LỜI mở đầu

Xuất phát từ việc nhận thức về trách nhiệm trên đây cũng như thựctrạng đọc sách hiện nay của giới trẻ, đặc biệt là thực trạng công tác thư viện tại cáctrường THPT hiện nay, với mong muốn

Tên đề tài : “Một số giải pháp nâng cao hoạt

động thư viện và phát triển văn hóa đọc tại trường THPT Đô lương 3, Nghệ an”

Tác giả : 1 Vương Trần Lê

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 8

1.2 Đặc điểm về hoạt động học tập, giao tiếp đọc sách của học sinh THPT 111.3 Vai trò của BGH trong quản lí, khai thác thư viện nhà trường 13

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu 152.2 Thực trạng quản lý và phát triển thư viện trường ở THPT Đô Lương 3 15

3 Nguyên nhân của tồn tại trên 21

Chương 2 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT

LƯỢNG HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN NHẰM PHÁT TRIỂN VĂN HÓA

ĐỌC TẠI TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 3, NGHỆ AN

232.1 Đầu tư chuẩn hóa thư viện và công tác đổi mới của thủ thư 242.2 Phối hợp đoàn trường tổ chức hoạt động NGLL – Giới thiệu sách hay 27

2.3.Đầu tư phát triển mô hình “Thư viện xanh” 282.4 Kết nối với phụ huynh học sinh, cựu học sinh và các tổ chức giáo dục

để duy trì và khai thác mô hình “ Thư viện xanh” 302.5 Kết nối thư viện Tỉnh xin dự án bổ sung sách cho thư viện trường 332.6 Triển khai các sân chơi về sách để thi đua giữa các lớp thông qua mô

2.7 Khích lệ học sinh thành lập các câu lạc bộ về sách để lan tỏa việc đọc

sách theo cách truyền thống, tham gia các cuộc thi văn hóa đọc 35

Chương 3 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP 363.1 Thử nghiệm các biện pháp tác động 36

Ban giám hiệu; Giáo dục phổ thông BGH; GDPT

An toàn giao thông; Cơ sở dữ liệu ATGT; CSDL

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Năm học 2021-2022, ngành Giáo dục và Đào tạo nói chung, các trường họctrên khắp cả nước nói riêng tiếp tục gặp muôn vàn khó khăn do đại dịch Covid-19diễn biết phức tạp Cũng trong thời gian này trên các kênh truyền thông đại chúng

đã nói nhiều về những sáng kiến, giải pháp nhằm giúp đỡ học sinh sinh viên chinhphục tri thức trong mùa đại dịch, trong đó có đề cập đến việc phát triển mô hìnhthư viện tiên tiến, thư viên điện tử Tuy nhiên mô hình này bước đầu mới chỉ đượckhảo cứu và thực hiện thí điểm ở một số trường đại học nhằm đáp ứng nhu cầukhai thác thông tin cho sinh viên và nghiên cứu sinh, còn ở bậc THPT thì cơ bảnvẫn gắn bó với mô hình thư viện truyền thống Và từ xa xưa, hình ảnh thư viện vớinhững cuốn sách được sắp xếp ngay ngắn trên kệ đã trở nên quen thuộc với thầy cô

và học sinh trong các môi trường giáo dục học đường Thực tế đã có nhiều họcsinh thành tài nhờ những cuốn sách từ thư viện trường, nhiều thế hệ giáo viên nhờthư viện mà có lượng tri thức được bổ trợ thường xuyên Nếu trường học thiếu thưviện thì chưa thể là trường học đạt chuẩn, chưa thể là trường học đúng nghĩa “ coitrọng con chữ” và hướng tới phát triển toàn diện cho học sinh

Vậy nhưng ở một số thư viện trường học nhiều năm nay không có mấy họcsinh đến đọc sách, thư viện không còn là điểm đến mà các bạn học sinh lựa chọn.Phải chăng những cuốn sách trong thư viện và các dãy bàn ghế ở đây chưa thực sựhấp dẫn, lôi cuốn các em học sinh đến với việc đọc sách Vậy vấn đề đặt ra làm thếnào để văn hóa đọc không bị mai một khi đối diện với thời đại công nghệ số? Làmthế nào để hấp dẫn và lôi cuốn được các em đến với sách, đến với thư viện? Làmthế nào để học sinh thấy được giá trị của việc đọc sách? Rõ ràng trách nhiệm nàythuộc về những người làm công tác giáo dục và đặc biệt là người quản lý giáo dụctrường học Xuất phát từ việc nhận thức về trách nhiệm trên đây cũng như thựctrạng đọc sách hiện nay của giới trẻ, đặc biệt là thực trạng công tác thư viện tại cáctrường THPT hiện nay, với mong muốn đánh thức tiềm năng đọc sách trong học

sinh chúng tôi chọn chia sẻ đề tài "Một số giải pháp nâng cao hoạt động thư viện

và phát triển văn hóa đọc tại trường THPT Đô Lương 3, Nghệ An”.

Có thể nói, thư viện trường học thật sự là điểm khởi đầu lí tưởng trong hànhtrình rèn luyện bản thân để trở thành những cá nhân học tập suốt đời! Vì vậy, đề

xuất giải pháp thiết lập, khai thác thư viện theo mô hình “Thư viện xanh” để phát

triển văn hóa đọc cho học sinh THPT là vấn đề hết sức thiết thực, hơn nữa đây

cũng là một trong những chiến lược của “Trường học hạnh phúc”, “Thư viện thân

thiện” mà nhiều nhà giáo tâm huyết đang mong muốn nhân rộng trên toàn quốc Hi

vọng một ngày không xa, học sinh đến trường trong niềm hân hoan hạnh phúc vàsách, thư viện luôn là người bạn đồng hành làm nên thành công của tuổi trẻ

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm chia sẻ những giải pháp khai thác và quản lí thư việntrường theo cách thức mới đó là tạo không gian đọc sách thân thiện với môi trường

để học sinh có tâm thế và hứng thú đọc sách tốt nhất từ đó nâng cao hiệu quả củavăn hóa đọc tại trường THPT Đề tài cũng nhằm mục đích giúp mọi người chú ýnhiều hơn đến chức năng thư viện trường học bởi đây là kho tri thức khổng lồ, là cơ

sở vững chắc cho văn hóa đọc phát triển

Cụ thể đề tài nghiên cứu có thể giải quyết được những vấn đề đặt ra là:

- Thay đổi cách điều hành, quản lí và khai thác thư viện trường học mộtcách khoa học, hiệu quả

- Triển khai đề án “Thư viện xanh” để thu hút, khích lệ việc đọc sách đốivới học sinh

- Giúp học sinh thay đổi tư duy đọc sách, có một cách nhìn và đánh giá tốthơn về giá trị của sách

- Trang bị cho học sinh những kĩ năng đọc sách giúp học sinh cảm thấy tựtin hơn về chính mình, mạnh dạn bày tỏ ý kiến, tranh luận về những cuốn sách đãđọc

- Tạo một môi trường đọc sách thân thiện, cởi mở, năng động, nâng cao đờisống tinh thần, rèn luyện kỹ năng sống, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ngôn ngữ, kĩnăng hợp tác, kĩ năng tự học, … cho học sinh

- Nâng cao hoạt động thư viện, đa dạng hóa các hoạt động giáo dục bằng cáchoạt động trải nghiệm, sáng tạo nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện củanhà trường

3 Lịch sử nghiên cứu:

Những năm gần đây đã có một số đề tài hướng đến việc phát triển văn hóađọc trong học sinh như : “Xây dựng các mô hình phát triển văn hóa đọc cho họcsinh trường Nghi Lộc 2”; “Giải pháp nâng cao văn hóa đọc cho học sinh qua môhình “tủ sách thanh niên” ở trường Đặng Thai Mai”; “Đề xuất một số giải phápphát triển văn hóa đọc nhằm nâng cao quản lý thư viện trường” của trường DiễnChâu 2 v.v…

Trong thực tế đã có các mô hình, dự án xây dựng và phát triển “Thư việnxanh” ở một số trường trong và ngoài tỉnh nhưng về cơ bản là các trường mầmnon, tiểu học hoặc THCS, theo đó cũng đã có những đề tài SKKN tổng kết cáchoạt động này Tiêu biểu như SKKN của cô giáo trường tiểu học Nho Quan- NinhBình, trường tiểu học Minh Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa…Tuy nhiên, ở bậc học

THPT hiện nay, việc đầu tư xây dựng thư viện đạt chuẩn, thư viện xanh hay việcquan tâm xây dựng phát triển văn hóa đọc thực sự còn khá khiêm tốn

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu.

- Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác giáo dụchọc sinh bậc THPT, đặc biệt là công tác quản lí và khai thác thư viện nhà trườnghướng tới phát triển văn hóa đọc cho học sinh THPT

- Đề tài được triển khai nghiên cứu (NC) tại trường THPT Đô Lương 3 vàmột số trường THPT trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An – nơi chúng tôiđang làm việc, công tác

- Thời gian nghiên cứu: Từ năm học 2019-2020 đến năm học 2021-2022

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung sau đây:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận, kiến thức lí luận về tâm lý, sở thích đọc sách củahọc sinh và phương pháp khích lệ việc đọc sách đối với học sinh THPT

- Thực trạng việc đọc sách trong học sinh ở cơ sở nghiên cứu

- Phân tích nguyên nhân thực trạng, nhất là đặc điểm tâm lý, thực trạng đọcsách trong học sinh

- Nghiên cứu các giải pháp khả thi về quản lý và khai thác sử dụng thư việnnhà trường nhằm phát triển văn hóa đọc

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đọc sách và lan tỏa việcđọc sách ở trường học, trong cộng đồng

- Báo cáo kết quả ứng dụng các hoạt động giáo dục và đề xuất giải pháp nhânrộng mô hình

6 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

6.1 Đối tượng nghiên cứu

Một số giải pháp trong quản lý nhằm nâng cao hoạt động thư viện, đặc biệt

là xây dựng và khai thác mô hình “Thư viện xanh” để phát triển văn hóa đọc cho

học sinh bậc THPT.

6.2 Khách thể nghiên cứu

+ Mô hình hoạt động thư viện tại trường THPT Đô Lương 3 và một số trường trên

địa bàn nơi chúng tôi công tác

+ Việc đọc sách của học sinh tại trường THPT Đô Lương 3 và một số trường trênđịa bàn nơi chúng tôi công tác.

+ Cán bộ quản lý, cán bộ thủ thư, giáo viên giảng dạy và chủ nhiệm tại trườngTHPT Đô Lương 3 và một số trường trên địa bàn nơi chúng tôi công tác

7 Tính mới của đề tài

7.1 Về lý luận

Đề tài phân tích làm sáng tỏ tâm lý, sở thích, năng lực đọc sách ở học sinhTHPT, qua đó đề xuất giải pháp giúp học sinh hiểu về giá trị của sách, giúp cácbạn chủ động đến với sách, yêu sách để từ đó tạo được mối quan hệ và tương táclẫn nhau cùng phát triển văn hóa đọc

7.2 Về thực tiễn:

+ Đối tượng nghiên cứu:

- Thư viện và văn hóa đọc của học sinh THPT Đô Lương 3.

- Có một số phương pháp mới mẻ và sáng tạo

- Tính thực tế cao, dễ áp dụng

Như vậy đề tài góp phần làm rõ thực trạng và ý nghĩa của các hoạt động đọcsách, khai thác và quản lý sách ở thư viện trường THPT Đô Lương 3 và một sốtrường THPT trên địa bàn nghiên cứu, đặc biệt giải pháp xây dựng, phát triển thư

viện trường theo mô hình “Thư viện xanh” đã góp phần nâng cao hiệu quả tìm

kiếm, tôn vinh những đại sứ văn hóa đọc trong học sinh hướng tới phát triển vănhóa đọc cộng đồng, bồi dưỡng và khích lệ kĩ năng sáng tác, viết bài, viết báo chohọc sinh Đề xuất những giải pháp tích cực nhằm phát triển văn hóa đọc cho họcsinh trường THPT Đô Lương 3

8 Giả thuyết khoa học

Đề tài sẽ là những gợi ý về cách thức khai thác và quản lý thư viện để cácnhà trường có thể áp dụng cho học sinh trải nghiệm văn hóa đọc nhằm mang lạihiệu quả cao hơn trong hành trình chinh phục tri thức, góp phần tích cực trongcông cuộc đổi mới căn bản Giáo dục và Đào tạo

Đề tài cũng sẽ giúp ích cho các nhà trường, thầy cô, các bậc phụ huynh, cácbạn học sinh hiểu rõ giá trị của sách trong cuộc sống, trong học tập, giúp mọingười hiểu được tầm quan trọng của việc đọc sách, nhất là đọc sách theo cáchtruyền thống để khai thác tốt hơn thư viện trường hay tủ sách gia đình, tủ sáchdòng họ…

9 Phương pháp nghiên cứu

9.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Thực hiện nghiên cứu theo phương pháp tư duy quy nạp: từ việc nghiên cứucác biểu hiện tâm lý cũng như sở thích, thói quen đọc sách trong cuộc sống hằngngày của học sinh để từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận về ý thức, thói quenđọc sách của học sinh bậc THPT để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

9.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Chúng tôi sử dụng phương pháp điều tra, khảo sát về vấn đề quản lí và khaithác thư viện của các trường; nghiệp vụ của cán bộ thủ thư; quan điểm, cách làmcủa giáo viên, phụ huynh đối với việc đọc sách của các em tại trường THPT Đôlương 3 và một số trường trên địa bàn chúng tôi đang công tác

Sử dụng phương pháp thu thập thông tin qua việc tìm hiểu hoàn cảnh giađình, đời sống, sở thích đọc sách của học sinh; Bên cạnh đó chúng tôi còn trưngcầu ý kiến những giáo viên có lòng đam mê với sách nhờ hỗ trợ, tư vấn để có đượcnhững kết luận, giải thích và trình bày vấn đề một cách chính xác và sâu sắc nhất

- Phương pháp điều tra: Dùng phiếu điều tra bằng bảng hỏi (Ankét) và trắc

nghiệm tâm lý (trắc nghiệm khả năng giao tiếp của V.P Dakharốp) để khảo sát thuthập thông tin và đánh giá các biểu hiện thích đọc sách hoặc lười đọc sách của họcsinh THPT

- Phương pháp quan sát: Quan sát HS đến thư viện mượn và đọc sách mỗi

ngày, mỗi tuần, thái độ của các em trong các giờ sinh hoạt theo chủ đề về sách trênlớp, các giờ ra chơi, sinh hoạt 15 phút, trong các hoạt động ngoại khóa, các hoạtđộng trải nghiệm về sách để nắm bắt các biểu hiện cụ thể về lĩnh vực nghiên cứu

9.3 Các phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các phương pháp thống kê toán học để thu thập số liệu, xử lý sốliệu định lượng kết quả nghiên cứu xây dựng cơ sở thực tiễn, từ đó đề xuất cácbiện pháp quản lý và khai thác thư viện nhằm phát triển văn hóa đọc cho học sinhbậc THPT

B NỘI DUNG Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN.

1.1.Các khái niệm cơ bản đề tài

1.1.1.Khái niệm thư viện:

Theo Luật Thư viện số 46/2019/QH14 do Quốc hội ban hành ngày

21/11/2019 giải thích : Thư viện là thiết chế văn hóa, thông tin, giáo dục, khoa học

thực hiện việc xây dựng, xử lý, lưu giữ, bảo quản, cung cấp tài nguyên thông tinphục vụ nhu cầu của người sử dụng

Trong thực tế thư viện là một kho sưu tập các nguồn thông tin, được chọn lựabởi các chuyên gia và có thể được tiếp cận để tham khảo hay mượn, thường làtrong một môi trường yên tĩnh phù hợp cho học tập Kho tàng của một thư viện cóthể chứa đến hàng triệu đầu mục, bao gồm nhiều định dạng sách, các ấn phẩm báochí và các thể loại khác

Một thư viện được xây dựng và bảo quản bởi một cơ quan nhà nước, một tổchức, một công ty, hoặc một cá nhân Ngoài việc cung cấp tài liệu, thư viện cònđược phục vụ bởi các thủ thư, những chuyên gia trong việc tìm kiếm và sắp xếpthông tin và đáp ứng nhu cầu của người dùng Thư viện cũng thường có khu vựcyên tĩnh để học tập, và những khu vực hỗ trợ học và làm việc nhóm

Lịch sử thư viện bắt đầu với những nỗ lực đầu tiên nhằm sắp xếp bộ sưu tậpvăn bản Những vấn đề đặc biệt thiết yếu bao gồm tính tiếp cận của kho sưu tập,việc thu thập tài liệu, công cụ sắp xếp và tìm kiếm, trao đổi sách, tính chất vật lýcủa các vật liệu viết khác nhau, phân bố ngôn ngữ, vai trò giáo dục Từ những năm

1960, vấn đề số hóa và kỹ thuật số kho tàng lưu trữ đã bắt đầu xuất hiện

Những thư viện đầu tiên lưu trữvăn bản đầu tiên các phiến đất sét viếtbằng chữ hình nêm được phát hiện tại Sumer, có tuổi đời lên đến 2600 TCN Thưviện công và tư chứa sách viết xuất hiện ở Hy Lạp cổ đại vào thế kỷ thứ 5 trướcCông nguyên Vào thế kỷ thứ 6, gần thời Cổ đại Hy-La, những thư viện lớn

ở Constantinople và Alexandria, cùng với thư viện của Timbuktu thu hút nhiều họcgiả trên khắp thế giới

Thư viện hiện đại đang ngày càng được hướng đến trở thành nơi tiếpcận thông tin và kiến thức không giới hạn qua nhiều hình thức và nguồn khác nhau.Thư viện ngày càng trở thành những trung tâm cộng đồng nơi thực hiện cácchương trình công cộng và hỗ trợ mọi người có thể học tập suốt đời

Điều 4 Luật Thư viện số 46/2019/QH14 quy định thư viện cơ sở giáo dụcphổ thông thực hiện các chức năng, nhiệm vụ cơ bản: Phát triển tài nguyên thông

tin phù hợp với nhu cầu học tập, nghiên cứu của người học, người dạy, cán bộ quản

lý và mục tiêu, nội dung, chương trình học tập, giảng dạy của từng cấp học,chương trình học; Tổ chức hoạt động khuyến đọc, hình thành thói quen, kỹ năngđọc của người học; Hướng dẫn sử dụng thư viện, trang bị kỹ năng tìm kiếm, khaithác, sử dụng thông tin cho người học, người dạy và cán bộ quản lý; Hỗ trợ việchọc tập, giảng dạy, nghiên cứu và tổ chức các hoạt động giáo dục khác; Thực hiệnnhiệm vụ khác do cơ sở giáo dục giao

1.1.2.Khái niệm thủ thư:

Thủ thư hay cán bộ thư viện hoặc hiểu nghĩa đơn giản là người trông coisách thư viên là một nghề nghiệp làm việc liên quan đến thư viện, coi giữ sáchtrong thư viện, đó là một chuyên gia về thông tin, lưu trữ, sắp xếp hồ sơ, phân loại,sắp xếp sách vở, đánh bút lục, lau, quét sách ở các kệ sách, hướng dẫn tra cứuthông tin được đào tạo về khoa học thư viện, là người thông thạo việc tổ chức vàquản lý dịch vụ thông tin hoặc các tài liệu cho những người có nhu cầu thông tin.Thông thường, thủ thư làm việc trong một thư viện công cộng hoặc một thưviện trong các trường đại học, trường tiểu học hoặc trường trung học, các thư việntrong doanh nghiệp hoặc công ty, hoặc cơ quan khác như một bệnh viện, công tyluật Công việc này có điểm tương đồng với những người làm nghề nhân viênlưu trữ

Thủ thư là một nhân viên quan trọng và cần thiết trong bất kỳ tổ chức giáodục nào (trường học, nhà trẻ, trung tâm giáo dục nâng cao) Cùng với các giáoviên (giáo viên, nhà giáo dục, một nhà tâm lý học), phụ huynh… phát huy tầmquan trọng của sách trong học sinh

1.1.3.Khái niệm văn hóa đọc:

Thuật ngữ “Văn hóa đọc” phiên bản từ tiếng Anh là "reading culture" hoặc

"culture of reading" Cho đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có một định nghĩa haykhái niệm hoàn chỉnh và thống nhất được đưa vào trong các bộ từ điển Hiện nay,vấn đề văn hóa đọc đang được xã hội quan tâm, đã có nhiều học giả, nhà khoa họcnghiên cứu về đề tài này và đưa ra các khái niệm về thuật ngữ văn hóa đọc Theođó“Văn hoá đọc" gần đây đã được nhiều người hiểu với ý nghĩa là một hoạt độngvăn hoá của con người thông qua việc đọc sách báo, tài liệu để tiếp nhận và xử lýthông tin, tri thức một cách khoa học và bổ ích Như vậy chúng ta có thể hiểuvănhóa đọc sách là đọc sách một cách có văn hóa Nói cách khác là ý thức đọc sáchđúng đắn của con người Ở mức độ lí tưởng, văn hóa đọc đề cao tính nghệ thuật,nhu cầu thưởng thức văn hóa đích thực trong việc đọc sách Bởi thế, nó vượt lêntrên khái niệm đọc đơn thuần.Dù hiểu theo cách nào thì văn hoá đọc luôn góp phần

to lớn vào việc bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, hình thành và phát triển nhân cáchcon người

Tại Hội thảo “Văn hóa đọc, thực trạng và giải pháp” tổ chức tại thành phố

Hồ Chí Minh (2010), khái niệm “văn hóa đọc” được lý giải theo cả nghĩa rộng vànghĩa hẹp

Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của mỗi cá

nhân, của cộng đồng xã hội và của các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhànước Như vậy, văn hoá đọc ở nghĩa rộng là sự hợp thành của ba yếu tố, hay chínhxác hơn là ba lớp như ba vòng tròn không đồng tâm, ba vòng tròn giao nhau

Ở nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân Ứng

xử, giá trị và chuẩn mực này cũng gồm ba thành phần: thói quen đọc, sở thíchđọc và kỹ năng đọc

Theo ThS Chu Vân Khánh, văn hóa đọc là một loại hình hoạt động văn hóa,bởi lẽ: Đọc sách là tiêu thụ, quảng bá những giá trị văn hóa và các giá trị từ sáchbáo mà người đọc tiếp nhận và làm nền tảng để tiếp tục sáng tạo nên những giá trịmới Vì vậy, có thể xem văn hóa đọc là một chỉ số văn hóa của một cộng đồng, mộtxãhội

ThS Bùi Văn Vượng lại coi thuật ngữ văn hóa đọc là đọc sách có văn hóa,hay xây dựng một xã hội đọc sách

Theo TS Lê Văn Viết, quan niệm đọc đến một mức độ, trình độ nhất địnhnào đó thì mới được coi là văn hóa đọc

Dưới một góc nhìn khác về văn hóa đọc, tác giả Vũ Dương Thúy Ngà(Vụ

trưởng Vụ Thư viện, Bộ VHTTDL) cho rằng: "Văn hóa đọc là một hoạt động văn

hóa của con người, thông qua việc đọc để tiếp nhận thông tin và tri thức Đó là sự tích hợp của các yếu tố như nhu cầu đọc, thói quen đọc và được biểu hiện qua hành vi, tập quán đọc của cá nhân và cộng đồng".

Qua đó có thể thấy, văn hóa đọc không phải là một khái niệm mới nhưng nộihàm của nó rất rộng, các quan niệm khác nhau về văn hóa đọc đã góp phần trongviệc nhận dạng đầy đủ hơn bản chất của văn hóa đọc Khi đề cập đến nó mỗi tácgiả có một cách hiểu riêng tùy thuộc vào góc độ tiếp cận Trong đề tài nghiên cứunày, các tác giả tiếp cận văn hóa đọc dưới góc độ cá nhân là tổng thể các năng lựccủa chủ thể hướng tới việc tiếp nhận và sử dụng thông tin trong tài liệu bao gồmcác năng lực định hướng người đọc (nhu cầu đọc, hứng thú đọc), năng lực lĩnh hộitài liệu (kỹ năng đọc) và thái độ ứng xử văn hóa với tài liệu

1.1.4 Khái niệm học sinh phổ thông:

Hiện nay có nhiều cách định nghĩa khác nhau về học sinh phổ thông:

Theo từ điển tiếng Việt: “học sinh phổ thông là người học ở bậc phổ thông”,tức là giới hạn đối tượng là những người đang học ở bậc phổ thông (tiểu học,Trung học cơ sở và Trung học phổ thông).

Theo từ điển Giáo dục học: Học sinh bậc trung học phổ thông thuộc lứa tuổiđầu thanh niên từ 14-15 tuổi đến 17-18 tuổi Như vậy học sinh Trung học phổthông nằm trong độ tuổi từ 14-15 tuổi đến 17-18 tuổi, là những người đang theohọc các trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân

Theo điều lệ trường Trung học được ban hành kèm theo Thông tư BGD&ĐT, quy định học sinh trung học phổ thông có nhiệm vụ:

32/TT Thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chương trình, kế hoạch giáo dụccủa nhà trường

- Rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh cá nhân Tham gia các hoạt động tập thểcủa trường, lớp, của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niênCộng sản Hồ Chí Minh; giúp đỡ gia đình và tham gia các công tác xã hội như hoạtđộng bảo vệ môi trường, thực hiện trật tự an toàn giao thông; Giữ gìn, bảo vệ tàisản của nhà trường, tài sản công cộng; góp phần xây dựng, bảo vệ và phát huy giátrị truyền thống nhà trường

- Kính trọng cha mẹ, thầy giáo, cô giáo, cán bộ, nhân viên của nhà trường vànhững người lớn tuổi; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, rèn luyện; thựchiện điều lệ, nội quy nhà trường; chấp hành pháp luật của Nhà nước

Học sinh THPT có quyền:

- Được bình đẳng trong việc hưởng thụ giáo dục toàn diện, được bảo đảmnhững điều kiện về thời gian, cơ sở vật chất, vệ sinh, an toàn để học tập ở lớp và tựhọc ở nhà, được cung cấp thông tin về việc học tập của mình, được sử dụng trangthiết bị, phương tiện phục vụ các hoạt động học tập, văn hoá, thể thao của nhàtrường theo quy định

- Được tôn trọng và bảo vệ, được đối xử bình đẳng, dân chủ, được giáo dụckỹ năng sống Được quyền khiếu nại với nhà trường và các cấp quản lý giáo dục vềnhững quyết định đối với bản thân mình

- Được hưởng các quyền khác theo quy định của pháp luật

1.2 Đặc điểm về hoạt động học tập, giao tiếp và đọc sách của học sinh THPT:

1.2.1 Hoạt động học tập:

Có thể nói học tập là một hoạt động đặc trưng và hết sức quen thuộc đối vớihọc sinh Hoạt động ấy vừa đem đến cho các em niềm yêu thích, sự hứng thú,những thăng hoa,… nhưng có khi hoạt động học tập cũng là một áp lực gây nên

tâm lý mệt mỏi, chán chường Hoạt động học tập ở mỗi cấp học, mỗi giai đoạn,thời điểm lại có những biểu hiện khác nhau, những cảm xúc, thái độ khác nhau.

Ở lứa tuổi học sinh trung học phổ thông (THPT), hoạt động học tập cónhững điểm khác biệt cơ bản, học sinh cũng ý thức rõ hơn về động cơ học tập củabản thân Học sinh THPT thường xác định khá rõ mục tiêu học tập của mình Họcsinh thường sẽ tự trả lời câu hỏi của chính mình là học để làm gì trong tương lai?Học như thế nào? Vì vậy, về cơ bản việc học của hầu hết các em học sinh bậc THPT là sự tự giác Có những học sinh ưu tú luôn chủ động lên kế hoạch học tập, chủ động tìm thầy, tìm bạn, tiếp cận tri thức và làm đầy tri thức mỗi ngày.Tuynhiên, vì các em cũng ở trong độ tuổi đang lớn, lập trường chưa vững nên việc họctập của học sinh có thể bị ảnh hưởng khá lớn từ môi trường xung quanh Nhữngcám dỗ có thể khiến cho một số học sinh trốn học, bỏ học và sa vào các tệ nạn xãhội Đặc điểm này có thể coi là đặc điểm mang “tính lịch sử” trong toàn bộ lịch sửđường đời của mỗi cá nhân Hoặc có một số học sinh bậc THPT còn mơ hồ về đíchđến nên thường lúng túng, còn thụ động trong việc học tập, học còn mang tính đốiphó

1.2.2 Hoạt động giao tiếp:

So với học sinh ở cấp Tiểu học và THCS thì học sinh bậc THPT có quan hệgiao tiếp rộng hơn nhiều do phạm vi tiếp xúc và môi trường giáo dục không đóngkhung ở làng, xã, phường mà là liên xã, liên phường, quận, thị Hơn nữa, xét ởtâm lý lứa tuổi thì học sinh THPT đã lớn hơn, trưởng thành hơn nên cách thức giaotiếp, ngôn ngữ và thái độ giao tiếp cũng khác với học sinh trung học cơ sở

Học sinh THPT muốn khẳng định theo hướng tự quyết, tự chịu trách nhiệm,

ở một mức độ nhất định nào đó thì họ không muốn phụ thuộc mà muốn tự lậpnhiều hơn Tính tự lập của học sinh thể hiện ở ba mặt: tự lập về hành vi, tự lập vềtình cảm và tự lập về đạo đức giá trị Nhu cầu giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổitrong tập thể phát triển mạnh Chính điều đó làm cho học sinh phải biết tự suynghĩ và điều chỉnh nhân cách và kĩ năng giao tiếp của mình

Ở học sinh THPT cũng bắt đầu xuất hiện tình yêu nam nữ, nhưng đa số các

em thường che giấu tình cảm của mình, cũng có học sinh phân tán tư tưởng trongtình cảm này mà ảnh hưởng tới việc học tập Tình yêu tuổi học đường đôi lúc cũngtạo ra những cảm xúc căng thẳng vì thiếu kinh nghiệm, vì sợ bị từ chối hoặc quávui vẻ khi nhận được quan tâm chăm sóc Tình yêu tuổi học đường lành mạnhtrong sáng nhưng cũng là một vấn đề phức tạp đòi hỏi phải có kĩ năng điều khiểncảm xúc hành vi cho phù hợp

1.2.3.Hoạt động đọc sách của học sinh THPT:

Có thể nói đọc sách là hoạt động thường xuyên, tất yếu, bắt buộc của lứatuổi học sinh Bởi vì sách giáo khoa và tài liệu tham khảo là dụng cụ, tư liệu họctập quen thuộc của các em Đọc sách vì thế là kĩ năng trước tiên mà bất kì nhàtrường nào cũng trang bị cho học sinh qua các hoạt động dạy học ở trường đặc biệt

là qua môn “Tập đọc” Như vậy, ngay từ khi cắp sách đến trường tất cả các em đãđược làm quen với sách, được rèn kĩ năng đọc sách, biết đọc sách, nhiều em sau đó

đã chủ động trong việc tìm sách để đọc, nhất là những trang cổ tích, truyện tranhtrong hành trình tuổi nhỏ Tuy nhiên, theo thời gian và sự tác động của mạng xãhội các em dần lãng quên kĩ năng đó, ngoài những cuốn sách giáo khoa phải đọcdường như học sinh bây giờ không có thói quen đọc thêm sách Nhiều bạn trẻ hômnay đặc biệt là học sinh bậc THPT không có thói quen đọc sách, họ cho rằng việcđọc sách ấy cho những người trí thức, các nhà văn, nhà khoa học Một số khác đọcmột cách qua loa, những trang sách cứ thế lật đi mà đầu vẫn trống rỗng Sách có rấtnhiều mà không ít người không biết chọn đúng sách để đọc và tìm hiểu Một số lạichọn đọc sách theo phong trào, không phải do đam mê, không có một chút hiểubiết gì về nội dung cuốn sách mình đang chuẩn bị đọc, cho nên dễ chọn nhầm sách

vô thưởng vô phạt, sách có nội dung thiếu văn hoá, không lành mạnh Vậy nên mới

có một nghịch lí trong giới trẻ Việt Nam hiện nay là truyện ngôn tình bán chạyhơn, phổ biến hơn cả những cuốn sách được trao giải Nobel

Thực tế lứa tuổi học sinh nói chung và học sinh bậc THPT nói riêng đềutiềm tàng ý thức về giá trị của sách và kĩ năng đọc sách, có một số bạn vẫn chămchỉ và đam mê đến với sách mỗi ngày Vấn đề là cần sự quan tâm và định hướngcủa người lớn, của giáo viên, của nhà trường để khích lệ và phát huy nhiều hơnnữa những kĩ năng đọc sách chủ động đã bị “đóng băng” ở phần lớn học sinh

1.3.Vai trò của BGH trong quản lý, khai thác thư viện nhà trường:

Như chúng ta đã biết, vai trò lãnh đạo quản lý nhà trường, của ban giám hiệu(BGH) đặc biệt là người đứng đầu đối với sự phát triển hết sức quan trọng Quanhững khóa bồi dưỡng lí luận chính trị, các đồng chí cán bộ lãnh đạo quản lí củanhà trường đã được trang bị kiến thức phương pháp luận và phương pháp công tác

về điều hành, quản lý các lĩnh vực hoạt động chủ yếu, mang tính then chốt của nhàtrường trong một môi trường có nhiều thay đổi Đổi mới tư duy cách nghĩ, cáchlàm để trở thành những người lãnh đạo biết vận dụng sáng tạo và phát huy hết khảnăng, năng lực sử dụng kinh nghiệm, những giá trị của mình và của mỗi cá nhân

trong nhà trường cho sự phát triển, với mục tiêu “Đào tạo học sinh trở thành chủ

nhân mới của đất nước, biết khát vọng đổi mới để vươn lên”.

Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường đóng vai trò định hướng, là mộttrong những yếu tố mang tính đột phá và quyết định đến chất lượng và hiệu quảgiáo dục

Nghị quyết 29-NQ/TW, Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương khóa

XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng đã nêu “Tạo chuyển

biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả… ” Đối với giáo dục phổ thông, tập trung

phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, nâng caochất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức,lối sống, (mục tiêu của Nghị quyết 29 Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trungương khóa XI)

Theo tinh thần của Nghị quyết 29, phương pháp giáo dục hiện nay đang trên bước đường đổi mới Từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang sang tiếpcận năng lực của học sinh, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến học sinh học được cái gìđến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Phát huy tính tíchcực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học trên

cơ sở trau dồi các phẩm chất linh hoạt, sáng tạo, độc lập Tăng cường tổ chức họcnhóm, học trong lớp, học ngoài lớp và thư viện nhà trường sẽ là môi trường trảinghiệm học tập mới rất tốt cho học sinh

Đến với thư viện trường học, các em được tiếp xúc và đọc rất nhiều sách: từsách giáo khoa, sách bổ trợ, sách nâng cao… đến các loại sách mang tính giải trínhư sách truyện, thơ… Đây được xem là kênh thông tin hữu dụng và mang tínhgiáo dục cao cho các em khi mà văn hóa đọc đang dần mất ưu thế trước văn hóanghe nhìn Việc tiếp cận kiến thức, thông tin qua kênh thư viện trường học có nét

“mở” hơn so với hoạt động giảng dạy – học tập ở trên lớp Nếu việc học trên lớpchủ yếu tập trung vào hoạt động thu nhận, sao chép và ghi nhớ các thông tin thìviệc “đọc và học” ở thư viện thực sự là một quá trình tìm tòi, khám phá, trảinghiệm và đánh giá Các em được lựa chọn những cuốn sách mình thích, đọc vàcảm thụ theo cách cá nhân, không bị chi phối và ràng buộc bởi bất kỳ khuôn mẫunào Cán bộ thư viện có thể giúp các em tìm hiểu, nắm bắt được nội dung kho sách

và định hướng đọc sách nhưng quyền lựa chọn cuối cùng là dành cho các em

Hiểu rõ được hiệu quả giáo dục từ mô hình học tập này, ở một số nhà trườngcác nhà quản lý đã chú ý đến công tác thư viện, bởi họ nhận ra những lợi ích thiết

thực và tích cực từ mô hình giáo dục này, họ xem thư viện “là trái tim của trường

học” Thư viện được xem là địa chỉ cung cấp thông tin – kiến thức quen thuộc và

hữu ích nhất cho các em học sinh ngoài lớp học Đây là nơi mà các em học sinhluôn được chào đón, nơi mà mọi mơ ước và sở thích cá nhân của các em đều đượctrân trọng Thư viện là nơi mà các em được thỏa sức tư duy, sáng tạo và chia sẻ.Các em học sinh lên thư viện vào các buổi chiều hoặc trong giờ giải lao, giờ trống

để được đọc sách, được tìm hiểu và khám phá thế giới xung quanh qua nhữngthông tin mà các em có được từ kho tài liệu của thư viện Tuy nhiên ở một số

trường học, vì các lí do khác nhau BGH chưa thực sự quan tâm hoặc quan tâmchưa đúng mực đến công tác thư viện Vì vậy, trong hoàn cảnh đó, thư viện mớichỉ là “cái kho” để chứa sách, là nơi cho học sinh và giáo viên mượn sách Nhiềutrường còn xem nhiệm vụ chính của thư viện hiện nay là bán sách giáo khoa, bándụng cụ học tập cho học sinh; Hoạt động thư viện chưa phát huy được hiệu quả,chưa thu hút được nhiều học sinh đến học tập và trải nghiệm ở không gian này

Mỗi thời kì, giai đoạn lịch sử đều có những yêu cầu nhất định đối với conngười với tư cách là thành viên trong xã hội Theo đó, học sinh không những cầntrau dồi về mặt tri thức mà còn phải rèn luyện, phát triển hệ thống kĩ năng để trởthành thế hệ công dân tích cực, chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, thích ứngnhanh chóng và kịp thời với bước đi của thời đại, phù hợp với bối cảnh xã hội rộnglớn và phức tạp Giáo dục, do đó cũng cần phải chuyển trọng tâm sang chú trọngbồi dưỡng các phẩm chất năng lực đó cho mỗi người học sinh BGH nhà trườnghơn ai hết phải là người luôn cập nhật và tiên phong trong công tác giáo dục, đặcbiệt là thay đổi công tác quản lý, điều hành, khai thác thư viện trường học - xemđây là một trong những mắt xích quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện của nhà trường Ngày 21/11/2019 Luật Thư viện đã được Quốc hội thông qua

và Việt Nam đang thực hiện đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ

thông theo yêu cầu của Nghị quyết 88/2014/QH13 “Chúng ta phải đổi mới từng

yếu tố để tạo ra chất lượng giáo dục phổ thông đáp ứng yêu cầu mới của thực tế cuộc sống và hội nhập thế giới” Trong đó một phần rất quan trọng để tạo nên mô

hình trường học chất lượng, góp phần hình thành thói quen đọc sách, năng lực tựhọc, tự nghiên cứu và sáng tạo cho học sinh chính là phát triển và nâng cao hiệuquả thư viện trường học

2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu

Địa bàn nơi chúng tôi công tác thuộc huyện miền Tây-Nam Nghệ An, nơi đâyhiện có 6 trường dành cho đối tượng học sinh THPT, trong đó gồm 4 trường hệcông lập, một trường ngoài công lập và một trung tâm GDTX Trường THPTchúng tôi công tác và nghiên cứu thuộc vùng hạ huyện, nơi điều kiện kinh tế xã hộicòn rất nhiều khó khăn Khả năng, nhận thức của người dân trong việc đầu tư chocon cái học tập còn hạn chế Trường được thành lập năm 1978; từ chỗ chỉ có 3 lớpvới 10 giáo viên ở năm học đầu tiên, trải qua gần 45 năm tồn tại và phát triển, đếnnay trường có 38 lớp(quy mô 39 lớp) với hơn 1.600 học sinh, trong đó số học sinh

nữ là 1032 học sinh (chiếm 64,6%), số học sinh nam là 558 học sinh (35,4%).Hội đồng sư phạm trường hiện có gần 100 cán bộ giáo viên, nhân viên Họcsinh theo học tại trường đa số thuộc gia đình nông thôn, nhiều học sinh là con em

hộ nghèo, cận nghèo hoặc gia khó khăn; trình độ dân trí của phụ huynh trong vùngcòn khá thấp; Nhiều bậc phụ huynh chưa quan tâm nhiều đến việc học của con em,một số còn có tư tưởng ỉ lại, phó thác hoàn toàn việc học của con cái cho nhàtrường

2.2 Thực trạng quản lý và phát triển thư viện trường ở THPT Đô Lương 3

2.2.1 Khảo sát thực trạng:

- Về chất lượng quản lý: Công tác thư viện nói chung, công tác thư viên tại trường

THPT Đô Lương 3 nói riêng được thực hiện theo Quyết định số: BGDĐT ngày 2/01/2003 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Quy định

01/2003/QĐ-về tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông

- Về quy mô: Hiện trường có 01 thư viện với diện tích sử dụng gần 90m2 Có

phòng đọc dành riêng cho học sinh và giáo viên và một phòng kho để lưu trữ các

hồ sơ, học liệu liên quan đến hoạt động của thư viện (Phụ lục 1)

Thư viện có hệ thống tủ sách với 1.578 đầu sách và 5.576 bản sách các loạiđược mô tả , phân loại đúng theo nghiệp vụ chuyên môn của công tác thư viện.Việc phân loại, quản lí đầu sách cụ thể lượng sách có trong thư viện như sau:

Tổng đầu sách có trong thư viện là: 1578 đầu sách (Phụ lục 2)

Trong đó : STK: 1079 đầu sáchSGV :125 đầu sáchSGK :148 đầu sáchSĐĐ : 99 đầu sáchSPL : 127 đầu sách

- Tổng số bản sách có trong thư viện : 5.576 cuốn

Trong đó :STK: 3219 cuốn sáchSGV :743 cuốn sáchSGK :1223cuốn sáchSĐĐ : 118 cuốn sáchSPL : 273 cuốn sách

- Về chất lượng phục vụ bạn đọc:

Để phát huy vai trò của thư viện người làm công tác thư viện luôn có tưtưởng đổi mới, cầu tiến; luôn suy nghĩ và hành động với tư tưởng phục vụ tận tìnhgiáo viên và học sinh

Nhà trường thực hiện tốt khâu tổ chức xử lý kỹ thuật, đầu tư xây dựng thưviện đạt chuẩn của trường chuẩn Quốc gia mức độ 1(năm 2020) Về nghiệp vụ thưviện, cán bộ thư viện có sổ sách quản lý và nhà trường có đầu tư trang bị phầnmềm quản lý thư viên để nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ bạnđọc Việc bổ sung sách báo, tài liệu được thực hiện thường xuyên

Tổ quản lí thư viên có sự phối hợp thường xuyên với giáo viên chủ nhiệm ràsoát đảm bảo 100% học sinh có sách giáo khoa và hướng dẫn học sinh sử dụngsách ôn thi tốt nghiệp

Thường xuyên sắp xếp ngăn nắp, đảm bảo cho cán bộ giáo viên mượn và sửdụng sách, tài liệu một cách tốt nhất, khoa học nhất

- Công tác quản lí việc mượn, trả sách của giáo viên và học sinh:

Thư viện trường THPT đô lương 3 đã triển khai và thực hiện một cáchnghiêm túc đầy đủ các nội dung, các quy định và hướng dẫn của Bộ, ngành Giáodục về công tác thư viện

Hàng năm cán bộ thư viện lập kế hoạch hoạt động vào đầu năm học và báocáo tổng kết công tác thư viện vào cuối năm để báo cáo cho hiệu trưởng

Đầu năm học cán bộ thư viện có kế hoạch kiểm kê rà soát lại các danh mụcsách thư viện, duy trì tủ sách giáo khoa dùng chung

Tổ chức cho học sinh mượn sách giáo khoa, sách tham khảo nhất là học sinhthuộc diện gia đình chính sách, học sinh hộ nghèo, gia đình khó khăn không có khảnăng tự mua

Hàng năm thực hiện rà soát và có cơ chế tặng SGK và thẻ thư viện chonhững em là học sinh nghèo, học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn vươn lênđạt thành tích cao trong học tập và rèn luyện.

- Nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc và công tác bảo quản tài liệu:

Nhà trường tổ chức thường xuyên hoạt động giới thiệu sách đến bạn đọc

và biên soạn các thư mục giới thiệu sách để nâng cao hiệu quả hoạt động giới thiệusách

Kiểm tra sách của học sinh đầu năm học Đảm bảo 100% học sinh có sáchgiáo khoa

Thực hiện hồ sơ sổ sách đầy đủ, tổ chức kiểm kê thư viện, thanh lý sách,báo cũ, lạc hậu

Mọi cán bộ, giáo viên trong trường đều được mượn sách, báo và tài liệu

để đọc tại chỗ hoặc đưa về nhà để nghiên cứu và học tập; Nhà trường có quy địnhcho cán bộ, giáo viên mượn và trả sách theo đúng quy định (Đối với sách giáokhoa phải mượn đầu kì, đầu năm học và trả khi kết thúc học kì, trước khi về nghỉhè)

Khi mượn sách phải bảo quản, giữ gìn sách cẩn thận Nếu làm hư hỏng thấtlạc phải bồi thường theo giá bìa

Học sinh được mượn sách tham khảo, SGK đọc tại chỗ hoặc mượn về nhàtheo nhu cầu nhưng phải trả sách lại cho Thư viện sau một khoảng thời gian nhấtđịnh

Phát động phong trào mượn đọc sách tham khảo, thường xuyên giới thiệusách mới đến bạn đọc

- Làm sổ cho bạn đọc, cho học sinh:

Thư viện mở cửa 5 ngày trong tuần, 10 buổi phục vụ bạn đọc và làm nghiệp vụ

Số lượng giáo viên đọc và mượn sách tại Thư viện đạt tỉ lệ 100%

Số lượng học sinh đọc và mượn sách tại Thư viện đạt tỉ lệ trên 80%

- Việc đầu tư mua sắm, bổ sung các loại sách:

Nhà trường phối hợp với các tổ chức giáo dục khác để thường xuyên bổsung sách nghiệp vụ, sách tham khảo mới cho thư viện, chỉ tiêu sách giáo viên đạt100%, sách tham khảo đạt bình quân 3-4 quyển/ học sinh Ban giám hiệu (BGH )cũng chỉ thị cho cán bộ thư viện tiếp tục trang bị và bổ sung sách cho tủ sách phápluật, tủ sách Đạo đức trong nhà trường Cán bộ thư viện cũng trưng cầu ý kiến từphía giáo viên đăng kí các hạng mục sách cần mua để bổ sung kịp thời nhằm đápứng việc dạy và học của giáo viên và học sinh Tuy nhiên, vì những khó khăn về tài

chính trong điều kiện dịch bệnh nên trong vài năm qua việc đầu tư mua sắm bổsung tài liệu, học liệu cho thư viện chưa đạt kết như mong muốn, các hạng mụcsách chưa thật phong phú, chưa thật sự đáp ứng được nhu cầu bạn đọc trong tình

hình mới ( Phụ lục 3)

- Công tác kiểm tra, giám sát hoạt động thư viện:

Thư viện trường THPT đô lương 3 đã triển khai và thực hiện một cách nghiêmtúc đầy đủ các nội dung ,các quyết định và hướng dẫn về công tác thư viện Hàngnăm cán bộ thư viện phải lập kế hoạch hoạt động vào đầu năm học và báo cáo tổngkết công tác thư viện vào cuối năm để báo cáo cho hiệu trưởng Đầu năm học cán

bộ thư viện có kế hoạch kiểm kê rà soát lại danh mục sách thư viện, duy trì tủ sáchgiáo khoa dùng chung Kiểm tra sách của học sinh đầu năm học, đảm bảo 100%học sinh có sách giáo khoa.Thực hiện hồ sơ sổ sách đầy đủ, tổ chức kiểm kê thưviện, thanh lý sách, báo cũ lạc hậu Về phía BGH nhà trường, sẽ có kế hoạch từđầu năm học và thông báo lộ trình kiểm tra công tác của hoạt động thư viện bấtđầu từ khâu kiểm tra kế hoạch của thủ thư; việc thực thi kế hoạch; kết quả cụ thểqua từng hạng mục…Tuy nhiên công tác kiểm tra hoạt động thư viện không phảilúc nào cũng được thực hiện nghiêm túc, đúng quy trình, nhất là những năm họctrước Công tác kiểm tra, giám sát hoạt động thư viện thực sự được chú trọng nhiều

hơn từ năm học 2019-2020 trở lại đây (Phụ lục 4)

Rõ ràng, hoạt động thư viện từ trước đến nay vẫn được duy trì, tuy nhiên bêncạnh những kết quả đạt được trong công tác thư viện vẫn tồn tại một số hạn chế vàphát triển chưa đồng bộ Trang thiết bị cơ sở vật chất và nguồn học liệu của thưviện chưa thật sự đáp ứng được nhu cầu sử dụng Công tác bồi dưỡng, xây dựngđội ngũ cán bộ thư viện chưa được chú trọng nhiều vì thế hoạt động vận hành thưviện chưa phát huy hết hiệu quả Hoạt động thư viện chưa thu hút được nhiều họcsinh đến học tập và trải nghiệm ở không gian này Theo số liệu thống kê từ thủ thưcủa thư viện trường THPT Đô Lương 3 qua những năm học gần đây, nhất là nhữngnăm học 2016-2017; 2017-2018; 2018 -2019 lượng sách thư viện nhà trường đượchọc sinh mượn đọc hết sức khiêm tốn, thậm chí có những học sinh chưa bao giờđến thư viện trong suốt ba năm học cấp 3 Lượng sách trong thư viện nhà trường

có trên 5000 bản sách, chưa kể các tạp chí theo định kì nhưng thư viện chưa thực

sự thu hút được học sinh đến đọc sách, nguồn sách chủ yếu vẫn đang phục vụ theonhu cầu của giáo viên

Mặc dù hàng năm nhà trường vẫn bổ sung tài liệu cho thư viện ,nhưng kể cả

số lượng cũng như chất lượng còn quá ít Nguồn tài liệu bổ sung chủ yếu chỉ phục

vụ cho việc ôn thi hàng năm,chưa chú tâm vào việc bổ sung nguồn tài liệu thamkhảo nhiều lĩnh vực khác Đây cũng là một trong những hạn chế trong việc thu hútbạn đọc

Biểu đồ 1.3 : Thống kê số đầu sách học sinh mượn từ thư viện qua các năm học.

Qua số liệu khảo sát trên cho thấy có sự khởi sắc về ý thức đọc sách của họcsinh ở năm học 2019-2020; 2020-2021 nhưng nhìn chung lượng sách được họcsinh chủ động khám phá chưa cao Hai năm học gần đây nhà trường đã có nhữngbước khởi động để đánh thức tiềm năng ý thức đọc sách từ các học sinh nên bướcđầu lượng học sinh đến với thư viện đã nhiều hơn trước Tuy nhiên về cơ bản vẫn

là số học sinh ở các lớp chất lượng cao mới có hào hứng tìm đến với thư viện

Làm thế nào để tất cả học sinh chú ý, chăm chỉ đọc sách nhiều hơn? Làm thếnào để khắc phục thực trạng đọc sách trên đây từ phía học sinh ? Chắc chắn chúng

ta cần làm rõ nguyên nhân của vấn đề trước khi có câu trả lời xác đáng qua các giảipháp

2.2.2 Đánh giá chung về công tác thư viện tại trường THPT Đô Lương 3:

2.2.2.1 Uu điểm:

Trường có thư viện với diện tích tương đối lớn, cơ bản đáp ứng tiêu chuẩn

về kiểm định chất lượng giáo dục Thư viện có phòng đọc dành riêng cho học sinh

và giáo viên, có phòng kho để lưu trữ, xử lí hồ sơ, học liệu liên quan đến công tácthư viện

Cán bộ thủ thư có trình độ đạt chuẩn, kỹ năng công tác đảm bảo, nhiệt tìnhtrong công việc nên việc quản lý thư viện cơ bản tốt, có hệ thống

Hàng năm nhà trường đều có sự đầu tư nhất định để bổ sung thêm sách, tàiliệu tham khảo, thực hiện sửa chữa, nâng cấp về cơ sở vật chất để duy trì hoạt độngcủa thư viện

2.2.2.2 Tồn tại, hạn chế:

Trước hết là hạn chế về số lượng đầu sách, tài liệu của thư viện, tức là chủngloại sách trong thư viện còn chưa đa dạng phong phú Chủ yếu vẫn chỉ có sách giáokhoa và sách tham khao, ít những tài liệu giải trí hoặc các bộ sách quý giúp nângcao và mở rộng tri thức Tức là nguồn lực của nhà trường đầu tư cho thư viện chưathật cao

Việc khai thác tư liệu thư viện cũng chưa được chú trọng đúng mức, chưa cónhững đổi mới, sáng tạo để khích lệ học sinh đến với thư viện Đây đó “thư việnvẫn là kho giữ sách”, cả giáo viên và học sinh thực sự chưa mặn mà với địa chỉnày.

Việc đầu tư xây dựng thư viện đạt chuẩn, thư viện tiên tiến hay thư viện điện

tử còn chưa được quan tâm đúng mức, nhất là từ năm học 2018-2019 trở về trước.Đặc biệt là nhà trường chưa thật sự chú trọng đầu tư và phát triển thư viện theo môhình “Thư viện xanh”, “Thư viện mở” để bắt kịp xu thế thời đại và cũng là yêu cầucủa đổi mới công tác GD trong giai đoạn hội nhập như Phó Thủ tướng Vũ ĐứcĐam từng khẳng định: “Thư viện không phải là chỗ giữ sách” Điều 24 trong TT

32 quy định về phát triển văn hóa đọc cũng đã khẳng định: Trường phổ thông phảitạo điều kiện cho giáo viên, học sinh tiếp cận và sử dụng thông tin thư viện, cácnguồn thông tin hữu ích khác để phát triển văn hóa đọc; Trường phổ thông có tráchnhiệm phát triển kỹ năng đọc và kỹ năng tìm kiếm thông tin cho giáo viên và họcsinh

Tuy nhiên trong thực tế, vì những lí do chủ quan, khách quan khác nhau, nhàtrường chưa thực sự chú ý để chủ động đầu tư cho việc phát triển thư viện, nhất là

mô hình “Thư viện xanh” thực sự chưa được quan tâm đúng mức Nhà trường chỉ

mới tập trung đầu tư nâng cấp thư viện, kể cả về quy mô cũng như phương thứcquản lí kể từ năm học 2018-2019 khi trường nhận được công văn chỉ đạo của SởGiáo dục – Đào tạo và chính quyền địa phương về yêu cầu xây dựng trường đạtchuẩn Quốc gia Cụ thể vào tháng 11 năm học 2020-2021 trường THPT Đô Lương

3 đã được sở GD&ĐT công nhận là trường đạt chuẩn quốc gia mức độ một, theo

đó các hạng mục phục vụ cho công tác dạy học của nhà trường đã được nâng cấp

để trở nên khang trang hơn Thư viện nhà trường cũng như văn hóa đọc của họcsinh được chú ý để phát triển hơn Hàng ngày, hàng tuần lượng học sinh đến vớithư viện nhiều hơn, số đầu sách tham khảo, chuyên sâu cũng được các em quantâm khai thác nhiều hơn Dù vậy, nhìn chung không gian đọc sách, các hạng mụcsách vẫn chưa thực sự hấp dẫn,chưa thuyết phục bạn đọc Học sinh vẫn thấy bấttiện khi tiếp cận với sách thư viện, nhiều nhu cầu và ước mơ đọc sách trong mộtkhông gian mở của các em chưa được đáp ứng để thỏa mãn Nghĩa là cần sự vàocuộc và đầu tư, thiết kế bài bản của nhà trường để các em có được một thư việnxanh thực sự

3 Nguyên nhân của những tồn tại trên:

3.1 Nguyên nhân khách quan.

Nguyên nhân đầu tiên có thể nói đó là sự tác động của xã hội, đặc biệt là

“quy luật lây lan của môi trường giáo dục học đường” Cụ thể là nhiều trường họctrên địa bàn chưa chú trọng đến việc đầu tư và khai thác thư viện để phục vụ chocông tác giảng dạy của giáo viên cũng như phát triển văn hóa đọc trong học sinh

Thứ hai: Đa phần gia đình các học sinh của trường THPT Đô Lương 3 cómức sống trung bình và thấp, có nhiều gia đình còn là hộ nghèo, cận nghèo, mức

độ dân trí chưa thực sự cao nên ở môi trường này thực sự các bậc phụ huynh cũngnhư các em học sinh chưa thể chú ý nhiều, nghĩ nhiều hay chăm lo việc khai thácthư viện hay hỗ trợ đầu tư phát triển thư viện cùng nhà trường

Thứ ba : Nhu cầu mượn sách, đọc sách của giáo viên và học sinh nhà trườngchưa thật lớn, chưa là vấn đề bức thiết để từ đó thôi thúc sự đầu tư xây dựng thưviện ở tầm quy mô lớn

Thứ tư : Sự tác động của thời đại công nghệ số, thư viện truyền thống thực

sự khó hấp dẫn bạn đọc bởi lẽ bạn đọc có thể mua sách, đọc sách mọi lúc, mọi nơikhi có điện thoại thông minh

Thứ năm : Thông thường ở mỗi trường giờ nghỉ giải lao giữa các tiết học là

5 phút, khoảng thời gian này không đủ để học sinh lên thư viện đọc sách Do đónhiều em đã chọn ngồi trong lớp nói chuyện với các bạn, hay ra sân chơi hơn là lênthư viện Hơn nữa ở bậc THPT không bố trí giờ thư viện và cũng không có chủtrương cho phép học sinh mượn sách về nhà nên đa số các em gặp khó khăn trongkhâu mượn sách, đọc sách

3.2 : Nguyên nhân chủ quan:

Trước tiên phải nói đến nguyên nhân chủ quan từ phía công tác quản lí củaBGH nhà trường, trong đó cơ bản là việc xác định mục tiêu giáo dục chưa đúngđắn, còn bị động trong lãnh đạo chỉ đạo tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới Nhà trường chưa chú ý nhiều đến công tác GD phát triển kỹ năngtoàn diện cho học sinh Bởi lẽ nếu BGH nhà trường chú ý dến công tác GD tronggiai đoạn mới thì song song với việc chỉ đạo đổi mới dạy học thường niên, BGHphải luôn cập nhật các công văn, chỉ thị, nghị quyết… để chỉ đạo cán bộ giáo viênđổi mới dạy học mà cụ thể ở đây là công tác phát triển, khai thác thư viện

Chỉ qua cập nhật những thông số đọc sách, mượn sách từ năm học

2015-2016 đến năm học 2019-2020 ở thư viện trường THPT Đô Lương 3(Biểu đồ 1.3)

có thể thấy dường như BGH chưa chú ý nhiều đến công tác thư viện, nhất là việcđọc sách của học sinh Thư viện vẫn cơ bản là “kho giữ sách” và sách ở đây chủyếu là sách giáo khoa, chỉ có một số cán bộ giáo viên mượn sách để giảng dạy.Trong khi đó dự án Luật Thư viện nằm trong Chương trình hành động của Chínhphủ thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 9/6/2014 của Hội nghị lần thứ 9 BanChấp hành Trung ương Đảng Khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, conngười Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã được ban hànhtheo Nghị quyết số 102/NQ-CP ngày 31/12/2014 của Chính phủ Nghĩa là từ nămhọc 2014-2015 Chính phủ đã chú tâm đến công tác phát triển văn hóa đọc Và năm

2015, Tuần lễ Học tập suốt đời ở Việt Nam được triển khai từ 2/10 đến 9/10 ở mọi

tỉnh, thành trên cả nước Với chủ đề “Chung tay xây dựng thư viện, thường xuyên

đọc nhiều sách hay”, tâm điểm của Tuần lễ Học tập suốt đời năm 2015 nhấn mạnh

đến mối liên hệ mật thiết giữa thư viện với việc đọc sách của mọi người trong quá

trình rèn luyện để trở thành một cá nhân học tập suốt đời

Đặc biệt Luật Thư viện được Quốc hội thông qua ngày 21/11/2019 và cóhiệu lực từ ngày 01/7/2020 đã đánh dấu một mốc quan trọng trong hoạt động thưviện và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam Trong Luật Thư viện đã có nhiều quyđịnh đón trước để các thư viện phát triển và bắt kịp với những yêu cầu đặt ra trongthời đại Cách mạng công nghiệp 4.0 đang xâm nhập mạnh mẽ vào tất cả các mặtcủa cuộc sống Từ những quy định về chức năng, nhiệm vụ, nguyên tắc hoạt độngcủa thư viện, đến những quy định cụ thể về hoạt động thư viện, hiện đại hóa thưviện, phát triển thư viện số, phát triển văn hóa đọc Bộ Văn hóa, Thể thao và Dulịch tin tưởng Luật Thư viện sẽ tạo động lực cho văn hóa đọc phát triển Và đócũng chính là những yếu tố đảm bảo để văn hóa đọc phát triển bền vững trongtương lai…

Như vậy về tổng thể, Đảng và Nhà nước đã có những công văn, chỉ thị đểhướng dẫn, định hướng công tác phát triển GD nói chung, phát triển văn hóa đọc

và thư viện nói riêng nhưng điều quan trọng là sự quan tâm của các nhà trường màtrước tiên là công tác quản lý và phát triển thư viện trường học của BGH, củangười đứng đầu Rõ ràng trong những năm qua ở trường THPT Đô Lương 3 việcchuẩn hóa và khai thác thư viện để phục vụ cho phát triển văn hóa đọc là chưa thỏađáng, đặc biệt là từ năm học 2017-2018 trở về trước

Ngoài ra, sự vào cuộc, tinh thần đổi mới sáng tạo của cán bộ thư viện cũngnhư đội ngũ giáo viên nhà trường chưa cao Giáo viên bộ môn chỉ mới chú ý đếnmôn dạy của mình, chưa xem việc cập nhật các văn bản, công văn chỉ đạo về đổimới thư viện là việc cần sự đóng góp tiếng nói của mình GVCN cũng chưa thực

sự quan tâm đến việc đọc sách của các em, chưa chú trọng xây dựng mô hình thưviện lớp học hay đốc thúc học sinh lớp mình đọc sách ở thư viện trường Nhiềuhọc sinh chưa có thói quen đọc sách báo vậy nên việc tạo thói quen đọc sách vàhình thành văn hóa đọc cho học sinh là một yếu tố quan trọng hàng đầu trong việcđịnh hướng các em tới thư viện Như vậy có thể nói, sở dĩ có sự thờ ơ của học sinhđối với thư viện là do nhà trường và các thầy cô chưa định hướng tốt Mặt kháccũng do cán bộ thư viện chưa sâu về nghiệp vụ, chưa thực sự trở thành cầu nốigiữa bạn đọc và vốn tài liệu, đâu đó chưa thật mặn mà với công việc, chưa thậtnhiệt tình với học sinh, …

Đã đến lúc nhà trường và tập thể cán bộ giáo viên cần quan tâm hơn tới câuchuyện về “Thư viện thời 4.0” đã được đặt ra trong nhiệm vụ phát triển văn hóađọc hiện nay Đó cũng là một xu hướng tất yếu của thời đại số để tiếp cận và đẩymạnh văn hóa đọc ở Việt Nam trong thời gian tới Chúng ta phải đổi mới cáchthức tổ chức và hoạt động thư viện trường học nhằm tạo môi trường thuận lợi chohọc sinh tiếp cận thường xuyên với sách bằng nhiều hình thức như “thư viện

xanh”, “thư viện thân thiện”, “thư viện điện tử”…Muốn làm được điều đó trướchết nhà trường phải khảo sát được nhu cầu của học sinh theo từng vùng miền, từnglứa tuổi, để từ đó lên kế hoạch mua sắm, xác định nguồn tài liệu phù hợp với nhucầu học tập, giải trí của các em Bên cạnh đó, cán bộ thư viện và tập thể giáo viênnhà trường cũng phải xây dựng kế hoạch hoạt động thư viện đảm bảo phù hợp, cóhình thức hoạt động linh hoạt, phong phú nhằm tạo hứng thú cho học sinh đến đọc

và học… Chỉ khi có sự vào cuộc tích cực của các ban ngành, của nhà trường thìnhững hạn chế,tồn tại trên đây về quản lý và khai thác thư viện nhằm phát triển vănhóa đọc cho học sinh mới có thể được khắc phục, mô hình thư viện mở luôn là mơước không chỉ của học sinh mà là của cả giáo viên trong chiến lược đổi mới GDhiện nay

Chương 2: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN NHẰM PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC TẠI TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 3, NGHỆ AN.

Sách là sản phẩm tinh thần, đồng thời là sản phẩm vật chất do con người laođộng sáng tạo nên, là nhân tố quan trọng để thúc đẩy xã hội phát triển Sách giúptăng trí tuệ, sự hiểu biết của con người Sách là nơi hội tụ những tri thức, kinhnghiệm, những giá trị của cuộc sống đã được cha ông ta, những thế hệ đi trước đúc

rút và truyền lại cho thế hệ sau “Không có sách thì không có tri thức, không có tri

thức thì không có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản”, V.I.Lê Nin Thư viện

chính là “địa chỉ đỏ” bởi đó là “kho tri thức được cất dấu qua các cuốn sách” Nhậnthức rõ tầm quan trọng của sách nhất là việc đổi mới phương thức quản lí hoạtđộng thư viện để phát triển văn hóa đọc trong học sinh , Đảng và Chính phủ đã cóQuyết định số 329/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triểnVăn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030; theo đóUBND Tỉnh Nghệ An; Sở GD&ĐT Nghệ An đã ban hành các công văn tới các nhàtrường và cơ sở GD trong toàn tỉnh Cụ thể, ngày 08 tháng 10 năm 2021 UBNDTỉnh có công văn Số: 567/ KH-UBND về phát triển văn hóa đọc trong cộng đồngtrên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030 Mụctiêu là xây dựng và phát triển thói quen, nhu cầu, kĩ năng và phong trào đọc sáchtrong mọi tầng lớp nhân dân, nhất là trong học sinh, sinh viên chú trọng tới ngườidân ở vùng nông thôn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; cải thiện môitrường đọc; góp phần nâng cao dân trí, phát triển tư duy, khả năng sáng tạo, bồidưỡng nhân cách, lối sống văn minh trong con người Việt Nam, đẩy mạnh xâydựng xã hội học tập

Ngày 30 tháng 9 năm 2021, Sở GD&ĐT Nghệ An cũng xây dựng và ban hành

Kế hoạch số: 2008/ KH- SGD&ĐT về đổi mới hoạt động thư viện trường học vàphát triển văn hóa đọc trong các trường mầm non, phổ thông trên địa bàn tỉnh đếnnăm 2025, định hướng đến năm 2030 Mục đích cũng là hướng đến xây dựng vàphát triển thói quen, nhu cầu, kĩ năng và phong trào đọc sách, cải thiện môi trườngđọc, nhất là môi trường văn hóa học đường; xây dựng cơ chế chính sách, các giảipháp phát triển văn hóa đọc trong nhà trường

Tiếp nhận chỉ đạo của cấp trên, thấu hiểu nhiệm vụ cần thiết phải phát triểnvăn hóa đọc cho học sinh bắt đầu từ nâng cao hoạt động thư viện, chúng tôi đã lên

kế hoạch và thực thi một số biện pháp sau :

2.1 Đầu tư chuẩn hóa thư viện và đổi mới công tác của thủ thư:

Để vốn tri thức tích lũy từ sách, báo đến với bạn đọc phải qua cầu nối “ Thưviện” - Thư viện trường học là một trong những bộ phận góp phần đảm bảo chấtlượng giáo dục, nơi hội tụ kiến thức, tri thức của loài người, giúp cho thầy tròkhông chỉ dạy tốt - học tốt mà còn mở mang trí tuệ, bồi đắp nhân cách, xây dựngnền tảng và phong trào văn hóa đọc trong mỗi cá nhân Tổ chức tốt hoạt động thưviện trường học chính là tạo điều kiện nâng cao chất lượng Giáo dục và Đào tạotrong giai đoạn hiện nay Việc khai thác, phát triển thư viện trường học có một ýnghĩa rất lớn bởi vì thư viện trường học là cầu nối giữa việc học tập trong nhàtrường với việc học tập của học sinh Thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của thưviện sẽ thay đổi cách nhìn nhận về vai trò của thư viện trường học với trọng tâmhướng tới đảm bảo sự phát triển toàn diện của các em với các tài liệu học tập vàmôi trường học tập thân thiện

Nhận thức được vai trò của công tác thư viện và yêu cầu đổi mới qua côngvăn chỉ đạo của Bộ, năm học 2019-2020, BGH nhà trường đã lên Kế hoạch và bắttay vào việc chuẩn hóa thư viện và từng bước đổi mới công tác quản lý, điều hànhcủa thủ thư Trong những năm học qua, nhà trường đã tổ chức cho nhóm cán bộ,giáo viên làm công tác quản lí thư viện đi thăm quan, học hỏi kinh nghiệm quản lí,nâng cao nghiệp vụ thư viện tại các đơn vị bạn như: thư viện trường THPT YênThành 3; trường THPT Nghi Lộc 5; đặc biệt là tham quan học hỏi nghiệp vụ vớicán bộ thư viện Tỉnh Nghệ An Đó là việc nâng cao nhận thức của cán bộ, giáoviên, học sinh về vị trí, vai trò và tác dụng của thư viện trường học trong giảng dạy,học tập, giáo dục toàn diện và năng lực chỉ đạo, tổ chức, quản lý thư viện cho cán

bộ quản lý giáo dục và cán bộ thư viện Qua thực tế học hỏi và tích lũy kinhnghiệm, cán bộ thư viện trường đã được hướng dẫn cài đặt phần mềm để quản lý

dữ liệu đầu sách, in xuất tài liệu, sắp xếp kho sách theo hệ thống phần mềm Đâyđược xem là một bước cải cách đáng kể trong quá trình vận hành và quản lý thưviện của thủ thư Bên cạnh đó nhà trường còn bố trí thư viện trường học ở vị trítrung tâm và thuận tiện trong khuôn viên nhà trường, tạo cho các em một khônggian yên tĩnh và cơ hội được tiếp cận với sách vở, máy tính, các thiết bị công nghệ,

các cơ sở dữ liệu (CSDL) và rất nhiều thông tin được lưu trữ ở nhiều hình thứckhác nhau: sách báo, tạp chí, băng đĩa

Cụ thể, để nâng cao chất lượng quản lý thư viện ,năm hoc 2019-2020 thư viện

đã sử dụng hệ thống phần mềm Ilib.Easy phiên bản 5.0 để quản lý tài liệu một cách

có khoa học

Tài liệu trong thư viện được mô tả phân loại theo khung phân loại DDC,sách được phân theo các kho sách như sau: kho sách tham khảo, kho sách giáoviên, kho sách giáo khoa, kho sách đạo đức, kho sách pháp luật Việc phân loại nhưvậy sẽ dễ dàng hơn trong việc tra cứu tài liệu Có tủ phích mục lục,sắp xếp khoahọc theo đúng nghiệp vụ chuyên môn

Tất cả các tài liệu có trong thư viện đều được mô tả, phân loại và nhập phầnmềm thư viện quản lý

Việc quản lý tài liệu bằng phần mềm thư viện thực sự rất hiệu quả và khoahọc.Thay vì sổ sách mượn trả của giáo viên và học sinh những năm trước phải ghichép bằng tay,thì nay hoàn toàn quản lý trên hệ thống phần mềm Hàng năm chỉcần in xuất bổ sung những tài liệu mình vừa bổ sung năm nay

Đối với việc quản lý bạn đọc thì yêu cầu độc giả chỉ cần làm thẻ, sau đónhập vào hệ thống mượn - trả thì cán bộ sẽ nắm được bạn đọc nào đang mượn và ai

đã quá hạn Qua đó cán bộ thư viện nắm bắt được nguồn tài liệu trong từng thờiđiểm hiện tại mà không mất nhiều thời gian Ngoài ra thư viện cũng khuyến khíchcác em học sinh tham gia khai thác tủ sách “Dục Thanh” Với loại hình đọc thamkhảo này cán bộ thủ thư làm phiếu mượn trả trong tuần, đồng thời khuyến khíchcác em viết cảm nghĩ sau khi đọc một cuốn sách Bài viết của các em được đoàntrường kiểm duyệt, đánh giá và trao thưởng cho các em có bài viết hay Hoạt độngnày đã khuyến khích được sự hăng say trong đọc sách

Các lượt đọc sách của các em học sinh được cán bộ thủ thư tổng hợp saumỗi tháng và gửi về cho đoàn trường Đoàn trường biểu dương các lớp có sốlượng học sinh tham gia đọc sách nhiều nhất, đồng thời khuyến khích bằng cáchcộng điểm thi đua trong tháng.Nhờ vậy mà phong trào đọc sách ngày càng thu hútcác em học sinh

Đối với cán bộ giáo viên thì việc quản lý mượn trả thực hiện hoàn toàn trênphần mềm thư viện Ilib.Easy Mỗi cán bộ giáo viên được cấp một mã thẻ Khi cầnmượn tài liệu tham khảo chỉ cần đề nghị cán bộ thủ thư mượn loại thài liệu nào,vànhập vào theo số đăng ký cá biệt trên góc trái cuốn tài liệu vào mã thẻ của mình làgiao dịch mượn trả thành công.Việc quản lý này rất hiệu quả mà không tốn nhiều

thời gian,tính chính xác cao (Phụ lục 5)

Như vậy, nếu như trong thư viện truyền thống cán bộ thủ thư chỉ được biếtđến như là người trông coi sách, có nhiệm vụ giữ sách và cho mượn sách thì trong

thời đại ngày nay vai trò của cán bộ thủ thư thay đổi hoàn toàn Cán bộ thủ thưđược coi là người đại diện cho tập thể cán bộ thư viện, những người âm thầm làmviệc phía sau để có được những bộ sưu tập số, là người trực tiếp hướng dẫn vàphục vụ nhu cầu của bạn đọc, họ được ví là chiếc cầu nối giữa “nguồn thông tin”

và “người dùng tin” Nếu như vài trò, nhiệm vụ của cán bộ thư viện nói chung là:Thu thập/bổ sung tài liệu; Thiết kế cấu trúc kỹ thuật cho thư viện số; Biên mục:

Mô tả nội dung tài liệu số; Xây dựng kế hoạch, hỗ trợ các dịch vụ số (định hướngthông tin, tư vấn chuyển giao…); Xây dựng các chính sánh, tiêu chuẩn liên quanđến thư viện; Thiết kế, duy trì và chuyển giao các sản phẩm thông tin chất lượngcao với giá trị gia tăng; Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với thông tin số trong môitrường mạng… thì cán bộ thủ thư nói riêng có vai trò giúp bạn đọc truy cập, khaithác các nguồn tài nguyên thông tin quý giá đó Bạn đọc có thể tìm kiếm thông tinmọi lúc mọi nơi trên các cơ sở dữ liệu thư mục trực tuyến, từ các máy tính có kếtmạng internet Thông qua các dịch vụ thông tin, cán bộ thủ thư có thể cung cấp cácdịch vụ sử dụng nguồn thông qua các danh mục tài liệu, cơ sở dữ liệu trực tuyến,hướng dẫn bạn đọc tìm kiếm tài liệu trực tuyến, gia hạn tài liệu, đăng ký mượn tàiliệu online

Trên tinh thần đổi mới để phù hợp với xu thế thời đại, cán bộ thủ thư đãnhận thức rõ hơn vai trò trách nhiệm của mình là cầu nối hết sức quan trọng giữabạn đọc với thư viện - kho tri thức của nhân loại Tài liệu trong thư viện có được sửdụng và khai thác một cách triệt để hay không đó là điều phụ thuộc rất nhiều vàovai trò của người thủ thư Những cuốn sách chỉ thực sự trở nên hữu ích khi cóngười đọc và nghiên cứu nó Một thư viện phục vụ tốt là thư viện có nhiều bạnđọc Theo đó cán bộ thủ thư phải là người yêu ngành, yêu nghề, có tâm huyết vớicông việc mình làm, dốc lòng, dốc sức cho công việc, tận tâm với công việc mìnhphụ trách Thủ thư phải là người nắm được chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, luônhọc hỏi, luôn trau dồi kiến thức cho bản thân năng động, sáng tạo và chủ độngtrong mọi công việc Không những giỏi về chuyên môn nghiệp vụ mà còn là mộttuyên truyền viên giỏi, là người bạn đáng tin cậy của bạn đọc, phải đẹp ở tâm hồn,không cửa quyền, không hách dịch… là người luôn biết lắng nghe, biết thấu hiểutâm tình của bạn đọc Biết cảm thông, chia sẻ cùng bạn đọc, làm việc có nguyêntắc nhưng không nên cứng nhắc Có lòng vị tha yêu con người, yêu quí sách, cótinh thần trách nhiệm cao để bảo quản tài sản của cơ quan Là người có tinh thầnthái độ phục vụ tốt, hoà nhã, nhiệt tình, niềm nở với bạn đọc Đối xử công bằng vớimọi bạn đọc, thường xuyên rèn luyện cho bản thân tính chính xác và cẩn thậntrong mọi công việc

Lợi thế của trường THPT Đô Lương 3 là cán bộ thư viện đã có 20 năm trongnghề, kinh nghiệm khá dày dặn, chịu khó, nhanh nhạy trong cập nhật thông tin và

kĩ thuật hiện đại để đổi mới Cùng với sự chung tay của cán bộ giáo viên, sự chỉđạo sát sao của BGH nhà trường thì thư viện trường đã có nhiều khởi sắc, công tácquản lý và vận hành của cán bộ thư viện cũng đã từng bước đáp ứng được nhu cầu

bạn đọc Học sinh đã đến với thư viện nhiều hơn, số đầu sách phục vụ các em đã

tăng lên đáng kể so với những năm học trước đây (Phụ lục 6).

2.2 Phối hợp Đoàn trường tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp – giới thiệu sách hay.

Ở trường phổ thông hoạt động ngoài giờ lên lớp là một hoạt động bắt buộc

và gắn liền với hoạt động dạy và học, nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáodục toàn diện hướng học sinh vào các hoạt động tập thể có tổ chức, có mục đíchgiáo dục cụ thể Các hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm góp phần củng cố, nâng caokiến thức, kỹ năng giáo dục nhân cách cho học sinh Nhà trường tổ chức các hoạtđộng ngoài giờ, dạy lồng ghép các nội dung GDPL cho học sinh như giáo dụcATGT; Luật chăm sóc, giáo dục trẻ em; Sức khoẻ và dinh dưỡng học đường, Chú trọng các hoạt động Đoàn, hoạt động ngoại khóa, thông qua đó giáo dục toàndiện, đức, trí, thể, mỹ cho HS

Đặc biệt ở trường THPT Đô Lương 3, cấp ủy, BGH nhà trường đã phối hợp,chỉ đạo Đoàn trường thực hiện lồng ghép các hoạt động giới thiệu sách vào hoạtđộng ngoài giờ lên lớp Nội dung giới thiệu các cuốn sách trong các hoạt độngngoài giờ lên lớp phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh và thuần phong mỹtục người Việt

Cơ sở xây dựng Mục đích Cách thức thực hiện Tính khả thi áp

tạo của bản thân

- Nhiều người bày

- Tái hiện một cáchchân thực những kiếnthức, giá trị mà bảnthân đã đọc

- Giới thiệu rộng rãiđến mọi người nhữngcuốn sách hay

- Kích thích sự hiếu kìcủa mọi người đối vớiviệc đọc sách

- Chia sẻ kiếnthức hay ho đãtiếp thu được qua

- Viết review sách(điểm tin sách) vàgửi bài cho các trangWeb của Đoàntrường

- Trang trí bìa sáchcho câu chuyện mìnhthích hoặc mình viết

và chia sẻ kèm theotrên các trang mạng

xã hội trong mùaCovid

- Viết bài, làm videogiới thiệu về tủ sáchgia đình, truyềnthống đọc sách củagia đình

- Đề xuất nhà trường

- Áp dụng hiệuquả đối với tất cảmọi người

- Cùng với giađình và bạn bècùng nhau viếtbài tham dự, gửibáo

mê sách kết nốivới nhau.

tổ chức các buổimeeting về sách

Trong những năm học vừa qua, đặc biệt là năm học 2020-2021, chương

trình “Mỗi tuần một cuốn sách” đã được Đoàn trường phát động và thực sự thu

hút được sự tham gia của đông đảo các học sinh Qua sân chơi này, các em đã giớithiệu được nhiều cuốn sách hay đến với mọi người, sự sáng tạo của các em quacách giới thiệu sách cũng được thể hiện rõ nét Có thể nói đây cũng là một trong

những hạng mục quan trọng chuẩn bị nền tảng cho dự án “Thư viện xanh” trong

chiến lược phát triển văn hóa đọc cho học sinh bậc THPT của nhà trường

(Phụ lục 7)

2.3 Đầu tư phát triển mô hình “Thư viện xanh”

Để từng bước nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện, Nhà trường lên

kế hoạch thiết kế, xây dựng mô hình “Thư viện xanh” Đơn vị cũng xác định đây

là một trong những giải pháp tích cực hướng đến phát triển những phẩm chất nănglực cần thiết cho học sinh, nhất là hướng đến mục tiêu lan tỏa phát triển văn hóađọc Theo đó đầu năm học 2019-2020, Hiệu trưởng nhà trường đã ban hành quyếtđịnh thành lập Tiểu ban phụ trách xây dựng và phát triển mô hình thư viện xanh

trường THPT Đô Lương 3 Quyết định này là căn cứ pháp lí rất quan trọng để Tiểu

ban phụ trách tham mưu xây dựng Kế hoạch và triển khai thực hiện kế hoạch nângcao hoạt động thư viện và phát triển văn hóa đọc trong nhà trường Nội dung cơ

bản của việc đầu tư phát triển mô hình “Thư viện xanh” được nhà trường căn cứ,

bám sát các văn bản của Bộ, ngành như: Quyết định số 01/2003/QĐ/BGD&ĐTngày 02/01/2003 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc ban hành quy định tiêu chuẩnthư viện trường phổ thông; Công văn số 6841/BGDĐT-GDTX ngày 31 tháng 12năm 2015 của Bộ giáo dục và đào tạo về việc đổi mới thư viện và phát triển vănhóa đọc trong nhà trường Mầm non, Phổ thông; Thông tư số 18/2018/TT-BGDĐTngày 22 tháng 8 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc banhành Quy định về việc kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốcgia đối với trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông cónhiều cấp học; Công văn Số: 2131/SGD&ĐT-KTKĐCLGD ngày 13 tháng 10 năm

2020 của Sở GD-ĐT v/v thực hiện TT13- TT14/2020/TT-BGDĐT khi triển khaiKĐCLGD và công nhận trường đạt chuẩn quốc gia từ năm học 2020-2021; Côngvăn số: 567/ KH-UBND và kế hoạch Số: 2008/ KH- SGD&ĐT về phát triển vănhóa đọc trong cộng đồng trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2021-2025, địnhhướng đến năm 2030 Các văn bản trên cũng là cơ sở pháp lí để cán bộ thư viện và

những thành viên liên quan thực hiện trách nhiệm và thể hiện sự sáng tạo của bảnthân trong chiến lược phát triển thư viện và văn hóa đọc trong nhà trường BGHnhà trường đã nhận thấy câu chuyện về “Thư viện thời 4.0” đã được đặt ra trongnhiệm vụ phát triển văn hóa đọc hiện nay, đó cũng là một xu hướng tất yếu củathời đại số để tiếp cận và đẩy mạnh văn hóa đọc ở Việt Nam trong thời gian tới.Bên cạnh đó, BGH cũng đã ghi nhận những thành quả bước đầu về văn hóa đọc màhọc sinh và cán bộ giáo viên tâm huyết của nhà trường đã gặt hái được Đó là

những giải thưởng cao của mùa thi “Đại sứ văn hóa đọc” cấp Tỉnh và cấp Quốc

gia, là việc các lớp học trong toàn trường đã và đang xây dựng tủ sách lớp học,

phong trào đọc sách đang lan tỏa mạnh mẽ (Phụ lục 8A).

Trên cơ sở ban đầu đó nhà trường đã bắt tay vào triển khai và hoàn thiện dự

án “Thư viện xanh” Cụ thể mô hình Thư viện xanh; Thư viện thân thiện là một

hệ thống đồng bộ cần đạt được là :

- Thư viện xanh ngoài sân trường

- Phòng đọc thân thiện ở thư viện trường

- Trong hệ thống các mái vòm là hệ thống các tủ sách, giá sách với nhiềuhình khối các nhau để các em trưng bày sách và giới thiệu sách Trên mỗi tủ sách,giá sách được trưng bày các loại sách, tên sách có trong thư viện trường; trang trícác câu danh ngôn, những lời răn dạy, những hình ảnh hoạt động của Đoàn, củatuổi trẻ để hấp dẫn, thu hút các em

Tổ chức hoạt động:

- Khi đã xây dựng được cơ sở vật chất cho “Thư viện xanh” thì việc tổ chức

hoạt động như thế nào cho hiệu quả phải cần lưu ý Để mang lại hiệu quả thiếtthực, tránh trường hợp chủ yếu để trưng bày, nhà trường đã tổ chức triển khai việcđọc sách một cách có kế hoạch, cụ thể và phù hợp với thực tế Ban giám hiệu nhàtrường đã giao nhiệm vụ cho Đoàn thanh niên phối hợp với nhân viên thư viện vàgiáo viên chủ nhiệm các lớp để điều hành hoạt động