Tiểu luận kinh tế chính trị MAC

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC BAÙCH KHOA THAØNH PHOÀ HOÀ CHÍ MINH TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MAC LENIN Đề tài “Những điều kiện để xuất hiện nền kinh tế hàng hoá; liên hệ đến Việt Nam; Chủ nghĩa tư bả.

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN KINH

TẾ CHÍNH TRỊ MAC-LENIN

Đề tài: “Những điều kiện để xuất hiện nền kinh tế hàng hoá; liên hệ đến Việt Nam; Chủ nghĩa tư bản hiện đại có những đăc điểm gì! Tính

ưu việt của nền sản xuất hàng hoá"

HK2 NĂM HỌC 2020-2021

MỤC LỤC

I Những điều kiện để xuất hiện nền kinh tế hàng hoá; liên hệ đến Việt Nam;

I Chủ nghĩa tư bản hiện đại có những đăc điểm gì?

II Tính ưu việt của nền sản xuất hàng hoá.

III Tài liệu tham khảo.

LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời kỳ đầu của xã hội loài người (hình thái công xã nguyên thủy), mọi hoạt động sản xuất xã hội đều mang tính tự cung tự cấp Nhu cầu của con người thời đó bị gói gọn trong một giới hạn nhất định, do sự hạn chế của lực lượng sản xuất Chỉ đến khi lực lượng sản xuất dần phát triển và đạt được những thành tựu nhất định, nhu cầu của con người mới được đáp ứng ngày càng nhiều hơn Chính

sự phát triển của lực lượng sản xuất cũng là nhân tố dẫn đến đến sự thay đổi hình thái kinh tế, từ nền kinh tế tự nhiên sang nền kinh tế sản xuất hàng hóa, và phát triển nhất chính là nền kinh tế thị trường

Trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu về hàng hóa của con người được đáp ứng tối đa, với số lượng hàng hóa khổng lồ Tuy nhiên, nền kinh tế thị trường vẫn luôn tồn tại những hạn chế nhất định, đặc biệt là trong xã hội tư bản chủ nghĩa

Tư bản chủ nghĩa xem lợi nhuận là yếu tố quan trọng hàng đầu, dẫn đến quyền bình đẳng trong xã hội bị xem nhẹ, tạo ra sự phân hóa xã hội sâu sắc Điều này

đã được Mác-Ăngghen phân tích trong quá trình nghiên cứu về các hình thái kinh

tế xã hội: “Tư bản chủ nghĩa chắc chắn sẽ bị thay thế bởi một chế độ xã hội hoàn thiện hơn, Đó là nơi mà con người có quyền tự do, văn minh, xã hội công bằng, nền kinh tế phát triển bền vững – chế độ xã hội chủ nghĩa

Từ sau khi đất nước được giải phóng hoàn toàn, Đảng ta đã xác định đưa đất nước đi lên xã hội chủ nghĩa Việc thành lập Đại hội Đảng lần thứ VI được xem

là bước ngoặt trong sự nghiệp quá độ lên Chủ nghĩa xã hội của nước ta Theo đó, việc xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa dưới sự quản lý của nhà nước là chủ chương chiến lược lâu dài trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Đến nay, sau hơn 30 năm thực thực hiện đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã gặt hái được nhiều thành tựu đáng kể Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những

hạn chế nhất định Chính vì vậy, em đã lựa chọn đề tài tiểu luận: “Những điều

kiện để xuất hiện nền kinh tế hàng hoá; liên hệ đến Việt Nam; Chủ nghĩa tư bản hiện đại có những đăc điểm gì! Tính ưu việt của nền sản xuất hàng hoá" NHỮNG ĐIỀU KIỆN ĐỂ XUẤT HIỆN NỀN KINH TẾ HÀNG HÓA.

Theo C.Mác, sản xuất hàng hóa chỉ ra đời khi có đủ hai điều kiện là phân công lao động xã hội và sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất

Thứ nhất, Phân công lao động xã hội:

Phân công lao động xã hội là sự phân chia lao động trong xã hội thành các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác nhau, tạo nên sự chuyên môn hóa của những người sản xuất thành những ngành, nghề khác nhau

Do phân công lao động xã hội, mỗi người chỉ sản xuất một hoặc một vài sản phẩm nhất định Trong khi đó, nhu cầu của họ lại đòi hỏi nhiều loại sản phẩm khác nhau Để thỏa mãn nhu cầu, giữa những người sản xuất phải trao đổi sản phẩm với nhau Với ý nghĩa đó, phân công lao động xã hội đóng vai trò là cơ sở cho sự ra đời của sản xuất hàng hóa

Ví dụ như sản xuất một chiếc xe máy, các chi tiết như lốp xe, sườn, đèn, điện mỗi chi tiết phải qua từng công ty chuyên sản xuất chi tiết đó cung cấp, sau

đó mới lắp ráp thành chiếc xe máy Các sản phẩm này không còn giới hạn ở nhu cầu sử dụng của người sản xuất mà nó được trao đổi, mua bán, được lưu thông đến người sử dụng trong xã hội, lúc này sản phẩm đó được gọi là hàng hóa

Thứ hai, sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất:

Sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất làm cho giữa những người sản xuất độc lập với nhau, khác nhau về lợi ích Trong điều kiện đó, người này muốn tiêu dùng sản phẩm của người khác phải thông qua trao đổi, mua bán sản phẩm, tức là phải trao đổi dưới hình thức hàng hóa Để cho đơn giản, giả định nền kinh tế có hai cá nhân là A và B Có sự phân công lao động (có thể dựa trên năng lực sản xuất) giữa hai người; A chuyên sản xuất gạo và B chuyên sản xuất thịt Hai người sẽ đem trao đổi sản phẩm của mình với nhau, nhờ đó mỗi người đều có cả gạo lẫn thịt Khi sản phẩm được trao đổi, chúng trở thành hàng hóa Nền kinh tế hình thành từ quan hệ trao đổi hàng hóa này chính là kinh tế hàng hóa

Trong lịch sử, sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất bắt đầu xuất hiện khi chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất ra đời Sau này, do sự xuất hiện nhiều hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất; sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng tư liệu sản xuất; sự xuất hiện của nhiều hình thức kinh tế

cụ thể khác nhau… nên sự tách biệt về mặt kinh tế giữa các chủ thể sản xuất tiếp tục tồn tại và đa dạng hơn

Tóm lại, sản xuất hàng hóa chỉ ra đời và tồn tại khi có đủ hai điều kiện trên Thiếu một trong hai điều kiện thì không có sản xuất hàng hóa và sản phẩm của lao động cũng không mang hình thái hàng hóa

LIÊN HỆ ĐẾN VIỆT NAM

Trong một thời kỳ rất dài, ở Việt Nam cũng như nhiều quốc gia cho rằng sản xuất hàng hóa ra đời dựa trên hai điều kiện đó là phân công lao động xã hội

và sự ra đời của chế độ tư hữu Chính vì nhận thức như vậy, với điều kiện thứ hai

là sự ra đời của chế độ tư hữu, quan niệm rằng sản xuất hàng hóa tồn tại gắn liền với chế độ tư hữu (tức là chỉ tồn tại trong xã hội có chế độ tư hữu) Do đó, các nước đi theo con đường chủ nghĩa xã hội trong đó có Việt Nam với mục đích là xây dựng chế độ công hữu, xóa bỏ chế độ tư hữu Với quan niệm rằng sản xuất hàng hóa không tồn tại trong chế độ công hữu hay không tồn tại trong chế độ xã hội, các quốc gia đi theo con đường chủ nghĩa xã hội (trong đó có Việt Nam) áp dụng cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, phủ nhân sự tồn tại của sản xuất hàng hóa, phủ nhận sự tồn tại của thành phần kinh tế tư nhân Vì thế, trong thời kỳ bao cấp ở Việt Nam, sản xuất hàng hóa chỉ mang tính hình thức, có sự phân công lao động nhưng không có sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất Quan hệ hàng hóa – tiền tệ bị coi nhẹ, chỉ là hình thức, quan hệ vật là chủ yếu Nhà nước quản lý kinh tế thông qua chế độ “cấp phát – giao nộp” Vì vậy, rất nhiều hàng hóa quan trọng như sức lao động, phát minh sáng chế, tư liệu sản xuất quan trọng không được coi là hàng hóa về mặt pháp lý

Dưới áp lực của tình thế khách quan, nhằm thoát khỏi khủng hoảng kinh tế

-xã hội, tại Đại hội toàn quốc lần thứ VI, Việt Nam đã quyết định xóa bỏ cơ chế quản lý cũ, bắt đầu thực hiện phát triển kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Ở nước ta đang tồn tại hệ thống phân công lao động do lịch sử để lại với nhiều ngành nghề Với sự phát triển khoa học kỹ thuật hiện đại, nhiều ngành nghề mới xuất hiện làm cho sự phân công lao động ở nước ta trở nên phong phú hơn, nó tạo điều kiện cho hàng hóa phát triển Phân công lao động xã hội với tư cách là cơ sở của trao đổi chẳng những không mất đi, trái lại ngày một phát triển

cả về chiều rộng lẫn chiều sâu Xét về phạm vi, phân công lao động xã hội không chỉ diễn ra trên phạm vi quốc gia mà còn mở rộng trên quy mô quốc tế Nền kinh

tế của mỗi quốc gia trở thành bộ phận của nền kinh tế thế giới, cùng hợp tác, các quan hệ kinh tế đối ngoại ngày càng phát triển Mỗi quốc gia chỉ lựa chọn phát triển một số ngành, một số lĩnh vực phát triển lợi thế của quốc gia mình Việt Nam trên thế giới là một đất nước thuận lợi về phát triển nông nghiệp Vì vậy, những mặt hàng xuất khẩu ra nước ngoài của Việt Nam chủ yếu là sản phẩm của nông nghiệp Hiện nay, Việt Nam là nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới (sau Thái Lan) Phân công lao động xã hội đã phá vỡ các mối quan hệ truyền thống của nền kinh tế tự nhiên khép kín, tạo cơ sở thống nhất, phụ thuộc lẫn nhau giữa những người sản xuất vào hệ thống của hợp tác lao động

Sự phân công lao động của ta đã ngày càng chi tiết hơn đến từng ngành, từng cơ sở và ở phạm vi rộng hơn nữa là toàn bộ nền kinh tế quốc dân; có sự chuyên môn hóa hình thành các vùng kinh tế, các ngành kinh tế Hiện nay, nước

ta có 4 vùng kinh tế trọng điểm đó là: Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ; vùng kinh tế trọng điểm Trung Bộ ; vùng kinh tế trọng điểm Nam Bộ; và vùng kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông Cửu Long Hiện nay ta đã có hàng loạt các thị trường được hình thành từ sự phân công lao động đó là: Thị trường công nghệ, thị trường các yếu tố sản xuất,…Tạo đà cho nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần phát triển giúp ta nhanh chóng hoà nhập được với kinh tế trong khu vực và thế giới

Trong nền kinh tế đã và đang tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động: sở hữu nhà nước, sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể của những người sản xuất hàng hoá nhỏ, sở hữu tư nhân TBCN, sở hữu hỗn hợp, đồng sở hữu,… tương ứng với nó là các doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước, doanh nghiệp tư nhân,…

CHỦ NGHĨA TƯ BẢN HIỆN ĐẠI CÓ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM GÌ?

Trong lịch sử hơn 400 năm từ khi ra đời đến nay, chủ nghĩa tư bản đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh đến chủ nghĩa tư bản độc quyền, chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước và ngày nay là chủ nghĩa tư bản hiện đại trong thời đại toàn cầu hóa

Trong mọi giai đoạn phát triển, chủ nghĩa tư bản đều mang trong mình những thuộc tính chung, cơ bản, tạo nên bản chất của chủ nghĩa tư bản, phân biệt chủ nghĩa tư bản với các chế độ xã hội khác (hay các hình thái kinh tế - xã hội khác) Đồng thời, trong mỗi giai đoạn phát triển, chủ nghĩa tư bản lại có những đặc điểm riêng, những biểu hiện mới cả trong lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất,

cả trong cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội

Chủ nghĩa tư bản hiện đại có đặc điểm lớn so với tất cả các giai đoạn phát triển trước đây là trình độ phát triển rất cao của lực lượng sản xuất, trình độ khoa học công nghệ rất cao của các ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế Các nước tư bản phát triển, như Mỹ, các nước Tây Âu, Nhật Bản là những nước đi đầu trong nghiên cứu phát triển và ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư; đi đầu trong các lĩnh vực điện tử, tin học, thông tin, viễn thông, phát triển Internet, trí tuệ nhân tạo, công nghệ vật liệu mới, năng lượng mới, công nghệ sinh học làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, chất lượng, hiệu quả của những ngành kinh tế truyền thống và tạo nên nhiều ngành, lĩnh vực, nhiều sản phẩm mới, công nghệ cao, có giá trị gia tăng, mức cạnh tranh cao Ngày nay, các nước tư bản phát triển cũng đang đi đầu trong việc phát triển nền kinh tế số, kinh tế tri thức, nền kinh tế thông minh với các ngành công nghiệp thông minh, nông nghiệp, dịch vụ thông minh, Sự phát triển của lực lượng sản xuất trên nền tảng những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại đã nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế, tạo ra tiềm năng cho chủ nghĩa

tư bản phát triển Các nước tư bản phát triển trở thành các trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ của thế giới, có quy mô nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người thuộc hàng cao nhất thế giới

Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất của chủ nghĩa tư bản hiện đại cũng có những đặc điểm mới Tích tụ, tập trung sản xuất làm hình thành các công ty có quy mô ngày càng lớn, trở thành những công ty tư bản độc quyền Nhu cầu vốn của các công ty này vô cùng lớn, vượt quá khả năng của một vài cá nhân, đòi hỏi phải thu hút các nguồn lực xã hội Công ty cổ phẩn trở thành hình thức tổ chức phổ biến của các công ty, tập đoàn kinh tế trong chủ nghĩa tư bản hiện đại Sở hữu tư nhân, nền tảng của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, trong các công ty này, không còn tồn tại dưới hình thức sở hữu của những người sản xuất độc lập, mà là sở hữu tư nhân đã được xã hội hóa

Các quan hệ tổ chức, quản lý xã sản xuất, phân phối trong chủ nghĩa tư bản hiện đại cũng có những thay đổi lớn Các dây chuyền sản xuất tự động, các máy móc

tự động, các robốt thay thế cho con người được sử dụng ngày càng nhiều Các dây chuyền tự động hóa không chỉ sản xuất hàng loạt một loại sản phẩm mà còn

có khả năng sản xuất được những sản phẩm đơn chiếc theo nhu cầu, thiết kế riêng của từng khách hàng Hệ thống máy tính, trí tuệ nhân tạo đã thay thế nhiều hoạt động quản lý sản xuất, phân phối của con người Thay thế cho việc tổ chức sản xuất tập trung, hoàn chỉnh một sản phẩm trước đây, ngày nay, việc sản xuất một sản phẩm, nhất là những sản phẩm lớn, phức tạp, được chia nhỏ, phân tán cho nhiều đơn vị sản xuất độc lập thực hiện, chuyên môn hóa sản xuất những chi tiết, linh kiện được tiêu chuẩn hóa, tạo nên chuỗi các công đoạn sản xuất, chuỗi giá trị sản phẩm có quan hệ gắn bó chặt chẽ với nhau Các đơn vị sản xuất có thể

ở các vùng khác nhau, các quốc gia khác nhau Cách thức tổ chức sản xuất mới tạo điều kiện, cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng có công nghệ hiện đại hợp tác, liên kết, trở thành vệ tinh, đối tác tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu của các tập đoàn kinh tế lớn Các công ty, tập đoàn kinh tế lớn chuyển quản

lý từ mô hình “kim tự tháp”, tập trung quyền quản lý vào các công ty mẹ sang quản lý theo mô hình “mạng lưới”, mỗi đơn vị sản xuất là một điểm nút trong

mạng lưới, có tính tự chủ cao, có khả năng ứng phó linh hoạt, hiệu quả với các biến động của thị trường Các nhà tư bản chỉ cần nắm cổ phần chi phối ở công ty

mẹ, nắm các công nghệ cốt lõi, thương hiệu, hệ thống phân phối sản phẩm cuối cùng là chi phối được toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm Nền kinh tế thị trường hiện

đại với vai trò chi phối của các tổ chức tư bản độc quyền là cơ sở kinh tế của chủ nghĩa tư bản hiện đại

Cùng với sự phát triển kinh tế, cơ cấu xã hội, giai cấp trong chủ nghĩa tư bản hiện đại cũng trở nên phong phú, đa dạng hơn Ngay cơ cấu giai cấp công nhân cũng

có những sự thay đổi lớn, quan trọng Bên cạnh lực lượng đông đảo những công nhân truyền thống, những người lao động làm thuê trực tiếp làm việc trong các dây chuyền sản xuất, lưu thông của các công ty, tập đoàn tư bản, họ được xem là

những “công nhân cổ xanh” (trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, họ cũng đòi hỏi

phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kỹ thuật đến một trình độ nhất định, phải được đào tạo mới đáp ứng được yêu cầu công việc), còn có một bộ phận người lao động làm thuê có trình độ cao, có thu nhập cao, đảm nhận các vị trí lãnh đạo, quản lý, chuyên gia ở các lĩnh vực khác nhau trong guồng máy sản xuất của tư

bản, họ được xem là những “công nhân cổ trắng” Công nhân cổ trắng cùng với

tầng lớp công chức, viên chức nhà nước, các luật sư, bác sĩ, giáo sư các trường đại học, các viện nghiên cứu, trở thành tầng lớp trung lưu của xã hội

Trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, nhà nước đóng vai trò như một nhà tư bản tập thể, lý tưởng Đồng thời, ở các mức độ khác nhau, Nhà nước ở các nước tư bản phát triển đều thể hiện sự quan tâm, coi trọng bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền lợi của người lao động, quy định mức tiền lương tối thiểu, điều kiện làm việc, điều hòa quan hệ giữa người lao động và chủ doanh nghiệp; thông qua chính sách thuế để phân phối lại thu nhập, thông qua các chính sách phúc lợi

xã hội, an sinh xã hội để hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn, giảm bớt sự phân hóa và xung đột xã hội; định hướng doanh nghiệp vào thực hiện các trách nhiệm

xã hội, bảo vệ môi trường Nhà nước tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội hoạt động để bảo vệ lợi ích của các thành viên, hội viên của mình, phản ánh với nhà nước nguyện vọng, ý kiến của thành viên, hội viên; thay mặt các thành viên, hội viên thương lượng với giới chủ về tiền lương, điều kiện lao động và các bảo đảm

xã hội cho người lao động Đây là những yếu tố mới, những xu hướng tiến bộ đang hình thành, phát triển trong lòng chủ nghĩa tư bản

Một đặc điểm mới, quan trọng khác của chủ nghĩa tư bản hiện đại là chủ nghĩa

tư bản toàn cầu hóa, xu hướng phát triển của tư bản là không giới hạn, phá vỡ

mọi giới hạn Các công ty, tập đoàn tư bản lớn là lực lượng xung kích, đi đầu thúc đẩy các hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ, xuất khẩu tư bản, tạo nên sự vận động, luân chuyển của các luồng vốn, tiền tệ, các luồng hàng hóa, dịch vụ, các hoạt động thương mại, đầu tư trên quy mô toàn cầu, làm hình thành thị trường thế giới, phân công lao động và hợp tác quốc tế trên toàn cầu Đây là một xu hướng khách quan, tiến bộ, đáp ứng yêu cầu từ cả hai phía Phía các nước

tư bản phát triển, các công ty, tập đoàn tư bản lớn mở rộng được thị trường tiêu thụ, khai thác được thêm các nguồn lực để phát triển Phía các nước kém phát triển có nguồn vốn, máy móc, thiết bị, công nghệ, phương thức sản xuất mới, hiện đại, có thị trường tiêu thụ để khai thác, phát huy các tiềm năng, thế mạnh của mình phát triển đất nước, cải thiện, nâng cao đời sống nhân dân

TÍNH ƯU VIỆT CỦA NỀN SẢN XUẤT HÀNG HÓA

Hàng hóa là sản phẩm của lao động có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người và đi vào tiêu dùng thông qua trao đổi mua bán.Sản xuất hàng hóa ra đời là bước ngoặt căn bản trong lịch sử phát triển của loài người Sản xuất hàng hóa làm xóa bỏ nền kinh tế tự nhiên, phát triển nhanh chóng lực lượng sản xuất và làm nâng cao hiệu quả kinh tế của xã hội

Một là, nó thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động, gắn sản xuất với thị trường thông qua việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tiết kiệm nâng cao chất lượng hàng hóa Khai thác lợi thế về

tự nhiên, xã hội, kĩ thuật của từng người, từng cơ sở sản xuất,…Phá vỡ tính tự cung tự cấp, bảo thủ lạc hậu của mỗi ngành, mỗi địa phương làm tăng năng suất lao động và nhu cầu xã hội được áp ứng đầy đủ Ví dụ như: Trong sản xuất tự cung tự cấp người thợ dệt ra vải là để đáp ứng nhu cầu mặc của mình, còn trong nền kinh tế hàng hóa thì vải của người thợ dệt được đem ra mua bán trao đổi trong thị trường nhằm thỏa mãn nhu cầu mặc của nhiều người và nhu cầu này không ngừng tăng trên thị trường đòi hỏi người dệt vải phải không ngừng tăng tiến độ, chất lượng vải, số lượng vải,…

Thứ hai, quy mô sản xuất không bị giới hạn bởi nhu cầu và nguồn lực mang tính khép kín của mỗi cá nhân, gia đình, Mở rộng quy mô lớn dựa trên nhu cầu