Tiểu luận cao học môn quan hệ quốc tế việt nam tham gia liên hợp quốc và đối ngoại đa phương thời kỳ mới

MỞ ĐẦU Sự ra đời của Liên hợp quốc (LHQ) năm 1945 phản ánh khát vọng chung của nhân dân các nước về một thế giới hòa bình, an ninh và phát triển sau những nỗi kinh hoàng của Chiến tranh thế giới thứ II. Là tổ chức quốc tế được thành lập trên cơ sở những thỏa thuận quốc tế giữa các quốc gia độc lập, có chủ quyền, các đảng phái, các tổ chức chính trị xã hội và những mục tiêu và lợi ích chung, LHQ, với Hiến chương của mình có vai trò là trung tâm điều hòa các nỗ lực quốc tế để thực hiện các mục tiêu chung là duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia; thúc đẩy hợp tác giải quyết các vấn đề quốc tế về kinh tế, xã hội, văn hóa, nhân đạo trên cơ sở tôn trọng các quyền và phẩm giá con người. Sau hơn 75 năm tồn tại và phát triển, Liên hợp quốc (LHQ) đã trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, có thất bại nhưng thành tựu của LHQ là nổi bật. LHQ ngày càng chứng tỏ là một tổ chức không thể thiếu trong nền chính trị thế giới. Ngày 20/9/1977, tại trụ sở LHQ diễn ra lễ thượng cờ Việt Nam, Việt Nam bước vào “Ngôi nhà chung” và LHQ có một thành viên thành tâm, nhiều hứa hẹn. Thực hiện chính sách đối ngoại đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ quốc tế, làm bạn với tất cả các nước, Việt Nam tranh thủ diễn đàn Liên hợp quốc làm cở sở để tăng cường quan hệ với các tổ chức trong hệ thống Liên hợp quốc, mở rộng quan hệ song phương và đa phương với các nước và tổ chức quốc tế. Trong 45 năm qua, hợp tác giữa Việt Nam và LHQ có nghĩa to lớn từ giai đoạn tái thiết đất nước sau chiến tranh đến thời kỳ phá thế bao vây cấm vận và từng bước hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Hợp tác Việt Nam - LHQ đạt kết quả tốt và có tác dụng tích cực, vừa đáp ứng được yêu cầu, lợi ích của Việt Nam trong từng giai đoạn, vừa góp phần tăng cường vai trò, tiếng nói và “dấu ấn” đóng góp của Việt Nam tại LHQ. Thế giới đang bước vào thời kỳ phát triển mới với nhiều chuyển biến sâu rộng. Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song các thách thức toàn cầu ngày càng gay gắt, phức tạp, buộc các quốc gia, khu vực phải cùng giải quyết thông qua các cơ chế đa phương, trước hết là LHQ. Các thể chế đa phương đa lĩnh vực, đa tầng nấc vẫn tiếp tục phát triển, tạo nền tảng quan trọng cho quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, thực dụng, cách hành xử đơn phương, chính trị cường quyền... cũng có xu hướng quay trở lại mạnh hơn, thách thức vai trò của các thể chế đa phương. Ở trong nước, Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã nhấn mạnh chủ trương nâng tầm đối ngoại đa phương, cùng với đó là Chỉ thị số 25 của Ban Bí thư “Về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đến năm 2030”, định hướng công tác đối ngoại đa phương là “chủ động tham gia và phát huy vai trò tại các cơ chế đa phương, đặc biệt là ASEAN và LHQ”. Sự trưởng thành của đối ngoại đa phương Việt Nam thể hiện rõ qua việc tham gia và đóng góp ngày càng tích cực, chủ động, hiệu quả, đa dạng về cấp độ, hình thức, phương thức. Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, học tập chương trình cao cấp lý luận chính trị và đặc biệt môn Quan hệ quốc tế, học viên chọn nội dung “Việt Nam tham gia Liên hợp quốc và đối ngoại đa phương thời kỳ mới”, làm bài thu hoạch để có thể tiếp tục nghiên cứu về vấn đề này.

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 3

1 KHÁI NIỆM VỀ CÁC TỔ CHỨC QUỐC TẾ, VAI TRÒ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA LIÊN HỢP QUỐC 3

1.1 Khái niệm về các tổ chức quốc tế 3

1.2 Liên hợp quốc và các trụ cột 4

1.3 Đánh giá vai trò và hiệu quả hoạt động của Liên hợp quốc 8

2 THAM GIA CỦA VIỆT NAM VÀO LHQ 11

2.1 Gia nhập và đóng góp ban đầu (1977-1991) 11

2.2 Đa phương hoá, đa dạng hoá, tăng cường tham gia các hoạt động của LHQ (1991-2005) 13

2.3 Giai đoạn tích cực, chủ động hội nhập quốc tế (từ 2006-nay) 14

3 LIÊN HỆ 16

3.1 Tình hình 16

3.2 Bài học kinh nghiệm 17

3.3 Định hướng, phương châm tham gia trong thời gian tới 18

KẾT LUẬN 23

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

MỞ ĐẦU

Sự ra đời của Liên hợp quốc (LHQ) năm 1945 phản ánhkhát vọng chung của nhân dân các nước về một thế giới hòabình, an ninh và phát triển sau những nỗi kinh hoàng củaChiến tranh thế giới thứ II Là tổ chức quốc tế được thành lậptrên cơ sở những thỏa thuận quốc tế giữa các quốc gia độclập, có chủ quyền, các đảng phái, các tổ chức chính trị xã hội

và những mục tiêu và lợi ích chung, LHQ, với Hiến chương củamình có vai trò là trung tâm điều hòa các nỗ lực quốc tế đểthực hiện các mục tiêu chung là duy trì hòa bình và an ninhquốc tế; thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia; thúcđẩy hợp tác giải quyết các vấn đề quốc tế về kinh tế, xã hội,văn hóa, nhân đạo trên cơ sở tôn trọng các quyền và phẩmgiá con người Sau hơn 75 năm tồn tại và phát triển, Liên hợpquốc (LHQ) đã trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, có thấtbại nhưng thành tựu của LHQ là nổi bật LHQ ngày càngchứng tỏ là một tổ chức không thể thiếu trong nền chính trịthế giới

Ngày 20/9/1977, tại trụ sở LHQ diễn ra lễ thượng cờ ViệtNam, Việt Nam bước vào “Ngôi nhà chung” và LHQ có mộtthành viên thành tâm, nhiều hứa hẹn Thực hiện chính sáchđối ngoại đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ quốc tế, làmbạn với tất cả các nước, Việt Nam tranh thủ diễn đàn Liên hợpquốc làm cở sở để tăng cường quan hệ với các tổ chức trong

hệ thống Liên hợp quốc, mở rộng quan hệ song phương và đaphương với các nước và tổ chức quốc tế Trong 45 năm qua,hợp tác giữa Việt Nam và LHQ có nghĩa to lớn từ giai đoạn táithiết đất nước sau chiến tranh đến thời kỳ phá thế bao vâycấm vận và từng bước hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng

Hợp tác Việt Nam - LHQ đạt kết quả tốt và có tác dụng tíchcực, vừa đáp ứng được yêu cầu, lợi ích của Việt Nam trongtừng giai đoạn, vừa góp phần tăng cường vai trò, tiếng nói và

“dấu ấn” đóng góp của Việt Nam tại LHQ Thế giới đang bướcvào thời kỳ phát triển mới với nhiều chuyển biến sâu rộng.Hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song cácthách thức toàn cầu ngày càng gay gắt, phức tạp, buộc cácquốc gia, khu vực phải cùng giải quyết thông qua các cơ chế

đa phương, trước hết là LHQ Các thể chế đa phương đa lĩnhvực, đa tầng nấc vẫn tiếp tục phát triển, tạo nền tảng quantrọng cho quan hệ quốc tế Tuy nhiên, chủ nghĩa dân tộc cựcđoan, thực dụng, cách hành xử đơn phương, chính trị cườngquyền cũng có xu hướng quay trở lại mạnh hơn, thách thứcvai trò của các thể chế đa phương Ở trong nước, Nghị quyếtĐại hội lần thứ XIII của Đảng đã nhấn mạnh chủ trương nângtầm đối ngoại đa phương, cùng với đó là Chỉ thị số 25 của Ban

Bí thư “Về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đếnnăm 2030”, định hướng công tác đối ngoại đa phương là “chủđộng tham gia và phát huy vai trò tại các cơ chế đa phương,đặc biệt là ASEAN và LHQ” Sự trưởng thành của đối ngoại đaphương Việt Nam thể hiện rõ qua việc tham gia và đóng gópngày càng tích cực, chủ động, hiệu quả, đa dạng về cấp độ,hình thức, phương thức

Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, học tập chương trình cao cấp lý

luận chính trị và đặc biệt môn Quan hệ quốc tế, học viên chọn nội dung “Việt

Nam tham gia Liên hợp quốc và đối ngoại đa phương thời kỳ mới”, làm bài

thu hoạch để có thể tiếp tục nghiên cứu về vấn đề này

1 KHÁI NIỆM VỀ CÁC TỔ CHỨC QUỐC TẾ, VAI TRÒ VÀ HOẠT

ĐỘNG CỦA LIÊN HỢP QUỐC

1.1 Khái niệm về các tổ chức quốc tế

Nhìn lại lịch sử vào đầu thế kỷ XIX, sự bùng nổ của cáchình thái tổ chức quốc tế, khu vực trên các lĩnh vực được hìnhthành trong bối cảnh giao lưu giữa các quốc gia dân tộc ngàycàng tăng, cùng với sự tiến bộ của khoa học, kỹ thuật, trong

đó phải kể đến như Liên minh Điện báo quốc tế (1865), Tổchức Đo lường quốc tế (1875) và sau đó là sự xuất hiện củacác tổ chức chính trị-an ninh quốc tế từ nửa cuối thế kỷ XIXđầu thế kỷ XX, như Hội Quốc liên (1920), Liên hợp quốc(1945) Các tổ chức quốc tế ngày nay đa dạng về loại hình,phong phú về mục đích, tôn chỉ và nội dung hoạt động, song

có thể tựu chung lại là: Tổ chức quốc tế là tổ chức được thànhlập trên cơ sở những thỏa thuận quốc tế giữa các quốc giađộc lập, có chủ quyền, các đảng phái, các tổ chức chỉnh trị xãhộị vì những mục tiêu và lợi ích chung

Sự hình thành các tổ chức quốc tế, phản ánh gia tăngmức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước, các chủ thể quốc

tế Đây không chỉ là xu thế khách quan trong sự vận động củađời sống quan hệ quốc tế mà còn là phản ánh ý chí chủ quancủa các thành viên tham gia Sự phát triển nhanh chóng củacác tổ chức quốc tế bắt nguồn từ nhu cầu: có hành độngchung, thống nhất các nguồn lực nhằm đối phó với các vấn đềchung mà không một quốc gia nào có thể tự giải quyết; thểchế hóa bằng hình thức tổ chức quốc tế để duy trì hợp tác và

ổn định quan hệ; xây dựng tổ chức quốc tế với các quy định

và nguyên tắc nhằm quan lý, điều tiết quan hệ các nước, gópphần hạn chế tranh chấp và xung đột giữa các thành viên

Các tổ chức quốc tế được hình thành ba loại khác nhauđược công nhận trong nghiên cứu quốc tế, đó là: Thứ nhất đó

là phân loại theo chức năng, lĩnh vực hoạt động, trong đó baogồm tổ chức quổc tế đơn chức năng và tổ chức quổc tể đachức năng; thứ hai là dựa trên địa bàn hoạt động, cấp toàncầu và ở cấp khu vực; cuối cùng là tổ chức quốc tế liên chínhphủ hoặc tổ chức quốc tế phi chính phủ

1.2 Liên hợp quốc và các trụ cột

Kể từ khi thành lập năm 1945, LHQ đã trở thành tổ chứctoàn cầu có quy mô lớn nhất với sự tham gia của hầu khắpcác quốc gia độc lập Vai trò và hoạt động của LHQ được mởrộng về mọi mặt với những tác động tích cực, to lớn đến đờisống quốc tế và từng dân tộc Từ 51 quốc gia thành viên khiđược thành lập, LHQ hiện có 193 quốc gia thành viên và trởthành một hệ thống toàn diện gồm 6 cơ quan chính, nhiều cơquan phụ trợ, 20 tổ chức chuyên môn và 5 Ủy ban kinh tế - xãhội đặt ở các khu vực, hàng chục quỹ và chương trình, hoạtđộng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống quốc tế

LHQ có 4 mục tiêu chính là: (i) duy trì hoà bình và an ninhquốc tế; (ii) thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia trên

cơ sở tôn trọng nguyên tắc bình đẳng về quyền lợi giữa cácdân tộc và nguyên tắc dân tộc tự quyết; (iii) thực hiện hợp tácquốc tế thông qua giải quyết các vấn đề quốc tế trên các lĩnhvực kinh tế, xã hội, văn hoá và nhân đạo trên cơ sở tôn trọngcác quyền con người và quyền tự do cơ bản cho tất cả mọingười, không phân biệt chủng tộc, màu da, ngôn ngữ và tôngiáo; (iv) xây dựng LHQ làm trung tâm điều hoà các nỗ lựcquốc tế về các mục tiêu chung Để thực hiện mục tiêu này,LHQ đã hình thành 03 trụ cột hoạt động chính gồm hợp tác

phát triển, hòa bình - an ninh và bảo vệ, thúc đẩy quyền conngười.

1.2.1 Trụ cột hợp tác - phát triển

Ngay từ khi được thành lập, nhận thức chung của nhânloại về việc “thúc đẩy tiến bộ về kinh tế và xã hội cho tất cảcác dân tộc” đã được khẳng định trong Hiến chương LHQ.Trên cơ sở đó, LHQ đã và đang đóng vai trò quan trọng trongxây dựng sự đồng thuận quốc tế đối với thúc đẩy hợp tác pháttriển, là nơi hội tụ, hình thành những giá trị phổ quát về tưduy phát triển kinh tế - xã hội qua nhiều giai đoạn Cụ thể:

Thứ nhất, LHQ đã và đang là diễn đàn quan trọng để cácnước, các nhóm nước, đặc biệt là các nước đang phát triểnphản ánh nhu cầu thực tiễn và đề xuất giải pháp Trong giaiđoạn 1945-1959 – ngay sau Chiến tranh thế giới thứ hai, tỷtrọng các vấn đề phát triển trong chương trình nghị sự củaLHQ tăng dần, các vấn đề này ngày càng đa dạng, phản ánhthiết thực hơn quan tâm, nhu cầu của các nước, nhất là cácnước đang phát triển mới giành được độc lập Sự gia tăngmạnh mẽ số lượng các nước đang phát triển đóng góp đáng

kể vào việc hoạch định, thực hiện các chính sách phát triểnquốc tế

Thứ hai, LHQ trở thành nguồn cung cấp lý tưởng quantrọng, mang đến những hướng tiếp cận mới, toàn diện hơn vềnhiều vấn đề phát triển, đặc biệt là các vấn đề cấp bách phátsinh, góp phần thay đổi tư duy về phát triển và tạo cơ sở lýluận phục vụ quá trình hoạch định chính sách ở phạm vi quốc

tế và quốc gia Phát triển cũng được nhìn nhận một cách tổngthể, đa chiều và cân bằng hơn, không chỉ bó hẹp ở các khía

cạnh kinh tế như trước đây, mà mở rộng dần sang nhiều lĩnhvực xã hội như môi trường, y tế, giáo dục

Thứ ba, LHQ cũng thành lập hàng loạt các quỹ, chươngtrình, tổ chức chuyên môn LHQ và định chế kinh tế-tài chínhthuộc hệ thống Bretton Woods nhằm đáp ứng nhu cầu cấpthiết về tái thiết nền kinh tế, tài chính, thương mại quốc tế bịkiệt quệ sau chiến tranh, thiết lập các quy tắc, luật lệ quốc tếchung, đồng thời hỗ trợ các quốc gia xây dựng cơ sở hạ tầngkinh tế-xã hội, cải cách thể chế

Thứ tư, LHQ có nhiều sáng kiến tổ chức các hội nghịquốc tế lớn để phối hợp các nỗ lực toàn cầu trong giải quyếtcác vấn đề phát triển cấp thiết, qua đó khẳng định năng lựcđiều phối và khả năng quy tụ nguồn lực toàn cầu

Năm 2014, LHQ đã thông qua “Chương trình nghị sự 2030 vàMục tiêu Phát triển bền vững”, với 17 Mục tiêu phát triển bềnvững (SDG) cùng với 169 chỉ tiêu, được đo lường bởi 232 chỉ

số Các SDG đã thay thế các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ(MDG), với mục đích ứng phó với các thách thức toàn cầu vềmôi trường, chính trị và kinh tế Cho đến hiện nay, Chươngtrình nghị sự 2030 với phát triển bền vững là văn kiện toàndiện và bao trùm nhất về phát triền bền vững

1.2.2 Trụ cột hoà bình – an ninh

LHQ đã chứng tỏ vai trò đi đầu và dẫn dắt việc ngăn

ngừa một cuộc chiến tranh thế giới mới hay một cuộc chiếntranh hủy diệt nhân loại; đồng thời cũng có nhiều dấu ấntrong việc ngăn chặn, giải quyết các cuộc xung đột vũ trang,nhất là với công cụ là hoạt động gìn giữ hòa bình LHQ Điều 2(4) Hiến chương LHQ nghiêm cấm các nước sử dụng vũ lựchoặc đe doạ sử dụng vũ lực để giải quyết các bất đồng phát

sinh trong quan hệ quốc tế Một trong những kết quả lớn nhấtcủa LHQ chính là quá trình phi thực dân hoá Dựa trên điều1(2) của Hiến chương, từ năm 1946, LHQ đã công nhận 74 cáclãnh thổ không tự quản của các thành viên.

Ngoài ra, nhiều nghị quyết của Đại hội đồng (ĐHĐ) cũng

đã gây sức ép lên các nước đô hộ về việc trả độc lập cho cácthuộc địa, nhấn mạnh tính chính danh của các làn sóng yêucầu độc lập trên thế giới lúc bấy giờ

Trong xây dựng chuẩn mực, thể chế chung, LHQ cũng cóđược thành công khi tạo được khuôn khổ cho việc thươnglượng, soạn thảo và xây dựng các khuôn khổ pháp lý về vũ khíhuỷ diệt hàng loạt Cho đến nay, đã có hơn 180 quốc gia đã

ký kết các thoả thuận đa phương, ràng buộc pháp lý đối vớiviệc không mua, bán vũ khí hạt nhân, cũng như 15 công ướcquốc tế về giải trừ quân bị Ngoài ra, LHQ cũng thành công khitạo được khuôn khổ cho việc thương lượng, soạn thảo và xâydựng được 15 công ước quốc tế về giải trừ quân bị, trong đó

có Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (1968), Hiệp ướccấm thử hạt nhân toàn diện (1996), Công ước cấm vũ khí hóahọc (1992) và Công ước cấm vũ khí sinh học (1972), và gầnđây là Hiệp ước buôn bán vũ khí thông thường (ATT) và Hiệpước Cấm vũ khí hạt nhân (TPNW)

Mặc dù thời kỳ Chiến tranh Lạnh khiến HĐBA phần nào bị

“đóng băng” do đối đầu hai cực Xô – Mỹ, nhưng cơ quan nàyvẫn tiếp tục các nỗ lực bảo vệ hoà bình, an ninh và đạt đượcmột số thành tựu Trong những năm 1990, các hoạt động củaLHQ đã góp phần chấm dứt các cuộc xung đột kéo dài như ởCampuchia, El Salvador, Guatemala, Mozambique LHQ đãtriển khai 60 hoạt động gìn giữ hòa bình ở nhiều khu vực trên

thế giới Mặc dù gặp phải một số thất bại và khó khăn, cáchoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ có vai trò quan trọngtrong việc lập lại hòa bình, chấm dứt xung đột và hỗ trợ chotiến trình tái thiết ở nhiều quốc gia thành viên.

1.2.3 Trụ cột bảo vệ và thúc đẩy quyền con người

LHQ là cơ chế để thương lượng, xây dựng các văn kiệnpháp lý quốc tế quyền con người qua nhiều thập kỷ và là cơquan lưu chiểu, thúc đẩy phổ cập, thực hiện các văn bản đó.Thông qua các nỗ lực của LHQ, các quốc gia đã pháp điển hoáluật pháp quốc tế, xây dựng và ký kết nhiều điều ước quốc tếquan trọng nhằm xây dựng một thế giới an toàn hơn và côngbằng hơn cho tất cả mọi người

Năm 1948, Đại hội đồng LHQ thông qua Tuyên ngônNhân quyền, đưa ra những quyền và tự do cơ bản của conngười Văn kiện này đã làm cơ sở cho việc ra đời hơn 80 điềuước và tuyên bố quốc tế về quyền con người, trong đó Côngước về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa và Công ước vềquyền dân sự và chính trị là các văn kiện có vị trí trung tâm,

và được 07 công ước khác bổ trợ, tạo thành nhóm 09 văn kiệnquốc tế chính về quyền con người

LHQ cũng chú trọng việc bảo đảm thực hiện những quyền cơbản này của người dân trên toàn thế giới thông qua những cơquan như Hội đồng Nhân quyền (trước đây là Uỷ ban Nhânquyền), Cao uỷ Nhân quyền… cùng hệ thống các cơ quancông ước nhân quyền và các Thủ tục Đặc biệt

Về việc triển khai nhận thức chung, nếu nhìn nhận quyềndân tộc tự quyết là một trong những quyền con người quantrọng hàng đầu thì LHQ rất thành công trong việc bảo đảmquyền này, nhất là với vai trò thể hiện trong quá trình phi

thực dân hoá trước đây So với các tổ chức quốc tế và khu vựckhác, LHQ được tất cả các nước thừa nhận rộng rãi về vai tròquan trọng trong bảo vệ và thúc đẩy quyền con người.

1.3 Đánh giá vai trò và hiệu quả hoạt động của Liên hợp quốc

Đến nay, với những thành tựu quan trọng đã đạt được,LHQ đã được cộng đồng quốc tế thừa nhận là tổ chức toàncầu có vai trò hết sức quan trọng trong đời sống chính trịquốc tế và là nền tảng không thể thiếu cho việc điều tiết, bảođảm một thế giới hòa bình, thịnh vượng, công bằng hơn Khácvới các cơ chế dựa trên nguyên tắc an ninh tập thể như liênminh hay các định chế khu vực, LHQ có tính bao trùm và phổquát cao, tập hợp được đông đảo các nước tham gia vào quátrình xây dựng trật tự dựa trên luật lệ toàn cầu

Trong lĩnh vực hợp tác phát triển, khi mới thành lập, LHQ

không được xem là tổ chức quan trọng trong lĩnh vực này,nhất là khi được thiết lập sau hệ thống Bretton Woods Tuynhiên, việc số lượng quốc gia độc lập ngày càng tăng đã cótác động mạnh mẽ tới vai trò phát triển của LHQ trên trườngquốc tế Các tổ chức chuyên môn của LHQ đã trở thành yếu tốhiệu quả nhất trong lĩnh vực phát triển, chủ yếu tập trung vàonhu cầu của các nước đang phát triển LHQ trở thành chủ thểquan trọng trong định hướng chương trình nghị sự phát triểncủa thế giới, xây dựng sự đồng thuận quốc tế trong những nỗlực thúc đẩy phát triển Với việc lãnh đạo các nước thông quaChương trình nghị sự 2030 với sự phát triển bền vững và cácMục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) vào tháng 9/2015, cộngđồng quốc tế đã đề ra một khuôn khổ hợp tác phát triển chođến năm 2030 (thay cho các Mục tiêu Phát triển Thiên niênkỷ) có tính bao trùm và toàn diện hơn, lấy phát triển bền vững

là định hướng xuyên suốt gồm ba trụ cột kinh tế, xã hội vàmôi trường.

Tuy nhiên, hạn chế của LHQ là chưa phát huy được khảnăng của mình trong vai trò chủ thể triển khai các chươngtrình phát triển Một số cơ quan phát triển như UNICEF, WHO,WFP được cộng đồng quốc tế đánh giá cao về tính hiệu quả;tuy nhiên các cơ quan chuyên môn khác lại bị đánh giá thấp

về mặt quản lý và các scandal về tham nhũng Bản thân WHOcũng chịu nhiều chỉ trích khi chậm trễ công bố Covid-19 là đạidịch, có thể khiến thế giới đã mất đi “thời cơ vàng” để kiểmsoát dịch Trong thời gian gần đây, mặc dù hỗ trợ phát triểnvẫn là yếu tố quan trọng, đặc biệt đối với các nền kinh tếđang hoặc kém phát triển, nhưng kết quả thiết thực, hiệu quả

từ những hỗ trợ này đang ngày càng suy giảm khi các chươngtrình chủ yếu tập trung vào các vấn đề ngắn hạn

Trong lĩnh vực bảo đảm và thúc đẩy quyền con người, LHQ

được thế giới đánh giá cao do có nhiều tiến triển tích cựctrong bảo vệ quyền con người và hỗ trợ nhân đạo Quyền phụ

nữ và trẻ em hầu như đã đạt được đồng thuận trên toàn thếgiới; quyền LGBT+ cũng ngày càng phổ biến và được chấpnhận Hội đồng Nhân quyền đóng vai trò thiết thực trong đánhgiá tình hình quyền con người tại các nước, là diễn đàn chính

về quyền con người của thế giới Tuy nhiên, có nhiều nhậnđịnh cho rằng LHQ đã thất bại trong đại diện và bảo vệ ngườinghèo và các nhóm dễ bị tổn thương Mặc dù có nhiều yếu tốtiên tiến, phù hợp với diễn biến mới, nhưng LHQ vẫn tiếp tụcđược coi là một diễn đàn phục vụ các cường quốc, các nướclớn tiếp tục các chính sách mang tính chất đàn áp nước nhỏ,chính trị hoá, cũng như điều phối môi trường chính trị quốc tế.Ngoài ra, nguồn lực hạn chế của LHQ ngày càng khó đáp ứng

được nhu cầu của tất cả các nhóm dễ bị tổn thương Ngoài xuhướng xung đột, bạo lực đang ngày càng kéo dài, các rủi rothiên tai và khủng hoảng khí hậu cũng đang gia tăng nhu cầucần hỗ trợ nhân đạo của các nước và lãnh thổ.

Các thách thức mới như dịch bệnh Ebola và gần đây nhất làđại dịch COVID-19 tiếp tục thách thức các nỗ lực bảo đảmquyền con người và hỗ trợ nhân đạo của LHQ

Trong lĩnh vực hoà bình – an ninh, thành tựu lớn nhất của LHQ

suốt 75 năm qua là ngăn chặn một cuộc chiến tranh thế giớimới và xây dựng được khuôn khổ pháp lý về ngăn chặn phổbiến vũ khí huỷ diệt, giải trừ quân bị

Tuy nhiên, do bị chi phối mạnh mẽ bởi quan hệ giữa cácnước lớn, LHQ cũng không ít lần thất bại hay “bất lực” trongviệc ngăn chặn xung đột vũ trang hay các thảm kịch nhânđạo Xuyên suốt lịch sử Hội đồng Bảo an, cơ quan duy nhấtcủa LHQ có quyết định mang tính chất ràng buộc đối với mọinước thành viên, với quyền phủ quyết, các nước thành viênthường trực của HĐBA (P5) đã nhiều lần khiến cơ quan này bị

tê liệt, không có hoạt động thực chất, đặc biệt trong giai đoạnChiến tranh lạnh hay kể cả sau Chiến tranh lạnh (việc Mỹ đưaquân vào Iraq vào năm 2003 cũng như tại Libya năm 2011).HĐBA cũng không hoàn thiện được vai trò của mình khi khôngngăn ngừa chiến tranh xảy ra tại Syria và Yemen bất chấpkhủng hoảng nhân đạo và hệ quả của các cuộc chiến tranhnày đối với hoà bình, ổn định khu vực và quốc tế, cũng như têliệt trước tình hình diễn ra tại Ukraine, Venezuela và căngthẳng ngày càng tăng giữa Mỹ và Iran Đối với tình hình thựcđịa như Mali, Libya, Sudan và Nam Sudan, sự hiện diện củacác Phái bộ gìn giữ hoà bình LHQ cũng không có nhiều hiệuquả thiết thực Vai trò trung gian hoà giải của LHQ trong các

vấn đề phức tạp kéo dài như xung đột Israel-Palestine, tranhchấp giữa Morocco và Algeria ở Tây Sahara, giữa Azerbaijan

và Armenia ở Nagorno-Karabach hầu như không có hiệu quả.Ngoài ra, việc giảm ngân sách dành cho trụ cột hoà bình-anninh (từ khoảng $8 tỷ đô-la Mỹ xuống dưới $7 tỷ đô-la Mỹ) đãgiảm dư địa cho các nước Uỷ viên thường trực HĐBA đạt đượcđồng thuận, hợp tác trong các mối đe doạ mới nổi và tăng khảnăng các nước này trực tiếp tham gia vào các cuộc xung đột.Trong nỗ lực của LHQ nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hủydiệt hàng loạt, cũng cần nhắc tới sự bế tắc của Hội nghị Giảitrừ Quân bị một cơ chế do LHQ lập ra, trong gần 30 năm quahầu như không có hoạt động thực chất nào kể từ sau khithông qua được Công ước cấm vũ khí hoá học

Ngoài ba trụ cột nền tảng nói trên, LHQ còn có nhữngđóng góp to lớn trong việc xây dựng và phổ biến các quy tắc,nguyên tắc, giá trị chung của thế giới, pháp điển hóa và pháttriển luật pháp quốc tế, đưa ra khuyến nghị định hướng chocác chủ đề của luật pháp quốc tế và xây dựng chuẩn mựcquốc tế cho các lĩnh vực chuyên môn khác nhau LHQ đã tạo

ra luật chơi chung với hơn 100 công ước và khoảng 580 điềuước quốc tế được lưu giữ và đăng ký tại LHQ, đã tạo nênxương sống của luật pháp quốc tế và luật chơi chung điềuchỉnh hành vi của tất cả các quốc gia cũng như các tổ chức,

cá nhân khi tham gia quản trị toàn cầu

2 THAM GIA CỦA VIỆT NAM VÀO LHQ

Ngay từ khi giành độc lập, mặc dù phải đối mặt với vôvàn khó khăn trong nước, Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ ChíMinh, đã sớm nhận rõ ảnh hưởng của những biến động quốc

tế to lớn đối với cách mạng Việt Nam Công cuộc đấu tranh

của dân tộc Việt Nam trong nhiều thập kỷ đã được chủ độnggắn kết với các vấn đề quốc tế quan trọng, được nhân loạiquan tâm thúc đẩy nhất trong trong thế kỷ 20, đó là đấutranh vì quyền dân tộc tự quyết, hoà bình, dân chủ và tiến bộ

xã hội

Trong bối cảnh đó, LHQ - thiết chế toàn cầu duy nhấtđiều chỉnh quan hệ quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ haiđược đông đảo các quốc gia dân tộc công nhận - là đối tượngđược tranh thủ đầu tiên Trong các năm sau đó, Chủ tịch HồChí Minh tiếp tục nhiều lần gửi thư, điện cho Chủ tịch ĐHĐLHQ, các đại diện của Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc, Anh … yêucầu các nước công nhận nền độc lập của Việt Nam và kết nạpViệt Nam làm thành viên LHQ vì điều này “sẽ có ích nhiều choviệc giải quyết một cách nhanh chóng và hòa bình cho cácvấn đề ở Đông - Nam Á” Để tạo thuận lợi cho quan hệ vớiLHQ, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định “nước Việt Nam chấpnhận tham gia mọi tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế dưới sựlãnh đạo của LHQ” Sự tham gia của Việt Nam cơ bản đượcchia thành 3 giai đoạn như sau:

2.1 Gia nhập và đóng góp ban đầu (1977-1991)

Đây là thời kỳ tình hình quốc tế có nhiều biến động phứctạp, đất nước gặp rất nhiều khó khăn, phải khắc phục hậu quảnặng nề của nhiều thập kỷ chiến tranh, và tiếp đó là cuộckhủng hoảng kinh tế - xã hội, sản xuất đình trệ, làm không đủ

ăn, ngân sách thiếu hụt, lạm phát cao, nhân dân thiếu đói Vềđối ngoại, Việt Nam bị bao vây, cấm vận về kinh tế và cô lập

về chính trị kéo dài Trong giai đoạn đầu, chủ trương của ViệtNam đối với LHQ được Bộ Chính trị (Khoá IV) chỉ đạo là “ViệtNam tham gia LHQ và dùng diễn đàn LHQ để tập hợp thêm

lực lượng có lợi cho cuộc đấu tranh chung của nhân dân thếgiới, đồng thời có lợi cho sự nghiệp xây dựng CNXH ở nước ta.Trong hoạt động ở LHQ, Việt Nam giữ vững đường lối quốc tếcủa Đảng ta, luôn giương cao hai ngọn cờ độc lập dân tộc vàchủ nghĩa xã hội” Thời gian đầu, LHQ đã tích cực giúp ViệtNam giải quyết những khó khăn nhiều mặt với tổng viện trợđạt hơn 500 triệu USD Các tổ chức tài trợ chính đã hỗ trợđáng kể cho đầu tư của Chính phủ Việt Nam về các hạng mụcphát triển xã hội, tập trung trong các lĩnh vực giáo dục, y tế,chăm sóc, bảo vệ bà mẹ và trẻ em, dân số và kế hoạch hóagia đình Hợp tác với LHQ đã góp phần tạo điều kiện thuận lợicho nâng cao trình độ công nghệ và thúc đẩy tiến bộ về khoahọc-kỹ thuật ở Việt Nam, phục hồi và xây dựng mới một số cơ

sở sản xuất, tăng cường năng lực phát triển Đồng thời trongbối cảnh bao vây cấm vận, hợp tác với LHQ tạo điều kiện đểViệt Nam tiếp cận được nguồn viện trợ của nhiều nướcphương Tây Trong thời kỳ đầu giai đoạn này, các hoạt độngđối ngoại đa phương của Việt Nam, chủ yếu tại LHQ và các cơquan chuyên môn của LHQ, tập trung vào việc đấu tranh vềvấn đề Campuchia, từng bước cải thiện quan hệ, tranh thủ sựủng hộ và viện trợ cho Việt Nam, trong bối cảnh các thế lựcquốc tế tiến hành bao vây cấm vận về kinh tế, cô lập ViệtNam về chính trị

Đến Đại hội Đảng lần thứ VI (1986) đã đề ra chủ trương,đánh dấu bước chuyển trong tư duy đối ngoại Việt Nam, cảtrong cách tiếp cận và thực tiễn hoạt động nhằm mở rộngquan hệ quốc tế trên quy mô khu vực và toàn cầu Kể từ Đổimới, cũng là thời điểm Đảng và Nhà nước Việt Nam thực hiệnđường lối đổi mới, theo đó nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là