các chính sách khuyến nông của các triều đại phong
kiến Đại Việt trong các thế kỉ X – XV và cho biết giá trị của các chính
2 5
Trang 4sách đó trong thời đại hiện nay.
a Vì sao các triều đại phong kiến đều chủ trương “dĩ nông vi
bản”?
1 0
“Dĩ nông vi bản” nghĩa là lấy nghề nông làm gốc Sở dĩ các triều
đại đều lấy nông nghiệp làm gốc vì:
- Nhận thức rõ vai trò của kinh tế nông nghiệp:
+ Là kinh tế nền tảng, cung cấp nguyên liệu cho sự phát triển công,
thương nghiệp
+ Là nền kinh tế đảm bảo nhu cầu vật chất quan trọng nhất trong
đời sống con người Nông nghiệp ổn định là cơ sở để xã hội ổn định
- Điều kiện tự nhiên phù hợp với sự phát triển nông nghiệp: nguồn
nước, đất, khí hậu,…
- Nông nghiệp là ngành có lịch sử lâu đời, nhân dân có nhiều kinh
nghiệm và sản xuất không yêu cầu cao về trình độ kĩ thuật,…
- Chế độ phong kiến được xác lập trên cơ sở quyền sở hữu lớn với
ruộng đất Tư liệu sản xuất chính của nông nghiệp là ruộng đất Phát triển
nông nghiệp cũng có nghĩa là đảm bảo cơ sở tồn tại của chế độ phong
kiến
0 25
0 25
0 25
0 25
b Khái quát các chính sách khuyến nông của các triều đại
phong kiến Đại Việt trong các thế kỉ X – XV và cho biết giá trị của các
chính sách đó trong thời đại hiện nay
2 0
* Khái quát:
- Chính sách ruộng đất: khuyến khích khai hoang, mở rộng diện
tích canh tác Chính sách chia ruộng đất cho nhân dân (Quân điền – thời
Lê Sơ),…
- Chính sách chăm lo đê điều, thuỷ lợi: hệ thống đê quai vạc nhà
Trần,… Đặt chức Hà đê sứ trông coi việc sửa đắp
- Dùng pháp luật để bảo vệ sức kéo trong nông nghiệp (thời Lý)
- Nghi lễ cày tịch điền (Tiền Lê)
- Khuyến khích nhân dân đa dạng hoá các loại cây trồng
* Giá trị của các chính sách trong thời đại hiện nay:
0 25
0 25
0 25
Trang 5- Khẳng định: tinh thần khuyến nông đến nay vẫn còn nguyên giá trị
- Sự vận dụng những chính sách khuyến nông trong bối cảnh mới:
chỉ còn 1 số chính sách tiếp tục được duy trì: tái hiện lễ cày tịch điền tại
Hà Nam, quan tâm thuỷ lợi, khuyến khích đa dạng cơ cấu cây trồng,…
0 25
0 25
0 25
4
4
6
Khái quát những ưu điểm và hạn chế phong trào Cần Vương.
Trên cơ sở đó, giải thích vì sao phong trào Cần Vương thất bại.
3 0
a Khái quát những ưu điểm và hạn chế của phong trào Cần Vương
2 0
* Ưu điểm:
- Diễn ra sôi nổi, quyết liệt, huy động được sức mạnh đông đảo của nhân dân, thể hiện lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh bất khuất vì độc
lập dân tộc
- Địa bàn rộng lớn: Bắc Kì, Trung Kì
- Biết lợi dụng địa hình địa vật tự nhiên để xây dựng căn cứ vững chãi, sử dụng chiến thuật chiến tranh du kích sáng tạo…
- Xuất hiện nhiều cuộc khởi nghĩa tiêu biểu (Ba Đình, Hương Khê, Bãi Sậy), gây cho Pháp nhiều tổn thất,… làm chậm quá trình bình định
của thực dân Pháp
* Hạn chế:
- Tính địa phương: Chưa liên kết được các cuộc khởi nghĩa để tạo thành phong trào qui mô toàn quốc
- Tư duy quân sự chủ yếu là phòng ngự bị động: dựng căn cứ cố định, đắp luỹ, đào hào,…
- Công tác tuyên truyền, vận động quần chúng chưa được chú trọng
0.25
0.25 0.25 0.25
0.5 0.25 0.25
b Giải thích nguyên nhân phong trào Cần Vương thất bại 1
.0
* Chủ quan:
- Do lãnh đạo phong trào là bộ phận văn thân sĩ phu yêu nước 0
Trang 6mang nặng tư tưởng phong kiến và tư duy quân sự truyền thống (không
còn phù hợp trong bối cảnh mới)
- Tính chất lẻ lẻ của phong trào khiến Pháp dễ dàng đàn áp
* Khách quan:
- Chênh lệch lực lượng (trình độ tổ chức quân đội và vũ khí) =>
phương thức chiến đấu chính là chiến tranh du kích, không phải là chiến
tranh trực diện
- Thực dân Pháp đã thiết lập và củng cố được bộ máy cai trị ở Việt Nam Chúng sử dụng ưu thế của hệ thống nhà tủ, cảnh sát và lợi dụng thế
lực phong kiến đầu hàng dễ dàng đàn áp phong trào
.25
0 25
0 25
0 25
5
5
Trình bày những nét chính về tình hình văn hoá thời Nguyễn (từ đầu thế kỉ XIX đến trước 1858) và những đóng góp của vương
triều đối với sự phát triển văn hoá dân tộc
2 5
a Trình bày những nét chính về tình hình văn hoá thời Nguyễn (từ đầu thế kỉ XIX đến trước 1858)
2 0
- Về tư tưởng: tiếp tục độc tôn Nho giáo, phục hồi Nho giáo, hạn chế Phật giáo, các tín ngưỡng dân gian, cấm đoán Thiên chúa giáo
- Về giáo dục – khoa cử: chú trọng giáo dục Nho học, xây Quốc tử giám và Văn Miếu tại Huế (thời Gia Long) Từ thời Minh Mạng, chấn
chỉnh học tập và thi cử…
- Về văn học:
+ Văn học chữ Hán tiếp tục phát triển…
+ Văn học dân gian phát triển phong phú…
+ Văn học chữ Nôm phát triển rực rỡ, nhiều tác phẩm đạt đỉnh cao… Tác giả tiêu biểu: Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương
- Về khoa học: Nhiều bộ lịch sử, địa lý, bách khoa toàn thư lớn:
Đại Nam thực lục, Đại Nam nhất thống toàn đồ,…
- Về kĩ thuật: du nhập được nhiều thành tựu kĩ thuật phương Tây:
đóng tàu thuỷ chạy bằng máy hơi nước,…
- Về kiến trúc: Sự xuất hiện kiến trúc hiện đại (phương Tây) bên cạnh kiến trúc truyền thống Tiêu biểu: kinh đô Huế, cột cờ thành Hà Nội,
…
- Về nghệ thuật:
0 25
0 25
0 5
0 25
0
Trang 7+ Nghệ thuật vẽ tranh chân dung, tranh sơn mài, tranh dân gian phát triển
+ Nghệ thuật sân khấu phong phú: bên cạnh nghệ thuật diễn xướng truyền thống, xuất hiện nhã nhạc cung đình Huế; một số nghệ thuật
phương Tây xuất hiện: nhà hát và sàn diễn chuyên nghiệp…
.25
0 25
0 25
b Những đóng góp của vương triều đối với sự phát triển văn hoá dân tộc.
0 5
- Du nhập văn hoá phương Tây: kiến trúc (nhà thờ, thành Vauban,
…), … làm đa dạng văn hoá truyền thống dân tộc
- Để lại nhiều di sản văn hoá có giá trị đến ngày nay:
+ nhiều di sản được UNESSCO công nhận: Kinh thành Huế, Nhã nhạc cung đình Huế, Châu bản thời Nguyễn, Mộc bản triều Nguyễn
+ Hoàn thiện được bản đồ Việt Nam thống nhất (có quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa),…
+ Xây dựng Quốc tử giám (Huế), khuyến khích văn học phát triển…
0 25
0 25
6
6
Trình bày và nhận xét những chuyển biến về xã hội, tư tưởng ở Việt Nam sau cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân
Pháp.
3 0
.5
- Dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp, những giai cấp cũ của xã hội phong kiến có chuyển biến và
xuất hiện những lực lượng xã hội mới
+ Một bộ phận trong giai cấp địa chủ phong kiến trở nên giàu có, dựa vào Pháp chiếm đoạt ruộng đất của nông dân, một bộ phận địa chủ
vừa và nhỏ bị đế quốc chèn ép, nên ít nhiều có tinh thần chống Pháp
+ Nông dân Việt Nam vốn đã khốn khổ bởi nạn thuế khoá, địa tô, phu phen, tạp dịch lại càng khổ thêm vì nạn cướp đất lập đồn điền, dựng
nhà máy của thực dân Pháp, là lực lượng to lớn của cách mạng
+ Lực lượng công nhân làm việc trong các đồn điền, hầm mỏ, nhà máy, bị bóc lột thậm tệ, đời sống khổ cực nên sớm có tinh thần yêu nước
0.25 0.25
0.25
0.25
Trang 8Mục tiêu đấu tranh chủ yếu là vì quyền lợi kinh tế
+ Tầng lớp tư sản: những người làm trung gian, đại lí tiêu thụ, cung ứng nguyên vật liệu, một số sĩ phu ảnh hưởng của tư tưởng tư sản từ
Trung Quốc, Nhật Bản, đã đứng ra lập các hiệu buôn, cơ sở sản xuất
+ Tầng lớp tiểu tư sản thành thị: thành phần phức tạp gồm những tiểu thương, tiểu chủ sản xuất và buôn bán hàng thủ công, nhà báo, nhà
giáo, học sinh, sinh viên…
0.25
0.25
.5
Tư tưởng tư sản từ Pháp, Nhật, Trung Quốc ảnh hưởng đến Việt Nam ngày một sâu rộng Các sĩ phu nho học tiếp thu tư tưởng mới, có sự
chuyển biến trong lập trường cứu nước, có ý thức về dân chủ, dân quyền
Tiêu biểu là Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh
+ Ảnh hưởng từ Duy tân Minh Trị Nhật Bản,… ảnh hưởng từ Trung Quốc: tư tưởng cải cách Lương Khải Siêu, Khang Hữu Vi; cách
mạng Tân Hợi…
+ Ảnh hưởng từ tư tưởng cách mạng Pháp: các tác phẩm của
Rút-xô, Mông-texki-ơ được dịch sang tiếng Trung Quốc và du nhập vào nước
ta
0 25
0 25
.5
- Cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp đã làm nảy sinh những lực lượng xã hội mới, tạo ra cơ sở xã hội để tư tưởng tư sản được
du nhập vào Việt Nam
- Cùng với những thay đổi về xã hội, sự xuất hiện những tư tưởng mới đã làm xuất hiện khuynh hướng cứu nước dân chủ tư sản ở nước ta
0.25
0.25
6
7
Trên cơ sở trình bày những hoạt động của Phan Bội Châu đầu thế kỉ XX, hãy đánh giá những đóng góp của ông với phong trào yêu
nước và cách mạng Việt Nam.
3 0
a Trình bày những hoạt động của Phan Bội Châu đầu thế kỉ XX 2
.0
Phan Bội Châu là sĩ phu nổi tiếng đất Nghệ An và là lãnh tụ tiêu biểu trong phong trào giải phóng dân tộc đầu thế kỉ XX
Hoạt động tiêu biểu:
- 1904, Phan Bội Châu cùng một số nhà yêu nước thành lập Hội 0
Trang 9Duy tân nhằm đánh đuổi thực dân Pháp, giành độc lập, thiết lập chính thể
quân chủ lập hiến ở Việt Nam
- Phan Bội Châu tổ chức phong trào Đông du đưa thanh thiếu niên
sang học tập ở Nhật Bản để chuẩn bị lực lượng chống Pháp 1908, thực
dân Pháp cấu kết với chính phủ Nhật đàn áp phong trào 1909, Phong trào
Đông du kết thúc Hội Duy tân ngừng hoạt động
- 1911, Phan Bội Châu cùng các đồng chí của mình thành lập Việt
Nam Quang phục hội (1912) nhằm: đánh đuổi giặc Pháp, khôi phục nước
Việt Nam, thành lập nước Cộng hoà dân quốc Việt Nam Việt Nam
Quang phục hội tổ chức một số cuộc bạo động lẻ tẻ, khuấy động dư luận
trong và ngoài nước…
- 1913, Phan Bội Châu bị bắt và bị giam tại Quảng Đông (Trung
Quốc)… Hoạt động của Phan Bội Châu và Việt Nam Quang phục hội bị
hạn chế
.5
0 5
0 5
0 5
.0
- Các tác phẩm thơ văn yêu nước của Phan Bội Châu góp phần
thức tỉnh các tầng lớp nhân dân Việt Nam
- Góp phần thúc đẩy phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt
Nam đầu thế kỉ XX theo khuynh hướng dân chủ tư sản
- Hạn chế tác hại của tư tưởng cải lương (ít nhiều đang nảy nở
trong phong trào cách mạng Việt Nam)
- Góp phần khảo nghiệm 1 con đường cứu nước mới ở Việt Nam
đầu thế kỉ XX Những hoạt động của Phan Bội Châu để lại những bài học
kinh nghiệm quí báu, đặc biệt là cho quá trình tìm đường cứu nước của
Nguyễn Ái Quốc: bài học về vấn đề xác định kẻ thù, phương pháp, lực
lượng cách mạng, đoàn kết quốc tế,…
0.25 0.25
0.25 0.25
-HẾT -Người ra đề
(ký và ghi rõ họ, tên)
Ngô Thị Mơ
Trang 10SĐT: 0988948001
