TIỂU LUẬN: ƯỚC LƯỢNG CUNG CẦU docx

Chương 3 ƯỚC LƯỢNG CUNG CẦU 3.1 ƯỚC LƯỢNG CUNG 3.1.1 Khái niệm cung Cung là số lượng hàng hóa mà người sản xuất muốn bán và có khả năng bán tại các mức giá khác nhau trong khoảng thời

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

MỤC LỤC

Trang

3.1 ƯỚC LƯỢNG CUNG 1

3.1.1 Khái niệm cung 1

3.1.2 Đặc điểm về cung nông sản hàng hóa 1

3.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cung nông sản hàng hóa 1

3.1.4 Ước lượng cung 2

3.1.4.1 Cung thực tế 2

3.1.4.2 Cung trong tương lai 4

3.2 ƯỚC LƯỢNG CẦU 8

3.2.1 Khái niệm cầu 8

3.2.2 Đặc điểm về cầu nông sản hàng hóa 8

3.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu nông sản hàng hóa 9

3.2.4 Ước lượng cầu 9

3.2.4.1 Cầu hiện tại 9

3.2.4.2 Cầu trong tương lai 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

DANH MỤC BIỂU BẢNG Trang

BẢNG 1: SO SÁNH CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH MỨC TĂNG TRƯỞNG VÀ

TỈ LỆ TĂNG TRƯỞNG TRUNG BÌNH 15 BẢNG 2: DỰ BÁO NHU CẦU TIÊU THỤ TRONG TƯƠNG LAI 16 BẢNG 3: SẢN LƯỢNG VÀ GIÁ LÚA Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG (2001 – 2009) 17 BẢNG 4: SẢN LƯỢNG, GIÁ LÚA, GIÁ NGÔ VÀ THU NHẬP BÌNH QUÂN ĐẦU NGƯỜI Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG (2001 – 2009) 18

Chương 3 ƯỚC LƯỢNG CUNG CẦU

3.1 ƯỚC LƯỢNG CUNG

3.1.1 Khái niệm cung

Cung là số lượng hàng hóa mà người sản xuất muốn bán và có khả năng bán tại các mức giá khác nhau trong khoảng thời gian nhất định (các yếu tố khác không đổi) [2, tr.45]

3.1.2 Đặc điểm về cung nông sản hàng hóa

Cung nông sản hàng hóa không thể đáp ứng tức thời Điều này trong thực tiễn thường xảy ra tình trạng khi thị trường có nhu cầu về một nông sản hàng hóa nào đó thì các nhà sản xuất không thể đáp ứng ngay vì còn phải trải qua một quá trình sản xuất với chu kỳ tự nhiên của sinh vật Ngược lại khi thị trường không có nhu cầu về một nông sản nào đó thì nhà sản xuất cũng không thể kết thúc ngay quá trình sản xuất Điều này thường dẫn đến thực trạng cung – cầu nông sản hàng hóa thường không gặp nhau gây nên tình trạng biến động

về giá thường xuyên trên thị trường; [1, tr.28]

Cung nông sản hàng hóa chậm thay đổi về số lượng, chất lượng và mẫu

mã Chẳng hạn con người phải cần rất nhiều thời gian mới tạo ra một giống cây trồng, gia súc có năng suất và chất lượng mới; [1, tr.29]

Sự thay đổi về cung đối với một nông sản hàng hóa cụ thể là rất khó xác định chính xác Điều này là do kết quả sản xuất sản phẩm phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết, khí hậu; phụ thuộc vào tâm lý và các quyết định của từng nhà sản xuất [1, tr.29]

3.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cung nông sản hàng hóa

Điều kiện tự nhiên: Sản phẩm nông nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi điều kiện khí hậu thời tiết Những năm thời tiết thuận lợi thì sản phẩm cung

cấp nhiều Ngược lại, những năm gặp thiên tai, dịch bệnh thì lượng cung bị

thu hẹp; [1, tr.30]

Trình độ khoa học công nghệ, và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất: trình độ thâm canh, trình độ chuyên môn hóa, quy mô các nguồn lực sản xuất, … có ảnh hưởng trực tiếp đến cung nông sản hàng hóa; [1, tr.30] Các chính sách, sự hỗ trợ và khuyến khích của Chính Phủ; các cơ sở hạ tầng; [1, tr.30]

Sức mua của người tiêu dùng và hiệu quả kinh doanh đối với người sản xuất và các nhà trung gian [1, tr.30]

3.1.4 Ước lượng cung

Diện tích trồng lúa: 3 công

Năng suất trung bình mỗi công: 20 tấn

Vậy tổng lúa thu hoạch = 3 x 20 = 60 tấn

=> Tổng cung = sản lượng sản xuất địa phương + tồn kho năm trước + nhập từ nơi khác

Thí dụ: Lúa sản xuất năm 2010 tại Cần Thơ: 60 tấn

Tồn kho năm trước: 30 tấn

Nhập từ Vĩnh Long sang: 10 tấn

Vậy tổng cung lúa năm 2010 = 60 + 30 + 10 = 100 tấn

Nếu không thể ước lượng trực tiếp về diện tích gieo trồng của các sản phẩm khác nhau hoặc năng suất trung bình thì có thể sử dụng các cách tiếp cận khác nhau căn cứ vào mức độ thông tin có được

a Giả sử sản lượng lúa qua các năm như sau:

Sản lượng khoai lang năm 2010 = 160 + 160 x 15% = 184 tấn

Sản lượng khoai lang năm 2011 = 184 + 184 x 15% = 211,6 tấn

3.1.4.2 Cung trong tương lai

a Phân tích xu hướng theo thời gian

Phương trình này có thể được chuyển sang dạng log:

Log Y = log a + b log X

- Dạng parapol: Y = a + bX + cX2

Kết quả ước lượng như sau:

Y = 1.596,032 + 122,764X

Giả định xu hướng trong thời gian qua vẫn tiếp diễn trong thời gian tới,

ta có thể ước lượng sản lượng lúa trong những năm tới dựa vào phương trình trên, ví dụ ước lượng sản lượng lúa của tỉnh An Giang năm 2011 bằng cách thay giá trị của X = 17 (giá trị của X được xác định tương ứng với năm dự báo) vào phương trình Y = 1.596,032 + 122,764X ta được Y = 3.683,02 (nghìn tấn)

b Mô hình phản ứng cung (động thái cung)

Mô hình phản ứng cung xác định quan hệ giữa lượng cung và các tác nhân tác động đến nó Mục tiêu ước lượng của mô hình là:

Định lượng hóa tác động của các nhân tố

Ước lượng các tham số kinh tế cụ thể

Dự báo dựa vào kết quả ước lượng

Có 2 phương pháp ước lượng phản ứng cung: trực tiếp và gián tiếp

khả năng tác động đến cung sản phẩm đều được đưa vào mô hình [3, tr.24]

Thí dụ:

Mô hình sản xuất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có các số liệu như sau: Sản lượng lúa năm 2009 (Q) là 20.483,4 (nghìn tấn) phụ thuộc vào giá lúa (Pc) là 4.200 (đồng/kg), giá phân bón (Pf) là 8.000 (đồng/kg) Hãy ước lượng sản lượng lúa năm 2010 ở ĐBSCL, giả sử năm 2010 trong quá trình sản xuất ĐBSCL sử dụng thêm lao động (W) và phụ thuộc vào lượng mưa (R)

Ta có mô hình sản xuất lúa năm 2010 như sau:

Qt = a + b1 x Pct-1 + b2 x Pft-1 + b3 x Pwt-1 + b4 x Rt

Trong đó:

Qt = lượng lúa cung ứng (tấn)

Pct-1 = đơn giá lúa (ngàn đồng/tấn)

Pwt-1 = đơn giá lao động (đồng/ngày)

R = lượng mưa (milimet)

a = hằng số

b1…b4 = tham số ước lượng

t = thời điểm hiện tại

t-1 = thời điểm trước đó

Vậy sản lượng lúa năm 2010 ở ĐBSCL là 20.754,18 (kg) tăng 270,78 (kg) so với năm 2009

Phương pháp gián tiếp: Trong phương pháp này các hàm diện tích và

năng suất được ước lượng riêng biệt sau đó mới nhân với nhau để tính sản lượng cung ứng

Thí dụ:

Năm 2009 diện tích trồng lúa ở ĐBSCL đạt 3.872,9 nghìn ha, với giá bán

là 4.200.000 (đồng/tấn), giá sản phẩm cạnh tranh (ngô) đạt 3.500.000 (đồng/tấn), giá trị ngày công lao động là 50.000 (đồng/ngày) và giá của phân bón là 8.000.000 (đồng/tấn)

Hãy ước lượng sự biến động của sản lượng lúa vào năm 2010, biết rằng trong năm 2010 người sản xuất lúa bắt đầu áp dụng công nghệ mới vào quá trình canh tác như sử dụng giống mới năng suất cao hơn và kĩ thuật thu gom mới

Về yếu tố thời tiết, dự báo sẽ có nhiều mưa hơn với lượng mưa dự báo là 2.000 milimet

Sản lượng lúa cung ứng có thể ước lượng như sau:

At = a1 + b1 x Pct-1 + b2 x Pat-1 + b3 x At-1

Yt = a2 + b4 x Pct-1 + b5 x Pat-1 + b6 x Pft-1 + b7 x Pwt-1 + b8 x T + b9 x Rt

Trong đó:

At = diện tích trồng lúa (ha)

Yt = năng suất lúa (tấn/ha)

Pct-1 = đơn giá lúa (ngàn đồng/tấn)

Pat-1 = giá của sản phẩm cạnh tranh (ngàn đồng/tấn)

Pwt-1 = giá trị ngày công lao động

T = biến công nghệ

R = lượng mưa (milimet)

a1, a2 = hằng số

b1…b9 = tham số ước lượng

3.2 ƯỚC LƯỢNG CẦU

3.2.1 Khái niệm cầu

Cầu là số lượng hàng hóa, dịch vụ mà người tiêu dùng sẵn lòng và có thể mua tại các mức giá khác nhau trong khoảng thời gian nhất định (các yếu tố khác không đổi) [2, tr.33]

3.2.2 Đặc điểm về cầu nông sản hàng hóa

Cầu nông sản hàng hóa gắn liền với đời sống vật chất của con người, có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người; [1, tr.31]

Cầu nông sản hàng hóa rất đa dạng, có tính liên tục và luôn thay đổi theo thời gian; [1, tr.31]

Cầu nông sản hàng hóa có thể thay thế cho nhau Tính thay thế thường rõ rệt hơn các sản phẩm khác, người ta không thể thay thế tivi cho tủ lạnh, nhưng

có thể thay thế thịt heo bằng thịt bò hoặc thực phẩm khác cho nhu cầu ăn uống; [1, tr.31]

Cầu nông sản hàng hóa thay đổi theo mùa vụ [1, tr.31]

3.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu nông sản hàng hóa

Thu nhập và khả năng thanh toán của người tiêu dùng Thu nhập càng cao, cầu càng đa dạng và chất lượng cầu càng cao; [1, tr.31]

Phong tục, tập quán và thói quen tiêu dùng Các phong tục, tập quán, tôn giáo có tác dụng quy định hành vi tiêu dùng của khách hàng; [1, tr.31]

Cầu phụ thuộc vào giá cả hàng hóa Giá thấp thì nhu cầu tăng và ngược lại; [1, tr.31]

Đặc điểm về giới tính, tâm lý, tuổi tác và các đặc tính khác thuộc văn hóa

xã hội của con người; [1, tr.32]

Thị hiếu, sở thích của người tiêu dùng; [1, tr.32]

Dân số: dân số càng đông thì cầu càng tăng [1, tr.32]

3.2.4 Ước lượng cầu

3.2.4.1 Cầu hiện tại

a Phương pháp tiêu chuẩn

Cầu thị trường = dân số x mức tiêu thụ ước lượng bình quân/người

Thí dụ: Dân số VN là 80 triệu người, bình quân mỗi tháng 1 người tiêu thụ khoảng 10kg gạo

Vậy cầu thị trường gạo mỗi tháng: 80.000.000 x 10 = 800.000.000 kg gạo

b Phương pháp chuỗi hệ số

Cầu thị trường = dân số x thu nhập dành cho tiêu dùng/người x bình quân

% thu nhập tiêu thụ dành cho thực phẩm x bình quân % chi tiêu cho thực phẩm dành cho thịt x bình quân % chi tiêu cho thịt dành cho thịt heo [3, tr.26]

 Ưu điểm của 2 phương pháp trên: dễ tính, cho kết quả nhanh,

 Nhược điểm của 2 phương pháp trên: khoảng ước lượng quá lớn không đại diện cho từng vùng/địa phương cụ thể

c Phương pháp tổng hợp thị trường

Khách hàng tiềm năng ở mỗi thị trường được tổng hợp lại

Thí dụ: Nghiên cứu tình hình tiêu thụ gạo trong 1 tháng ở các chợ trên TP.Cần Thơ

Nguồn: Nhóm 1.3

 Ưu điểm: tổng hợp được chính xác cầu của từng địa phương

 Nhược điểm: khó thu thập được số liệu chính xác từ các chợ trong địa bàn TP

STT Thị trường Số lượng ngày bán gạo

(ngày)

Số gạo bán trong ngày

(kg)

3.2.4.2 Cầu trong tương lai

a Điều tra về ý kiến khách hàng và đánh giá nhu cầu

Phương pháp này được sử dụng khi chuỗi số liệu thời gian không có sẵn hoặc khi cần giới thiệu một mặt hàng mới Phân tích cầu phải dựa trên việc đánh giá về nhu cầu của đối tượng khách hàng Các dữ liệu cần thiết sẽ được thu thập thông qua điều tra một số đối tượng khách hàng được chọn ngẫu nhiên Thí dụ một câu hỏi như dưới đây có thể được đặt ra:

- Anh/chị có dự tính dùng sản phẩm X không? Có  Không  Không biết 

- Nếu có, anh/chị sẽ mua số lượng bao nhiêu?  đơn vị sản phẩm

Cầu thị trường có thể được tính toán trên cơ sở tỉ lệ số người trả lời “Có”

b Tham khảo ý kiến chuyên gia

Đây là phương pháp xác định có hệ thống quan điểm/ý kiến của những người biết rõ về các đối tượng khách hàng Các phương pháp phổ biến để có thể thu thập số liệu giúp dự báo về cầu từ chuyên gia: Thảo luận nhóm chuyên gia, tổng hợp các ước lượng cá nhân và phương pháp Delphi

Trong phương pháp thảo luận nhóm, các chuyên gia suy nghĩ góp ý để đi đến thống nhất về con số ước lượng

Trong phương pháp tổng hợp các ước lượng cá nhân, mỗi chuyên gia sẽ đưa ra con số ước tính riêng của mình và người trưởng nhóm tổng hợp chúng thành một ước lượng duy nhất

Trong phương pháp Delphi, mỗi chuyên gia đưa ra ước lượng riêng của mình và các giả định kèm theo, sau đó trưởng nhóm xem xét lại chúng, chỉnh

lý và tiếp theo là các đợt ước lượng riêng lẻ thứ hai, thứ ba hoặc nhiều hơn nữa khi cần thiết

Phương pháp này có lợi điểm là dự báo có thể được thực hiện tương đối nhanh, ít tốn kém và có thể được dùng khi dữ liệu không đầy đủ

c Thử nghiệm thị trường

Khi các đối tượng khách hàng không thể hiện một cách rõ ràng về sở thích của họ, hoặc không thống nhất về ý kiến và hành vi tiêu dùng của họ; hoặc khi các chuyên gia không thể đưa ra những dự đoán có ý nghĩa thì thử nghiệm thị trường có thể đáp ứng được yêu cầu đánh giá thị trường Chẳng hạn như tiến hành một đợt tiếp thị mang tính chất thử nghiệm về nhu cầu sử dụng một loại giống bắp lai mới tại một số vùng

Thí dụ:

 Giống dưa hấu mặt trời đỏ không hạt, độ ngọt cao, màu đỏ tươi, dễ trồng, thời gian thu hoạch ngắn (60 – 65 ngày) được lai tạo từ Thái Lan (Festival Trái Cây Tiền Giang)

 Viện Nghiên cứu rau quả (Viện Khoa học nông nghiệp Việt) đã lai tạo thành công hai giống dưa chuột mới CV209 - 2 và CV29 Hai giống này

đã được trồng thử nghiệm tại HTX nông nghiệp Phú Thịnh (Hưng Yên) đạt kết quả Giống CV209 - 2 sinh trưởng khoảng 70 - 75 ngày, thu hoạch quả trong 40 - 45 ngày, năng suất trên 30 tấn/ha Chiều dài quả trung bình 9,8cm, đường kính quả 2,8cm, ít ruột, vỏ xanh, gai trắng đáp ứng cho chế biến đồ hộp dạng muối chua nguyên quả Giống có khả năng chống chịu bệnh phấn trắng

và bệnh sương mai Giống CV29 sinh trưởng khoảng 80 - 90 ngày, thời gian thu quả khoảng 40 - 50 ngày, năng suất đạt từ 60 - 80 tấn/ha CV29 có chiều dài quả trung bình 28 - 30cm, đường kính quả 3,8 - 4,3cm, đặc ruột, vỏ xanh, gai trắng, rất thích hợp cho chế biến dạng muối mặn

** Công thức sử dụng để ước lượng mức tiêu thụ đầu người trong tương lai đối với một loại sản phẩm cụ thể:

Qt+n = Qt (1 + y x ey)n Trong đó:

Qt+n = dự báo về mức tiêu thụ bình quân đầu người của năm cần tính

Qt = mức tiêu thụ đầu người của năm gốc

ey = hệ số co giãn thu nhập về cầu

y = tỉ lệ tăng trưởng thu nhập/năm

n = số năm dự báo

Thí dụ:

Nghiên cứu cho thấy số liệu về tiêu thụ thịt gà tại TP.Cần Thơ:

 Mức tiêu thụ thịt gà đầu người 2009 = 3,46 kg/người/năm

 Hệ số co giãn thu nhập về cầu = 0,22

 Mức tăng trưởng thu nhập hằng năm = 7,82%

 (= % tăng GDP - % tăng dân số = 7,82 – 1,07) = 6,75%

 Tỷ lệ tăng trưởng dân số TP.Cần Thơ = 1,07%

e Phân tích chuỗi số thời gian

Tỉ lệ tăng trưởng của lượng cầu của các năm qua được dùng để ngoại suy cho việc dự báo cầu trong tương lai Giả định là các nhân tố ảnh hưởng đến cầu trong quá khứ tiếp tục tác động đến cầu tương lai

Có 2 phương pháp:

=> Phương pháp đường thẳng hay mức tăng trưởng trung bình:

Dự báo nhu cầu tiêu thụ trong tương lai = giá trị trung bình của mức tăng trưởng từng thời kỳ (năm) + số liệu của thời kỳ gần nhất

=> Phương pháp tỉ lệ tăng trưởng trung bình:

Dự báo nhu cầu tiêu thụ trong tương lai = giá trị trung bình của tỉ lệ tăng trưởng từng thời kỳ (năm) x số liệu của thời kỳ gần nhất

Bảng 1: So sánh các phương pháp tính mức tăng trưởng và tỉ lệ

tăng trưởng trung bình

Lượng thịt

bò tiêu thụ (ngàn tấn)

Phương pháp mức tăng trưởng trung

bình

Phương pháp

tỉ lệ tăng trưởng trung bình

Mức tăng hàng năm Tỉ lệ tăng

Nguồn: Nhóm 1.3

Mức tăng trưởng trung bình/năm = 116/9 = 12,89 (ngàn tấn)

Tỉ lệ tăng trưởng trung bình/năm = 456,7/9 = 50,74 (%)

Bảng 2: Dự báo nhu cầu tiêu thụ trong tương lai

trung bình

PP tỉ lệ tăng trưởng trung bình

f Phương pháp hồi qui

Cầu có thể dự báo bằng cách sử dụng phương pháp bình phương bé nhất (OLS) Có nhiều dạng hàm số có thể được sử dụng trong việc ước lượng cầu của hàng hóa Các hệ số co giãn tính được từ các hàm số này có thể được sử dụng vào mục đích dự báo [3, tr.29]

 Hàm tuyến tính: Y = a + bX trong đó hệ số co giãn là b*x/y hoặc

x/(x + a/b) Nếu X là thu nhập thì hệ số co giãn thu nhập về cầu có xu hướng tiến đến 1 khi thu nhập tăng vô hạn Nhưng hàm tuyến tính này không phù hợp cho việc phân tích và tiêu thụ lương thực thực phẩm [3, tr.29]

 Hàm logarithm: Log Y = a + bLog X trong đó hệ số co giãn là hằng

số b1 Nếu X là thu nhập thì việc sử dụng hệ số co giãn thu nhập cho việc dự báo chỉ phù hợp cho những mặt hàng thực phẩm có mức tiêu thụ hiện tại còn nằm xa mức bảo hòa [3, tr.29]

 Hàm semi - log: Y = a + blogX trong đó hệ số co giãn là b/y hoặc b/

(a + b*logX) quan hệ nghịch với lượng tiêu thụ Hàm số này không thể hiện mức bảo hòa khi thu nhập tăng vô hạn [3, tr.29]