chương 3 công cụ và phương pháp QLNN về KT

Công cụ quản lý nhà nước về kinh tế 1.1 Khái niệm và đặc điểm công cụ quản lý nhà nước về kinh tế • Công cụ là tổng thể những phương tiện hữu hình và vô hình mà nhà nước sử dụng để tác

Quản lý nhà nước về kinh tế

Chương 3 Công cụ và phương pháp quản

lý nhà nước về kinh tế

1 Công cụ quản lý nhà nước về kinh tế

1.1 Khái niệm và đặc điểm công cụ quản lý nhà nước về kinh tế

• Công cụ là tổng thể những phương tiện hữu hình và vô hình

mà nhà nước sử dụng để tác động lên mọi hoạt động mọi chủ thể trong nền kinh tế nhằm đạt đc mục tiêu định trước của nhà nước

- Công cụ là những phương tiện do nhà nước tạo ra, chiếm hữu và sử dụng chúng

- Công cụ bao gồm hữu hình và vô hình là xét về yếu tố vật chất của công cụ

- Công cụ là vật truyền dẫn tác động của quản lý nhà nước mà nhà nước chuyển tải ý định và ý chí của mình lên mọi cá nhân, tổ chức, mọi hoạt động

- Công cụ thúc đẩy quá trình quản lý nhà nước dể đạt mục đã định trước của nhà nước

•Đặc điểm của công cụ quản lý nhà nước về kinh tế

- Tính chủ thể: Chỉ có các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế mới đc phép sử dụng các công cụ chứ ko phải mọi cơ quan quản lý nhà nước đều đc sử dụng công cụ

- Tính mục đích: Mục đích sử dụng công cụ là thực hiện mục tiêu quản

lý kinh tế vĩ mô ko thực hiện mục tiêu quản lý của từng ngành, từng địa phương, từng doanh nghiệp

- Tính hệ thống: Công cụ rất đa dạng gồm nhiều chủng loại như: Công

cụ trực tiếp và gián tiếp, công cụ quản lý kỹ cương trật tự và công cụ quản lý quá trình, …

1.2 Nội dung công cụ quản lý nhà nước về kinh tế

1.2.1 Công cụ pháp luật

• Khái niệm: Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính chất bắt buộc chung(quy phạm pháp luật) thể hiện ý chí và quyền lực của cả cộng đồng, do nhà nước đặt ra, thực thi và bảo vệ nhằm mục đích bảo toàn và phát triển xã hội theo các đặc trưng đã định

- Các quy tắc xử sự là các quy định về hành vi cho mọi hoạt động mọi chủ thể trong nền kinh tế

- Có tính bắt buộc và ko phân biệt bất kỳ chủ thể và hoạt động nào

- Do nhà nước tạo nên và sử dụng chúng nhờ vào quyền lực

đc tập trung trong tay của nhà nước

• Nội dung của công cụ pháp luật:

- Văn bản quy phạm pháp luật: Văn bản này có những đặc điểm như: Do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, Hình thức văn bản, thẩm quyền, Trình tự thủ tục ban hành theo quy định của pháp luật, Nội dung văn bản là những quy tắc xử sự chung…

+ Văn bản do Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành: Hiến pháp, luật, nghị quyết, pháp lệnh

+ Văn bản do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành ở

TW ban hành để thi hành các văn bản của Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội như: Lệnh, quyết định, chỉ thị, nghị quyết, nghị định, thông tư…

+ Văn bản do Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp ban hành để thi hành văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội và văn bản của các cơ quan nhà nước cấp trên, văn bản của Ủy ban nhân dân để thi hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp

- Văn bản áp dụng quy phạm pháp luật là văn bản áp dụng trong quản lý nhà nước nói chung và kinh tế nói riêng có tính chất cá biệt do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhưng ko có đầy đủ các yếu tố của văn bản quy phạm pháp luật, thường đc ban hành để giải quyết các nhiệm vụ cụ thể đ/v đối tượng cụ thể như QĐ bổ nhiệm,

- Tạo ra cơ chế hữu hiệu để thực hiện sự bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các chủ thể kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả nền kinh tế

- Tạo ra cơ sở pháp lý cần thiết để kết hợp hài hòa phát triển kinh tế với phát triển xã hội và bảo vệ môi trường, an ninh quốc phòng

• Đổi mới hệ thống pháp luật trong quản lý nhà nước về kinh

tế

- Nghiên cứu và ban hành các đạo luật có liên quan đến việc tạo ra môi trường pháp lý chính thức, ổn địnhcho sự hình thành và phát triển các quan hệ thị trường

- Quán triệt đầy đủ các nguyên tắc bình đẳng trong quá trình xây dựng và thực thi hệ thống pháp luật quản lý nhà nước

về kinh tế

1.2.2 Công cụ kế hoạch

• Khái niệm kế hoạch theo nghĩa hẹp là phương án hành động trong tương lai, theo nghĩa rộng là quá trình xây dựng, quán triệt, chấp hành và giám sát, kiểm tra việc thực hiện phương án hành động trong tương lai

• Nội dung công cụ kế hoach

- Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội là đường lối chung tổng quát và các giải pháp chủ yếu, tổng thể để phát triển kinh tế -xã hội của đất nước trong một thời gian tương đối dài thường là 10 năm

- Quy hoạch phát triển kinh tế -xã hội là cụ thể từng bước của chiến lược phát triển kinh tế -xã hội là tập các mục tiêu

và bố trí, sắp xếp các nguồn lực để đạt đc mục tiêu theo không gian và thời gian

- Kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội

+ Kế hoạch trung hạn (3 năm, 5 năm) là phương tiện chủ yếu

để cụ thể hóa các mục tiêu và các giải pháp của chiến lược

+Kế hoạch hàng năm là sự cụ thể hóa của kế hoạch trung hạn

- Chương trình phát triển kinh tế -xã hội là tập hợp các hoạt động đc sắp xếp theo các bước đi để đạt đc một mục tiêu kinh tế-xã hội cụ thể chính là giải quyết một vấn đề kinh tế-

xã hội cụ thể như giảm nghèo, tạo việc làm, an toàn giao thông, an toàn thực phẩm…

- Dự án và dự án phát triển kinh tế-xã hội là tổng thể các hoạt động, các nguồn lực và các chi phí đc bố trí chặt chẻ theo thời gian và không gian nhằm thực hiện những mục tiêu kinh tế-xã hội cụ thể

• Vai trò của quản lý kế hoạch vĩ mô

- Quản lý kế hoạch vĩ mô là căn cứ cơ bản của quản lý nhà nước cả nên kinh tế

- Quản lý kế hoạch vĩ mô là một khâu quan trọng và một bộ phận cấu thành hữu cơ của quản lý nhà nước về kinh tế

- Quản lý kế hoạch vĩ mô là một công cụ quan trọng của nhà nước để điều hành kinh tế vĩ mô

• Đổi mới công kế hoạch vĩ mô

- Kết hợp kế hoạch với thị trường

- Chuyển kế hoạch cụ thể, trực tiếp và pháp lệnh sang kế hoạch định hướng, gián tiếp và hướng dẫn

- Nâng cao chất lượng công tác lập kế hoạch, đồng thời tăng cường chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch

1.2.3 Công cụ tài sản quốc gia

• Khái niệm: TSQG là toàn bộ các nguồn lực của đất nước mà nhà nước sử dụng trong các hoạt động quản lý nhà nước nói chung và kinh tế nói riêng

• Công sở là nơi làm việc của các cơ quan hành chính nhà nước, là nơi các công chức viên chức nhà nước thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước của minh

• Ngân sách nhà nước là toan bộ các khoản thu chi của nhà nước trong dự toan đã đc cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và đc thực hiện trong một năm

• Tài nguyên thiên nhiên là những yếu tố có sẵn trong tự nhiên do thiên nhiên ưu đãi cho mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ như đát đai, khoáng sản, rừng, biển…vừa có giá trị về kinh

tế vừa có giá trị về môi trường sinh thái nhà nước chiếm hữu tuyệt đối các loại tài nguyên

• Công khố là kho bạc của nhà nước, các nguồn dự trữ bằng vàng bạc, kim loại quý, ngoại tệ, các quỹ trích lập….

• Kết cấu hạ tầng là tổng thể một số ngành sx mang tính chất phục vụ có tiền hoặc ko trả tiền hàng hóa và dịch vụ mà ngành đã cung cấp Bao gồm hệ thống năng lượng, giao thông vận tải, bưu chính viễn thông, cấp thoát nước, bảo vệ môi trường…

• Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do nhà nước đầu

tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động công ích nhằm phát triển kinh tế-xã hội

do nhà nước giao cho doanh nghiệp Theo mục đích và tính chất hoạt động DN nhà nước đc chia thành DN hoạt động công ích và DN hoạt động kinh doanh (DN nhà nước toàn phần và DN cổ phần) Đây là lực lượng làm kinh tế của nhà nước chiếm giữ một số ngành, lĩnh vực quan trọng

• Hệ thống thông tin quốc gia gồm có những con người, các thiết bị, phần cứng, phần mềm, dữ liệu tham gia vào quá trình quản lý của nhà nước để thực hiện các hoạt động thu thập, xử lý, lưu trữ và phân phối thông tin phục vụ cho quá trình ra QĐ củ quản lý nhà nước nói chung và kinh tế nói riêng

• Vai trò của tài sản quốc gia trong quản lý nhà nước về kinh tế

- Tăng cường sức mạnh cho nhà nước trong quá trình tác động của nhà nước đến đối tượng bị quản lý

- Nâng cao hiệu quả tác động của nhà nước do tài sản quốc gia giúp cho các công cụ khác phát huy tố hiệu ứng của chung khi đc nhà nước sử dụng

- Góp phần nâng cao năng lực của bộ máy quản lý nhà nước

cả vầ lượng lẫn về chất

- Nhờ tài sản quốc gia giúp cho nhà nước giảm đc những khó khăn, bất cập mà nền kinh tế gặp phải như thiên tai, dịch bệnh, biến cố ….

• Tăng cường quản lý TSQG do TSQG nhiều loại, có yêu cầu

và nội dung quản lý khác nhau vì vậy cần phải quản lý sao cho phát huy hiệu quả TSQG

- Về quản lý ngân sách nhà nước về phương hướng tang thu , giảm chi, thực hiện cân bằng thu chi ngân sách, phấn đấu giảm thiểu bội chi, thâm thủng ngân sách

- Về quản lý tài nguyên là tiến hành kiểm kê và kiểm soát việc khai thác, sử dụng các loại tài nguyên Kết hợp quá trình khai thác tài nguyên với bảo vệ, tái tạo làm giàu trữ lượng và chất lượng của tài nguyên chống và giảm thiểu sự cạn kiệt chúng

- Về quản lý kết cấu hạ tầng là tang cường sự kết hợp giữa các ngành kết cấu hạ tầng trong việc xây dựng và bảo vệ các công trình thuộc kết cấu hạ tầng Đặc biệt trong công tác quy hoạch và xây dựng kết hạ tầng phải có tầm nhìn và có

1.2.4 Công cụ chính sách

• Khái niệm: là tập hợp các giải pháp để thực hiện các mục tiêu bộ phận nhằm đạt đc mục tiêu chung của sự phát triển kinh tế-xã hội Là công cụ chủ yếu của nhà nước sử dụng

để quản lý nền kinh tế trong từng thời kỳ sao cho phù hợp với đk, hoàn cảnh cụ thể Một chính sách gồm có: Các mục tiêu cần đạt đc và các giải pháp để thực hiện mục tiêu

• Nội dung các chính sách

- Chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế, Cơ cấu kinh tế gồm: Cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu vùng kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu khu vực kinh tế Chính sách này là những giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với đk, hoàn cảnh của nền kinh tế theo hướng tích cực Do bộ kế hoạch đầu tư tư vấn cho chính phủ ban hành

- Chính sách tài chính: là chính sách tài khóa của một quốc gia đc xây dựng hàng năm thể hiện sự vận động các dòng tài chính trong nền kinh tế trong đó nội dung chủ yếu là

kế hoạch thu chi ngân sách nhà nước hàng năm Do bộ Tài chính xây dựng và tư vấn cho chính phủ ban hành

- Chính sách đầu tư là chính sách nhằm khuyến khích hoặc hạn chế hoạt động đầu tư vào các ngành, lĩnh vực, địa phương, vùng lãnh thổ trong từng thời kỳ Đồng thời đưa

ra các giải pháp nhằm kích thích hoạt động đầu tư Do Bộ

kế hoạch đầu tư xây dựng và tư vấn cho chính phủ ban hành

- Chính sách xuất nhập khẩu là khuyến khích xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu đ/v một số ngành hàng, mặt hàng Do

Bộ Công thương xây dựng và tư vấn cho chính phủ ban hành

- Chính sách tiền tệ, lãi suất, tỷ giá hối đoái là chính sách liên quan đến sức mua của đồng nội tệ, lãi suất tiền vay, tiền gởi,

tỷ giá hối đoái sao cho phù hợp với đk, hoàn cảnh của nền kinh tế Do Ngân hàng nhà nước xây dựng và tư vấn cho chính phủ ban hành

- Chính sách đối ngoại nhằm tang cường và hoàn thiện các mối quan hệ đối ngoại song phương, đa phương trên từng lĩnh vực kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa, quân sự….Do Bộ ngoại giao xây dựng và tư vấn cho chính phủ ban hành

- Chính sách lao động và việc làm

- Chính sách giáo dục

- Chính sách văn hóa

- Chính sách khoa học và công nghệ

- Chính sách bảo hiểm

- Chính sách bảo vệ sức khỏe toàn dân

- Chính sách an ninh quốc phòng

- Chính sách xóa đói giảm nghèo

- Chính sách Bảo vệ môi trường

- Chính sách khoa học và công nghệ

………

• Vai trò của chính sách trong quản lý nhà nước về kinh tế

- Các chính là công cụ quan trọng có tính đặc thù và ko thể thiếu đc mà nhà nước sử dụng để quản lý vĩ mô

- Chính sách tạo ra kích thích đủ lớn để biến đường lối chủ trương của Đảng thành hiện thực, góp phần thống nhất tư tưởng vầ hành động của mọi người trong xã hội

- Trong hệ thống các công cụ quản lý thì chính sách là bộ phận năng động nhất, có độ nhạy cảm cao trước những biến động của đời sống kinh tế-xã hội, nhằm giải quyết đc vấn đề mới nảy sinh trong thực tế nhất là những vấn đề có tính bức xúc

- Chính sách giúp cho chính phủ đưa ra các quyết sách phù hợp với đk hoàn cảnh củ nền kinh tế

- Chính sách tác động đến việc khai thác và sử dụng hiệu quả các tiềm năng sẵn có và huy động đc nhiều nguồn lực có trong nền kinh tế

• Khi sử dụng hệ thống chính sách cần phải tránh những sai lầm sẽ gây ra nhiều hệ lụy và nhưng hậu quả về lâu dài

• Hoàn thiện hệ thống chính sách phải quán triêt theo các quan điểm chủ yếu sau:

- Phải phát triển nền kinh tế theo con đường xã hội chủ nghĩa

vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh

- Mục tiêu và động chính của sự phát triển kinh tế là vì con người, do con người

- Tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với mục tiêu công bằng

và tiến bộ xã hội

2 Phương pháp quản lý nhà nước về kinh tế

2.1 Khái niệm, đặc điểm phương pháp quản lý nhà nước

về kinh tế

• Phương pháp là tổng thể những cách thức tác động có chủ đích và có thể có của nhà nước lên nền kinh tế quốc dân

và các bộ phận hợp thành của nó để thực hiện các mục tiêu quản lý là tang trưởng kinh tế, ổn định kinh tế và công bằng kinh tế

• Đặc điểm

- Phương pháp, thực chất là cách thức tác động của nhà nước lên đối tượng bị quản lý có thể có và có chủ đích

- Nếu nguyên tắc là cái phải tuân thủ có tính ổn định lâu dài thì phương pháp quản lý của nhà nước là cái có thể lựa chọn và có tính linh hoạt cao

- Quá trình quản lý là quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ theo đúng các nguyên tắc đã quy định, còn phương pháp đc vận dụng nhằm khơi dậy những động lực, kích thích con và các nguồn lực sẵn có, tiềm năng của cả nền kinh tế

- Các đối tượng bị quản lý rất đa dạng và quan hệ qua lại với nhau vì vậy phương pháp quản lý cũng phải đa dạng, phong phú và thường thay đổi theo sự biến đổi của đối tượng bị quản lý

- Tác động của phương pháp quản lý kinh tế là tác động có mục đích Vì vậy mục tiêu quản lý kinh tế sẽ quyết định đến

sự lựa chọn phương pháp quản lý kinh tế thích hợp

- Vận dụng các phương pháp quản lý kinh tế vừa phải có tính khoa học, vừa cóa tính nghệ thuật Tính khoa học đòi hỏi phải nắm vững đối tượng và vận dụng các quy luật kinh tế khách quan phù hợp với đối tượng

Tính nghệ thuật ở chổ biết lựa chọn và kết hợp các phương pháp sao cho sử dụng hiệu quả tiềm năng và cơ hội để đạt đc mục tiêu quản lý đề ra

2.2 Các phương pháp quản lý nhà nước về kinh tế

2.2.1 Phương pháp hành chính

• Khái niệm là cách thức tác động trực tiếp của của nhà nước thông qua các quyết định dứt khoát có tính bắt buộc lên đối tượng bị quản lý nhằm thực hiện mục tiêu quản lý vĩ mô của nhà nước trong những tình huống nhất định

- Tính quyên lực các cơ quan đưa ra quyết định hành chính phải có quyền lực nhất định có nghĩa là cơ quan có đủ thẩm quyền mới đc ra quyết định

- Tính hiệu lực mọi quyết định hành chính đều có thời gian hiệu lực chính là thời gian thực thi quyết định mà đối tượng

bị tác động và các chủ thể cần phải tuân theo

• Vai trò của phương pháp hành chính

- Tăng cường quyền lực của nhà nước trong quá trình thực hiện các tác động đến đối tương

- Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước nói chung và kinh tế nói riêng

- Pp này xác lập nề nếp trật tự kỷ cương trong toàn xã hội đồng thời tạo ra kỷ cương làm việc trong hệ thống quản lý nhà nước giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước giải quyết nhanh chóng các vấn đề trong quản lý