TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN. ĐỀ TÀI: THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM Anh chị hãy làm rõ Tại sao, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa? Theo anhchị, hiện nay cần những giải pháp nào để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam? Liên hệ trách nhiệm bản thân của sinh viên trong việc góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA …
TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN
ĐỀ TÀI
THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
Anh/ chị hãy làm rõ:
- Tại sao, Việt Nam cần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?
- Theo anh/chị, hiện nay cần những giải pháp nào để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam?
- Liên hệ trách nhiệm bản thân của sinh viên trong việc góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam?
HỌ VÀ TÊN SINH VIÊN
Lớp: ……….; Mã sv: ……… Khoa: ……… Khóa năm: 20… - 20…
GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:
Hà Nội – 2022
Trang 3MỤC LỤC
I Khái niệm và sự cần thiết của việc hoàn thiện thể chế kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam …………
4
1
1
Khái niệm thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa a
a Khái ni m th ch kinh t th tr ệ ể ế ế ị ườ ng
b Khái ni m th ch kinh t th tr ệ ể ế ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng xã h i ộ
ch nghĩa ủ
4
1
2
Sự cần thiết của việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam … ………
5
II Giải pháp hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay ………
12
2
1
Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành phần kinh tế, các
loại hình doanh nghiệp
2
2
Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường (hàng hóa,
giá cả, cung cầu…) và các loại thị trường (thị trường hàng hóa, thị
trường vốn…), đảm bảo chúng phải được vận hành theo nguyên tắc thể
chế thị trường
2
3
Hoàn thiện thể chế để đảm bảo gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và
công bằng xã hội
2
4
Hoàn thiện thể chế nâng cao năng lực hệ thống chính trị, phát huy được
sức mạnh về trí tuệ, nguồn lực và sự đồng thuận của toàn dân tộc để xây
dựng thành công kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam.
III Trách nhiệm của bản thân trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
13
Trang 4PHẦN KẾT LUẬN ……… 15
Trang 5PHẦN MỞ ĐẦU
Sau khi xóa bỏ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp,Việt Nam đang từng bước xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đây được coi là mô hình kinh tế cơ bản của nước ta, nó có sự khác biệt đối với các mô hình kinh tế thị trường trên thế giới Tuy nhiên, việc chuyển đổi
mô hình kế hoạch hóa sang mô hình kinh tế thị trường là cả một quá trình, đòi hỏi nước ta cần chuyển đổi một cách đồng bộ các yếu tố quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất
Thực tế từ 1986 đến nay, khi xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa, công cụ Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm bởi đây được coi là công cụ điều
tiết kinh tế cơ bản nhất Việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa cần có sự nghiên cứu một cách nghiêm túc cũng như cần có sự định hướng sâu sắc từ đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam
Vậy, thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN là gì ? Và, tại sao chúng cần hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN? Và trách nhiệm của bản thân sinh viên như thế nào để góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?
Chính vì vậy, em đã chọn chủ đề tiểu luận: “Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” để trả lời những câu hỏi cơ bản nêu trên
Trang 6PHẦN NỘI DUNG
I Khái niệm và sự cần thiết của việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
1.1.Khái niệm thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
a Thể chế kinh tế
Để hiểu rõ Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, ta sẽ bắt đầu từ khái niệm gốc : Thể chế kinh tế
Thể chế kinh tế là hệ thống quy tắc, pháp luật, bộ máy quản lý và cơ chế vận hành nhằm điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh tế, các hành vi sản xuất kinh doanh và các quan hệ kinh tế.
Theo khái niệm này, thể chế kinh tế bao gồm 3 bộ phận cơ bản;
+ Một là, hệ thống pháp luật kinh tế của nhà nước, ví dụ như : bộ luật đầu tư,
luật đất đai, luật thương mại … hay các quy tắc, chuẩn mực xã hội được nhà nước thừa nhận như đạo đức nghề nghiệp, giữ chữ tín trong làm ăn, đoàn kết hợp tác, cạnh tranh lành mạnh Mặc dù, những quy tắc, chuẩn mực xã hội này không phải là luật định chính thức, nhưng các chủ thể kinh tế ngầm hiểu và tôn trọng
+ Bộ phận thứ hai của thể chế kinh tế chính là hệ thống cơ quan giám sát, thực
thi pháp luật của nhà nước như bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế ( Ví dụ : các Bộ, Sở, Ban, Ngành, UBND, hải quan, cảnh sát biển, thanh tra kinh tế, chi cục thuế…) Bộ phận này có chức năng thi hành pháp luật, thượng tôn pháp luật, thể hiện sức mạnh quản lý của nhà nước
+ Bộ phận thứ ba là, cơ chế vận hành nền kinh tế, hay thực thi luật chơi kinh
tế: Trong nền kinh tế thị trường, các chủ thể kinh tế bị dẫn dắt, vận hành bởi cơ chế kinh tế thị trường Nó bao gồm cơ chế cạnh tranh, cơ chế phối hợp, phân cấp quản lý, tham gia giám sát… Các cơ chế này như bàn tay vô hình dẫn dắt, điều tiết chủ thể kinh tế để đạt được lợi ích kinh tế
Trang 7Từ sự phân tích bản chất của Thể chế kinh tế, Chúng ta đi đến khái niệm thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
b) Thể chế kinh tế thị trường định hướng XNCH
« Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là hệ thống đường lối, chủ trương chiến lược, hệ thống pháp luật, chính sách xác lập cơ chế vận hành, điều chỉnh hành vi và các quan hệ kinh tế của các chủ thể có liên quan đến hoạt động kinh tế, nhằm hướng tới thiết lập đồng bộ các yếu tố thị trường hiện đại theo hướng góp phần thúc đẩy dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh »
Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một trường hợp riêng của thể chế kinh tế nói chung Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa về cơ bản cũng bao gồm 3 bộ phận cấu thành (như luật pháp, quy tắc xã hội, cơ quan quản lý kinh tế của nhà nước và cơ chế vận hành nền kinh tế)
Tuy nhiên, do kiện kinh tế - chính trị - xã hội khác nhau nên thể chế kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam khác với thể chế kinh tế thị trường ở các quốc gia khác … Trước hết, khác biệt về mặt định hướng chiến lược thì thể chế KTTT định hướng XHCN phải nhắm tới mục tiêu : dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng văn minh (Đây là mục tiêu cơ bản của nước ta trong thời kỳ quá độ lên CHXH), do đó sẽ dẫn đến sự khác biệt về hệ thống luật pháp, quy tắc xã hội, chức năng của cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế,
1.2 Sự cần thiết của việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Lý do phải hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XNCH ởViệt Nam bao gồm:
a Thứ nhất, kinh tế thị trường ở nước ta mới được hình thành và đang phát triển, nên thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước
ta chưa đồng bộ
Trang 8Chưa đồng bộ có nghĩa là gì ? Chưa đồng bộ tức là sự thiếu thống nhất, chồng chéo về mặt nội dung, chức năng, nhiệm vụ của thể chế kinh tế
Ta có thể lấy ví dụ về sự chưa đồng bộ, thiếu thống nhất trong hệ thống luật pháp giữa Luật Đầu tư và Luật Đất đai chẳng hạn :
Về hoạt động đầu tư , khi xin cấp phép chuyển mục đích sử dụng đất (dưới 10ha đất nông nghiệp) thì trong luật Đầu tư (điểm a khoản 1 Điều 32) quy định: « Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh sẽ có thẩm quyền chấp thuận cấp phép chuyển mục đích sử dụng đất”; trong khi, Luật Đất đai thì lại Điều 58 lại xác định đó là thẩm quyền của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh Điều này, làm cho doanh nghiệp đầu tư muốn chuyển đổi mục đích sử dụng đất dưới 10
ha không biết là xin đơn vị nào cấp phép là đúng?
Hay như, Ví dụ về sự thiếu đồng bộ giữa Luật Giáo dục đại học (2018)
và Luật Viên chức về vấn đề tự chủ đại học Luật Giáo dục đại học 2018 trao thẩm quyền cho các đơn vị tự chủ cho việc quyết định về tuyển dụng, quản lý
và sử dụng nhân sự trong trường, và chi thường xuyên trong quá trình quản trị trường Tuy nhiên, đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập, đa số nhân sự trong trường là viên chức, phải tuân thủ các quy định của Luật Viên chức hiện hành Với tư cách là viên chức, lương và phụ cấp của giảng viên hiện nay được thực hiện theo chức danh nghề nghiệp và thang, bậc lương tương ứng (như các chức danh nghề nghiệp viên chức khác) chứ các trường Đại học không được quyền tự ý quyết định
Như vậy, có sự chồng chéo về nội dung, không thống nhất trong quy định thẩm quyền giữa các bộ luật như hiện nay Nó thể hiện sự thiếu đồng bộ về thể chế, mà cụ thể ví dụ trên đó chính là Luật pháp và chức năng của cơ quan quản
lý nhà nước Do vậy, đây là lý do đầu tiên cần phải hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN
Việc tiếp tục xây dựng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường là yêu cầu mang tính khách quan để phát huy mặt tích cực, khắc phục những khuyết tật, tiêu cực của cơ chế thị trường
Trang 9b Thứ hai phải hoàn thiện thể chế KTTT định hướng XHCN là hệ thống
thể chế của chúng ta chưa đầy đủ
Khi chúng ta chuyển sang kinh tế thị trường từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung năm 1986, hệ thống thể chế kinh tế gồm luật pháp, quy tắc chuẩn mực, cơ quan quản lý kinh tế của nhà nước hay chủ thể kinh tế tất yếu sẽ phải điều chỉnh Tuy nhiên, hiện nay, mặc dù có sự điều chỉnh, nhưng hệ thống thể chế của chúng ta vẫn chưa đầy đủ, bởi thể chế luôn luôn đi sau sự phát triển của lực lượng sản xuất
Ví dụ như : trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, các hình thức kinh doanh online (trên facebook, youtube, ticktok) đang nở rộ, và phổ biến Nhưng nhà nước hiện vẫn chưa có văn bản luật và cơ chế thu thuế từ các hoạt động kinh doanh online Điều đó cho thấy về mặt thể chế kinh tế chúng ta còn thiếu và chưa đầy đủ
Thể chế kinh tế thị trường là sản phẩm của nhà nước, bởi nhà nước là chủ thể lập ra luật pháp, và tổ chức thi hành pháp luật Nhà nước Việt nam về bản chất là nhà nước của dân, do dân, vì dân, vì thế thể chế kinh tế thị trường ở Việt Nam mục tiêu phục vụ lợi ích, vì lợi ích của nhân dân Do vậy, khi xã hội càng phát triển, nhu cầu của nhân dân, lợi ích của nhân dân, và mục tiêu kinh tế ngày càng thay đổi thì nhà nước phải xây dựng và không ngừng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường là tất yếu khách quan
c Thứ ba, hệ thống thể chế còn kém hiệu lực (chưa đủ mạnh), hiệu quả thực thi chưa cao; chưa có đầy đủ các loại thị trường và các yếu tố của thị trường, chất lượng của chúng còn ở trình độ thấp
Kinh tế thị trường được tạo lập bởi nhiều loại thị trường thành viên như: thị trường hàng hóa dịch vụ, thị trường lao động, thị trường BĐS, Thị trường tài chính và thị trường công nghệ Các loại thị trường cơ bản này của chúng ta còn hoàn thiện hoặc ở trình độ thấp, nên hệ thống thể chế của chúng ta còn kém hiệu lực, hiệu quả thực thi chưa cao
Ta lấy ví dụ thị trường tài chính chẳng hạn, ở các nước phát triển, ngươi dân chủ yếu chi tiêu, mua sắm, nhận và trả lương bằng tiền điện tử, tiền chuyển
Trang 10khoản Thị trường tài chính của họ tương đối hiện đại, nên nhà nước dễ dàng kiểm soát được dòng tiền lưu thông, kiểm soát được thu nhập cá nhân, thu nhập doanh nghiệp Do đó, hạn chế chế thất thoát khoản thuế thu nhập cá nhân hay thuế doanh nghiệp cho ngân sách nhà nước Còn đối với nước ta, thị trường tài chính đang trong quá trình hoàn thiện, cơ chế kiểm soát dòng tiền trong dân còn kém hiệu quả, giao dịch chủ yếu qua tiền mặt, nên nhà nước khó kiểm soát thuế thu nhập và thuế nghiệp, ngân sách bị thất thoát nhiều, hiện tượng tham ô tham nhũng, rửa tiền khó phát hiện
Hay ví dụ về cơ quan quản lý kinh tế của Nhà nước, chưa đủ mạnh để kiểm soát các loại hình công ty, dẫn đến một vài công ty đa cấp biến tướng, gây phương hại đến lợi ích của nhân dân và người tiêu dùng Cơ quản quản lý thị trường chưa đủ hiệu quả quản lý dẫn đến hiện tượng hàng giả, hàng nhái, gây ô nhiễm môi trường còn phổ biến
Trên thực tế, trong kinh tế thị trường định hướng XNCH ở Việt Nam còn nhiều khiếm khuyết, hệ thống thể chế chưa đủ mạnh và hiệu quả thực thi chưa cao; chưa có đầy đủ các loại thị trường và các yếu tố của thị trường, chất lượng của chúng còn ở trình độ thấp Do đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là yêu cầu khách quan
II Giải pháp hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
2.1 Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp
- Hoàn thiện thể chế về sở hữu trong nền kinh tế thị trường định hướng XNCH ở Việt Nam cần thực hiện các nội dung sau:
Một là, thể chế hóa đầy đủ quyền tài sản (quyền sở hữu, quyền sử dụng,
quyền định đoạt và hưởng lợi từ tài sản) của Nhà nước, tổ chức và cá nhân Bảo đảm công khai, minh bạch về nghĩa vụ và trách nhiệm trong thủ tục hành chính nhà nước và dịch vụ công để quyền tài sản được giao dịch thông suốt, bảo đảm hiệu lực thực thi và bảo vệ có hiệu quả quyền sở hữu tài sản
Trang 11Hai là, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đất đai, tài nguyên để huy động,
phân bổ và sử dụng hiệu quả đất đai, tài nguyên, khắc phục tình trạng sử dụng đất lãng phí
Ba là, hoàn thiện pháp luật về quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên
thiên nhiên
Bốn là, hoàn thiện pháp luật về đầu tư vốn nhà nước, quản lý và sử dụng
có hiệu quả tài sản công, phân biệt rõ tài sản đưa vào kinh doanh và tài sản để thực hiện chính sách xã hội
Năm là, hoàn thiện thể chế về sở hữu trí tuệ theo hướng khuyến khích
sáng tạo, bảo đảm tính minh bạch và tin cậy, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ
Sáu là, hoàn thiện pháp luật về hợp đồng và giải quyết tranh chấp dân sự
theo hướng thống nhất, đồng bộ Phát triển hệ thống đăng ký các loại tài sản, nhất là bất động sản
Bảy là, “xây dựng và thực thi pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch
nâng cao chất lượng, hiệu quả quản trị quốc gia”
- Hoàn thiện thể chế phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp cần thực hiện các nội dung:
Một là, thực hiện nhất quán một chế độ pháp lý kinh doanh cho các doanh nghiệp, không phân biệt hình thức sở hữu và thành phần kinh tế
Hai là, hoàn thiện pháp luật về đầu tư, kinh doanh, bảo đảm đầy đủ quyền tự do kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh của các chủ thể kinh tế đã được Hiến Pháp quy định, xóa bỏ các rào cản đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh
Ba là, hoàn thiện thể chế về cạnh tranh, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh;xử lý dứt điểm tình trạng chồng chéo các quy định về điều kiện kinh doanh
Bốn là, ra soát hoàn thiện pháp luật về đấu thầu, đầu tư công và các quy định pháp luật có liên quan, kiên quyết xóa bỏ các quy định bất hợp lý
Năm là, hoàn thiện thể chế về các mô hình sản xuất kinh doanh, nâng cao hiệu quả các loại hình doanh nghiệp, hợp tác xã, các đơn vị sự nghiệp, các nông lâm trường
Sáu là, tiếp tục hoàn thiện thể chế , thúc đẩy các thành phần kinh tế, các khu vực kinh tế phát triển đồng bộ để góp phân xác lập trình độ phát triển dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Trang 12Bảy là, hoàn thiện thể chế thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài theo hướng chủ động lựa chọn các dự án đầu tư nước ngoài có chuyển giao công nghệ tiên tiến và quản trị hiện đại, có cơ sở nghiên cứu và phát triển công nghệ Việt Nam,
có cam kết liên kết
2.2 Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường (hàng hóa, giá cả, cung cầu…) và các loại thị trường (thị trường hàng hóa, thị trường vốn…), đảm bảo chúng phải được vận hành theo nguyên tắc thể chế thị trường.
Một là, nhất quán một mặt bằng pháp lý cho các loại hình doanh nghiệp, không phân biệt thành phần kinh tế và hình thức sở hữu Mọi doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường, bình đẳng trước pháp luật
Hai là, hoàn thiện pháp luật về đầu tư, kinh doanh, xóa bỏ các rào cản; hoàn thiện thể chế cạnh tranh, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh; hoàn thiện pháp luật về đấu thầu, đầu tư công
Ba là, hoàn thiện thể chế về cạnh tranh, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh,
xử lý dứt điểm tình trạng chồng chéo các quy định về điều kiện kinh doanh
Bốn là, rà soát, hoàn thiện pháp luật về đấu thầu đầu tư công và các quy định có liên quan, kiên quyết xóa bỏ các quy định bất hợp lý
Năm là, hoàn thiện các mô hình sản xuất kinh doanh, thúc đẩy các thành phần kinh tế, các khu vực kinh tế phát triển đồng bộ
2.3 Hoàn thiện thể chế gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ với đảm bảo phát triển bền vững, tiến bộ và công bằng xã hội và thúc đẩy hội nhập quốc tế.
Tiếp tục rà soát, bổ sung, điều chỉnh hệ thống pháp luật và các thể chế có liên quan đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam
Hoàn thiện thể chế thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế, thực hiện các cam kết quốc tế, đa phương hóa, đa dạng hóa trong hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc
2.4 Hoàn thiện thể chế , đẩy mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và hệ thống chính trị.