Tiểu luận cơ sở văn hoá việt nam đặc điểm võ bình định

Mà đặc biệt là nền võ thuật cổ truyền của dân tộc nói chung và võ cổ truyền Bình Định nói riêng , đây là võ cổ truyền dân tộc cần được kế thừa và phát huy các giá trị hết sfíc cao đẹp vố

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - TIN HỌC TP HỒ CHÍ MINH

KHOA NGOẠI NGỮ   

MỤC LỤC

PHẦN TỔNG QUAN 1

1.Lý do chọn đề tài 2

2.Mục đích nghiên cfíu đề tài 2

3.Đối tượng nghiên cfíu 2

4.Phương pháp nghiên cfíu 2

5.Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cfíu 2

PHẦN NỘI DUNG 3

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 3

1.1.Cơ sở lý luận 3

1.1.1.Tổng quan về võ cổ truyền 3

1.1.2.Tổng quan về võ cổ truyền và võ cổ truyền Bình Định 3

1.2.Cơ sở thực tiễn 5

1.2.1.Điều kiện tự nhiên 5

1.2.2.Điều kiện xã hội 5

CHƯƠNG II: VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH NHÌN TỪ THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN VĂN HÓA 6

2.1.Võ cổ truyền Bình Định nhìn từ thời gian 6

2.1.1 Lịch sfí hình thành và phát triển 6

2.1.2.Võ cổ truyền Bình Định qua các thời kì 7

2.1.2.1 Thời kì trước Tây Sơn 7

2.1.2.2 Thời kì Tây Sơn 9

2.1.2.3 Thời kì nhà Nguyễn 10

2.1.2.4 Thời kì cận - hiện đại 12

2.2.1.Võ cổ truyền Bình Định ở huyện Tây Sơn-Bình Định.13

2.2.2.Võ cổ truyền Bình Định ở thị xã An Nhơn-Bình Định

13

2.2.3 Võ cổ truyền Bình Định ở huyện Tuy Phước-Bình Định .13

CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH 14

3.1 Sự đa dạng 14

3.2 Nội dung võ cổ truyền 15

3.3 Võ đạo 16

3.3.1 Truyền thống thượng võ, chống ngoại xâm 16

3.3.2 Truyền thống uống nước nhớ nguồn 16

3.3.3 Truyền thống võ sĩ đạo và trọng nhân nghĩa 17

3.4 Võ lý 19

3.5 Về khía cạnh võ thuật 19

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

Con gái Bình Định đánh roi đi quyền”

Dù không nói ra, nhưng đó chính là niềm tự hào của mỗi người dân Bình Định nóiriêng và người dân trong cả nước nói chung Lần tìm về cội nguồn văn hóa, chúng

ta còn vui thay khi tinh thần dụng võ ấy lại bắt đầu từ một lịch sfí oai hùng của dântộc Mấy trăm năm đã trôi qua, nhưng những chiến tích lẫy lừng của Vua QuangTrung- Nguyễn Huệ chỉ huy hàng vạn binh sĩ áo vải cờ đạo đánh tan hàng vạnquân Thanh xâm lược vẫn còn sống mãi Võ cổ truyền Bình Định đã đánh dấubước ngoặt quan trọng từ đó

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời đại hiện nay, khi mà công nghệ phát triển vược bật, nó đã bỏ xa các giá trị truyền thống quý báo của dân tộc Khi mà một bộ phận người đã dần đánh mất các giá trị cao quý vốn có đó Thì nghiên cfíu các vấn đề để khơi dậy một nền văn hóa đã phát triển hết sfíc rực rỡ trong quá khfí Mà đặc biệt là nền võ thuật cổ truyền của dân tộc nói chung và võ cổ truyền Bình Định nói riêng , đây là võ cổ truyền dân tộc cần được kế thừa và phát huy các giá trị hết sfíc cao đẹp vốn có của nó

Với tư cách là người thích tìm hiểu về võ thuật nước nhà mà đặc biệt là võ cổ truyền dân tộc thì võ cổ truyền Bình Định là một đề tài tiêu biểu cho vấn đề cần nghiên cfíu

2 Mục đích nghiên cfíu đề tài

Là một người được sinh ra và lớn lên tại Bình Định, nhưng bản thân chưa biết vàhiểu hết về đất và người Bình Định cũng như những nét văn hóa đặc sắc truyềnthống của vùng đất này đặc biệt là võ Vì vậy tìm hiểu và nghiên cfíu đề tài nàynhằm mục đích giúp tôi và mọi người hiểu thêm về Bình Định, muốn phát huy tácdụng cuả việc học và dạy võ, có thể giới thiệu cho mọi người những lý luận vàkiến thfíc cơ bản về võ thuật Bình Định

3 Đối tượng nghiên cfíu

Đối tượng nghiên cfíu là đặc điểm võ cổ truyền Bình Định

4 Phương pháp nghiên cfíu

Phương pháp nghiên cfíu chủ yếu là tổng hợp, phân tích và so sánh Sfí dụngnhững tài liệu nghiên cfíu của các nhà khoa học đi trước, qua các bài viết, các tưliệu qua các phương tiện sách báo, internet…

Qua những gì đã quan sát được từ thực trạng và những thành quả đã đạt được cũngnhư sự phát triển của võ Bình Định

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cfíu

PHẦN NỘI DUNGCHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Tổng quan về võ cổ truyền

Võ cổ truyền Việt Nam (còn có các tên gọi là Võ dân tộc, Võ Ta ) có lịch sfí pháttriển lâu đời và nền tảng sâu rộng trong quảng đại quần chúng Lịch sfí phát triển võthuật cổ truyền Việt Nam gắn liền với truyền thống thượng võ của dân tộc Việt Namtrong suốt mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước Ngày nay, võ cổ truyền ViệtNam đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc và ngày càng được thừa nhậnrộng rãi

Từ bao đời nay, nhân dân ta đã dùng võ để rèn luyện thân thể, nâng cao khả năng tựvệ-chiến đấu, tôi luyện ý chí sắt đá và fíng dụng trong các trò chơi, lễ hội để tăngcường sự giao lưu, đoàn kết trong cộng đồng

Phần biểu hiện bên ngoài của Võ cổ truyền là một hệ thống tổng hợp các bài tập rènluyện thể chất, ý chí, kỹ thuật và chiến thuật đối kháng tự vệ, đấu tranh giữ nướccủa nhân dân Chúng được bắt nguồn từ những động tác trong đời sống thường nhậtcủa con người ở buổi sơ khai để dần dần hình thành nên những kỹ năng và theo thờigian những kỹ năng đó được hệ thống và truyền dạy để không ngừng nâng cao khảnăng tự vệ, chiến đấu của con người

1.1.2 Tổng quan về võ cổ truyền và võ cổ truyền Bình Định

Võ cổ truyền Việt Nam hình thành và phát triển gắn liền với truyền thống lao độngcần cù, tính hiếu học và tinh thần thượng võ của dân tộc trong suốt quá trình dựngnước và giữ nước Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm của Lịch sfí, Võ cổ truyềnViệt Nam vẫn tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thfíc và cách thfíc khác nhau,được truyền bá và lưu giữ từ đời này qua đời khác trong mỗi gia đình, dòng tộccũng như các võ đường, lò võ trên các vùng miền của đất nước Cũng qua nhữngthăng trầm của sự phát triển đó, Võ cổ truyền Việt Nam đã thấm sâu vào máu thịt,vào tư tưởng, vào hành động của mọi người, trở thành một mảng văn hóa tinh thầnđầy tự hào của nhiều thế hệ người Việt Nam Nhân dân ta đã dùng võ để

rèn luyện thân thể, nâng cao khả năng tự vệ, tôi luyện ý chí sắt đá và fíng dụngtrong các trò chơi, lễ hội để tăng cường sự giao lưu trong cộng đồng.

Bình Định là vùng từng thuộc vương quốc Chămpa, nơi có truyền thống võ thuậtlâu đời mà những phù điêu của vương quốc Chăm còn lưu giữ hình ảnh Đây cũng

là cái nôi võ thuật miền Trung gắn liền với triều đại Tây Sơn (1778-1802) Trongthế kỷ 18, một số võ sư nổi tiếng từ miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc chuyển đếnđịnh cư tại vùng này và dạy võ cho người dân địa phương Trong số này có TrươngVăn Hiến (vùng Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh), Trần Kim Hùng (có tổ tiên sáng lập thônTrường Đình, Tây Sơn), Diệp Kim Tòng (từ Phúc Kiến), Đinh Văn Nhưng (ngườiNinh Bình) Những võ sư này đã rèn luyện võ nghệ cho anh em nhà Tây Sơn và hầuhết các tướng sĩ của cuộc khởi nghĩa

Từ cuối thế kỷ 18 các võ sư đã gây dựng tại Bình Định phái võ Tây Sơn (còn gọi là

Võ trận Tây Sơn) độc đáo, kết hợp của nhiều hình thfíc và kỹ thuật từ những võphái Bình Định khác nhau Nguyên tắc của võ phái này là: "nhất mạnh, nhì nhanh,thfí ba giỏi", nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của sfíc mạnh, sự khéo léo, và kỹthuật có uy lực thực dụng Tuy nhiên, cùng với sự suy vi của dòng họ Tây Sơn,nhiều kỹ thuật của phái võ trận này chỉ còn được truyền dạy trong các chi phái

võ của các gia tộc tại Bình Định

Từ thời Tây Sơn đến nay, võ Bình Định bao gồm nhiều võ phái xuất phát từ BìnhĐịnh và vùng phụ cận như: roi Thuận Truyền, quyền An Thái, quyền An Vinh vàcác hình thfíc võ thuật do các gia tộc, các nhà sư truyền dạy như Tây Sơn Nhạn,Thanh Long võ đạo, Bình Định Sa Long Cương, Võ trận Bình Định, Tân Sơn BạchLong, Tây Sơn Thiếu Lâm, Bình Định gia v.v Nhiều bài danh quyền có xuất xfí từđất Bình Định như Ngọc trản ngân đài, Lão mai quyền, Thần đồng quyền, Yến phiquyền (còn được gọi là Én Bay thảo pháp) đã được đưa vào chương trình khảo thí

võ thuật thời Nguyễn và một số bài trở thành bài quy định của Liên đoàn Võ thuật

Cổ truyền Việt Nam

Điều cần nói ở đây là, tên gọi "Võ Bình Định" nguyên khởi xuất hiện vào thế kỷthfí 15, do Nguyễn Trãi đặt và được truyền nối rồi ngộ nhận là môn võ xuấtphát từ vùng Bình Định vào thời Tây Sơn Theo cách lý giải của tủ sách Tìm hiểu

Võ thuật, sau cuộc khởi nghĩa thành công, Lê Lợi đặc biệt lưu tâm đến việc trui rèn

võ nghệ cho quân đội nên cho mở các kỳ thi võ và mở trường dạy võ Nhà vua ủythác cho nhà sư Sa Viên là người huấn luyện võ nghệ cho nghĩa binh Lam Sơn từnăm 1415 mở võ đường Nguyễn Trãi đã đặt tên cho võ đường của nhà sư Sa Viên

là Võ đường Bình Định để tưởng nhớ công lao của Bình Định Vương Lê Lợi Từ đótên Võ Bình Định được truyền nối khắp nước

CHƯƠNG II: VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH NHÌN TỪ THỜI GIAN VÀ

KHÔNG GIAN VĂN HÓA 2.1 Võ cổ truyền Bình Định nhìn từ thời gian

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Dựa vào điều kiện lịch sfí, căn cfí vào các tiêu chí: mfíc độ qui mô phát triển võ,trình độ võ nghệ, tính chất giai cấp, mục tiêu phục vụ của võ nghệ trong từng giaiđoạn, đề tài lấy mốc thời Tây Sơn làm trung tâm vì đây là thời điểm đỉnh của võ cổtruyền Bình Định

Trước thời Tây Sơn (từ khoảng năm 1600), võ cổ truyền Bình Định còn ở dạng sơkhai, hình thành chủ yếu dựa trên các thao tác lao động và sfí dụng công cụ laođộng hàng ngày

Đến thời Tây Sơn, bắt đầu có sự giao lưu, hoà nhập giữa các dòng võ và quy tụnhiều anh hùng hào kiệt, nhiều võ quan, võ sư nổi tiếng Võ cổ truyền Bình Địnhthời Tây Sơn được sfí sách ghi nhận là thời kỳ hưng thịnh và phát triển rực rỡ nhất,được xây dựng thành hệ thống võ học, được đưa vào hệ thống thi cfí, đào tạo tướng

sĩ, được nghiên cfíu và áp dụng triệt để, sáng tạo trong quân sự, trong chiến đấu,phục vụ chiến trường và khuyến khích mở trường dạy võ khắp nơi

Võ cổ truyền Bình Định thời Tây Sơn là sự kết tinh và hoà quyện cao độ giữa cácdòng võ, môn võ, phái võ khác nhau (của người bản địa, võ từ Bắc hà vào v.v.) tạonên sfíc mạnh tổng hợp, chắt lọc tìm ra cái tinh tuý nhất để bồi đắp, bổ sung vàokho tàng võ học chân truyền của dân tộc

Sau thời Tây Sơn, mặc dù khi lên ngôi, Nguyễn Ánh đã tiêu diệt mọi thành quả củanhà Tây Sơn nhưng võ cổ truyền Bình Định vẫn có khả năng tiềm ẩn và sfíc sốngmãnh liệt, “võ vườn” vẫn được bí mật truyền dạy trong các nhà chùa hoặc các bìarừng, vẫn được nhiều người tâm huyết nghiên cfíu, sưu tầm, viết sách lưu truyền lạicho các thế hệ mai sau

Đến nfía đầu thế kỷ XIX, các dòng võ nước ngoài, chủ yếu là võ Thiếu Lâm (TrungHoa) và nhiều môn võ như quyền Anh, Judo, Karatedo, Teakwondo… đã

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

phát triển khá mạnh ở Bình Định nhưng vẫn không thể lấn át được võ cổ truyềnBình Định bởi vẫn giữ được những đặc điểm độc đáo của nó

2.1.2 Võ cổ truyền Bình Định qua các thời kì

2.1.2.1 Thời kì trước Tây Sơn

Giai đoạn từ 1471 đến 1558 (thế kỷ XV-XVI): nơi đây có nhiều võ tướng được triềuđình cfí đến trấn nhậm, nhưng không thấy sfí sách lưu danh Năm 1558, NguyễnHoàng theo lời sấm “Hoành sơn nhất đái vạn đại dung thân” của Trạng Trình vàoNam, bắt đầu thời Trịnh - Nguyễn phân tranh Các chúa Nguyễn rất chăm lo chính

sự, thu phục nhân tâm, củng cố binh lực tạo thế đối đầu với chúa Trịnh nên nhiềunhân tài văn võ có cơ hội cống hiến Đất Việt mở rộng dần về phương Nam PhủQuy Nhơn đã thành một vùng trù phú Hồi bấy giờ ở đây nổi danh võ nghiệp cóKhám lý quận công Trần Đfíc Hoà, Nguyễn Hữu Tiến, Trương Đfíc Thường Họkhông chỉ giỏi võ, mà còn là các danh nhân rường cột của một thời, Trần Đfíc Hoà

là một nhà cai trị giỏi, biết trọng hiền tài Chính ông là người tiến cfí Đào Duy Từcho chúa Sãi

Sang thế kỷ XVII, sự phân hoá mạnh mẽ trong xã hội phong kiến phân quyền cùngvới chiến tranh liên miên đã dẫn đến tình trạng ngân khố suy cạn, sản xuất đìnhđốn Một số quan trên vơ vét bóc lột, nhân dân đói rách lầm than Giặc giã, trộmcướp nổi lên khắp nơi Cuộc khởi nghĩa nông dân do Chàng Lía lãnh đạo là mộttrong các cuộc nổi dậy sớm nhất của nhân dân chống áp bfíc bóc lột trong lịch sfínước ta Chàng Lía tên thật là Võ Văn Doan, quê ở huyện Phù Ly: “ Có người ởphủ Quy Nhơn, ở Phù Ly huyện gần miền Bích Khê” (Vè Chàng Lía) Cha mấtsớm, mẹ đưa Lía về quê ngoại ở làng Phú Lạc, huyện Tuy Viễn- tfíc thôn Phú Lạc,

xã Bình Thành, huyện Tây Sơn bây giờ

Dưới con mắt của triều đình phong kiến, cuộc nổi dậy này bị coi là “giặc”, và nghĩaquân bị coi là một đám cướp Nhưng trong thực tế, Lía và những người cộng sự củaông đã hoạt động với tinh thần hiệp sĩ: chỉ tấn công và trừng trị những quan tham

và nhà giàu độc ác sách nhiễu dân chúng, thực hiện phương châm “Lấy của nhàgiàu chia cho dân nghèo” Vì vậy, dân nghèo, đặc biệt là nông dân, theo Lía rấtđông Bằng võ công thượng thặng, Lía đã thu phục được đảng trưởng đảng cướp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

Truông Mây là Cha Hồ, Chú Nhẫn Nghĩa quân của Lía ngoài căn cfí ở Bá Bích(Tây Sơn), có thêm căn cfí Truông Mây (Hoài Ân), mở mang thanh thế, làm chủmột vùng rừng núi liên mảng phía tây phủ Quy Nhơn, khiến cho bọn tham ô lạiphấp phỏng, quân triều đình ăn không ngon ngủ không yên

Giai đoạn chuẩn bị cho phong trào Tây Sơn (Đầu thế kỷ XVIII): Chính quyềnphong kiến càng lúc càng bộc lộ sự thối nát Ở Đàng Ngoài chúa Trịnh lấn hiếp vua

Lê, ăn chơi xa xỉ Ở Đàng Trong chúa Nguyễn bị quyền thần Trương Phúc Loanthao túng, chính sự tan nát Trung thần bị bfíc hại, liên lụy người thân Dân tình khổ

sở, lòng người ly tán Một vài người mẫn cảm với thời cuộc đã tiên đoán và kỳvọng về một cuộc thay đổi long trời lở đất Họ không quay lưng che mặt mà tíchcực nhập thế, đem hết tâm huyết đào tạo nhân tài cho vận hội mới, được người đờixưng tụng là Tây Sơn tfí danh sư: Đinh Văn Nhưng, Diệp Đình Tòng, Trương VănHiến, Trần Kim Hùng

Tổ tiên Đinh Văn Nhưng người miền ngoài, từng theo vua Lê cầm quân trấn giữphương Nam, khi cáo lão bèn đưa gia quyến vào đây khai khẩn đất hoang, ruộngđất của cải nhiều vô kể, nhưng không rõ uẩn khúc gì, lập lời nguyền không cho concháu bước chân vào chốn quan trường Buổi đầu Hồ Phi Tiễn- nội tổ của Tây Sơntam kiệt- từ Nghệ An vào Quy Nhơn lập nghiệp, đã nhận được sự giúp đỡ của họĐinh Đinh Văn Nhưng là thầy dạy võ đầu tiên của ba anh em Nguyễn Nhạc,Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ Tây Sơn tam kiệt dựng cờ khởi nghĩa, ông đem rất nhiềuthóc lúa, tiền bạc và cả trường ngựa Bằng Châu hiến tặng

Diệp Đình Tòng nguyên là một võ quan triều Lê, chán cảnh chúa Trịnh lấn bfíc vua

Lê, giũ áo từ quan, vân du qua nhiều ngọn núi Về già ông trú ngụ vùng núi thượngnguồn sông Kim Sơn thuộc phủ Quy Nhơn, thu nhận Trần Quang Diệu làm đồ đệ,truyền dạy võ nghệ, sở trường môn đại đao

Trương Văn Hiến, quê ở Hoan châu (Nghệ An), là em họ quan đại thần Trương VănHạnh- một trung thần chống đối Trương Phúc Loan, bị tên này bắt giết cả nhà.Trương Văn Hiến phải cải trang đi trốn Trên đường lưu lạc, ông đã chọn đất AnThái làm nơi dừng chân và mở trường đào tạo cả văn lẫn võ Học trò ông là nhữngngười xuất chúng, hoặc trở thành lãnh tụ hoặc trở thành danh tướng,

danh sĩ Tây Sơn: Tây Sơn tam kiệt Nguyễn Nhạc - Nguyễn Huệ - Nguyễn Lữ, Đại

tư đồ Võ Văn Dũng, Đại đô đốc Đặng Văn Long, Đô đốc Phan Văn Lân, Phò mãTrương Văn Đa, anh em Nguyễn Văn Huấn, Nguyễn Văn Danh quê Quảng Ngãi(tác giả bộ sfí Tây Sơn thư hùng ký) , Huỳnh Văn Thuận quê Mộ Đfíc (tác giả bộBinh pháp Tây Sơn) …

Võ sư Trần Kim Hùng, võ nghệ tuyệt luân, về già lập gánh mãi võ để tìm hiền đồ.Trước khi gặp ông, Nguyễn Văn Tuyết là một tay anh chị hoạt động ở chợ GòChàm Ông đã cfíu vớt Nguyễn Văn Tuyết khỏi cuộc sống bụi lầm vô lại, đào tạoNguyễn thành một trang võ hiệp Nguyễn Văn Tuyết sau theo giúp Nguyễn Huệ,thành đại đô đốc Tây Sơn, có công đại phá quân Thanh

Ngoài ra còn có thể kể hai thầy học của nữ tướng Bùi Thị Xuân: Một là Ngô Mãnhngười Thanh Hoá, nguyên Đô thống triều Lê, biết chúa Trịnh ghét và có ý muốn trừmình, bèn mang theo cháu trai là Ngô Văn Sở vượt biển vào Nam Trong nhữngngày du thực lang thang hai ông cháu được Bùi Công (cha Bùi Thị Xuân) ở TâySơn cho tá túc Cảm ơn tri ngộ, Ngô Mãnh đem hết sở học truyền dạy cho Bùi ThịXuân Hai là một bà lão họ Nguyễn ở An Vinh, đêm đêm đến dạy nữ tướng Bùi ThịXuân luyện kiếm

2.1.2.2 Thời kì Tây Sơn

Dưới ngọn cờ khởi nghĩa của Tây Sơn tam kiệt - Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ,Nguyễn Lữ, là sự quần tụ của những anh tài võ học gánh vác sfí mệnh cfíu nước,được người đời tôn vinh bằng các danh xưng: Tây Sơn thất hổ tướng, Tây Sơnlương tướng, Tây Sơn ngũ phụng thư

- Tây Sơn thất hổ tướng: Trần Quang Diệu, Võ Văn Dũng, Võ Đình Tú,Nguyễn Văn Tuyết, Lý Văn Bưu, Lê Văn Hưng, Nguyễn Văn Lộc

- Tây Sơn lương tướng: Đặng Văn Long, Đặng Xuân Phong, Ngô Văn Sở,Nguyễn Quang Thuỳ, Trương Văn Đa, Phan Văn Lân, tù trưởng Bok Kiơm, CôHầu (vợ Nguyễn Nhạc), Nguyễn Bảo, Lê Trung, Nhưng Huy, Tư Linh, Phạm CầnChính…

- Tây Sơn ngũ phụng thư: Bùi Thị Xuân, Huỳnh Thị Cúc, Trần Thị Lan, BùiThị Nhạn, Nguyễn Thị Dung