Tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam Đặc điểm võ Bình Định

Sử dụng những tài liệu nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, qua các bài viết, các tư liệu qua các phương tiện sách báo, internet… Qua những gì đã quan sát được từ thực trạng và nhữn

KHOA NGOẠI NGỮ - -

PHẦN TỔNG QUAN 1

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu đề tài 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu 2

PHẦN NỘI DUNG 3

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 3

1.1 Cơ sở lý luận 3

1.1.1 Tổng quan về võ cổ truyền 3

1.1.2 Tổng quan về võ cổ truyền và võ cổ truyền Bình Định 3

1.2 Cơ sở thực tiễn 5

1.2.1 Điều kiện tự nhiên 5

1.2.2 Điều kiện xã hội 5

CHƯƠNG II: VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH NHÌN TỪ THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN VĂN HÓA 6

2.1 Võ cổ truyền Bình Định nhìn từ thời gian 6

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển 6

2.1.2 Võ cổ truyền Bình Định qua các thời kì 7

2.1.2.1 Thời kì trước Tây Sơn 7

2.1.2.2 Thời kì Tây Sơn 9

2.1.2.3 Thời kì nhà Nguyễn 10

2.1.2.4 Thời kì cận - hiện đại 12

2.2.2 Võ cổ truyền Bình Định ở thị xã An Nhơn-Bình Định 13

2.2.3 Võ cổ truyền Bình Định ở huyện Tuy Phước-Bình Định 13

CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH 14

3.1 Sự đa dạng 14

3.2 Nội dung võ cổ truyền 15

3.3 Võ đạo 16

3.3.1 Truyền thống thượng võ, chống ngoại xâm 16

3.3.2 Truyền thống uống nước nhớ nguồn 16

3.3.3 Truyền thống võ sĩ đạo và trọng nhân nghĩa 17

3.4 Võ lý 19

3.5 Về khía cạnh võ thuật 19

PHẦN KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

PHẦN TỔNG QUAN

Không biết từ bao giờ người dân trên khắp mọi miền đất nước Việt Nam đều thuộc lòng câu ca dao:

“ Ai về Bình Định mà xem Con gái Bình Định đánh roi đi quyền”.

Dù không nói ra, nhưng đó chính là niềm tự hào của mỗi người dân BìnhĐịnh nói riêng và người dân trong cả nước nói chung Lần tìm về cội nguồnvăn hóa, chúng ta còn vui thay khi tinh thần dụng võ ấy lại bắt đầu từ một lịch

sử oai hùng của dân tộc Mấy trăm năm đã trôi qua, nhưng những chiến tíchlẫy lừng của Vua Quang Trung- Nguyễn Huệ chỉ huy hàng vạn binh sĩ áo vải

cờ đạo đánh tan hàng vạn quân Thanh xâm lược vẫn còn sống mãi Võ cổtruyền Bình Định đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng từ đó

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời đại hiện nay, khi mà công nghệ phát triển vược bật, nó đã

bỏ xa các giá trị truyền thống quý báo của dân tộc Khi mà một bộ phận người đã dần đánh mất các giá trị cao quý vốn có đó Thì nghiên cứu các vấn đề để khơi dậy một nền văn hóa đã phát triển hết sức rực rỡ trong quá khứ Mà đặc biệt là nền võ thuật cổ truyền của dân tộc nói chung và

võ cổ truyền Bình Định nói riêng , đây là võ cổ truyền dân tộc cần được kế thừa và phát huy các giá trị hết sức cao đẹp vốn có của nó.

Với tư cách là người thích tìm hiểu về võ thuật nước nhà mà đặc biệt

là võ cổ truyền dân tộc thì võ cổ truyền Bình Định là một đề tài tiêu biểu cho vấn đề cần nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu đề tài

Là một người được sinh ra và lớn lên tại Bình Định, nhưng bản thânchưa biết và hiểu hết về đất và người Bình Định cũng như những nét vănhóa đặc sắc truyền thống của vùng đất này đặc biệt là võ Vì vậy tìm hiểu vànghiên cứu đề tài này nhằm mục đích giúp tôi và mọi người hiểu thêm vềBình Định, muốn phát huy tác dụng cuả việc học và dạy võ, có thể giới thiệucho mọi người những lý luận và kiến thức cơ bản về võ thuật Bình Định

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là đặc điểm võ cổ truyền Bình Định

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là tổng hợp, phân tích và so sánh.

Sử dụng những tài liệu nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, qua các bài viết, các tư liệu qua các phương tiện sách báo, internet…

Qua những gì đã quan sát được từ thực trạng và những thành quả đã đạt được cũng như sự phát triển của võ Bình Định.

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu

Từ bao đời nay, nhân dân ta đã dùng võ để rèn luyện thân thể, nâng cao khả năng tự vệ-chiến đấu, tôi luyện ý chí sắt đá và ứng dụng trong các trò chơi, lễ hội để tăng cường sự giao lưu, đoàn kết trong cộng đồng.

Phần biểu hiện bên ngoài của Võ cổ truyền là một hệ thống tổng hợp cácbài tập rèn luyện thể chất, ý chí, kỹ thuật và chiến thuật đối kháng tự vệ, đấutranh giữ nước của nhân dân Chúng được bắt nguồn từ những động tác trongđời sống thường nhật của con người ở buổi sơ khai để dần dần hình thành nênnhững kỹ năng và theo thời gian những kỹ năng đó được hệ thống và truyềndạy để không ngừng nâng cao khả năng tự vệ, chiến đấu của con người

1.1.2 Tổng quan về võ cổ truyền và võ cổ truyền Bình Định

Võ cổ truyền Việt Nam hình thành và phát triển gắn liền với truyền thống laođộng cần cù, tính hiếu học và tinh thần thượng võ của dân tộc trong suốt quá trìnhdựng nước và giữ nước Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm của Lịch sử, Võ cổtruyền Việt Nam vẫn tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức và cách thức khácnhau, được truyền bá và lưu giữ từ đời này qua đời khác trong mỗi gia đình, dòngtộc cũng như các võ đường, lò võ trên các vùng miền của đất nước Cũng quanhững thăng trầm của sự phát triển đó, Võ cổ truyền Việt Nam đã thấm sâu vàomáu thịt, vào tư tưởng, vào hành động của mọi người, trở thành một mảng văn hóatinh thần đầy tự hào của nhiều thế hệ người Việt Nam Nhân dân ta đã dùng võ để

rèn luyện thân thể, nâng cao khả năng tự vệ, tôi luyện ý chí sắt đá và ứng dụng trong các trò chơi, lễ hội để tăng cường sự giao lưu trong cộng đồng.

Bình Định là vùng từng thuộc vương quốc Chămpa, nơi có truyền thống võthuật lâu đời mà những phù điêu của vương quốc Chăm còn lưu giữ hình ảnh

Đây cũng là cái nôi võ thuật miền Trung gắn liền với triều đại Tây Sơn 1802) Trong thế kỷ 18, một số võ sư nổi tiếng từ miền Bắc Việt Nam và TrungQuốc chuyển đến định cư tại vùng này và dạy võ cho người dân địa phương

(1778-Trong số này có Trương Văn Hiến (vùng Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh), Trần KimHùng (có tổ tiên sáng lập thôn Trường Đình, Tây Sơn), Diệp Kim Tòng (từ PhúcKiến), Đinh Văn Nhưng (người Ninh Bình) Những võ sư này đã rèn luyện võnghệ cho anh em nhà Tây Sơn và hầu hết các tướng sĩ của cuộc khởi nghĩa

Từ cuối thế kỷ 18 các võ sư đã gây dựng tại Bình Định phái võ Tây Sơn(còn gọi là Võ trận Tây Sơn) độc đáo, kết hợp của nhiều hình thức và kỹthuật từ những võ phái Bình Định khác nhau Nguyên tắc của võ phái này là:

"nhất mạnh, nhì nhanh, thứ ba giỏi", nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt củasức mạnh, sự khéo léo, và kỹ thuật có uy lực thực dụng Tuy nhiên, cùng với

sự suy vi của dòng họ Tây Sơn, nhiều kỹ thuật của phái võ trận này chỉ cònđược truyền dạy trong các chi phái võ của các gia tộc tại Bình Định

Từ thời Tây Sơn đến nay, võ Bình Định bao gồm nhiều võ phái xuất phát

từ Bình Định và vùng phụ cận như: roi Thuận Truyền, quyền An Thái, quyền

An Vinh và các hình thức võ thuật do các gia tộc, các nhà sư truyền dạy nhưTây Sơn Nhạn, Thanh Long võ đạo, Bình Định Sa Long Cương, Võ trận BìnhĐịnh, Tân Sơn Bạch Long, Tây Sơn Thiếu Lâm, Bình Định gia v.v Nhiều bàidanh quyền có xuất xứ từ đất Bình Định như Ngọc trản ngân đài, Lão maiquyền, Thần đồng quyền, Yến phi quyền (còn được gọi là Én Bay thảo pháp)

đã được đưa vào chương trình khảo thí võ thuật thời Nguyễn và một số bàitrở thành bài quy định của Liên đoàn Võ thuật Cổ truyền Việt Nam

Điều cần nói ở đây là, tên gọi "Võ Bình Định" nguyên khởi xuất hiện vào thế

kỷ thứ 15, do Nguyễn Trãi đặt và được truyền nối rồi ngộ nhận là môn võ xuấtphát từ vùng Bình Định vào thời Tây Sơn Theo cách lý giải của tủ sách Tìm hiểu

Võ thuật, sau cuộc khởi nghĩa thành công, Lê Lợi đặc biệt lưu tâm đến việc truirèn võ nghệ cho quân đội nên cho mở các kỳ thi võ và mở trường dạy võ Nhàvua ủy thác cho nhà sư Sa Viên là người huấn luyện võ nghệ cho nghĩa binhLam Sơn từ năm 1415 mở võ đường Nguyễn Trãi đã đặt tên cho võ đường củanhà sư Sa Viên là Võ đường Bình Định để tưởng nhớ công lao của Bình ĐịnhVương Lê Lợi Từ đó tên Võ Bình Định được truyền nối khắp nước.

CHƯƠNG II: VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH NHÌN TỪ THỜI GIAN VÀ

KHÔNG GIAN VĂN HÓA 2.1 Võ cổ truyền Bình Định nhìn từ thời gian

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Dựa vào điều kiện lịch sử, căn cứ vào các tiêu chí: mức độ qui mô phát triển võ, trình độ võ nghệ, tính chất giai cấp, mục tiêu phục vụ của võ nghệ trong từng giai đoạn, đề tài lấy mốc thời Tây Sơn làm trung tâm vì đây là thời điểm đỉnh của võ cổ truyền Bình Định.

Trước thời Tây Sơn (từ khoảng năm 1600), võ cổ truyền Bình Định còn ở dạng sơ khai, hình thành chủ yếu dựa trên các thao tác lao động và

sử dụng công cụ lao động hàng ngày Đến thời Tây Sơn, bắt đầu có sự giao lưu, hoà nhập giữa các dòng võ và quy

tụ nhiều anh hùng hào kiệt, nhiều võ quan, võ sư nổi tiếng Võ cổ truyền Bình Địnhthời Tây Sơn được sử sách ghi nhận là thời kỳ hưng thịnh và phát triển rực rỡ nhất,được xây dựng thành hệ thống võ học, được đưa vào hệ thống thi cử, đào tạotướng sĩ, được nghiên cứu và áp dụng triệt để, sáng tạo trong quân sự, trong chiếnđấu, phục vụ chiến trường và khuyến khích mở trường dạy võ khắp nơi

Võ cổ truyền Bình Định thời Tây Sơn là sự kết tinh và hoà quyện cao

độ giữa các dòng võ, môn võ, phái võ khác nhau (của người bản địa, võ từ Bắc hà vào v.v.) tạo nên sức mạnh tổng hợp, chắt lọc tìm ra cái tinh tuý nhất để bồi đắp, bổ sung vào kho tàng võ học chân truyền của dân tộc.

Sau thời Tây Sơn, mặc dù khi lên ngôi, Nguyễn Ánh đã tiêu diệt mọithành quả của nhà Tây Sơn nhưng võ cổ truyền Bình Định vẫn có khả năngtiềm ẩn và sức sống mãnh liệt, “võ vườn” vẫn được bí mật truyền dạy trongcác nhà chùa hoặc các bìa rừng, vẫn được nhiều người tâm huyết nghiêncứu, sưu tầm, viết sách lưu truyền lại cho các thế hệ mai sau

Đến nửa đầu thế kỷ XIX, các dòng võ nước ngoài, chủ yếu là võ Thiếu Lâm(Trung Hoa) và nhiều môn võ như quyền Anh, Judo, Karatedo, Teakwondo… đã

phát triển khá mạnh ở Bình Định nhưng vẫn không thể lấn át được võ cổ truyền Bình Định bởi vẫn giữ được những đặc điểm độc đáo của nó.

2.1.2 Võ cổ truyền Bình Định qua các thời kì

2.1.2.1 Thời kì trước Tây Sơn

Giai đoạn từ 1471 đến 1558 (thế kỷ XV-XVI): nơi đây có nhiều võ tướngđược triều đình cử đến trấn nhậm, nhưng không thấy sử sách lưu danh Năm

1558, Nguyễn Hoàng theo lời sấm “Hoành sơn nhất đái vạn đại dung thân”

của Trạng Trình vào Nam, bắt đầu thời Trịnh - Nguyễn phân tranh Các chúaNguyễn rất chăm lo chính sự, thu phục nhân tâm, củng cố binh lực tạo thế đốiđầu với chúa Trịnh nên nhiều nhân tài văn võ có cơ hội cống hiến Đất Việt

mở rộng dần về phương Nam Phủ Quy Nhơn đã thành một vùng trù phú Hồibấy giờ ở đây nổi danh võ nghiệp có Khám lý quận công Trần Đức Hoà,Nguyễn Hữu Tiến, Trương Đức Thường Họ không chỉ giỏi võ, mà còn làcác danh nhân rường cột của một thời, Trần Đức Hoà là một nhà cai trị giỏi,biết trọng hiền tài Chính ông là người tiến cử Đào Duy Từ cho chúa Sãi

Sang thế kỷ XVII, sự phân hoá mạnh mẽ trong xã hội phong kiến phânquyền cùng với chiến tranh liên miên đã dẫn đến tình trạng ngân khố suy cạn,sản xuất đình đốn Một số quan trên vơ vét bóc lột, nhân dân đói rách lầm than

Giặc giã, trộm cướp nổi lên khắp nơi Cuộc khởi nghĩa nông dân do Chàng Líalãnh đạo là một trong các cuộc nổi dậy sớm nhất của nhân dân chống áp bứcbóc lột trong lịch sử nước ta Chàng Lía tên thật là Võ Văn Doan, quê ở huyệnPhù Ly: “ Có người ở phủ Quy Nhơn, ở Phù Ly huyện gần miền Bích Khê” (VèChàng Lía) Cha mất sớm, mẹ đưa Lía về quê ngoại ở làng Phú Lạc, huyện TuyViễn- tức thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện Tây Sơn bây giờ

Dưới con mắt của triều đình phong kiến, cuộc nổi dậy này bị coi là “giặc”, vànghĩa quân bị coi là một đám cướp Nhưng trong thực tế, Lía và những người cộng

sự của ông đã hoạt động với tinh thần hiệp sĩ: chỉ tấn công và trừng trị những quantham và nhà giàu độc ác sách nhiễu dân chúng, thực hiện phương châm “Lấy củanhà giàu chia cho dân nghèo” Vì vậy, dân nghèo, đặc biệt là nông dân, theo Lía rấtđông Bằng võ công thượng thặng, Lía đã thu phục được đảng trưởng đảng cướp

Truông Mây là Cha Hồ, Chú Nhẫn Nghĩa quân của Lía ngoài căn cứ ở BáBích (Tây Sơn), có thêm căn cứ Truông Mây (Hoài Ân), mở mang thanh thế,làm chủ một vùng rừng núi liên mảng phía tây phủ Quy Nhơn, khiến cho bọntham ô lại phấp phỏng, quân triều đình ăn không ngon ngủ không yên.

Giai đoạn chuẩn bị cho phong trào Tây Sơn (Đầu thế kỷ XVIII): Chínhquyền phong kiến càng lúc càng bộc lộ sự thối nát Ở Đàng Ngoài chúa Trịnhlấn hiếp vua Lê, ăn chơi xa xỉ Ở Đàng Trong chúa Nguyễn bị quyền thầnTrương Phúc Loan thao túng, chính sự tan nát Trung thần bị bức hại, liên lụyngười thân Dân tình khổ sở, lòng người ly tán Một vài người mẫn cảm vớithời cuộc đã tiên đoán và kỳ vọng về một cuộc thay đổi long trời lở đất Họkhông quay lưng che mặt mà tích cực nhập thế, đem hết tâm huyết đào tạonhân tài cho vận hội mới, được người đời xưng tụng là Tây Sơn tứ danh sư:

Đinh Văn Nhưng, Diệp Đình Tòng, Trương Văn Hiến, Trần Kim Hùng

Tổ tiên Đinh Văn Nhưng người miền ngoài, từng theo vua Lê cầm quân trấngiữ phương Nam, khi cáo lão bèn đưa gia quyến vào đây khai khẩn đất hoang,ruộng đất của cải nhiều vô kể, nhưng không rõ uẩn khúc gì, lập lời nguyền khôngcho con cháu bước chân vào chốn quan trường Buổi đầu Hồ Phi Tiễn- nội tổ củaTây Sơn tam kiệt- từ Nghệ An vào Quy Nhơn lập nghiệp, đã nhận được sự giúp đỡcủa họ Đinh Đinh Văn Nhưng là thầy dạy võ đầu tiên của ba anh em Nguyễn Nhạc,Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ Tây Sơn tam kiệt dựng cờ khởi nghĩa, ông đem rất nhiềuthóc lúa, tiền bạc và cả trường ngựa Bằng Châu hiến tặng

Diệp Đình Tòng nguyên là một võ quan triều Lê, chán cảnh chúa Trịnh lấn bức vua Lê, giũ áo từ quan, vân du qua nhiều ngọn núi Về già ông trú ngụ vùng núi thượng nguồn sông Kim Sơn thuộc phủ Quy Nhơn, thu nhận Trần Quang Diệu làm đồ đệ, truyền dạy võ nghệ, sở trường môn đại đao.

Trương Văn Hiến, quê ở Hoan châu (Nghệ An), là em họ quan đại thầnTrương Văn Hạnh- một trung thần chống đối Trương Phúc Loan, bị tên này bắt giết

cả nhà Trương Văn Hiến phải cải trang đi trốn Trên đường lưu lạc, ông đã chọnđất An Thái làm nơi dừng chân và mở trường đào tạo cả văn lẫn võ Học trò ông lànhững người xuất chúng, hoặc trở thành lãnh tụ hoặc trở thành danh tướng,

danh sĩ Tây Sơn: Tây Sơn tam kiệt Nguyễn Nhạc - Nguyễn Huệ - Nguyễn

Lữ, Đại tư đồ Võ Văn Dũng, Đại đô đốc Đặng Văn Long, Đô đốc Phan Văn Lân, Phò mã Trương Văn Đa, anh em Nguyễn Văn Huấn, Nguyễn Văn Danh quê Quảng Ngãi (tác giả bộ sử Tây Sơn thư hùng ký) , Huỳnh Văn Thuận quê Mộ Đức (tác giả bộ Binh pháp Tây Sơn) …

Võ sư Trần Kim Hùng, võ nghệ tuyệt luân, về già lập gánh mãi võ để tìmhiền đồ Trước khi gặp ông, Nguyễn Văn Tuyết là một tay anh chị hoạt động

ở chợ Gò Chàm Ông đã cứu vớt Nguyễn Văn Tuyết khỏi cuộc sống bụi lầm

vô lại, đào tạo Nguyễn thành một trang võ hiệp Nguyễn Văn Tuyết sau theogiúp Nguyễn Huệ, thành đại đô đốc Tây Sơn, có công đại phá quân Thanh

Ngoài ra còn có thể kể hai thầy học của nữ tướng Bùi Thị Xuân: Một

là Ngô Mãnh người Thanh Hoá, nguyên Đô thống triều Lê, biết chúa Trịnh ghét và có ý muốn trừ mình, bèn mang theo cháu trai là Ngô Văn Sở vượt biển vào Nam Trong những ngày du thực lang thang hai ông cháu được Bùi Công (cha Bùi Thị Xuân) ở Tây Sơn cho tá túc Cảm ơn tri ngộ, Ngô Mãnh đem hết sở học truyền dạy cho Bùi Thị Xuân Hai là một bà lão họ Nguyễn ở An Vinh, đêm đêm đến dạy nữ tướng Bùi Thị Xuân luyện kiếm.

2.1.2.2 Thời kì Tây Sơn

Dưới ngọn cờ khởi nghĩa của Tây Sơn tam kiệt - Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ, là sự quần tụ của những anh tài võ học gánh vác sứ mệnh cứu nước, được người đời tôn vinh bằng các danh xưng:

Tây Sơn thất hổ tướng, Tây Sơn lương tướng, Tây Sơn ngũ phụng thư.

- Tây Sơn thất hổ tướng: Trần Quang Diệu, Võ Văn Dũng, Võ Đình

Tú, Nguyễn Văn Tuyết, Lý Văn Bưu, Lê Văn Hưng, Nguyễn Văn Lộc.

- Tây Sơn lương tướng: Đặng Văn Long, Đặng Xuân Phong, Ngô Văn

Sở, Nguyễn Quang Thuỳ, Trương Văn Đa, Phan Văn Lân, tù trưởng Bok Kiơm, Cô Hầu (vợ Nguyễn Nhạc), Nguyễn Bảo, Lê Trung, Nhưng Huy, Tư Linh, Phạm Cần Chính…

- Tây Sơn ngũ phụng thư: Bùi Thị Xuân, Huỳnh Thị Cúc, Trần Thị Lan, Bùi Thị Nhạn, Nguyễn Thị Dung.