SKKN hạnh 5a

Ở trường tiểu học, đặc biệt là giai đoạn lớp 5 việc dạy học toán cho học sinh, tạo năng lực, hướng dẫn, định hướng cho các em biết cách học toán biết cách sử dụng những kiến thức đã được

2 Thực trạng về việc dạy và học môn Toán 5 6

2.3 Một số giải pháp nâng cao tính ứng dụng thực tế trong giảng

dạy môn Toán ở lớp 5

8

3 Kết quả thực nghiệm có so sánh, đối chiếu. 18

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Bậc tiểu học là bậc học góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Môn toán cũng như những môn học khác là cung cấp những tri thức khoa học ban đầu, những nhận thức về thế giới xung quanh nhằm phát triển các năng lực nhận thức, hoạt động tư duy

và bồi dưỡng tình cảm đạo đức tốt đẹp của con người Môn toán ở trường tiểu học là một môn học độc lập, chiếm phần lớn thời gian trong chương trình học của trẻ

Môn Toán có tầm quan trọng to lớn Nó là bộ môn khoa học nghiên cứu có

hệ thống, phù hợp với hoạt động nhận thức tự nhiên của con người Môn Toán còn là môn học rất cần thiết để học các môn học khác, nhận thức thế giới xung quanh để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn Môn Toán có khả năng giáo dụcrất lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận logic, thao tác tư duy cần thiết để nhận thức thế giới hiện thực như: trừu tượng hoá, khái quát hoá, khả năng phân tích tổng hợp, so sánh, dự đoán, chứng minh

Ở cấp Tiểu học môn Toán có vai trò vô cùng đặc biệt Nó góp phần tích cực vào việc hình thành và phát triển tư duy của người học, đồng thời nó còn góp phần vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục thế hệ trẻ Ở trường tiểu học, đặc biệt là giai đoạn lớp 5 việc dạy học toán cho học sinh, tạo năng lực, hướng dẫn, định hướng cho các em biết cách học toán biết cách sử dụng những kiến thức đã được học trong môn toán đưa vào cuộc sống hàng ngày Thông qua việc học toán trong nhà trường rèn học sinh năng lực tư duy, phát triển trí thông minh và

kĩ năng tính toán

Đặc biệt hơn cả, dạy toán cho các em người giáo viên phải giúp các em trả lời được câu hỏi: Học toán để làm gì? Trả lời câu hỏi đó các em mới có mục tiêuhọc tập, hướng học tập một cách rõ ràng Xuất phát từ yêu cầu này tôi đã luôn trăn trở và tìm phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Những bài toán tôi đưa ra không chỉ giúp các em giải được bài toán, có được kiến thức toán cần thiết mà còn giúp các em hiểu sâu, nắm rõ và chắc bản chất toán học qua từng bài toán Không những thế tôi còn giúp các em hiểu học toán là đem kiến thức toán học được áp dụng vào trong cuộc sống hàng ngày và

áp dụng một cách hiệu quả Để đạt được mục tiêu này tôi đã đưa các kiến thức

và vốn sống thực tế áp dụng để giải toán và ngược lại đưa những kiến thức toán

mà các em học được áp dụng vào cuộc sống hàng ngày Chính vì lí do đó tôi đã

mạnh dạn đưa ra những kinh nghiệm của bản thân về: “Một số giải pháp nâng cao tính ứng dụng thực tế trong giảng dạy môn Toán ở lớp 5”.

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài:

- Sáng kiến áp dụng để hình thành và nâng cao năng lực vận dụng kiến thứcthực tế trong cuộc sống vào giải toán cho học sinh các khối lớp từ khối lớp 1 đếnkhối lớp 5 trong các trường tiểu học

- Sáng kiến góp phần nâng cao năng lực cụ thể hóa kiến thức toán lớp 5, vận dụng kiến thức toán đã học được đưa trở vào phục vụ cuộc sống hàng ngày

- Sáng kiến góp phần quan trọng vào việc biết tính toán trên những con số thực mà hàng ngày các con gặp

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Nâng cao tính ứng dụng thực tế trong giảng dạy toán lớp 5- Trường Tiểu học Hợp Thanh B

- Khách thể nghiên cứu là: Học sinh lớp 5A- Trường Tiểu học Hợp

Thanh B

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu chương trình toán lớp 5 Tìm tòi các bài toán có tính ứng dụng thực tế cao

- Tổ chức dạy các bài toán, dẫn dắt học sinh tìm tòi ra cách giải hay, độc đáo và áp dụng những kiến thức toán học vào cuộc sống hàng ngày

- Đánh giá tính khả thi, hiệu quả của việc vận dụng kiến thức thực tế, vốn sống của bản thân vào giải toán và đưa toán trở lại với cuộc sống hàng ngày của chính bản thân học sinh và gia đình của học sinh

5 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

5.1 Nghiên cứu tài liệu:

- Đọc các tài liệu sách, báo, tạp chí giáo dục có liên quan đến nội dung

- Phối hợp với cha mẹ học sinh lớp 5A, theo dõi và căn cứ kết quả điều tra

khảo sát, thực trạng năng lực nâng cao tính ứng dụng thực tế của học sinh để

kiểm tra tính khả thi của đề tài

- Phương pháp đối chiếu so sánh, phân tích- tổng hợp

6.Thời gian và Phạm vi nghiên cứu:

6.1 Thời gian nghiên cứu:

- Trong năm học 2021- 2022, từ tháng 9 năm 2021 đến tháng 4 năm 2022

6.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu tìm ra một số giải pháp nâng cao tính ứng dụng thực tế trong giảng dạy môn Toán ở lớp 5

- Chuyên đề về Giáo dục Tiểu học

- Nghiên cứu các tài liệu về “Nâng cao tính ứng dụng thực tế trong giảngdạy toán cho học sinh Tiểu học”

NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận:

1.1 Vị trí và tầm quan trọng của môn toán trong trường Tiểu học:

Như chúng ta đã biết, hiện tại theo chương trình Giáo dục phổ thông năm

2018 là dạy học theo định hướng phát triển năng lực có nghĩa là dạy cho học sinh biết làm gì chứ không phải là dạy cho học sinh biết gì và một trong yếu tố tạo nên điều đó chính là việc ứng dụng linh hoạt những kiến thức thực tế trong cuộc sống hàng ngày vào trong dạy học

Mục tiêu nói trên được thông qua việc dạy học các môn học, đặc biệt là môn toán Môn này có tầm quan trọng vì vậy môn toán là bộ môn không thể thiếu được trong nhà trường, đây là những tri thức, kỹ năng vừa đáp ứng cho phát triển trí tuệ, óc thông minh, sáng tạo, vừa đáp ứng cho việc ứng dụng thiết thực trong cuộc sống hàng ngày

Môn toán có khả năng giáo dục rất lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận lôgíc, thao tác tư duy cần thiết để con người phát triển toàn diện, hình thành nhân cách tốt đẹp cho con người lao động trong thời đại mới

1.2 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Tiểu học.

- Ở lứa tuổi Tiểu học cơ thể của trẻ đang trong thời kỳ phát triển hay nói cụ thể là các hệ cơ quan còn chưa hoàn thiện vì thế sức dẻo dai của cơ thể còn thấp nên trẻ không thể làm lâu một cử động đơn điệu, dễ mệt nhất là khi hoạt động quá mạnh và ở môi trường thiếu dưỡng khí

- Học sinh Tiểu học theo như nghiên cứu của các nhà tâm sinh lý thì trí nhớcủa các em là trí nhớ ngắn hạn, vì thế khi nghe giảng các em rất dễ hiểu nhưng cũng sẽ quên ngay khi chúng không tập trung cao độ Vì vậy người giáo viên phải tạo ra hứng thú trong học tập và phải thường xuyên được luyện tập

- Học sinh hiếu động, ham hiểu biết cái mới nên dễ gây cảm xúc mới song các em chóng chán Do vậy trong dạy học giáo viên phải sử dụng nhiều đồ dùng dạy học, đưa học sinh đi tham quan, đi thực tế, tăng cường thực hành, tổ chức các trò chơi xen kẽ để củng cố khắc sâu kiến thức

1.3 Nhu cầu về đổi mới phương pháp dạy học:

- Thực tế trong giảng dạy toán tiểu học nói chung và dạy toán lớp 5 nói riêng giáo viên đa phần chỉ dạy theo chương trình được quy định của Sở giáo dục mục đích làm sao cho học sinh nắm được kiến thức, biết giải toán mặc dù rất thụ động và không hiểu bản chất của vấn đề Các con học toán mà không hiểu học toán để làm gì và ứng dụng như thế nào nên không gây được hứng thú cho các em

- Học sinh học toán như thể bị bắt buộc và cũng không hứng thú bởi giáo viên chưa chỉ rõ cho học sinh tính thực tế trong học toán ở chỗ nào.

Muốn giờ học có hiệu quả thì đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới phương

pháp dạy học tức là kiểu dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm” hướng tập trung

vào học sinh, trên cơ sở hoạt động của các em Kiểu dạy này người giáo viên là người định hướng, tổ chức ra những tình huống học tập nó kích thích óc tò mò

và tư duy độc lập Muốn các em học được thì trước hết giáo viên phải nắm chắc nội dung của mỗi bài và lựa chọn, vận dụng các phương pháp sao cho phù hợp, bài nào thì sử dụng các phương pháp trực quan, thuyết trình, trò chơi hoặc bài nào thì sử dụng phương pháp giảng giải, kiểm tra, thí nghiệm nhưng phải chú ýđến đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Tiểu học

Học sinh Tiểu học không thể ngồi quá lâu trong giờ học cũng như làm một việc gì đó nhiều thời gian vì thế giáo viên có thể thay đổi hoạt động học của các

em trong giờ học: cho các em thảo luận, làm bài tập hoặc thông qua ứng dụng thực tế vào đời sống Có như vậy mới gây được hứng thú học tập và khắc sâu được bài học

2 Thực trạng về việc dạy và học môn Toán 5:

2.1 Đối với giáo viên:

 Thuận lợi:

- Đã hơn 14 năm tiến hành dạy và học theo chương trình sách giáo khoa mới nên giáo viên đã nắm chắc được yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạyhọc một cách cơ bản, việc sử dụng đồ dùng dạy học hiệu quả

- Thông qua các tiết dạy mẫu, tiết chuyên đề đã mang lại cho mỗi giáo viên nhiều kinh nghiệm và thành công khi áp dụng vào giảng dạy môn Toán 5

- Trường tôi có cơ sở vật chất hiện đại Trường có phòng dạy chuyên đề, trang bị đầy đủ máy chiếu, bảng thông minh để giáo viên có thể sử dụng và dạy học đạt kết quả tốt

 Khó khăn:

- Thời gian dành cho nghiên cứu còn hạn chế

2.2 Đối với học sinh

 Thuận lợi

- Học sinh ham học toán

- Học sinh có tư duy toán học tương đối tốt

- Trình độ tiếp thu của học sinh trong lớp tương đối đồng đều

 Khó khăn

- Do đặc điểm tâm lí của lứa tuổi nên khả năng chú ý và tập trung còn yếu, tính kỉ luật chưa cao dễ mệt mỏi

- Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài học.

- Kĩ năng sống của học sinh còn hạn chế

- Khả năng phân tích, tổng hợp chưa cao

Năm học 2021- 2022, tôi được Nhà trường phân công giảng dạy và chủ nhiệm lớp 5A Đầu năm học, tôi đã điều tra 27 học sinh bằng phiếu trắc nghiệm sau:

PHIẾU TRẮC NGHIỆM

Đánh dấu X vào trước ý kiến em cho là đúng:

1 Em có thích học môn Toán không?

Có Không

2 Giờ học Toán

Là một giờ học sôi nổi

Là một giờ học tẻ nhạt vì phải thực hiện tuần tự các lệnh trong SGK

Là một giờ mà em thích nhất vì em cảm thấy học Toán rất bổ ích

Sau 1 tuần quan sát, theo dõi và căn cứ kết quả thăm dò từ cha mẹ học sinh lớp 5A, tôi thu được thực trạng năng lực ứng dụng thực tế của học sinh như sau:

*Bảng kết quả các năng lực ứng dụng thực tế đầu năm học 2021-2022:

4 Một giờ học tẻ nhạt vì phải thực hiện tuần tự các lệnh

5 Một giờ học mà em thích nhất vì em thấy môn toán rất

6.Biết áp dụng vốn hiểu biết thực tế vào giải toán và áp

dụng kiến thức toán vào cuộc sống hàng ngày 4 14,8

7 Không biết áp dụng vốn hiểu biết thực tế vào giải toán

và áp dụng kiến thức toán vào cuộc sống hàng ngày 23 85,2

Từ kết quả trên, để khắc phục tình trạng học sinh học toán, giải toán nhưng tách rời kiến thức toán học, không biết áp dụng kiến thức toán vào cuộc sống tôi

đã đưa ra những giải pháp cụ thể

2.3.Một số giải pháp nâng cao năng lực nâng cao tính ứng dụng thực

tế trong giảng dạy môn Toán ở lớp 5:

2.3.1 Các bài toán có nội dung hình học.

 Mục đích:

- Từ những hiểu biết và thực tế ở trong cuộc sống hàng ngày các con sẽ đưa

vào giải những bài toán về diện tích

- Học sinh hiểu được bản chất của kiến thức được đưa vào trong bài toán

- Từ những kiến thức đã học các con đem áp dụng vào cuộc sống, có thể tính toán giúp bố mẹ diện tích căn nhà mình đang ở hay diện tích cần quét vôi khi giađình có nhu cầu

 Cách tiến hành:

* Bài toán 1:

Để lát nền lớp học hình chữ nhật có chiều dài 8m, chiều rộng 6,8m Người ta dùng những viên gạch hình vuông để lát nền lớp có cạnh 40cm Hỏi người ta phải dùng bao nhiêu viên gạch men đó để lát mới kín hết nền lớp học (Diện tích phần mạch vữa không đáng kể).( Bài 1, tiết Luyện tập chung trang 31)

Với bài toán này nếu bình thường đối với giáo viên dạy lớp 5 thì không phải là bài toán thuộc những dạng toán khó, nhưng với các em học sinh lớp 5 lầnđầu tiên giải bài toán này nếu không được tìm hiểu, không được giáo viên dẫn dắt một cách hợp lí và đặc biệt nếu không được giáo viên gợi ý, khơi gợi từ những kiến thức thực tế thì các em sẽ không hiểu được bản chất bài toán Các

em có giải được cũng chỉ hoàn toàn là học theo cách giải của cô và học thuộc cách giải một cách máy móc mà thôi

Bài toán này tôi khi dạy cho học sinh lần đầu tiên tiếp cận với dạng toán tôi

đã hướng dẫn học sinh giải bài toán dựa vào điều kiện cũng như kiến thức thực

tế như sau:

-Chỉnh sửa dữ kiện bài toán phù hợp với điều kiện lớp học: Thường thì cácbài toán lấy số liệu phù hợp với tiêu chuẩn một lớp học nhưng khi dạy trên đối tượng học sinh của mình, học trong một lớp học đủ điều kiện, hàng ngày các conngồi học và có đủ thời gian nhìn, ngắm và biết rất rõ về phòng học nên tôi đã lấyngay số đo chiều dài, số đo chiều rộng của lớp học Từ đó, khi có đáp số của bài toán các con kiểm chứng lại ngay và đáp số ấy là đáp số hoàn toàn đúng trên thực tế cũng như giải toán

-Dùng những câu hỏi phù hợp để gợi ý cho các con giải bài toán một cách tốt nhất như:

+ Bài toán hỏi gì? ( dùng bao nhiêu viên gạch để lát?)

+ Muốn biết phải dùng hết bao nhiêu viên gạch phải biết điều gì trước?

Bài toán này khi hướng dẫn giải lần đầu cho học sinh sẽ mắc ở câu hỏi 2 Học sinh rất khó đưa ra được câu trả lời đúng là: Muốn tính phải dùng bao nhiêuviên gạch ta phải biết diện tích nền lớp học đó là bao nhiêu.

- Để tháo gỡ nút thắt này cho học sinh, tôi yêu cầu các con quan sát ngay chính nền lớp học của mình Tôi hướng dẫn các con để giúp các con nhận ra rằng diện tích nền lớp học chính là diện tích của tất cả các viên gạch được lát trên nền lớp học đó Từ câu định hướng này của tôi, học sinh của tôi càng hiểu

rõ hơn bản chất của diện tích: Diện tích của một hình chính là bề mặt phẳng của hình đó

- Trong bài toán mà tôi đưa ra, số đo chiều dài, số đo chiều rộng hay đáp

số của bài toán đều là con số thực tế Trước khi đưa ra cách giải tôi đã cho các con đếm trên thực tế nền lớp học Các con đếm được chiều dài lớp dùng 20 viên,chiều rộng là 17 viên và cả nền lớp học được lát bởi:

- Nhờ được quan sát nền lớp học học sinh dễ dàng thấy được diện tích nền lớp học chia cho diện tích một viên sẽ ra số viên cần dùng để lát

Bài giải

Diện tích nền lớp học là:

8 x 6,8 = 54,4 ()Diện tích một viên gạch là:

40 x 40 = 1600 ()Đổi 1600= 0,16 Cần số viên để lát nền lớp học là:

54,4 : 0,16 = 340 (viên)Đáp số: 340 viên

* Khi có đáp số bài toán, học sinh so sánh, kiểm chứng giữa cách giải và thực tế Từ đó các con hiểu cách giải bài toán và cũng hiểu cách tính số viên gạch để lát nền nhà nếu nhà các con cần tính toán để lát.

* Bất cứ một dạng toán nào, nếu học sinh được giảng kĩ, phân tích sâu và đặc biệt các kiến thức trong bài luôn xuất phát từ thực tế và áp dụng được vào thực tế cuộc sống nó sẽ luôn cuốn hút học sinh Các con sẽ thấy được môn toán

là môn học không hề khô cứng mà là một môn học rất gần gũi và mang tính ứng dụng rất cao Từ bài toán này học sinh dễ dàng giải được các bài toán cùng dạng,

có thể nâng cao hơn một chút như bài toán sau

* Bài toán 2

Phòng khách nhà Mai có mặt nền hình vuông Trước đây thợ xây đã dùng

256 viên gạch lát nền hình vuông có chu vi 120cm thì vừa đủ lát Bây giờ bố Mai dự định dùng gỗ ván sàn để thay Mỗi thanh gỗ ván sàn có chiều dài 8dm, chiều rộng 1dm Hỏi phải cần bao nhiêu thanh gỗ ván sàn trên để vừa đủ lát kín?

-Đây là bài toán ngược với bài toán thứ nhất Nếu học sinh không có kiến thức thực tế thì các con khó lòng có thể giải được Từ hiểu biết thực tế diện tích nền nhà chính là diện tích của tất cả các thanh gỗ được lát trên nền nhà đó, các con có thể giải được bài toán

từ vốn sống và sự hiểu biết thực tế nó giúp học sinh nhớ lâu hiểu kĩ và đưa kiến thức toán học có được áp dụng vào cuộc sống hàng ngày Như ở dạng toán này, khi học xong, học sinh của tôi còn giúp được cả bố, mẹ các em ở nhà khi bố mẹ cần phải tính toán số viên gạch lát trên một diện tích nhất định Rất nhiều học

sinh khoe với tôi “Cô ơi hôm nay con tính giúp bố con số viên gạch cần mua để lát nền nhà con đấy, cô ạ! Con được bố khen!”.

* Bài toán 3:

Một phòng học có chiều rộng 6,5m, chiều dài 8,4m, chiều cao 3,5m Có một cửa ra vào rộng 1,4m, cao 2,5m và 4 cửa sổ mỗi cửa rộng 1,4m, cao 1,6m Người ta quét vôi các bức tường bên trong và trần nhà Hỏi diện tích quét vôi là bao nhiêu?

Đây là một bài toán có tính ứng dụng thực tế rất cao Nếu giáo viên không biết đưa những kiến thức thực tế trong cuộc sống hàng ngày vào bài toán thì họcsinh cũng rất khó đưa ra được lời giải, đáp số của bài toán đúng Hoặc cho dù các em có giải được đi chăng nữa nếu giáo viên không chỉ ra những kiến thức thực tế trong cuộc sống thì các em học sinh có giải được bài toán cũng chỉ là giảibài toán một cách máy móc mà thôi Chính vì vậy, khi hướng dẫn giải bài toán này tôi đã định hướng cho học sinh quan sát lớp học của mình kĩ càng Từ đó các em đã đưa ra được những kết luận rất cần thiết khi giải bài toán

-Thứ nhất: Lớp học quét vôi trần nhà và 4 bức tường xung quanh

-Thứ hai: Các cửa ra vào của lớp học cũng như các cửa sổ không được quét vôi

-Thứ ba: Nền lớp học không quét vôi

* Có được những quan sát và vốn sống thực tế này các em dễ dàng hiểu rằng:

-Diện tích cần quét vôi sẽ không có diện tích của các cửa ra vào, cửa sổ hay nền nhà

-Các con dễ dàng đưa ra cách giải của bài toán