MỞ ĐẦU Đã hơn 90 năm kể từ mùa xuân năm 1930, mùa xuân Đảng ra đời, đánh dấu bước ngoặt lịch sử của cả dân tộc và đất nước, nhân dân ta đã dành được những thắng lợi vĩ đại trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước đã đem lại tự do, thống nhất cho đất nước. Nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã vươn lên trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội. Bước ra khỏi hai cuộc chiến tranh, Đảng tiếp tục lãnh đạo sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước. Nhìn lại gần 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới và gần 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991, bổ sung, phát triển năm 2011, Việt Nam đã chủ động, từng bước hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trở thành thành viên có trách nhiệm, có vị trí, vai trò và ảnh hưởng nhất định trong cộng đồng quốc tế, vị thế, uy tín, vai trò của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới ngày càng được nâng cao như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã nhiều lần khẳng định: “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín như ngày nay”. Tuy nhiên, thế giới đang trải qua một kỷ nguyên với nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường, cả thách thức và cơ hội đều đan xen, trong đó thách thức lớn hơn. Các nước lớn điều chỉnh chiến lược, vừa hợp tác, thỏa hiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh kiềm chế lẫn nhau quyết liệt, giành vị thế và lợi ích gây ra tình hình phức tạp tại nhiều khu vực và nhiều nước. Xung đột dân tộc, tôn giáo, khủng bố quốc tế, chiến tranh cục bộ, chiến tranh kinh tế, chiến tranh mạng, các hoạt động can thiệp, lật đổ, bất tuân dân sự, tranh chấp chủ quyền, lãnh thổ, tài nguyên… diễn ra dưới những hình thức mới, gay gắt hơn. Mặt khác, khi đại dịch COVID-19 lan rộng khiến kinh tế toàn cầu suy giảm hơn 4%; khủng hoảng thị trường lao động; suy thoái toàn cầu; thị trường tài chính, hàng hóa bất ổn; ngành hàng không thế giới điêu đứng... COVID-19 đã “tấn công” mọi ngóc ngách, chi phối mọi khía cạnh đời sống kinh tế - xã hội trên toàn cầu, biến 2020 – 2021 thành năm khó khăn, thử thách chưa từng có đối với toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Những chuyển biến của cục diện thế giới và khu vực tác động nhiều mặt tới Việt Nam do chúng ta ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới và khu vực… Điều đó đặt ra yêu cầu trong giai đoạn mới trong tiến trình hội nhập quốc tế đòi hỏi Việt Nam phải chủ động hơn, tích cực hơn. Trong bối cảnh đó, Đại hội Đảng lần thứ XIII đã khẳng định rõ Việt Nam cần tiếp tục kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ vì hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng. Đây là nội dung hết sức quan trọng, xuyên suốt trong đường lối đối ngoại của Đảng thời kỳ Đổi mới. Bên cạnh công tác chính trị đối ngoại, chúng ta cần tăng cường hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực, trong đó ngành y tế nên được ưu tiên chú trọng. Cần giới thiệu những tinh hoa của y học Việt Nam ra quốc tế. Và ngược lại tiếp thu những tinh hoa y học thế giới về Việt Nam, tăng cường giao lưu, trao đổi, hợp tác sản xuất dược phẩm. Nhận thức rõ tầm quan trọng trong vấn đề hội nhập quốc tế, những cơ hội, thách thức của ngành Dược phẩm Việt Nam từ những biến chuyển của thế giới, em đã tiến hành chọn chủ đề: “Việt Nam chủ động và tích cực hội nhập quốc tế từ khi đổi mới, liên hệ thực tiễn đối với ngành dược phẩm hiện nay” để thực hiện bài thu hoạch của môn học Quan hệ quốc tế.
Trang 1MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 3
1 Khái quát về bối cảnh quốc tế và tình hình trong nước là tiền đề tiến hành hội nhập quốc tế 3
1.1 Tình hình thế giới và khu vực 3
1.2 Tình hình và nhiệm vụ cách mạng trong nước 7
1.3 Quá trình Đảng chủ trương mở rộng quan hệ đối ngoại, đi vào chiều sâu và hội nhập quốc tế toàn diện 8
2 Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế 10
2.1 Khái niệm 10
2.2 Chủ trương chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay .11
3 Ngành Dược phẩm Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế và liên hệ bài học kinh nghiệm phục vụ cho công tác của bản thân 16
3.1 Thực trạng ngành dược Việt Nam 17
3.2 Cơ hội và thách thức của ngành Dược trong thời gian tới 21
3.3 Mục tiêu phát triển ngành công nghiệp dược phẩm của Việt Nam 24
3.4 Một số giải pháp phát triển ngành công nghiệp dược phẩm gắn với hội nhập quốc tế trong bối cảnh hiện nay 25
3.5 Bài học kinh nghiệm phục vụ công tác chuyên môn của bản thân 27
KẾT LUẬN 30 TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2MỞ ĐẦU
Đã hơn 90 năm kể từ mùa xuân năm 1930, mùa xuân Đảng ra đời, đánhdấu bước ngoặt lịch sử của cả dân tộc và đất nước, nhân dân ta đã dành đượcnhững thắng lợi vĩ đại trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹcứu nước đã đem lại tự do, thống nhất cho đất nước Nhân dân ta từ thân phận
nô lệ đã vươn lên trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội Bước rakhỏi hai cuộc chiến tranh, Đảng tiếp tục lãnh đạo sự nghiệp đổi mới toàn diệncủa đất nước
Nhìn lại gần 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới và gần 30 năm thực
hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991, bổ sung, phát triển năm 2011, Việt Nam đã chủ động, từng
bước hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới trên tất cả các lĩnh vực củađời sống xã hội, trở thành thành viên có trách nhiệm, có vị trí, vai trò và ảnhhưởng nhất định trong cộng đồng quốc tế, vị thế, uy tín, vai trò của Việt Namtrong khu vực và trên thế giới ngày càng được nâng cao như Tổng Bí thư,
Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã nhiều lần khẳng định: “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín như ngày nay”
Tuy nhiên, thế giới đang trải qua một kỷ nguyên với nhiều biến độngnhanh chóng, phức tạp và khó lường, cả thách thức và cơ hội đều đan xen,trong đó thách thức lớn hơn Các nước lớn điều chỉnh chiến lược, vừa hợp tác,thỏa hiệp, vừa cạnh tranh, đấu tranh kiềm chế lẫn nhau quyết liệt, giành vị thế
và lợi ích gây ra tình hình phức tạp tại nhiều khu vực và nhiều nước Xungđột dân tộc, tôn giáo, khủng bố quốc tế, chiến tranh cục bộ, chiến tranh kinh
tế, chiến tranh mạng, các hoạt động can thiệp, lật đổ, bất tuân dân sự, tranhchấp chủ quyền, lãnh thổ, tài nguyên… diễn ra dưới những hình thức mới,gay gắt hơn
Mặt khác, khi đại dịch COVID-19 lan rộng khiến kinh tế toàn cầu suygiảm hơn 4%; khủng hoảng thị trường lao động; suy thoái toàn cầu; thị trườngtài chính, hàng hóa bất ổn; ngành hàng không thế giới điêu đứng COVID-19
đã “tấn công” mọi ngóc ngách, chi phối mọi khía cạnh đời sống kinh tế - xã
Trang 3hội trên toàn cầu, biến 2020 – 2021 thành năm khó khăn, thử thách chưa từng
có đối với toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng
Những chuyển biến của cục diện thế giới và khu vực tác động nhiều mặttới Việt Nam do chúng ta ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới và khuvực… Điều đó đặt ra yêu cầu trong giai đoạn mới trong tiến trình hội nhậpquốc tế đòi hỏi Việt Nam phải chủ động hơn, tích cực hơn Trong bối cảnh
đó, Đại hội Đảng lần thứ XIII đã khẳng định rõ Việt Nam cần tiếp tục kiêntrì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ vì hòa bình, hữu nghị, hợp tác và pháttriển, đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng.Đây là nội dung hết sức quan trọng, xuyên suốt trong đường lối đối ngoại củaĐảng thời kỳ Đổi mới Bên cạnh công tác chính trị đối ngoại, chúng ta cầntăng cường hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực, trong đó ngành y tế nên được
ưu tiên chú trọng Cần giới thiệu những tinh hoa của y học Việt Nam ra quốc
tế Và ngược lại tiếp thu những tinh hoa y học thế giới về Việt Nam, tăngcường giao lưu, trao đổi, hợp tác sản xuất dược phẩm
Nhận thức rõ tầm quan trọng trong vấn đề hội nhập quốc tế, những cơhội, thách thức của ngành Dược phẩm Việt Nam từ những biến chuyển của thế
giới, em đã tiến hành chọn chủ đề: “Việt Nam chủ động và tích cực hội nhập quốc tế từ khi đổi mới, liên hệ thực tiễn đối với ngành dược phẩm hiện nay” để thực hiện bài thu hoạch của môn học Quan hệ quốc tế
Trang 4Thứ nhất, cục diện chính trị - an ninh thế giới có nhiều chuyển biến quan
trọng, trong đó nổi bật là sự thay đổi trong tương quan lực lượng giữa cácnước lớn
Cuối thập niên 80 - 90 của thế kỷ XX, chế độ xã hội chủ nghĩa ở cácnước Đông Âu và Liên Xô sụp đổ, tan rã, trật tự thế giới hai cực chấm dứtlàm đảo lộn các quan hệ liên minh kinh tế, chính trị, quân sự được thiết lậptrong thời kỳ Chiến tranh lạnh Tương quan lực lượng thế giới cũng có sựthay đổi nghiêng hẳn về phía có lợi cho chủ nghĩa tư bản Mâu thuẫn thời đạigiữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản vẫn tiếp tục tồn tại, song không còn
là nhân tố duy nhất chi phối quan hệ quốc tế cũng như việc tập hợp lực lượnggiữa các nước trên thế giới
Trong thời kỳ quá độ hình thành trật tự thế giới mới, tất cả các nước trênthế giới tuy ở các mức độ khác nhau đều đứng trước những thách thức mớinhư: xung đột khu vực, mâu thuẫn quốc gia, dân tộc, sắc tộc, tôn giáo; hốngăn cách giàu – nghèo, Bắc - Nam; sự bất bình đẳng trong quan hệ giữa cácnước; nhu cầu phát triển kinh tế và ổn định chính trị ở mỗi nước; hoạt độngngày càng tăng của chủ nghĩa khủng bố, sự tăng lên của những vấn đề mangtính toàn cầu
Đặc biệt, sau Chiến tranh lạnh, tương quan lực lượng của thế giới có sựthay đổi lớn, bản đồ quyền lực có sự chuyển dịch Trung Quốc đang trỗi dậymạnh mẽ, trong khi Mỹ tiếp tục suy yếu tương đối Bên cạnh đó, sự trỗi dậy
Trang 5của một số cường quốc trong nhóm BRICS đang gây sức ép phải xây dựngluật chơi mới trong quan hệ quốc tế ngày càng tăng.
Đứng trước những vấn đề nêu trên, các nước trên thế giới thời kỳ sauChiến tranh lạnh đều tập trung ưu tiên nhằm giải quyết những vấn đề kinh tế -
xã hội ở trong nước, đồng thời đấu tranh để tạo lập môi trường quốc tế và khuvực hòa bình, ổn định, giành lấy những điều kiện thuận lợi nhất cho sự pháttriển của đất nước mình Do đó, hòa bình, ổn định, hợp tác để phát triển trởthành xu thế lớn, phản ánh đòi hỏi bức xúc của các quốc gia trên thế giớitrong giai đoạn hiện nay của thời đại
Thứ hai, sự phát triển của khoa học - công nghệ, nhất là cuộc Cách mạng
công nghiệp 4.0 đang tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội.Ngày nay, khoa học - công nghệ đã trở thành lực lượng sản xuất nòngcốt và trực tiếp của xã hội; trí tuệ và kỹ năng có vai trò mấu chốt trong việcnâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển khoa học - công nghệ gópphần làm thay đổi vị thế của mỗi một quốc gia trong quan hệ quốc tế, nướcnào chiếm lĩnh khoa học - công nghệ sẽ tiếp tục phát triển nhanh chóng, có ưuthế trong việc giành ngôi vị siêu cường số 1 thế giới và ngược lại
Tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 càng làm cho
sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trong nền sản xuất được quốc tế hóa,
đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của các nước trở thành đòi hỏi khách quan.Các nước ra sức mở rộng quan hệ quốc tế, không phân biệt chế độ chính trị -
xã hội khác nhau, với tất cả những ai có khả năng hợp tác hiệu quả; việc xácđịnh bạn - thù, hình thức và mức độ quan hệ cũng trở nên rất linh hoạt.Phương thức tập hợp lực lượng theo kiểu truyền thống đã được thay bằng sựtập hợp lực lượng trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc
Một đặc điểm khác của thế giới trong kỷ nguyên Cách mạng côngnghiệp 4.0 là toàn cầu hóa với nền kinh tế số Toàn cầu hóa là một quá trìnhkhách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia, là nấc thang phát triểncủa nhân loại, đem lại cơ hội cho mọi quốc gia - dân tộc cùng phát triển Tuynhiên, quá trình toàn cầu hóa được thực hiện bởi các nhân tố chủ quan, mà lợi
Trang 6thế thuộc về các nước phát triển, đứng đầu là Mỹ Với sức mạnh kinh tế, khoahọc - công nghệ, thị trường vốn, lao động và hàng hóa các nước phát triểnthông qua các công cụ của mình là các tập đoàn tư bản xuyên quốc gia đanglợi dụng lợi thế này để phục vụ lợi ích riêng của mình, gây bất lợi cho cácnước nghèo, các nước đang phát triển Chính vì vậy, đối với đại bộ phận cácnước trên thế giới, toàn cầu hóa là quá trình chứa đựng tính hai mặt: thuận lợi
và khó khăn, thời cơ và thách thức, tích cực và tiêu cực, hợp tác và đấu tranh
Sự kiện Brexit, các cuộc biểu tình phản đối mặt trái của toàn cầu hóa chothấy, đằng sau quá trình toàn cầu hóa đã nổi lên các vấn đề kinh tế, chính tri.Hơn nữa, nền kinh tế số là kết quả của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0
sẽ dẫn tới sự dịch chuyển quyền lực toàn cầu trên cả phương diện không gianđịa lý và chủ thể quyền lực Trong nền kinh tế số, cạnh tranh quốc tế sẽ tậptrung trong không gian số, trên lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ vànguồn nhân lực chất lượng cao Hợp tác và hội nhập quốc tế sẽ vừa có độnglực mới bởi sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa các quốc gia, khu vực quakhông gian số và mạng Internet toàn cầu, nhưng cạnh tranh, cọ xát và xungđột lợi ích giữa các quốc gia và trên phạm vi toàn cầu cũng sẽ ngày càng mởrộng và trở nên sâu sắc, khốc liệt hơn Cuộc cạnh tranh này sẽ có tác độngquan trọng tới việc hình thành những hình thức hợp tác, những tuyến lợi ích,những tập hợp lực lượng mới trên thế giới, có ý nghĩa quyết định đối với việcđẩy nhanh quá trình định hình những đường nét cơ bản của trật tự kinh tế khuvực, quốc tế mới, nhất là ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương
Thứ ba, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, nhất
là ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương
Một đặc điểm nổi bật của thế giới trong giai đoạn hiện nay là các nướclớn và quan hệ giữa các nước lớn trở thành nhân tố có vai trò quan trọng đến
sự phát triển thế giới Trong thập niên gần đây, các nước lớn có nhiều điềuchỉnh quan trọng theo hướng đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, đặc biệt làTrung Quốc và Mỹ Kể từ Đại hội XIX Đảng Cộng sản Trung Quốc năm
2017, Trung Quốc cơ bản đã từ bỏ phương châm “giấu mình chờ thời” sang
Trang 7hướng “chủ động hơn, cứng rắn hơn”, quyết đoán theo đuổi lợi ích cốt lõi, kể
cả ở Biển Đông Nước Mỹ trong nhiệm kỳ của Tổng thống D Trump thực
hiện phương châm “Nước Mỹ trên hết”, theo đó, các chính sách được triển
khai theo hướng thực dụng, coi trọng cơ chế hợp tác song phương hơn đaphương Các nước lớn và trung tâm quyền lực khác như Nga, Nhật Bản, Ấn
Độ, EU cũng có những điều chỉnh theo hướng ngày càng đề cao lợi ích quốcgia - dân tộc
Đặc biệt, ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cạnh tranh chiến lượcgiữa Mỹ và Trung Quốc đã chuyển sang giai đoạn gay gắt hơn, quyết liệt hơn.Khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang định hình ngày càng rõ nét cục diện
“lưỡng siêu, đa cường”.
Nhìn chung, thời kỳ sau Chiến tranh lạnh, cùng với xu thế hòa bình, hợptác vì phát triển, các nước lớn, một mặt, thường thỏa hiệp với Mỹ để tìm tiếngnói chung nhằm tăng cường hợp tác; mặt khác, lại đấu tranh gay gắt với nhaunhằm giành lấy những điều kiện thuận lợi nhất cho phát triển cũng như khẳngđịnh vị thế của nước mình trong quá trình hình thành trật tự thế giới mới,chống tham vọng thiết lập trật tự thế giới đơn cực do Mỹ lãnh đạo Sự tranhgiành ảnh hưởng và lợi ích giữa các nước lớn vẫn tiếp tục gay gắt trong mốiquan hệ vừa hợp tác, vừa đấu tranh, vừa kiềm chế lẫn nhau thể hiện trên nhiềulĩnh vực, nhiều khu vực trên thế giới tác động trực tiếp đến hòa bình, an ninh,phát triển của thế giới
Thứ tư, nhiều vấn đề mang tính toàn cầu nổi lên, tác động lớn đến đời
sống quan hệ quốc tế
Nhân loại ngày nay đang đối phó với nhiều vấn đề mang tính toàn cầucấp bách đòi hỏi phải có sự hợp tác đa phương để giải quyết Đại dịchCOVID-19 hiện nay là một ví dụ Những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tếnhiều năm qua đã đưa lại một số kết quả quan trọng Tuy nhiên, do tính chấtnghiêm trọng và phức tạp của những vấn đề toàn cầu tiếp tục đòi hỏi các nướcphải tích cực phối hợp, hợp tác một cách hiệu quả, thiết thực cả trong khuônkhổ song phương cũng như đa phương Đây cũng là nguyên nhân khách quan
Trang 8của xu thế hợp tác trong quan hệ quốc tế giai đoạn hiện nay.
Thứ năm, tình hình khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Từ sau Chiến tranh lạnh đến nay, châu Á - Thái Bình Dương trở thànhkhu vực phát triển năng động, góp phần vào sự phát triển chung của thế giới.Cùng với vị thế quốc tế ngày càng tăng, châu Á - Thái Bình Dương cũng lànơi diễn ra sự tranh giành ảnh hưởng một cách quyết liệt giữa các nước lớn
Có thể nói, vai trò của châu Á - Thái Bình Dương trong quan hệ quốc tế ngàycàng quan trọng hơn xét trên cả hai phương diện: chính trị - an ninh và kinh
tế Điều đó được thể hiện qua việc ký Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khuvực (RCEP) vào ngày 15/11/2020 tại Hà Nội Đây là một FTA bao gồm 10nước thành viên ASEAN và 5 quốc gia (Australia, Trung Quốc, Nhật Bản,Hàn Quốc và New Zealand) mà ASEAN đã ký hiệp định thương mại tự do,hướng tới mục tiêu hình thành Hiệp định Thương mại tự do Đông Á(EAFTA) và khởi đầu cho Đối tác kinh tế toàn diện ở Đông Á (CEPEA).Tuy nhiên, tình hình an ninh chính trị châu Á - Thái Bình Dương tiếp tụcdiễn biến rất phức tạp Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và các thực thể quyền lựckhác đã tạo nên cục diện ganh đua quyết liệt, tập hợp lực lượng, hòa hoãn,liên kết đa phương đa diện, cạnh tranh và hợp tác hết sức năng động, tùythuộc lẫn nhau vô cùng sâu sắc Cấu trúc quyền lực của trật tự châu Á - TháiBình Dương hiện nay đang được duy trì trong trạng thái “cân bằng thấp”,thiếu cấu trúc nội tại ổn định có vai trò lãnh đạo, chi phối toàn diện cả về kinh
tế lẫn chính trị trong khu vực; tồn tại nhiều yếu tố có khả năng gây mất ổnđịnh an ninh khu vực đòi hỏi phải có sự tham gia mạnh mẽ của các nước liênquan để giải quyết và phụ thuộc vào những yếu tố bên ngoài, trong đó đặcbiệt phải kể đến vai trò can dự của Mỹ Đáng chú ý nhất là chương trình hạtnhân của Cộng hòa Dân chủ nhân dân Triều Tiên, vấn đề eo biển Đài Loan vànhững mâu thuẫn, xung đột chủ quyền ở Biển Đông và Biển Hoa Đông
1.2 Tình hình và nhiệm vụ cách mạng trong nước
Bước vào thời kỳ đổi mới, đất nước ta đứng trước nhiều khó khăn, thửthách to lớn: khủng hoảng kinh tế - xã hội Nền kinh tế nhiều năm tăng trường
Trang 9âm và siêu lạm phát, khiến cho đời sống nhân dân hết sức khó khăn Trên lĩnhvực đối ngoại, nước ta bị bao vây, cấm vận về kinh tế, bị cô lập về chính trị.Đây là thời kỳ khó khăn nhất của nước ta sau ngày thống nhất đất nước.Trong bối cảnh đó, Đại hội VI của Đảng thông qua đường lối đổi mới toàndiện, trong đó xác định rõ: Nhiệm vụ bao trùm, mục tiêu tổng quát của nhữngnăm còn lại của chặng đường đầu tiên là ổn định mọi mặt tình hình kinh tế -
xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh côngnghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong chặng đường tiếp theo Với chủ trương đó,Đại hội VI đã xác định nhiệm vụ có tính cấp bách trước mắt là giải phóng sứcsản xuất, tập trung phát triển kinh tế - xã hội để nhanh chóng thoát ra khỏitình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, phá thế bị bao vây, cấm vận, cô lập
và mở rộng quan hệ đối ngoại
Những Đại hội sau đó xác định nhiệm vụ cơ bản, lâu dài là sớm đưa ViệtNam thoát khỏi tình trạng nước nghèo, kém phát triển, đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa, phấn đấu để đến giữa thế kỷ XXI, nước ta trở thành nước
phát triển, theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời “kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc”.
Là một bộ phận hợp thành đường lối chung của Đảng Cộng sản ViệtNam, đường lối đối ngoại của Đảng phải góp phần tận dụng thời cơ, thuận lợi,đưa đất nước vượt qua những khó khăn thách thức đang đặt ra nhằm thực hiệnthắng lợi những mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam.Đường lối đối ngoại thời kỳ đổi mới của Đảng được hoạch định nhằm tranhthủ tối đa nguồn lực bên ngoài, kết hợp một cách có hiệu quả sức mạnh dântộc với sức mạnh thời đại, phục vụ mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa
xã hội, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
1.3 Quá trình Đảng chủ trương mở rộng quan hệ đối ngoại, đi vào chiều sâu và hội nhập quốc tế toàn diện
Trước những biến đổi của tình hình thế giới và xuất phát từ nhiệm vụcủa cách mạng Việt Nam, từ sau đổi mới các Đại hội của Đảng tiếp tục bổ
Trang 10sung, phát triển đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế, cụ thể như sau:
- Đại hội VIII của Đảng tiếp tục bổ sung, phát triển đường lối đối ngoạiđổi mới Trên cơ sở thế và lực mới của nước ta, Đại hội lần đầu tiên nêu
nhiệm vụ hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực theo hướng xây dựng nền kinh
tế mở, đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế khu vực và thế giới Đây là điểm
khởi đầu quan trọng cho một chủ trương đối ngoại lớn và xuyên suốt củaĐảng là hội nhập kinh tế quốc tế (và đến nay là hội nhập quốc tế) Đại hội
VIII cũng đồng thời tuyên bố “Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển”.
- Đại hội IX của Đảng (2001) bổ sung làm rõ thêm chính sách đối ngoạiđộc lập tự chủ, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế TạiĐại hội này, lần đầu tiên Đảng ta đưa ra chủ trương chủ động hội nhập kinh tếquốc tế và khu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợptác quốc tế, đảm bảo độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợiích dân tộc, an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môitrường Phát triển quan điểm mở rộng quan hệ đối ngoại của Đại hội VII và VIII,
Đại hội IX nêu rõ: “Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển”.
- Đại hội X của Đảng (2006) tiếp tục bổ sung đường lối đối ngoại thời kỳ
đổi mới với tuyên bố: “Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực Đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập vào chiều sâu, ổn định và bền vững” Đại hội cũng bổ sung quan điểm hội nhập quốc tế với chủ trương
chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế
Đến cuối năm 2010, Việt Nam có quan hệ ngoại giao với 179 nước, quan
hệ kinh tế - thương mại với 224 quốc gia và vùng lãnh thổ, thu hút ngày càngnhiều nguồn lực quý báu cho phát triển kinh tế - xã hội nước nhà Đây cũng làgiai đoạn Việt Nam đẩy mạnh hoạt động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vựcnhư: tích cực triển khai các hoạt động trong khuôn khổ AFTA, là thành viênsáng lập ASEM năm 1996 và đăng cai tổ chức Hội nghị thượng đỉnh ASEM-5
Trang 11năm 2004; tham gia APEC năm 1998 và đăng cai tổ chức Hội nghị thượngđỉnh APEC năm 2006; chính thức trở thành thành viên WTO đầu năm 2007
- Tại Đại hội XI của Đảng, đường lối đối ngoại tiếp tục bổ sung, hoàn
thiện, lần đầu tiên Đảng xác định mục tiêu hàng đầu của đối ngoại là “vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh” để
xác định hợp tác và đấu tranh, là đối tác và đối tượng Trên cơ sở thế và lực
mới của Việt Nam trên trường quốc tế, Đảng đưa ra chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế” Như vậy, Đảng đã chuyển từ hội nhập quốc
tế trong lĩnh vực kinh tế sang hội nhập quốc tế một cách toàn diện
- Đại hội XII của Đảng (2016), trên cơ sở kế thừa những nội dung đốingoại của các Đại hội trước đó, đã nhấn mạnh mục tiêu hàng đầu của đốingoại là phải bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia - dân tộc, xác định nhiệm
vụ đối ngoại là phải nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, chủ động và tíchcực hội nhập quốc tế, kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập,chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc
Đại hội XIII của Đảng (2021) tiếp tục khẳng định: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế , chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng; Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế”.
Trang 12chung mà các bên cùng quan tâm Hội nhập quốc tế là hội nhập trên tất cảlĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, một hình thức phát triển cao của hợptác quốc tế nhằm đạt được mục tiêu hoặc lợi ích chung nào đó ở nhiều cấp độkhác nhau: song phương, tiểu khu vực, khu vực, liên khu vực và toàn cầu với
sự tham gia của hầu hết các nước trên thế giới
2.1.2 Quan niệm chung của các nước về hội nhập quốc tế
Trên thế giới ngày nay có nhiều quan niệm khác nhau về hội nhập quốc
tế, song nhìn chung đều thống nhất ở một số điểm sau:
Thứ nhất, hội nhập quốc tế bắt đầu từ lĩnh vực kinh tế nhưng không giới
hạn ở đó, mà mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội: từ kinh tếđến chính trị, an ninh - quốc phòng, văn hóa, xã hội và các lĩnh vực khác
Thứ hai, hội nhập quốc tế là quá trình không giới hạn thời gian, liên tục
từ thấp đến cao, từ một lĩnh vực cụ thể đến toàn diện
Thứ ba, hội nhập quốc tế trên nhiều bình diện, về bản chất, hợp tác song
phương nhưng lại dựa trên cơ sở các luật lệ và chuẩn mực chung thì cũng cóđầy đủ tính chất của hội nhập quốc tế
Thứ tư, bản chất của hội nhập quốc tế là quá trình xây dựng và áp dụng
các luật lệ và chuẩn mực chung Đây chính là đặc điểm để phân biệt hội nhậpquốc tế với các hoạt động hợp tác quốc tế khác như trao đổi, tham vấn, phốihợp chính sách
2.2 Chủ trương chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Việt Nam hiện nay
Kế thừa chủ trương hội nhập quốc tế của Đại hội XI và XII, Đại hội XIII
của Đảng tiếp tục khẳng định: “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tể toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia” Có thể nói, hội nhập quốc
tế là quyết sách chính trị quan trọng, là định hướng mới trong đường lối đốingoại của Đảng và Nhà nước ta khi đất nước bước sang thời kỳ mới, phản ánhbước phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng trên cơ sở nhận thức sâu
Trang 13sắc về các xu thế lớn của thời đại và thực tiễn cách mạng Việt Nam.
Chủ trương hội nhập quốc tế bao gồm những nội dung chủ yếu sau đây:
2.2.1 Về mục tiêu
Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế phải nhằm củng cố môi trườnghòa bình, tranh thủ tối đa các điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển đấtnước nhanh và bền vững, nâng cao đời sống nhân dân; giữ vững độc lập, chủquyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ và bảo vệ vững chắc Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa; quảng bá hình ảnh Việt Nam, bảo tồn và phát huy bảnsắc dân tộc; tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia, nâng cao vị thế, uy tínquốc tế của đất nước; góp phần tích cực vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dântộc, dân chủ và tiến bộ trên thế giới
2.2.2 Quan điểm chỉ đạo
Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế trên cơ sở giữ vững đường lối đốingoại độc lập tự chủ, vì lợi ích quốc gia - dân tộc, vì hòa bình, hợp tác và pháttriển, chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệquốc tế; quán triệt và vận dụng sáng tạo các bài học kinh nghiệm và giải
quyết tốt các mối quan hệ lớn được tổng kết trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm
2011); đồng thời phải chú trọng một số quan điểm chỉ đạo sau:
- Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớncủa Đảng nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa
- Hội nhập quốc tế là sự nghiệp của toàn toàn dân và của cả hệ thốngchính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước Mọi cơ chế,chính sách phải phát huy tính chủ động, tích cực và khả năng sáng tạo của tất
cả các tổ chức, cá nhân, khai thác hiệu quả các tiềm năng của toàn xã hội, củacác tầng lớp nhân dân, bao gồm cả cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống
và làm việc ở nước ngoài vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
- Hội nhập quốc tế trên cơ sở phát huy tối đa nội lực; gắn kết chặt chẽ vàthúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực,
Trang 14hiện đại hóa kết cấu hạ tầng, nâng cao sức mạnh tổng hợp và năng lực cạnhtranh quốc gia; tăng cường mức độ liên kết giữa các vùng, khu vực trong nước.
- Hội nhập kinh tế là trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạothuận lợi và góp phần tích cực phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, bảo đảm
an ninh quốc gia, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa xã hội của dân tộc; cáclĩnh vực được phát triển đồng bộ trong chiến lược hội nhập quốc tế tổng thể với
lộ trình, bước đi phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của đất nước
- Hội nhập quốc tế là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh; kiên định lợiích quốc gia - dân tộc; chủ động dự báo, xử lý linh hoạt mọi tình huống, không
để rơi vào thế bị động, đối đầu; không tham gia vào các tập hợp lực lượng, cácliên minh của bên này chống bên kia
- Thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia đi đôi vớichủ động, tích cực tham gia xây dựng và tận dụng hiệu quả các quy tắc, luật lệquốc tế và tham gia các hoạt động của cộng đồng khu vực và quốc tế; chủ động
đề xuất sáng kiến, cơ chế hợp tác trên nguyên tắc cùng có lợi; củng cố và nângcao vai trò của cộng đồng khu vực và quốc tế, góp phần tích cực vào cuộc đấutranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới
2.2.3 Nội dung “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế"
Quan điểm chủ động và tích cực hội nhập quốc tế thể hiện bước đi và lộtrình hội nhập của Việt Nam với khu vực và thế giới được triển khai đồng bộ
và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, đưa các quan hệ đã được thiết lập đi vào
chiều sâu Báo cáo Chính trị Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, giải quyết tốt mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; thúc đẩy hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo đảm độc lập, tự chủ, chủ quyền quốc gia Gắn kết chặt chẽ quá trình chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện
và sâu rộng với việc nâng cao sức mạnh tổng hợp, huy động tiềm năng của toàn xã hội; đổi mới, hoàn thiện thể chế trong nước, nâng cao năng lực tự chủ, cạnh tranh và khả năng thích ứng của đất nước” Như vậy, hội nhập quốc tế
hiện nay bao gồm những nội dung chủ yếu sau:
Trang 15* Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế
Đó là quá trình thực hiện đầy đủ các cam kết trong Cộng đồng ASEAN
và WTO, đồng thời triển khai cỏ hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế
hệ mới như CPTPP, EVFTA, VN-EAEU, UKVFTA Trong những năm tới,Việt Nam phải đưa hội nhập đi vào chiều sâu, tức là phải tận dụng các camkết quốc tế để mở rộng thị trường, tái phân bổ và nâng cao hiệu quả sử dụngcác nguồn lực, sức cạnh tranh của nền kinh tế; gia tăng mức độ tự chủ của nềnkinh tế, xác lập vị trí cao hơn trong chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng ở khu vực
và toàn cầu, đồng thời phải tận dụng được hệ thống quy tắc và luật lệ của các
tổ chức quốc tế để bảo vệ các lợi ích chính đáng của Nhà nước, doanh nghiệp
và người dân Việt Nam trong quan hệ với các đối tác nước ngoài
* Chủ động và tích cực hội nhập trên lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninhTạo sự đan xen, gắn kết lợi ích một cách lâu dài và bền vững giữa ViệtNam và các đối tác, đưa khuôn khổ quan hệ đã được thiết lập đi vào thựcchất, nhất là với các đối tác có tầm quan trọng chiến lược đối với an ninh vàphát triển của Việt Nam; tạo dựng được lòng tin và hình thành nên các cơ chếhợp tác có hiệu quả trong việc thúc đẩy quan hệ, ngăn ngừa, đẩy lùi các nguy
cơ, kiểm soát các bất đồng và giải quyết các vấn đề nảy sinh, nhất là các vấn
đề có thể tác động nghiêm trọng tới an ninh và phát triển của Việt Nam
Phát huy vai trò của Việt Nam trong các hoạt động quốc tế, có tráchnhiệm trong các tổ chức, trên các diễn đàn khu vực và toàn cầu Các hoạtđộng này đã khẳng định uy tín của Việt Nam, qua đó từng bước nâng cao vịthế trên trường quốc tế Trong thời gian tới, chúng ta cần tích cực hơn nữavào công việc chung của thế giới, góp phần đưa Việt Nam trở thành một nhân
tố khá quan trọng của khu vực và thế giới, gắn hòa bình, thịnh vượng chungcủa Việt Nam vào khu vực và thế giới, về vấn đề này, báo cáo Chính trị Đại
hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Chủ động tham gia, tích cực đóng góp, nâng cao vai trò của Việt Nam trong xây dựng, định hướng các thể chế đa phương
và trật tự chính trị - kinh tế quốc tế ”.
* Chủ động và tích cực hội nhập trên các lĩnh vực khác
Trang 16Đó là quá trình chủ động hơn trong việc nghiên cứu, lựa chọn các bộ tiêuchí, xây dựng và triển khai lộ trình áp dụng, đồng thời tham gia xây dựng cáctiêu chí, chuẩn mực chung, góp phần nâng trình độ phát triển của Việt Namtrong các lĩnh vực này; phục vụ các mục tiêu xây dựng nền kinh tế tri thức vàcon người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ và pháthuy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.
2.2.4 Một số giải pháp chủ yếu về chủ động và tích cực hội nhập quốc tế
Để thực hiện thắng lợi chủ trương hội nhập quốc tế, đưa hội nhập quốc tế
đi vào chiều sâu, trong những năm tới, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ cácgiải pháp sau:
Thứ nhất, thực hiện triệt để phương châm “triển khai đồng bộ” các định
hướng đối ngoại của Đại hội XIII của Đảng, tăng cường sự lãnh đạo của Đảngđối với quá trình hội nhập quốc tế; nâng cao hiệu quả sự phối hợp giữa đốingoại đảng, ngoại giao nhà nước và đối ngoại nhân dân, giữa các cấp, cácngành, các địa phương
Thứ hai, trên cơ sở bảo đảm lợi ích tối cao quốc gia - dân tộc, Việt Nam
cần đẩy mạnh và làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác, nhất là các khuôn khổ vớiđối tác chiến lược và đối tác toàn diện, đảm bảo môi trường hòa bình, ổn địnhcủa đất nước, thúc đẩy quan hệ trên tất cả các lĩnh vực, tạo thuận lợi cho pháttriển đất nước và quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam
Thứ ba, Việt Nam cần nâng cao hơn nữa hiệu quả hội nhập, thực hiện
đầy đủ các cam kết quốc tế, tăng cường công tác phổ biến các cam kết quốc tế
mà Việt Nam đã ký kết, đã nội luật hóa và các quy định trong quá trình triểnkhai; làm cho mỗi tổ chức, người dân nhận thức đúng thách thức, cơ hội mà
họ có được từ quá trình hội nhập quốc tế, để họ tham gia một cách chủ động
và tích cực, biến quá trình hội nhập quốc tế thành quá trình tham gia chủ động
và tích cực của bộ ngành, địa phương, tổ chức, doanh nghiệp và người dân
Thứ tư, trong quá trình triển khai các định hướng lớn về hội nhập quốc tế
được xác định trong Văn kiện Đại hội XI, XII và XIII của Đảng, cần tập trung
Trang 17thực hiện Chiến lược tổng thể hội nhập quốc tế tầm nhìn năm 2030 và các đề
án, kế hoạch triển khai Nghị quyết 22 của Bộ Chính trị khóa XI về hội nhậpquốc tế; khẩn trương hoàn thiện, nâng cao năng lực các thể chế; tăng cườngcông tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ hội nhập để mức độ hộinhập trên các lĩnh vực của Việt Nam ở mức độ cao của các nước ASEAN
Thứ năm, trong hội nhập kinh tế, Việt Nam cần tập trung giải quyết các
vấn đề sau:
- Các bộ, ngành và địa phương cần chủ động xây dựng chương trình, kếhoạch toàn diện và cụ thể thực hiện chủ trương hội nhập quốc tế, trong đó xácđịnh vai trò trọng tâm là hội nhập kinh tế quốc tế trong tiến trình hội nhậptrong quan điểm, nhận thức và hành động
- Gắn kết hội nhập kinh tế quốc tế với cải cách trong nước, chuyển đổi
mô hình tăng trưởng tái cấu trúc nền kinh tế, đảm bảo mục tiêu phát triển kinh
tế, mục tiêu chính trị - ngoại giao và mục tiêu chiến lược trong tiến trình hộinhập kinh tế quốc tế
- Chú trọng thực thi cam kết hội nhập kinh tế quốc tế theo hướng mức độcam kết và tự do hóa thương mại ngày càng cao hơn, đồng thời có các điềuchỉnh thương mại trên cơ sở cam kết với các tổ chức quốc tế và khu vực để cóhiệu quả cao nhất trong việc thực hiện các cam kết thương mại
- Sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách nhằm thực thi
có hiệu quả các cam kết hội nhập, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, minhbạch, ngày càng phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, góp phầnhoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
- Tận dụng tối đa các cơ hội của hội nhập kinh tế quốc tế nhằm mở rộng thịtrường, thúc đẩy thương mại, đầu tư, tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội,nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, doanh nghiệp và sản phẩm
- Tăng cường nguồn nhân lực, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu,đánh giá và dự báo các vấn đề mới liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế, đặcbiệt là việc triển khai thực hiện ở mức độ cao hơn các cam kết, các FTA đểchủ động điều chỉnh chính sách và biện pháp phù hợp