LỊCH sử 10 chuyên lào cai

Câu 6 3.0 điểm Phát biểu ý kiến của em về nhận định: Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp 1897-1914 đã tạo cơ sở bên trong để tiếp thu tư tưởng mới cho phong trào các

SỞ GD&ĐT LÀO CAI

TRƯỜNG THPT CHUYÊN LÀO CAI

KÌ THI HỌC SINH GIỎI CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HÀI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ

NĂM HỌC 2021- 2022 MÔN: LỊCH SỬ LỚP 10

Thời gian làm bài:180 phút

(Đề thi gồm có 01 trang)

Câu 1 (3.0 điểm)

Anh (chị) hãy đánh giá vai trò của Liên Xô trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)

Câu 2 (3.0 điểm)

a Vì sao sau Cách mạng tháng Hai năm 1917, nước Nga lại phải tiếp tục tiến hành cuộc Cách mạng tháng Mười? Hai cuộc cách mạng này có điểm gì giống và khác nhau?

b Phân tích ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga đến sự nghiệp cách mạng Việt Nam?

Câu 3 (2.5 điểm)

a Nêu những nguyên nhân dẫn tới sự phát triển của nền kinh tế nông nghiệp Đại Việt trong các thế kỉ X - XV

b Từ đó, anh (chị) hãy rút ra bài học đối với sự phát triển kinh tế nông nghiệp trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay

Câu 4 (2.5 điểm)

Đầu thế kỉ XIX, Vương triều Nguyễn ở Việt Nam được thiết lập trong bối cảnh lịch sử nào? Hãy nêu những đóng góp của Vương triều Nguyễn giai đoạn (1802-1858) đối với lịch sử dân tộc

Câu 5 (3.0 điểm)

Anh (Chị) hãy chứng minh: phong trào Cần vương đánh dấu bước phát triển mới của cuộc đấu tranh chống Pháp nửa sau thế kỉ XIX?

Câu 6 (3.0 điểm)

Phát biểu ý kiến của em về nhận định: Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp (1897-1914) đã tạo cơ sở bên trong để tiếp thu tư tưởng mới cho phong trào cách mạng Việt Nam

Câu 7 (3.0 điểm)

So sánh sự khác nhau trong quan điểm cứu nước của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh theo các tiêu chí: kẻ thù, biện pháp cứu nước, lựa chọn chính thể, phương pháp, hình thức? Vì sao

có sự khác nhau trong quan điểm cứu nước của hai ông?

Tác giả: Đặng Thị Hiền Điện thoại: 0973 962 863

ĐỀ THI ĐỀ XUẤT

SỞ GD&ĐT LÀO CAI

TRƯỜNG THPT CHUYÊN LÀO

CAI

KÌ THI HỌC SINH GIỎI CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HÀI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ

NĂM HỌC 2021- 2022 HƯỚNG DẪN CHẤM MÔN: LỊCH SỬ LỚP 10

(Đáp án gồm có 09 trang)

1 Anh (chị) hãy đánh giá vai trò của Liên Xô trong cuộc Chiến tranh

thế giới thứ hai (1939-1945).

3.0

- Liên Xô tham chiến đã làm thay đổi hẳn tính chất của chiến tranh thế giới.

+ Trước khi Liên Xô tham chiến chống phát xít thì chiến tranh đã diễn ra

giữa 2 khổi Anh, Pháp với phe phát-xít mang tính chất phi nghĩa, mặc dù lúc

này cũng đã có những nhân tố chính nghĩa như sự tham gia chống phát-xít

của nhân dân các nước bị phát-xít chiếm đóng

+ Khi Liên Xô tham chiến tính chất của cuộc chiến đã thay đổi: Từ cuộc

chiến tranh giữa 2 khối nước đế quốc trở thành cuộc chiến tranh chống

phát-xít Liên Xô trở thành trụ cột, trở thành lực lược đoàn kết tất cả các nước

chống phát-xít Chính phủ Anh, Mĩ đứng về phía Liên Xô và các lực lượng

dân chủ chống phát-xít Cuộc chiến tranh mang tính chất chính nghĩa

0.5

- Liên Xô là trụ cột trong việc kêu gọi, tập hợp các lực lượng yêu chuộng

hòa bình đấu tranh chống phát xít.

+ Nhận thức được sự nguy hiểm của chủ nghĩa phát xít, trước khi chiến tranh

bùng nổ, Liên Xô đề nghị Anh, Pháp, Mĩ cùng nhau liên kết chống chủ nghĩa

phát xít và nguy cơ chiến tranh do phát xít gây ra

+ 1/1/1942, Liên Xô và một số nước thành lập Mặt trận Đồng minh chống

phát xít…

0.5

- Những chiến thắng quan trọng ở mặt trận Xô - Đức: Mát-xco-va,

Xtalin-grat, cuộc tấn công Béc-lin, đã giáng những đòn quyết định làm suy yếu

quân Đức, tạo điều kiện cho Anh, Mĩ giành thắng lợi ở Bắc Phi, Italia.

+ Trận phản công lớn và giành thắng lợi của Hồng quân ở Mát-xcơ-va đã làm

phát sản hoàn toàn chiến lược “Chiến tranh chớp nhoáng” của Đức Đây là

thắng lợi lớn đầu tiên của hồng quân Liên Xô, là thất bại lớn đầu tiên của

Đức từ khi chiến tranh thế giới bắt đầu

+ Trận phản công Xta-lin-grát của Hồng quân Liên Xô đã tạo ra bước ngoặt

xoay chuyển tình thế của cuộc chiến tranh – quân Đồng minh chuyển sang tấn

công của quân đội phát xít Đức không thể nào phục hồi như cũ nữa, buộc phải

chuyển từ tấn công sang phòng ngự, báo hiệu sự thất bại với phe phát xít

+ Tháng 4/1945 Liên Xô tấn công Béc-lin, sào huyệt cuối cùng của phát xít

Đức Hít-le buộc phải tự sát Thắng lợi của trận công phá Béc-lin của Liên

Xô đã buộc Đức phải kí hiệp ước đầu hàng không điều kiện (9/5/1945) có giá

trị rất lớn

0.25

0.25

0.25

0.25

ĐỀ THI ĐỀ XUẤT

- Liên Xô tham gia chống Nhật, đánh tan đội quân Quan Đông, góp phần

quan trọng buộc phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh (15/8/1945) Chiến tranh

thế giới thứ hai kết thúc

0.25

- Trong quá trình truy kích chủ nghĩa phát xít, Liên Xô đã giúp đỡ các nước

Đông Âu giải phóng đất nước khỏi ách thống trị của phát xít, thành lập các

nhà nước dân chủ nhân dân

0.25

- Tham gia tổ chức các Hội nghị Ianta (2/1945), Hội nghị Pốt-đam (7-8/1945) bàn

việc kết thúc chiến tranh Những quyết định tại các Hội nghị này đã hình thành

nên trật tự thế giới mới – trật tự hai cực Ianta trong đó Liên Xô là một cực quan

trọng, góp phần bảo vệ nền hòa bình thế giới sau CTTG II

0.25

Thực tế lịch sử đã khẳng định rằng, chiến trường Xô - Đức là quan

trọng nhất, ác liệt nhất (nơi tập trung hơn 70% lực lượng của Đức Quốc xã

trong suốt 4 năm chiến tranh) Liên Xô là lực lượng đi đầu và là một lực

lượng chủ chốt đóng vai trò nổi bật trong sự nghiệp tiêu diệt phát xít - lực

lượng mạnh nhất của phe Trục

0.25

2 a Vì sao sau Cách mạng tháng Hai năm 1917, nước Nga lại phải

tiếp tục tiến hành cuộc Cách mạng tháng Mười? Hai cuộc cách mạng

này có điểm gì giống và khác nhau?

b Phân tích ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga đến sự

nghiệp cách mạng Việt Nam?

3.0

a * Vì sao sau Cách mạng tháng Hai năm 1917, nước Nga lại phải tiếp tục

tiến hành cuộc Cách mạng XHCN tháng Mười?

- Cách mạng tháng Hai là cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, cuộc

cách mạng này mới giải quyết được nhiệm vụ cơ bản của cách mạng là: Lật

đổ chế độ Nga hoàng nhưng chưa thực sự giải quyết các nhiệm vụ khác:

Đem lại quyền lợi cho nhân dân, đưa nước Nga ra khỏi cuộc chiến tranh đế

quốc, đưa lại quyền tự quyết cho các dân tộc phụ thuộc Nga

0.25

- Hình thành ở nước Nga một cục diện đặc biệt : Hai chính quyền cùng song

song tồn tại: Chính quyền Xô viết và Chính phủ lâm thời tư sản Hai chính

quyền này đại diện cho lợi ích của các giai cấp khác nhau, thậm chí đối lập

nhau nên không thể cùng tồn tại và xung đột giữa chúng là không tránh

khỏi…

0.25

- Trung ương Đảng Bônsêvich đã thông qua Luận cương tháng Tư của

Lênin chuyển từ cách mạng DCTS sang cách mạng XHCN với mục tiêu chủ

yếu là “ đem lại chính quyền cho giai cấp vô sản, những tầng lớp nghèo và

cho nông dân”…

0.5

* Sự giống nhau của hai cuộc cách mạng:

+ Đều do Đảng Bôn sê vích lãnh đạo, lực lượng tham gia đều có đông đảo

+ Đều mong muốn đi lên xây dựng chế độ XHCN 0.25

* Sự khác nhau:

+ Cách mạng tháng Hai là cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, lật đổ

chế độ phong kiến Nga hoàng, hình thành cục diện hai chính quyền song

+ Cách mạng Tháng Mười là cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, lật đổ giai

cấp tư sản, đưa giai cấp vô sản lên năm chính quyền, tiến lên CNXH 0.25

b Ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga đến cách mạng Việt Nam 1.0

- Tháng 7/1920, Nguyễn Ái Quốc đã đọc được Luận cương của Lênin, tìm ra

con đường cứu nước cứu dân đúng đắn: “ Muốn cứu nước và giải phóng

dân tộc, không có con đường nào khác là con con đường cách mạng vô sản”

0.25

- 1923 Người sang Liên Xô để tiếp thu có hệ thống Chủ nghĩa Mác - Lê nin

và những bài học của Cách mạng tháng Mười để vận dụng vào thực tiễn cách

mạng Việt Nam

0.25

- Cách mạng tháng Mười Nga đã ảnh hưởng đến Việt Nam thông qua sách

báo tiến bộ bí mật, qua các thanh niên yêu nước ở các lớp huần luyệ chính trị

của Nguyễn Ái Quốc ở Quảng Châu

0.25

- Tháng 2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, lấy học thuyết Mác- Lênin

làm nền tảng tư tưởng, đi theo con đường của Cách mạng tháng Mười đã đưa

cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

0.25

3 a Nêu những nguyên nhân dẫn tới sự phát triển của nền kinh tế

nông nghiệp Đại Việt trong các thế kỉ X-XV.

b Từ đó, anh (chị) hãy rút ra bài học đối với sự phát triển kinh tế

nông nghiệp trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay.

3.0

a Nêu những nguyên nhân dẫn tới sự phát triển của nền kinh tế nông

- Các triều đại Đinh-Tiền Lê-Lý-Trần nhận thức được kinh tế nông nghiệp là

nền kinh tế cốt lõi lúc bấy giờ để nhanh chóng vượt qua tình trạng lạc hậu do

hơn 1000 năm Bắc thuộc để lại, nâng cao đời sống cho nhân dân, tạo điều

kiện vững chắc cho sự nghiệp bảo vệ tổ quốc, đưa đất nước tiến lên Các

triều đại đã cùng nhân dân dốc lòng, dốc sức, lao động, sáng tạo, phát triển

và mở rộng kinh tế trước hết là nông nghiệp

0.5

- Nhà nước có nhiều chính sách, biện pháp khuyến khích phát triển nông

nghiệp: khuyến khích khai phá đất hoang hoá, mở rộng diện tích đất trồng

trọt Nhà Lý, Trần bước đầu lấy 1 số ruộng thưởng cho người có công, cấp

đất cho chùa chiền Bản thân vua Lý, Lê hằng năm thường làm lễ cày ruộng,

tịch điền ở Duy Tiên, Hà Nam

0.25

- Vào thời kì này, đất nước đã được độc lập, xã hội ổn định, người dân làm

chủ đất nước, tạo những điều kiện thuận lợi cho xây dựng kinh tế, phát triển

sản xuất nông nghiệp

0.25

- Người dân Đại Việt có truyền thống cần cù trong lao động sản xuất, có kinh

- Tóm lại, sự ổn định và phát triển kinh tế trước hết là nông nghiệp đã nâng

Đại Việt thành 1 quốc gia hùng mạnh ở Đông Nam Á Kinh tế nông nghiệp

0.25

khởi sắc tạo tiền đề cho thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển Đời

sống nhân dân được đảm bảo đã tạo sức mạnh để Đại Việt đánh bại quân xâm

lược Tống và Mông-Nguyên

b Bài học kinh nghiệm (HS có thể nêu 1 số ý như sau), mỗi ý 0.25 điểm 1.0

1- Đảng và Nhà nước ta nhận thức được kinh tế nông nghiệp là nền kinh tế

cốt lõi, quan tâm triển khai các chính sách pháp triển nông nghiệp;

2 – chú trọng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, áp dụng thành tựu

KHKT, nâng cao năng suất, quan tâm đầu ra cho sản phấm nông nghiệp

trong và ngoài nước; chú trọng phát triển nông nghiệp bền vững, nông

nghiệp sạch

3 – có những chính sách chăm lo đời sống người nông dân, khuyến khích

nông dân tích cực sản xuất, cải thiện đời sống như ngân hàng nông nghiệp

hỗ trợ vay vốn, cung cấp cây, con giống chất lượng cao…

4 – Đảm bảo nền độc lập, hòa bình cho đất nước để nhân dân yên tâm sản

xuất, phục vụ đời sống và xuất khẩu…

4 Đầu thế kỉ XIX, Vương triều Nguyễn ở Việt Nam được thiết lập

trong bối cảnh lịch sử nào? Hãy nêu những đóng góp của Vương triều

Nguyễn giai đoạn (1802-1858) đối với lịch sử dân tộc.

2.5

a Bối cảnh thành lập Vương triều Nguyễn đầu thế kỉ XIX 1.5

- Thế kỉ XIX chủ nghĩa tư bản phương Tây có bước phát triển mạnh mẽ,

thúc đẩy các nước này đẩy mạnh quá trình xâm chiếm thuộc địa, giành

giật thị trường…

- Các nước châu Á có vị trí chiến lược quan trọng, giàu tài nguyên thiên

nhiên, nhân công dồi dào, trong khi đó chế độ phong kiến lại khủng hoảng

trầm trọng Vì thế, châu Á cũng trở thành đối tượng xâm lược của các nước

tư bản Việt Nam cũng không nằm ngoài nguy cơ đó

* Trong nước

- Trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam, những dòng họ thành lập

vương triều mới thường là sau khi lãnh đạo nhân dân lật đổ ách thống trị của

ngoại bang (triều Lê) hoặc thay thế vương triều đã lâm vào khủng hoảng,

đánh mất vai trò lịch sử của mình (triều Lý, Trần) nhưng triều Nguyễn được

dựng lên lại là kết quả của cuộc đấu tranh giữa các thế lực phong kiến suy

đồi, được tư bản Pháp giúp sức, lật đổ phong trào nông dân Tây Sơn – một

phong trào nông dân tiến bộ đấu tranh vì quyền lợi của giai cấp và dân tộc

Bởi vậy ngay từ khi ra đời triều Nguyễn đã có sự đối lập sâu sắc với nhân

dân

- Khác với sự thành lập triều Lý (thế kỉ XI), triều Trần (thế kỉ XIII), triều

Lê (thế kỉ XV), triều Nguyễn được thành lập trong bối cảnh chế độ phong

kiến đã trở nên lỗi thời, lạc hậu (trên thế giới các cuộc cách mạng tư sản đã

diễn ra rộng khắp, chủ nghĩa tư bản được thiết lập, cách mạng công nghiệp

đã nổ ra) Hơn thế nữa lúc này chế độ phong kiến Việt Nam đã lâm vào

khủng hoảng trầm trọng và toàn diện, những cơ sở tồn tại của chế độ phong

0.25

0.25

kiến về kinh tế, xã hội đều suy yếu nghiêm trọng.

- Vương triều Nguyễn được thiết lập sau khi đất nước ta đã trải qua một

thời kì bị chia cắt, khủng hoảng lâu dài (từ thế kỉ XVI – XVIII) Sau phong

trào Tây Sơn, đất nước ta cơ bản được thống nhất về mặt lãnh thổ Đây là lần

đầu tiên trong lịch sử, một triều đại phong kiến được cai quản, được làm chủ

trên một lãnh thổ rộng lớn, thống nhất kéo dài từ Mục Nam Quan đến mũi Cà

Mau

0.25

b Nêu những đóng góp của vương triều Nguyễn ở nửa đầu thế kỷ XIX 1.5

* Hoàn thành thống nhất đất nước – lần đầu tiên có một vương triều

phong kiến kiểm soát được một vùng lãnh thổ rộng lớn, tương đương với

lãnh thổ Việt Nam hiện nay

- Trước khi triều Nguyễn được thành lập, các chúa Nguyễn đã có công

mở rộng lãnh thổ về phía Nam đến tận Đồng bằng Sông Cửu Long và xác lập

chủ quyền vững chắc trên vùng đất mới

- Tiếp tục thành tựu của phong trào Tây Sơn (xóa bỏ tình trạng phân chia

Đàng Trong – Đàng Ngoài, đặt cơ sở cho sự khôi phục nền thống nhất),

Nguyễn Ánh và triều Nguyễn đã hoàn thành công cuộc thống nhất về mặt

lãnh thổ bao gồm cả Đàng Trong và Đàng Ngoài…cả Trường Sa, Hoàng Sa

0.5

* Nhà Nguyễn đã xây dựng và củng cố quốc gia thống nhất trên lãnh

thổ tương ứng với lãnh thổ Việt Nam ngày nay, bao gồm cả đất liền và hải

đảo ven bờ cùng các quần đảo trên biển Đông

- Đặc biệt, với cải cách của Minh Mạng (1831 - 1832) đã có những đóng

góp nhất tích cực trong việc quản lý quốc gia, xây dựng thiết chế và tổ chức

bộ máy nhà nước rất qui củ Minh Mạng chia cả nước thành 30 tỉnh và 1 phủ

Thừa Thiên Cách phân chia khoa học, hợp lý dựa trên vị trí địa lý, điều kiện

tự nhiên, phong tục tập quán

-> Ý nghĩa cải cách của vua Minh Mạng có ý nghĩa to lớn, đặt cơ sở cho

nền hành chính hiện nay

0.5

* Kinh tế : Sau khi được thành lập, bằng nhiều biện pháp và hình thức

thiết thực, triều Nguyễn đã huy động được nhân dân, quan lại, binh lính tiếp

tục thực hiện công cuộc khai hoang – gọi là hình thức doanh điền Tiểu biểu

là doanh điền Nguyễn Công Trứ với việc khai khẩn vùng Kim Sơn (Ninh

Bình) và Tiền Hải (Thái Bình)

0.25

* Văn hóa :

Nối tiếp truyền thống từ các chúa Nguyễn vương triều Nguyễn để lại một

di sản văn hóa đồ sộ bao gồm cả di sản vật thể và phi vật thể Di sản này trải

rộng trên cả nước từ bắc đến nam, là kết quả lao động sáng tạo của nhân dân

ta, của cộng đồng các thành phần dân tộc Việt Nam, của các nhà văn hóa kiệt

xuất, tiêu biểu cho trí tuệ và tâm hồn dân tộc

0.25

5 Anh (Chị) hãy chứng minh: phong trào Cần vương đánh dấu bước

phát triển mới của cuộc đấu tranh chống Pháp nửa sau thế kỉ XIX? 3.0

- Mục tiêu:

+ Cuộc đấu tranh của nhân dân ta trước 1884 diễn ra khi thực dân Pháp

tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược nước ta nên nhằm mục đích chính chống

Pháp bảo vệ độc lập dân tộc

+ Phong trào Cần vương diễn ra trong bối cảnh thực dân Pháp đã căn

bản hoàn thành xâm lược Việt Nam, triều đình phong kiến đã đầu hàng Vì

vậy, mục tiêu của phong trào Cần vương cao hơn so với giai đoạn trước: vừa

chống Pháp và vừa chống phong kiến tay sai để giành độc lập và khôi phục

lại chế độ phong kiến chuyên chế.

0.25

0.5

- Lãnh đạo:

+ Trước phong trào Cần Vương, cuộc đấu tranh của nhân dân ta nổ ra

theo tiến trình xâm lược của Pháp, chia làm hai mặt trận: của triều đình và

của nhân dân nên thiếu sự lãnh đạo thống nhất.

+ Phong trào Cần Vương được chuẩn bị và khởi xướng bởi vua Hàm

Nghi và Tôn Thất Thuyết nên trong chừng mừng nhất định phong trào được

đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất, đặc biệt là giai đoạn đầu 1885-1888

0.25

0.5

- Quy mô, trình độ tổ chức:

+ Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân ta từ

1858-1884 nổ ra tự phát, lẻ tẻ, cục bộ (Pháp xâm lược tới đâu thì kháng chiến

ở đó)…

+ Còn phong trào Cần Vương nổ ra cùng lúc trên khắp Bắc Kì, Trung

Kì để hưởng ứng chiếu Cần Vương trong khoảng thời gian tương đối dài

(1885-1896) So với thời kì kháng chiến chống Pháp xâm lược 1858-1884,

các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vương có quy mô lớn hơn, trình

độ tổ chức và phương thức tác chiến linh hoạt hơn, tiêu biểu là cuộc khởi

nghĩa Hương Khê…

0.25

0.5

- Về kết quả, tác động:

+ Tuy thất bại nhưng phong trào Cần vương đã nêu cao ngọn cờ yêu

nước chống Pháp kết hợp với chiến đấu chống phong kiến thối nát đầu

hàng

+ Phong trào đã gây cho Pháp nhiều tổn thất khiến chúng phải tiến hành

công cuộc bình định thêm một thời gian không thể triển khai ngay cuộc khai

thác bóc lột nhân dân ta, tức là làm chậm quá trình bình định của Pháp

+ Sự thất bại của phong trào Cần vương chứng tỏ sự phá sản hoàn toàn

của đường lối cứu nước theo ngọn cờ phong kiến.Như vậy phong trào Cần

vương đã dọn đường cho cuộc vận động cách mạng đầu thế kỉ XX theo

khuynh hướng cứu nước mới – dân chủ tư sản

0.25

0.25

0.25

6 Phát biểu ý kiến của em về nhận định: Cuộc khai thác thuộc địa lần

thứ nhất của thực dân Pháp (1897-1914) đã tạo cơ sở bên trong để tiếp

thu tư tưởng mới cho phong trào cách mạng Việt Nam.

3.0

* Điều kiện xuất hiện phong trào hoặc khuynh hướng cứu nước mới

gồm: Tư tưởng mới; Cơ sở kinh tế - xã hội để tiếp nhận tư tưởng đó. 0.25

* Điều kiện nảy sinh phong trào yêu nước cách mạng đầu thế kỉ XX

ở Việt Nam Cụ thể:

- Tư tưởng mới của phong trào cách mạng Việt Nam đầu thế kỉ XX là tư

tưởng dân chủ tư sản từ Nhật Bản, Trung Quốc tác động một cách gián tiếp

vào Việt Nam

0.25

- Cơ sở kinh tế – xã hội của phong trào cách mạng Việt Nam đầu thế kỉ

XX xuất hiện dưới sự tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của

thực dân Pháp (1897-1914) Cụ thể:

0.25

+ Sau khi đã bình định được cơ bản Việt Nam, năm 1897, thực dân

Pháp cử Pôn Đu-me sang làm Toàn quyền Đông Dương để hoàn thiện bộ

máy thống trị và tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất lên các

nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam (1897 – 1914) Mục đích: Vơ vét, bóc

lột một cách tối đa để bù đắp vào sự tổn thất của chúng trong các cuộc chiến

tranh xâm lược Đồng thời, chúng cũng muốn thăm dò thế mạnh về địa hình,

điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, cũng như nguồn lao động tại

các nước thuộc địa

+ Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của Pháp được thực hiện trên

nhiều lĩnh vực, nhưng tập trung ở 03 lĩnh vực chính: nông nghiệp, công

nghiệp, giao thông vận tải

0.25

0.25

+ Dưới sự tác động của cuộc khai thác thuộc địa, kinh tế nước ta có sự

thay đổi: cuối thế kỷ XIX, nước ta là một nền kinh tế thuần phong kiến; nền

kinh tế với sự phát triển nông nghiệp là chủ đạo, nền công nghiệp, thủ công

nghiệp và các lĩnh vực đi kèm Sau cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của

Pháp, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa từng bước du nhập, tồn tại song

song cùng phương thức sản xuất phong kiến Bên cạnh nông nghiệp đã xuất

hiện một số cơ sở công nghiệp đã xuất hiện một số ngành nghề mới: ngân

hàng, giao thông phát triển mạnh Kinh tế nước ta què quặt, mất cân đối, lệ

thuộc vào kinh tế Pháp

0.25

+ Bên cạnh tác động về mặt kinh tế, cuộc khai thác làm xã hội chuyển

biến, xuất hiện những giai tầng mới có khả năng tiếp thu tư tưởng cách mạng

mới Giai cấp cũ tiếp tục tồn tại và phân hóa: Địa chủ phong kiến, Nông dân.

Xuất hiện lực lượng xã hội mới: giai cấp công nhân và tầng lớp tư sản,

tiểu tư sản thành thị Giai cấp công nhân: xuất thân từ nông dân bị cướp đoạt

ruộng đất, hay những thợ thủ công không có ruộng, tầng lớp công dân vừa ra

đời, còn non trẻ, số lượng ít và từ lâu đã có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ

Tầng lớp tư sản: đây là những nhà thầu khoán, chủ xí nghiệp, chủ xưởng thủ

công, … các sĩ phu yêu nước thức thời Từ đó, có thể thấy, tầng lớp tư sản

được phân ra làm 2 loại: Tư sản mại bản làm tay sai cho Pháp, mục đích là để

được nương nhờ ở Pháp và tư sản dân tộc: số lượng khá ít những lại có tinh

thần dân tộc cao Tầng lớp tiểu tư sản: chủ yếu là tầng lớp tri thức, học sinh,

sinh viên, tiểu thương, địa chủ, văn nghệ sĩ, tần lớp này có cuộc sống khá bấp

bênh, nên rất có tinh thần dân tộc

0.25

0.25

+ Như vậy, xã hội Việt Nam xuất hiện nhiều tầng lớp mới như tư sản,

tiểu tư sản nhưng còn non yếu; chưa đủ sức phát động một cuộc cách mạng

mới Giai cấp nông dân là giai cấp cũ, mặc dù đông đảo, yêu nước nhưng

trình độ dân trí thấp, không có hệ tư tưởng mới nên nên cũng không lãnh đạo

cách mạng Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời sớm nhưng lúc này số lượng

0.25

ít, chưa trở thành lực lượng độc lập mà chủ yếu tham gia vào phong trào

khác

Trong khi đó, các sĩ phu nho học có nhiều chuyển biến về mặt tư tưởng

(từ bỏ tư tưởng trung quân ái quốc, chuyển sang gắn nước với dân), chuyển

biến về kinh tế (từ trọng nông ức thương chuyển sang hô hào Lập hội kinh

doanh)… tạo cơ sở vật chất cho sự tiếp thu luồng tư tưởng mới từ bên ngoài

vào

0.25

- Tóm lại, cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất đã tạo cơ sở kinh tế - xã

hội bên trong, tuy còn yếu nhưng là điều kiện để bộ phận sĩ phu yêu nước

tiến bộ khởi xướng phong trào theo khuynh hướng mới

Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất làm cho 2 mâu thuẫn cơ bản

trong xã hội Việt Nam (mâu thuẫn dân tộc, giai cấp) dần nổi lên và ngày

càng rõ nét Đây là động lực, nguồn gốc thúc đẩy phong trào đấu tranh của

nhân dân ta đầu thế kỉ XX Đi tiên phong trong việc tiếp thu và truyền bá tư

tưởng dân chủ tư sản là những sĩ phu yêu nước, tạo thành khuynh hướng

chính trị mới – Dân tộc chủ nghĩa với đại diện tiêu biểu là Phan Bội Châu,

Phan Châu Trinh

0.25

7 So sánh sự khác nhau trong quan điểm cứu nước của Phan Bội

Châu và Phan Châu Trinh theo các tiêu chí: kẻ thù, biện pháp cứu nước,

lựa chọn chính thể, phương pháp, hình thức? Vì sao có sự khác nhau

trong quan điểm cứu nước của hai ông?

3.0

a So sánh sự khác nhau trong quan điểm cứu nước của Phan Bội Châu và

- Kẻ thù:

+ Phan Bội Châu xác định kẻ thù là Pháp nên chủ trương dựa Nhật

đánh Pháp

+ Phan Châu Trinh xác định phong kiến là kẻ thù đầu tiên cần đánh đổ

nên chủ trương dựa Pháp đánh phong kiến

0.25

- Biện pháp cứu nước:

+ Phan Bội Châu: nhấn mạnh cứu nước để cứu dân, (tiến hành giành

độc lập dân tộc trước rồi tiến tới thực hiện dân chủ, dân quyền) tức là làm

cách mạng đánh đuổi thực dân Pháp bằng bạo lực để giành độc lập dân tộc

+ Phan Châu Trinh: nhấn mạnh cứu dân trước rồi mới đến cứu nước

(thực hiện dân chủ, dân quyền trước, sau đó giành độc lập), tiến hành bằng

con đường cải cách vì theo ông muốn cứu dân cứu nước thì phải phát triển

kinh tế, nâng cao dân trí, lật đổ hế độ phong kiến hủ bại đem lại dân chủ dân

quyền bằng con đường dựa vào Pháp để tiến hành cải cách

0.5

- Lựa chọn chính thể:

+ Thời gian đầu, Phan Bội Châu chịu ảnh hướng cuộc Duy tân Minh

Trị, thiết lập thể chế Quân chủ lập hiến Giai đoạn sau chịu ảnh hưởng cách

mạng Tân Hợi, thiết lập nhà nước Cộng hòa dân quốc Việt Nam

+ Phan Châu Trinh ngay từ đầu dựa vào Pháp đánh phong kiến, đi

theo thể chế dân chủ cộng hòa

0.5

- Phương pháp:

+ Phan Bội Châu: Đấu tranh vũ trang bạo động, bí mật, bất hợp pháp

+ Phan Châu Trinh: Đấu tranh chính trị, công khai, hợp pháp

0.25

- Hình thức:

+ Phan Bội Châu: Chủ trương vận động quần chúng và tranh thủ sự

0.25

giúp đỡ từ bên ngoài trước hết là Nhật để tiến hành bạo động chống Pháp,

xây dựng một chế độ chính trị mới ở Việt Nam

+ Phan Châu Trinh: Chủ trương cải cách, vận động thức tỉnh dân

chúng, tuyên truyền tư tưởng dân quyền, cổ động lòng yêu nước thông qua

các mặt kinh tế, văn hóa, giáo dục

- Kết luận: Mặc dù hai phong trào có điểm khác nhau nhưng không mâu

thuẫn, không bài trừ lẫn nhau mà bổ sung hỗ trợ cho nhau tạo thành phong

trào yêu nước sôi nổi của nhân dân ta đầu XX Mặc dù thất bại nhưng để lại

dấu ấn sâu sắc và là cơ sở thực tiễn quan trọng để Nguyễn Tất Thành sang

phương Tây tìm đường cứu nước

0.25

b Vì sao có sự khác nhau trong quan điểm cứu nước của hai ông? 1.0

- Chịu những luồng tư tưởng bên ngoài vào Việt Nam và tiếp thu khác

nhau Phan Bội Châu chịu ảnh hưởng từ các nước phương Đông như Nhật

Bản, Trung Quốc Còn Phan Châu Trinh chịu ảnh hưởng lớn tư tưởng dân

chủ tư sản của thực dân Pháp: tư tưởng tự do – bình đẳng – bác ái và cuộc cải

cách Mậu Tuất 1898 do Lương Khải Siêu, Khang Hữu Vi tiến hành

0.25

- Do truyền thống gia đình và quê hương của hai ông có sự khác nhau

Phan Bội Châu quê ở Nghệ An - nơi có nền kinh tế nông nghiệp nghèo khó,

truyền thống đấu tranh kiên cường, bất khuất Còn Phan Châu Trinh sinh ra

trong một gia đình quan lại, quê ở Quảng Nam - nơi có nền kinh tế phát triển,

trung tâm buôn bán của đất nước

0.25

- Do nhận thức của hai ông về cách thức, con đường đi đến mục tiêu là

khác nhau dẫn đến hai ông xác định kẻ thù, lựa chọn biện pháp, hình thức

đấu tranh, chính thể khác nhau Đồng thời, mức độ tiếp thu ảnh hưởng tư

tưởng dân chủ tư sản có sự khác nhau So với Phan Bội Châu thì Phan Châu

Trinh tiếp thu sâu sắc hơn

0.25

- Hạn chế của thời đại: Đầu thế kỷ XX, hai xu hướng của phong trào

yêu nước cách mạng nảy sinh khi hệ tư tưởng phong kiến đã hoàn toàn lỗi

thời nhưng các tư tưởng cứu nước mới chưa thâm nhập vào Việt Nam, giai

cấp tư sản chưa hình thành, giai cấp công nhân còn non trẻ, chưa xuất hiện

con đường cứu nước theo khuynh hướng tư sản hay vô sản Vì vậy những

người lãnh đạo phong trào này không vượt qua được tầm nhìn của thời đại

Điều này phản ánh sự trăn trở, suy tư con đường cứu nước bằng con đường

nào Đây là sự bế tắc không tránh khỏi của các nhà yêu nước đầu thế kỉ XX

0.25