Tiểu luận cơ sở văn hóa việt nam

. Các sắc thái trang phục cổ truyền trong đời sống trang phục hiện nay vẫn đang được kế thừa và phát huy rõ nét. Vì vậy, trang phục (hay văn hoá mặc) còn mang những ý nghĩa lịch sử, ý nghĩa tinh thần dân tộc. Đó là vẻ đẹp tinh tuý của mỗi dân tộc, là bàn tay khéo léo, khối óc tinh tế của người Việt xưa trong việc kết hợp trang phục để trở nên đẹp đẽ hơn để phù hợp đời sống xã hội hiện đại. Chính vì vậy, việc tìm hiểu và nghiên cứu về văn hoá trang phục của người Việt Nam là việc rất cần thiết. Do đó, cùng với niềm yêu thích cá nhân và sự hỗ trợ từ các nguồn tài liệu trong sách báo, em xin chọn đề tài: “Đặc trưng văn hoá trang phục của người Việt Nam” làm tiểu luận kết thúc môn học của mình.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

1 Lí do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Bố cục của tiểu luận 3

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẶC TRƯNG VĂN HOÁ TRANG PHỤC CỦA NGƯỜI VIỆT NAM 4

1 Một số khái niệm cơ bản 4

1.1 Khái niệm trang phục 4

1.2 Khái niệm văn hoá trang phục 4

2 Nguồn gốc hình thành trang phục và văn hoá trang phục 4

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 4

CHƯƠNG 2: NÉT ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA VỀ TRANG PHỤC CỦA NGƯỜI VIỆT NAM 5

1 Đôi nét về văn hoá trang phục thời đại Văn Lang và cổ đại 5

1.1 Trang phục phụ nữ quý tộc 5

1.2 Kiểu váy áo phụ nữ 5

1.3 Kiểu khố đàn ông 6

1.4 Trang phục lễ hội 6

2 Trang phục cổ truyền của người dân lao động 6

3 Sự phát triển của trang phục cận đại 7

4 Trang phục cổ truyền của người dân trong lễ hội 7

5 Nguồn gốc ra đời và sự phát triển của áo dài 8

5.1 Nguồn gốc ra đời 8

5.2 Cuộc cách tân áo dài 8

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 9

KẾT LUẬN 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

PHỤ LỤC 11

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong lịch sử phát triển của dân tộc, với những thăng trầm của lịch sử Sự

du nhập, tiếp thu cưỡng chế của hàng trăm thứ văn hoá khác nhau, tưởng như văn hóa trang phục đất nước ta đã bị đồng hoá bởi trang phục của các nước Âu,

Á nhưng thực tế là dân tộc Việt Nam đón nhận và tiếp thu những cái mới, tiến

bộ và phát triển để làm giàu nền văn hoá của mình Tinh thần chống đồng hoá,

sự khẳng định bản lĩnh dân tộc đã làm cho trang phục Việt cổ truyền sau bao năm tiếp xúc với phương Bắc và văn minh phương Tây vẫn không mất đi bản sắc của mình Các sắc thái trang phục cổ truyền trong đời sống trang phục hiện nay vẫn đang được kế thừa và phát huy rõ nét Vì vậy, trang phục (hay văn hoá mặc) còn mang những ý nghĩa lịch sử, ý nghĩa tinh thần dân tộc Đó là vẻ đẹp tinh tuý của mỗi dân tộc, là bàn tay khéo léo, khối óc tinh tế của người Việt xưa trong việc kết hợp trang phục để trở nên đẹp đẽ hơn để phù hợp đời sống xã hội hiện đại Chính vì vậy, việc tìm hiểu và nghiên cứu về văn hoá trang phục của người Việt Nam là việc rất cần thiết Do đó, cùng với niềm yêu thích cá nhân

và sự hỗ trợ từ các nguồn tài liệu trong sách báo, em xin chọn đề tài: “Đặc

trưng văn hoá trang phục của người Việt Nam” làm tiểu luận kết thúc môn học

của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu, làm rõ những đặc điểm của văn hoá trang phục của người Việt trong lịch sử từ xưa tới nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu nguồn gốc trang phục Việt Nam và đặc trưng văn hoá trang phục của người Việt Nam, từ đó rút ra sự quan trọng của trang phục đối với nền văn hoá lâu đời của người Việt

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu về văn hoá trang phục của người Việt Nam, sự quan trọng của đặc trưng văn hoá trang phục của người Việt trong quá trình lịch sử lâu đời

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Tiểu luận tập trung nghiên cứu các đặc trưng văn hoá trang phục của người Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Tiểu luận sử dụng phương pháp liên ngành lịch sử đồng thời vận dụng phương pháp tổng hợp, thống kê, phương pháp phân tích nội dung từ nguồn tài liệu sưu tầm

6 Bố cục của tiểu luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, bài tiểu luận gồm 2 chương, 7 tiết

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẶC TRƯNG VĂN HOÁ

TRANG PHỤC CỦA NGƯỜI VIỆT NAM

1 Một số khái niệm cơ bản

1.1 Khái niệm trang phục

Trang phục là vật chất để che thân của con người để chống chọi với khí hậu bên ngoài, trang phục là một thành tố cơ bản của văn hoá và thể hiện văn hoá của mỗi dân tộc

1.2 Khái niệm văn hoá trang phục

Văn hoá trang phục là kết quả của hoạt động sống và sáng tạo của con người, là văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên và xã hội, qua đó thể hiện bản sắc dân tộc một cách đặc trưng và rõ nét

2 Nguồn gốc hình thành trang phục và văn hoá trang phục

Sự xuất hiện của trang phục đánh dấu một bước ngoặt trong nhận thức của con người Lúc đầu, trang phục chỉ là nhu cầu bảo vệ cơ thể Dần dần, trang phục trở thành nhu cầu thẩm mĩ, nhu cầu làm đẹp của con người Chính

vì thế, trong mỗi giai đoạn lịch sử, trang phục lại có những biến đổi, cách tân cho phù hợp với hoàn cảnh lịch sử và đời sống sinh hoạt của con người

Các giai đoạn hình thành và phát triển của trang phục: giai đoạn cổ đại với những nét sơ khai của trang phục; giai đoạn ra đời của chiếc khố, váy, yếm,

áo cánh do điều kiện sinh hoạt thường nhật; giai đoạn ra đời của trang phục cận

đại và trang phục hiện đại do sự phát triển của kinh tế- xã hội; sự ra đời của chiếc áo dài

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Chương 1 đã nêu lên một số khái niệm, giúp mọi người có cái nhìn ban đầu về trang phục và văn hóa trang phục, đồng thời cũng giới thiệu nguồn gốc hình thành trang phục và văn hóa trang phục là cơ sở để triển khai nội dung tại chương 2

CHƯƠNG 2: NÉT ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA VỀ TRANG PHỤC CỦA

NGƯỜI VIỆT NAM

1 Đôi nét về văn hoá trang phục thời đại Văn Lang và cổ đại

1.1 Trang phục phụ nữ quý tộc

Trang phục Đông Sơn đã được chắt lọc hình tượng hoá một số vũ khí có thể xem như là bảo vật uy quyền thời Văn Lang, đó là hình ảnh đuôi kiếm được tìm thấy dưới chân núi Nưa (Thanh Hoá) Trang phục phụ nữ núi Nưa mặc áo chẽn để lộ phần trang trí của áo trong có hoa văn, phần cổ toả ra hai bên vạt áo

và chạy theo mép tà áo Chiếc thắt lưng lớn trang trí những đường chấm tròn

hoặc kỷ hà chữ V đuổi nhau càng tạo eo bụng thon thả hơn (Hình 1- Phụ lục).

1.2 Kiểu váy áo phụ nữ

Phụ nữ tầng lớp trên ngoài khăn vắt thành chóp nhọn trên đầu còn thấy trong áo cánh xẻ ngực là yếm, có thắt lưng trang trí quanh bụng, tiếp đến là váy chui (váy kín) Váy dài trùng tới chân có trang trí, ngoài váy có đệm váy được trang trí phía trước dài thành hình chữ nhật thả từ dưới thắt lưng trước bụng và sau lưng Hình ảnh này thấy rõ trên pho tượng bằng đồng ở núi Nưa (Thanh

Hoá) và tượng ở làng Vạc (Nghệ An) (Hình 2- Phụ lục).

Váy chui (váy kín): Có đặc điểm hai mép vải được khâu lại thành hình

ống Khi mặc chui qua đầu có phần cạp và thắt lưng Một số váy ngắn có thêm đệm váy phủ ngoài ở trước bụng và sau lưng, có trang trí hình học Váy ngắn chui là loại trang phục phổ biến của người Việt, còn được gọi trong dân gian là quần không đáy

Váy mở (váy quấn): Có đặc điểm là một hình chữ nhật, khi mặc quần quanh hông rồi giắt mép vải vào cạnh sườn hoặc ở hai đầu vải có dây buộc (thường gặp ở dân tộc Thái ngày nay) Kiểu váy này thấy ở tượng chuôi kiếm, tượng phụ nữ núi Nưa (Thanh Hoá) và tượng ở làng Vạc (Nghệ An) Váy quấn chạy dọc xuống tận chân, trang trí hoa văn theo lối đăng đối, phần gấu váy cũng có trang trí những chấm tròn hoặc kẻ sọc chạy xung quanh Đệm váy ở cả phía trước và phía sau trên to, thuôn nhỏ dần xuống dưới Trang trí gấu váy

thường có tua hoặc quả bông, đệm váy được trang trí hình kỷ hả Thắt lưng được quấn gọn, to bản, bao giữa cạp váy và áo nối liền với váy làm tăng thêm

vẻ đẹp hình thể (thắt co) của phụ nữ (Hình 3- Phụ lục).

1.3 Kiểu khố đàn ông

Đàn ông thời Hùng Vương thường cởi trần đóng khố, xăm mình Pho tượng ở Đào Thịnh cho thấy một chiếc khố gồm một dải rất hẹp thắt vòng quanh bụng, từ đó thắt mí vòng xuống háng, đuôi khố bỏ lá toạ ở phía sau mông Kiểu khố này còn thấy ở bức tượng Đông Sơn – tượng người cõng nhau thổi khèn, chiếc lá toạ chấm đất có lẽ chỉ để làm pho tượng có thế tựa ba điểm Kiểu khố này được truyền trong huyền thoại Chử Đồng Tử và người dân Việt còn mặc đến đầu thế kỉ XX (thể hiện qua tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống)

(Hình 4- Phụ lục).

1.4 Trang phục lễ hội

Tất cả trang phục lễ hội trong thời kì này đều là mặc áo choàng

2 Trang phục cổ truyền của người dân lao động

Đối với nam, trang phục phổ biến là đóng khố Khố là một dải vải, chiều

ngang khoảng 10cm, chiều dài khoảng 1,2m hoặc dài hơn nữa Tuỳ theo chiều dài của khố mà người ta quấn thành một hay nhiều vòng quanh bụng, thả đuôi khố về trước hoặc sau

Đối với nữ, trang phục đa dạng hơn nam, chủ yếu là váy và yếm Yếm là

một thứ trang phục nội y không thể thiếu của người phụ nữ Việt xưa Có hình vuông vắt chéo trước ngực, góc trên khoét lỗ làm cổ hai đầu của lỗ đính hai sợi dây cột ra sau gáy Nếu cổ tròn là yếm cổ xây, cổ nhọn đầu hình chữ V gọi là yếm cổ xẻ, đuôi chữ V mà xẻ sâu xuống gọi là yếm cổ cánh nhạn Chiếc yếm luôn mang ý nghĩa đó là để tôn lên cái lưng ong vốn được xem là một nét đẹp của người phụ nữ trong văn hoá Việt Nam Quan niệm truyền thống của người Việt cho rằng: Một cô gái đẹp là phải có cái lưng được thắt đáy nhỏ nhắn như cái lưng ong và nó không chỉ mang một dáng hình đẹp mà còn có đầy đủ đức

hạnh của một người vợ, người mẹ:“Đàn bà thắt đáy lưng ong- Đã khéo chiều

chồng lại khéo nuôi con” (Hình 5- Phụ lục).

3 Sự phát triển của trang phục cận đại

Đối với nam giới, chuyển sang mặc áo cánh (ở Nam Bộ gọi là áo bà ba),

quần lá toạ (Hình 6- Phụ lục).

Theo cuốn Cơ sở văn hoá Việt Nam của tác giả Trần Ngọc Thêm thì nam

giới người Việt tiếp thu chiếc quần sớm nhất vào văn hoá mặc truyền thống của Việt Nam Người Việt vốn là một dân tộc thiết thực trong cách ăn mặc, tiếp thu văn hoá khác và “Việt hoá” nó thành quần lá toạ Quần lá toạ của nam giới người Việt là một thứ quần ống rộng và thẳng, đũng sâu, cạp quần to bản Khi mặc, người đàn ông buộc dây thắt lưng ra ngoài, rồi thả phần cạp thừa phái trên

rũ xuống xoè ra ngoài thắt lưng Quần lá toạ rất thích hợp với khí hậu nóng bức của Việt Nam, bởi ống rộng nên mát mẻ không kém phụ nữ mặc váy

Đối với nữ giới, ngoài chiếc yếm họ còn khoác thêm cho mình chiếc áo

cánh vốn là áo không cổ Thân áo phía sau may bằng một mảnh vải nguyên, thân trước gồm hai mảnh, ở giữa có hai dải khuy cài chạy dài từ trên xuống Áo chiết eo, xẻ tà vừa phải ở hai bên hông Độ dài của áo chỉ trùm qua mông, may sát thân nhưng khác với nam giới ở chỗ không cài khuy để lộ yếm đào

4 Trang phục cổ truyền của người dân trong lễ hội

Đối với đàn ông, mặc áo the lụa, gấm, quần ống sớ, chiết khăn xếp, đi

giày hoặc dép Chiếc áo dài quan họ của nam giới có cổ đứng, viền tà, gấu to, dài quá gối Áo dài thường màu đen, chất liệu là lương, the cùng phụ kiện là khăn xếp, dép và dùng thêm ô đen Các phụ kiện khác như khăn ta, lược được

xem là xa xỉ phẩm theo quan niệm thời xưa (Hình 7- Phụ lục).

Đối với phụ nữ, chủ yếu mặc áo tứ thân Áo tứ thân gồm hai mảnh phía

sau may lại giữa sống lưng, mép nơi hai thân áo được giấu vào phía trong Hai thân trước buộc lại với nhau để thõng xuống thành hai tà áo ở giữa nên không cần cài khuy khi mặc Về ý nghĩa thì bốn thân áo tượng trưng cho tứ thân phụ

mẫu, hai tà trước buộc lại với nhau tượng trưng cho tình nghĩa vợ chồng âu

yếm, khăng khít bên nhau (Hình 8- Phụ lục).

Ngoài áo tứ thân, khăn mỏ quạ và nón thúng quai thao cũng trở thành

nét đẹp văn hoá đặc trưng trong các ngày hội ở làng quê Việt Nam (Hình

9-Phụ lục).

5 Nguồn gốc ra đời và sự phát triển của áo dài

5.1 Nguồn gốc ra đời

Xuất phát từ chiếc áo tứ thân, khi các chúa Nguyễn vào định đô ở miền Trung vào thế kì thứ XVII, trong suốt qua trình giao lưu văn hoá Chăm, chiếc

áo tứ thân đã tiếp nhận một số ảnh hưởng của áo dài Chăm để trở thành áo dài Việt

Chúa Nguyễn Phúc Khoát được xem là người có công khai sáng và định hình chiếc áo dài Việt Nam Trong sắc dụ của chúa Nguyễn Vũ Vương, người

ta thấy lần đầu tiên sự định hình cơ bản của chiếc áo dài Việt Nam như sau:

“Thường phục thì đàn ông, đàn bà dùng áo cổ đứng ngắn tay, cửa ống tay rộng hoặc hẹp tuỳ tiện Áo thì hai bên nách trở xuống phải khâu kín liền, không được xé mở…”

Căn cứ theo những chứng liệu này, có thể khẳng định chiếc áo dài với hình thức cố định đã ra đời và chính thức được công nhận là quốc phục dưới triều chúa Nguyễn Vũ Vương (1739-1765)

5.2 Cuộc cách tân áo dài

Áo dài tân thời xuất hiện vào những năm 1930 nhưng những phụ nữ nông thôn vẫn mặc áo tứ thân Một số người cho rằng áo dài tân thời xuất hiện đầu tiên ở Nam Bộ vì đây là khu vực bị thực dân Pháp trực tiếp cai trị Người Việt ở Nam Bộ là những người đầu tiên mặc áo quần Âu hoá sau đó lan ra miền Bắc, khi ấy còn sự bảo hộ của Pháp Nhiều người còn lại cho rằng áo dài tân thời xuất hiện ở miền Bắc, do hoạ sĩ Cát Tường có biệt danh là Lemurth thiết

kế Vì thế áo dài mới có tên là áo dài Lemur (Hình 10- Phụ lục).

Việc thịnh hành chiếc áo dài trong thời chiến còn hạn chế, mãi về sau khi hoà bình lặp lại, đất nước thống nhất, áo dài khôi phục vị trí và vai trò của

nó trên khắp đất nước Thời trang bắt đầu phát triển mạnh, thời trang phương Tây và nhiều nơi khác du nhập vào Việt Nam khá mạnh mẽ nhưng không vì thế

mà áo dài – một trang phục truyền thống bị mất đi mà ngày càng khẳng định được vị trí của mình là biểu tượng, là quốc phục của người Việt Nam, bên cạnh

áo dài nữ, áo dài nam cũng được cách tân hiện đại cùng với sự phát triển kinh tế- xã hội và ảnh hưởng văn hóa, điều đó đã tạ ra nét độc đáo riêng trong văn

hóa trang phục của người Việt (Hình 11, hình 12- Phụ lục).

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2

Theo mỗi thời kì, tùy thuộc vào từng giai cấp, từng tiết mùa trong năm

và theo giới tính mà đặc điểm trang phục Việt Nam có những điểm riêng biệt, kiểu cách cũng phát triển theo sự phát triển của xã hội Mặc dù nhưng trang phục hiện đại đang dần thay thế, nhưng trang phục cổ đại, truyền thống vẫn luôn mang những giá trị lịch sử nhất định

KẾT LUẬN

Trong quá trình phát triển của dân tộc, với những thăng trầm của lịch sử

Sự tiếp thu của hàng trăm thứ văn hoá khác nhau, tưởng như ta đã bị đồng hoá bởi trang phục của các nước Âu, Á nhưng thực tế cho thấy dân tộc Việt Nam đón nhận và tiếp thu những cái mới, tiến bộ và phát triển để làm giàu nền văn hoá của mình Tinh thần chống đồng hoá, sự khẳng định bản lĩnh dân tộc đã làm cho trang phục Việt cổ truyền sau bao năm tiếp xúc với phương Bắc và văn minh phương Tây vẫn không mất đi bản sắc của mình Nhu cầu ăn mặc giờ đây không chỉ là mặc đẹp mà còn đòi hỏi sự phong phú, sự đổi mới, sự thể hiện phong cách Trong thế giới thời trang với những làn sóng xu hướng thay đổi đến chóng mặt, trang phục truyền thống của người Việt vẫn thể hiện rõ bản lĩnh của mình Các sắc thái trang phục cổ truyền trong đời sống trang phục hiện nay vẫn đang được kế thừa và phát huy rõ nét Vì vậy, trang phục (hay văn hoá mặc) không chỉ là vật để che thân mà còn mang những ý nghĩa lịch sử, ý nghĩa tinh thần dân tộc điều đó làm nên vẻ đẹp tiềm tàng của trang phục Việt Nam để phù hợp đời sống xã hội hiện đại

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phạm Ngọc Trung, Giáo trình Cơ sở văn hoá Việt Nam, NXB Hà Nội,

2013.

2 Phạm Ngọc Trung: Bản sắc văn hoá Việt Nam, Một số vấn đề lý luận

và thực tiễn, NXB Lý luận chính trị, 2018.

PHỤ LỤC

Hình 1: Trang phục chẽn trên chuôi kiếm núi Nưa

Hình 2: Pho tượng đồng ở Thanh Hoá

Hình 3: Hình ảnh váy quấn

Hình 4: Tranh Đông Hồ

Hình 5: Áo yếm của phụ nữ Việt truyền thống

Hình 6: Trang phục quần lá toạ thời kì này

Hình 7: Hình ảnh áo dài quan họ nam giới

Hình 8: Hình ảnh người phụ nữ với áo tứ thân và khăn mỏ quạ

Hình 9: Nón quai thao

Hình 10: Áo dài tân thời

Hình 11: Áo dài nữ hiện đại

Hình 12: Áo dài nam hiện đại