BỘ GIÁO dục và đào tạo

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Học phần: Lịch sử các học thuyết kinh tế ĐỀ TÀI: Quan điểm của Thomas Mun: “Thương mại là hòn đá thử vàng đối với sự phồn thịnh của một quố

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Lịch sử các học thuyết kinh tế

ĐỀ TÀI: Quan điểm của Thomas Mun: “Thương mại là hòn

đá thử vàng đối với sự phồn thịnh của một quốc gia Không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ Thương mại” Từ đó, rút ra ý

nghĩa thực tiễn đối với Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Giang

Sinh viên thực hiện : Hoàng Thu An

Lớp : 26

Mã sinh viên : 23A4010001

Hà nội, ngày 13 tháng 01 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN VỀ CHỦ NGHĨA TRỌNG THƯƠNG 2

1 Chủ nghĩa trọng thương 2

1.1 Hoàn cảnh lịch sử ra đời 2

1.2 Những tư tưởng kinh tế chủ yếu 2

1.3 Những nhận xét rút ra 3

1.4 Đặc điểm chủ nghĩa trọng thương ở Anh và ở Pháp 3

1.5 Quá trình tan rã 4

1.6 Thành tựu và hạn chế 4

2 Quan điểm của Thomas Mun 4

2.1 Thân thế và sự nghiệp của Thomas Mun 4

2.2 Học thuyết về bảng cân đối thương mại 5

CHƯƠNG II: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG KINH TẾ TRỌNG THƯƠNG VÀO THỰC TIỄN HIỆN NAY 6

1 Lịch sử của Chủ nghĩa trọng thương và Thương mại tự do 6

2 Lý thuyết trọng thương tiếp tục là một học thuyết kinh tế quan trọng trong kinh tế chính trị quốc tế 6

3 Chủ nghĩa trọng thương có tác động to lớn tới nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 7

3.1 Kinh tế thị trường và các đặc trưng của nền kinh tế thị trường 7

3.2 Thực trạng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 9

4 Vạch ra những giá trị cốt lõi dành cho Việt Nam trong quá trình nghiên cứu tư tưởng trọng thương 11

CHƯƠNG III: Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA TƯ TƯỞNG KINH TẾ CHỦ NGHĨA TRỌNG THƯƠNG ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VIỆT NAM 12

KẾT LUẬN 15 TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

MỞ ĐẦU

Hiện nay, Đảng và Nhà nước cùng với nhân dân ta đang nỗ lực phấn đấu

để đến các năm tới hoàn thành mục tiêu cơ bản là trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Để tiến hành mục tiêu nói trên đạt được thành công thì cần có nhiều tiền đề cần thiết, trong đó tư tưởng kinh tế chủ nghĩa trọng thương, đặc biệt là về thương mại, chính là nhân tố đóng vai trò quan trọng nhất trong quá trình phát triển đất nước

Chủ nghĩa trọng thương được phổ biến trong thế kỉ 16, dựa trên ý tưởng rằng cách tốt nhất để đạt được sự giàu có và quyền lực cho một quốc gia là tăng xuất khẩu để thu thập các kim loại quý như vàng và bạc Thật vậy, theo đại biểu Montechretien (Pháp) coi nội thương là hệ thống ống dẫn, còn ngoại thương thì như một chiếc máy bơm Muốn tăng của cải thì phải có ngoại thương nhập và dẫn của cải thông qua con đường nội thương Lịch sử kinh tế của Việt Nam cũng đã nhiều lần cho thấy hậu quả của việc đóng cửa để thực hiện nền kinh tế khép kín, giống với thời bao cấp ở nước ta những năm 1976 -

1986 Đồng thời thực tiễn cũng đã chứng minh việc mua bán cũng như trao đổi hàng hóa mang lại tốc độ phát triển vượt trội như thế nào cho một quốc gia khi quốc gia đó tham gia mở rộng quan hệ ngoại thương với thế giới Nhất

là trong thời kỳ mở rộng hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam ta đã vận dụng chủ nghĩa trọng thương một cách tối đa hóa và đạt được những thành công nhất định trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước

Trong bối cảnh đó, rất nhiều đại biểu của chủ nghĩa trọng thương đã đứng trên lập trường của mình để đưa ra những quan điểm cho tư tưởng mang nặng thực tiễn này Trong đó, quan điểm của Thomas Mun có rất ít tính lý luận, nhưng lại có nhiều đề nghị chín chắn và được suy nghĩ kỹ, có tính chất thực tiễn Và đó chính là lý do tôi chọn đề tài này: “Quan điểm của Thomas Mun:

“Thương mại là hòn đá thử vàng đối với sự phồn thịnh của một quốc gia Không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ Thương mại” Từ đó, rút ra ý nghĩa thực tiễn đối với Việt Nam” để nghiên cứu

NỘI DUNG

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN VỀ CHỦ NGHĨA TRỌNG

THƯƠNG

1 Chủ nghĩa trọng thương

1.1 Hoàn cảnh lịch sử ra đời

Chủ nghĩa trọng thương là tư tưởng kinh tế đầu tiên của giai cấp tư sản trong giai đoạn phương thức sản xuất phong kiến tan rã và chủ nghĩa tư bản ra đời Đứng về mặt lịch sử mà nói, giai đoạn này bao gồm thời kỳ tích lũy tư bản nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản Đứng về mặt tư tưởng, phong trào Phục hưng chống tư tưởng đen tối thời Trung cổ, chủ nghĩa duy vật chống lại các thuyết giáo duy tâm của nhà thờ

Như vậy, chủ nghĩa trọng thương ra đời trong điều kiện lịch sử là thời kỳ tan rã của chế độ phong kiến, thời kỳ tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản, khi hàng hóa và ngoại thương đã phát triển

1.2 Những tư tưởng kinh tế chủ yếu

Tư tưởng xuất phát của chủ nghĩa trọng thương cho rằng, tiền là nội dung căn bản của của cải, là tài sản thật sự của một quốc gia Do đó, mục đích chủ yếu trong các chính sách kinh tế của mỗi nước là phải gia tăng được khối lượng tiền tệ Khối lượng tiền tệ chỉ có thể gia tăng bằng con đường ngoại thương Trong hoạt động ngoại thương phải thực hiện chính sách xuất siêu Những người theo chủ nghĩa trọng thương đã đứng trên quan điểm coi tiền

là đại biểu duy nhất của của cải, là tiêu chuẩn để đánh giá mọi hình thức nghề nghiệp Hoạt động công nghiệp không thể là nguồn gốc của của cải ( trừ công nghiệp khai thác vàng, bạc), chỉ có hoạt động ngoại thương mới là nguồn gốc thật sự của của cải

Lợi nhuận thương nghiệp là kết quả của sự trao đổi không ngang giá, là sự lừa gạt như chiến tranh Họ cho rằng, không một người nào thu được lợi mà lại không làm thiệt kẻ khác

Họ đánh giá cao các chính sách kinh tế của nhà nước, dựa vào chính quyền nhà nước vì họ cho rằng dựa vào Nhà nước mới có thể phát triển kinh tế

1.3 Những nhận xét rút ra

Lý luận mang nặng tính chất kinh nghiệm Có những quan niệm trong chủ nghĩa trọng thương là một bước tiến lớn so với những nguyên lý trong chính sách kinh tế của thời kỳ Trung cổ.Tuy nhiên, không nên đánh giá quá cao những thành tựu về lý luận của chủ nghĩa trọng thương bởi nó rất bé nhỏ Chủ nghĩa trọng thương cũng chưa thoát khỏi được lĩnh vực lưu thông

K Marx chỉ ra chủ nghĩa trọng thưởng thế kỷ XV – XVI đã đi theo “cái hình thái chói lọi của giá trị trao đổi và đã đứng trên lĩnh vực thô sơ của lưu thông hàng hóa để xem xét nền sản xuất tư bản chủ nghĩa”

1.4 Đặc điểm chủ nghĩa trọng thương ở Anh và ở Pháp

Chủ nghĩa trọng thương đã xuất hiện một cách độc lập trong các nước khác nhau và đã phản ánh những đặc điểm của sự phát triển kinh tế trong các nước đó

• Anh

Ra đời sớm và chín muồi nhất ở Tây Âu trong thế kỷ XVI – XVII

Chủ nghĩa trọng thương ở Anh trải qua 2 giai đoạn phát triển:

₋ Giai đoạn học thuyết tiền tệ ( thế kỷ XV – XVI) với đại biểu là Williams Staford

₋ Giai đoạn học thuyết về bảng cân đối thương mại ( thế kỷ XVI) với đại biểu là Thomas Mun

• Pháp

Chủ nghĩa trọng thương bắt rễ sâu hơn vì về mặt kinh tế, nước Pháp có điều kiện hơn để tiếp thu học thuyết trọng thương và thực hành nó với đại biểu nổi tiếng là Montchretien

Quan điểm của ông có nét đặc trưng mang màu sắc tiểu tư sản, thông cảm với quần chúng nhân dân, đặc biệt là nông dân bị đè nặng dưới ách phong kiến, lên án sự xa hoa của giới quý tộc

1.5 Quá trình tan rã

Sự tan rã của chủ nghĩa trọng thương bắt đầu ngay từ thế kỷ XVII, trước hết là ở Anh

Bấy giờ trọng tâm của những lợi ích kinh tế của giai cấp tư sản đã chuyển sang lĩnh vực sản xuất, thời kỳ tích lũy ban đầu của chủ nghĩa tư bản và thời

kỳ sản xuất tư bản chủ nghĩa bắt đầu

1.6 Thành tựu và hạn chế

• Thành tựu: Là khởi đầu cho sự phát triển mới về kinh tế Hơn nữa, đây còn

là học thuyết kinh tế đầu tiên trong lịch sử các học thuyết kinh tế Qua đó nhận thấy được vai trò phát triển công nghiệp Cuối cùng là đạt được bước tiến mới trong nghiên cứu, xa rời với cách lý giải bằng đạo lý và tôn giáo

• Hạn chế: Mới nghiên cứu trên lĩnh vực lưu thông và thành tựu lý luận thì còn nhỏ bé, giản đơn

2 Quan điểm của Thomas Mun

2.1 Thân thế và sự nghiệp của Thomas Mun

Sir Thomas Mun (17/6/1571 – 21/7/1641) là một học giả kinh tế người Anh và thường được coi là người cuối cùng trong số những nhà trọng thương đầu tiên Ông cũng là một thương nhân và sớm nổi danh trong vai trò là Giám đốc Công ty Đông Ấn Năm 1622, Thomas Mun được bổ nhiệm vào một số Hội đồng và Ủy ban thường trực về thương mại của Anh Hầu hết các Ủy ban này đều ấn hành các báo cáo trong đó tên của ông được đăng cùng một danh

sách dài tên các thành viên nhưng bản thân ông chỉ viết có 2 bài khảo luận về kinh tế

2.2 Học thuyết về bảng cân đối thương mại

Hoạt động của Công ty Đông Ấn đã dẫn tới việc xuất khẩu rất nhiều tiền kim khí, điều mà học thuyết tiền tệ phản đối Vì vậy, năm 1621 Thomas Mun

đã viết cuốn sách nhỏ “Bàn về việc buôn bán giữa Anh và Đông Ấn” Trong

đó, ông phê phán thành kiến của phái theo thuyết tiền tệ, phát triển Bảng cân đối thương mại và nhấn mạnh rằng “ Thương mại là hòn đá thử vàng đối với

sự phồn thịnh của một quốc gia Không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ Thương mại”

Nội dung cơ bản của thuyết cân đối ngoại thương là bán ra với số tiền lớn hơn là mua vào Để đtạ được sự cân đối đó, ông khuyên mở rộng cơ sở nguyên liệu cho công nghiệp, thu hẹp tiêu dung quá mức hàng nhập khẩu của nước ngoài, đẩy mạnh cạnh tranh nhờ đó giá cả hạ, nâng cao chất lượng hàng hóa của nước Anh Theo quan điểm của ông, việc xuất khẩu tiền nhằm mục đích buôn bán là chính đáng Bởi vì “vàng đẻ ra thương mại, còn thương mại làm tiền tăng lên”, tình trạng tiền thừa thãi trong nước là có hại, làm cho giá

cả hàng hóa tăng cao

Thomas Mun bác bỏ sự can thiệp của nhà nước vào quá trình giao dịch thương mại Ông cho rằng, không thể hoàn toàn bác bỏ việc tiêu dùng hàng hóa ngoại nhập, nhưng ông khuyên nên dùng “vừa phải”

Tóm lại, thuyết bảng cân đối thương mại của Thomas Mun rất ít tính lý luận nhưng lại có nhiều đề nghị chin chắn và được suy nghĩ kỹ, có tính chất thực tiễn Ông đã thể hiện một cách rõ rang khát vọng của giai cấp tư sản Anh trong thời kỳ tích lũy nguyên thủy của tư bản

CHƯƠNG II: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG KINH TẾ TRỌNG THƯƠNG

VÀO THỰC TIỄN HIỆN NAY

1 Lịch sử của Chủ nghĩa trọng thương và Thương mại tự do

Thương mại tự do mang lại một số lợi thế khác biệt cho các cá nhân, doanh nghiệp và quốc gia trên thế giới Trong một hệ thống thương mại tự do, các cá nhân được hưởng lợi từ sự lựa chọn nhiều hơn về hàng hóa giá cả phải chăng, trong khi chủ nghĩa trọng thương hạn chế nhập khẩu và giảm các lựa chọn có sẵn cho người tiêu dùng, đồng nghĩa với ít cạnh tranh và giá cả hàng hoá cao hơn

Khi các nước theo chủ nghĩa trọng thương đang gần như phải liên tục tham gia vào chiến tranh để giành lấy các nguồn lực thì các quốc gia theo hệ thống thương mại tự do lại có thể phát triển thịnh vượng bằng cách thiết lập các mối quan hệ thương mại đôi bên cùng có lợi

Và cho tới ngày nay, chủ nghĩa trọng thương đã được coi là lỗi thời Tuy nhiên, rào cản thương mại vẫn còn tồn tại để bảo vệ các ngành công nghiệp địa phương Ví dụ, sau Thế chiến II, Mỹ đã áp dụng chính sách thương mại bảo hộ đối với Nhật Bản và hạn chế xuất khẩu của Nhật Bản sang Mỹ

2 Lý thuyết trọng thương tiếp tục là một học thuyết kinh tế quan trọng trong kinh tế chính trị quốc tế

Nhằm tăng cường quyền lực và nầng cao sức mạnh quốc gia thông qua hoạt động kinh tế, các quốc gia theo chủ nghĩa trọng thương thường theo đuổi hai chính sách chủ chốt

Thứ nhất, các quốc gia này định hướng nền kinh tế nội địa để tạo ra thặng

dư thương mại Nói cách khác, mục tiêu của họ là tăng cường xuất khẩu trong khi hạn chế nhập khẩu Điều này dẫn tới các chính sách mang tính chất bảo hộ nền kinh tế trong nước chủ yếu thông qua hàng rào thuế quan Khoản thặng

dư thương mại thu được có thể giúp các quốc gia này nâng cao sức mạnh

bằng cách xây dựng quân đội, mua sắm vũ khí…, qua đó củng cố an ninh quốc gia và nâng cao vị thế quốc tế

Thứ hai, họ sẽ định hướng các nghành công nghiệp theo hướng sản xuất các hàng hóa có giá trị thặng dư cao từ những nguyên liệu thô được nhập khẩu với giá rẻ Vì vậy, các nước theo chính sách trọng thương thường có xu hướng không khuyến khích sản xuất nông nghiệp mà quan tâm hơn đến sản xuất công nghiệp, áp đặt những khoản thuế cao đối với những hàng hóa được nhập khẩu, và cung cấp những khoản trợ cấp cho các ngành công nghiệp trong nước Các nước này cũng thường theo đuổi những chính sách làm lợi cho quốc gia mình nhưng lại gây hại cho quốc gia khác Vì vậy, có thể nói các quốc gia theo chủ nghĩa trọng thương nhìn chung là những quốc gia có mức

độ can thiệp sâu vào nền kinh tế

3 Chủ nghĩa trọng thương có tác động to lớn tới nền kinh tế thị trường

ở Việt Nam

3.1 Kinh tế thị trường và các đặc trưng của nền kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hoá, trong đó toàn bộ các yếu tố “đầu vào” và “đầu ra” của sản xuất đều thông qua thị trường, tức là gắn chặt chẽ với quan hệ hàng hoá - tiền tệ và quan hệ cung cầu Trong nền kinh tế thị trường nét biểu hiện có tính chất bề mặt của đời sống xã hội là quan hệ hàng hóa Mọi hoạt động xã hội đều phải tính đến quan

hệ hàng hóa, hay ít nhất thì cũng phải sử dụng các quan hệ hàng hóa như mắt khâu trung gian.Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Đặc trưng của nền kinh tế thị trường:

• Các chủ thể kinh tế được tự do liên kết, liên doanh, tự do tổ chức quá trình sản xuất theo luật định và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình

• Hàng hóa trên thị trường rất đa dạng

• Các hoạt động mua bán trao đổi hàng hóa trên thị trường được thực hiện thông qua giá cả

• Cạnh tranh là cơ sở tồn tại của kinh tế thị trường Cạnh tranh kích thích cải nhà sản xuất cải tiến kỹ thuật để nâng cao năng suất lao động cá biệt, giảm hao phí lao động cá nhân để tăng lợi nhuận siêu ngạch

• Kinh tế thị trường là hệ thống kinh tế mở

Trong cơ chế thị trường, nhà nước tác động vào nền kinh tế không bằng hệ thống pháp lệnh mà bằng một hệ thống công cụ và luật pháp:

• Kế hoạch hóa không phải là chỉ giao chỉ tiêu thực hiện mà còn là điều phối

sự thực hiện theo dự án Kế hoạch hóa là công cụ duy nhất để Chính phủ

có thể chuyển tải nội dung đường lối, chính sách

• Quản lý kinh tế vĩ mô bằng pháp luật

• Hệ thống các chính sách và công cụ kinh tế

Các đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở Đại hội IX khẳng định: “Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đó là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”

• Mục tiêu hàng đầu của phát triển kinh tế thị trường ở nước ta là giải phóng sức sản xuất, động viên mọi nguồn lực trong nước và ngoài nước để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao hiệu quả kinh tế- xã hội, cải thiện từng bước đời sống nhân dân, tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, khuyến khích làm giàu hợp pháp, gắn liền với xoỏ đúi giảm nghèo