BỘ GIÁO dục và đào tạo

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của các hình thái kinh tế -xã hội đã có rất nhiều nhà kinh tế học, các nhà lý luận đưa ra các quan điểm, tư tưởng c

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Lịch sử các học thuyết kinh tế

ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH LÝ THUYẾT BÀN TAY VÔ

HÌNH CỦA A.SMITH Ý NGHĨA CỦA LÝ THUYẾT

NÀY ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Giang

Sinh viên thực hiện : Trần Thùy Trang

Lớp : ECO06A-25

Mã sinh viên : 23A4020411

Hà nội, ngày 13 tháng 1 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 1

3 Phương pháp nghiên cứu 1

4 Cấu trúc tiểu luận 2

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 2

NỘI DUNG 3

Chương 1: Khái quát lý luận 3

1.1 Sơ lược về Adam Smith 3

1.2 Tư tưởng kinh tế tự do của A.Smith 3

1.3 Nội dung chi tiết của lý thuyết “bàn tay vô hình” 3

Chương 2: Đánh giá lý thuyết “Bàn tay vô hình” 6

2.1 Lợi ích của lý thuyết 6

2.2 Hạn chế của lý thuyết 6

Chương 3: Ý nghĩa của lý thuyết “Bàn tay vô hình” đối với nền kinh tế Việt Nam 9

3.1 Bối cảnh chung nền kinh tế Việt Nam 9

3.2 Giải pháp 12

3.3 Liên hệ bản thân 13

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của các hình thái kinh tế -xã hội đã có rất nhiều nhà kinh tế học, các nhà lý luận đưa ra các quan điểm, tư tưởng của mình dưới nhiều góc độ khác nhau Nổi bật trong đó là Adam Smith với quan điểm “Bàn tay vô hình” thể hiện cho uy lực của thị trường tự động điều tiết tài nguyên tạo nên của cải của xã hội Ông được xem là một trong những học giả đại diện cho trường phái chính trị tư sản cổ điển, là người

mở ra giai đoạn mới trong sự phát triển của nền kinh tế chính trị tư sản Lý thuyết “Bàn tay vô hình” đã nghiên cứu cơ chế hoạt động của một thị trường cạnh tranh và phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế học cổ điển Nền kinh tế thế giới luôn vận động và biến đổi không ngừng, bất kỳ một tác động nào cũng có thể khiến cho thế giới thay đổi nhanh chóng Việt Nam là một nền kinh tế nhỏ luôn bị tác động và ảnh hưởng bởi nền kinh tế thế giới, đặc biệt trong thời kỳ đất nước ta đang trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nhận thấy sự quan trọng cũng như vai trò, tính cấp bách của vấn đề em đã chọn đề tài “Phân tích lý thuyết bàn tay

vô hình của A.Smith Ý nghĩa của học thuyết đối với nền kinh tế Việt Nam”

để làm tiểu luận kết thúc học phần Lịch sử các học thuyết kinh tế

2 Mục tiêu nghiên cứu

Phân tích quan điểm, nội dung của lý thuyết “Bàn tay vô hình” cũng như ý nghĩa, ảnh hưởng của học thuyết này đối với nền kinh tế Việt Nam

Đưa ra những giải pháp đề cải thiện và khắc phục những hạn chế còn gặp phải của kinh tế Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu: đề tài sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật, logic, hệ thống hóa, khái quát hóa,

4 Cấu trúc tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo thì tiểu luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Khái quát lý luận

Chương 2: Đánh giá lý thuyết “bàn tay vô hình”

Chương 3: Ý nghĩa của lý thuyết “bàn tay vô hình” đối với Việt Nam

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận: tìm hiểu, phân tích, làm sáng tỏ ý nghĩa của lý thuyết

“Bàn tay vô hình” cũng như ảnh hưởng của lý thuyết này đối với nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng

Ý nghĩa thực tiễn: Có khả năng vận dụng những kiến thức đã học vào nghiên cứu đề tài, hình thành và phát triển năng lực thu thập thông tin, kỹ năng tổng hợp, hệ thống hóa các vấn đề trong mối quan hệ tổng thể; kỹ năng

so sánh, phân tích, bình luận, đánh giá

NỘI DUNG Chương 1: Khái quát lý luận

1.1 Sơ lược về Adam Smith

Adam Smith (1723-1790) là nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên thế giới Ông xuất thân từ một gia đình viên chức thuế quan ở Kiêccandi, một thành phố nhỏ xứ Scotland Ông là người mở ra giai đoạn mới trong sự phát triển của kinh tế chính trị tư sản Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là “Nghiên cứu về bản chất và nguồn gốc sự giàu có của các dân tộc” xuất bản năm 1776

Về thế giới quan và phương pháp luận của A.Smith cơ bản là thế giới quan duy vật nhưng còn mang tính tự phát và máy móc, trong phương pháp còn song song tồn tại cả hai phương pháp khoa học và tầm thường Điều này ảnh hưởng sâu sắc đến các học thuyết kinh tế tư sản sau này Ông tiến xa hơn những người trước là tìm hiểu các quy luật kinh tế

1.2 Tư tưởng kinh tế tự do của A.Smith

Điểm xuất phát trong nghiên cứu lý luận kinh tế của A Smith là nhân

tố "con người kinh tế" Theo đó, một quốc gia muốn trở nên giàu có cần phát triển trên tinh thần “Laissefaire”(mặc kệ nó), tức là hoàn toàn tự do kinh doanh, thương mại Nói cách khác nền kinh tế sẽ vận hành hiệu quả nếu Nhà nước để các cá nhân và doanh nghiệp được tự do đưa ra lựa chọn kinh tế cho riêng mình, vai trò kinh tế của Nhà nước được thể hiện khi những nhiệm vụ kinh tế vượt quá sức các doanh nghiệp như nhiệm vụ xác định đường sá, đào sông, đắp đê hay nhiệm vụ xác định những công trình kinh tế lớn

1.3 Nội dung chi tiết của lý thuyết “bàn tay vô hình”

Trước A.Smith, các nhà kinh tế chính trị học tập trung vào hai lý thuyết chính là lý thuyết của chủ nghĩa trọng thương và chủ nghĩa trọng nông Trong một hệ thống kinh tế trong đó chính phủ của đất nước thao túng nền kinh tế

để tạo ra một sự cân bằng thương mại theo ý muốn và việc coi sản phẩm thuần tuý (sản phẩm thặng dư) là phần chênh lệch giữa tổng sản phẩm và chi phí sản xuất, giá trị hàng hoá có trước khi đem trao đổi, còn lưu thông và trao đổi không tạo ra giá trị Không thể phủ nhận rằng A.Smith không bị ảnh hưởng bởi những tư tưởng kinh tế này nhưng ông đã phê phán những hạn chế của lý luận các học thuyết này

Theo ông, nền kinh tế phát triển trên cơ sở tự do cạnh tranh, tự do mậu dịch và đó là cơ sở quan trọng để A.Smith đưa ra tư tưởng “Bàn tay vô hình”, giữ vai trò chủ đạo và xuyên suốt trong những lý thuyết kinh tế của ông

Học thuyết “bàn tay vô hình” nghiên cứu cơ chế hoạt động của thị trường cạnh tranh và nó cũng phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế học cổ điển Theo A.Smith, một chế độ kinh tế bình thường phải dựa trên cơ

sở sản xuất và trao đổi hàng hóa và một nền kinh tế hàng hóa bình thường phải dựa trên cơ sở tự do cạnh tranh Ngược lại chỉ là sản phẩm của ngẫu nhiên, độc đoán và ngu dốt của con người

Bàn tay vô hình, trước hết thể hiện lợi ích của các cá nhân, nó tác động như là một lực đẩy, hướng con người tới công việc nào mà xã hội sẵn sàng trả tiền A.Smith viết: “Chúng ta không mong có bữa trưa nhờ lòng hào phóng của người mổ thịt, người nấu bia hoặc người làm bánh, mà ở cách nhìn của họ đối với lợi ích của bản thân họ Chúng ta trông chờ không phải ở lòng nhân đạo của họ, mà ở tính tự tương thân của họ, và không bao giờ nói với họ về những nhu cầu của chúng ta mà về những lợi ích của họ”

Bàn tay vô hình chính là các quy luật kinh tế khách quan chi phối hành động của con người A.Smith gọi hệ thống các quy luật khách quan đó là một trật tự thiên định Ông chỉ ra các điều kiện cần thiết để cho các quy luật hoạt động là: phải có sự tồn tại và phát triển sản xuất của trao đổi hàng hóa, nền kinh tế phải phát triển trên cơ sở tự do kinh tế, mậu dịch Không ai cần kế hoạch hay mệnh lệnh, thị trường sẽ tự động giải quyết tất cả

Như vậy, ông cho rằng mỗi người trong quá trình trao đổi sản phẩm không ai xuất phát từ lợi ích cộng đồng mà xuất phát từ lợi ích cá nhân của mình Trong quá trình này, một bàn tay vô hình đã buộc anh ta phải theo đuổi mục đích không nằm trong dự định

Lý thuyết bàn tay vô hình dựa trên sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân và

sự điều tiết của thị trường tự do cạnh tranh Ông giải thích để giá cả thị trường được cân bằng phải không rời xa chi phí sản xuất hàng hóa thực tế và xã hội làm như thế nào để hướng người sản xuất phải cung cấp những hàng hóa mà

xã hội cần Nghĩa là ông đã tìm ra trong cơ chế thị trường một hệ thống tự điều tiết việc cung ứng cho xã hội một cách có trật tự Ông cho rằng nhà nước không nên can thiệp vào nền kinh tế, nhà nước chỉ nên can thiệp vào các chức năng kinh tế khi nó vượt ra ngoài khả năng của các chủ doanh nghiệp Nhà nước chỉ có chức năng bảo vệ quyền sở hữu tư bản, đấu tranh chống kẻ thù bên ngoài, chống tội phạm trong nước Ông cho rằng: “Chính bàn tay vô hình với tư cách là cơ chế tự cân bằng của thị trường cạnh tranh làm cho phúc lợi

cá nhân và hiệu quả kinh tế đạt tối đa Trong khi chạy theo lợi ích riêng của mình, con người phụng sự xã hội nhiều hơn anh ta chủ trương làm điều đó…”

Chương 2: Đánh giá lý thuyết “Bàn tay vô hình”

2.1 Lợi ích của lý thuyết

Theo A.Smith, mọi hoạt động của các cá nhân trong xã hội chỉ nhằm phục vụ lợi ích của chính các cá nhân đó, chứ không phải vì lợi ích của cộng đồng Tuy nhiên, thông qua phân công lao động, thị trường và cơ chế giá cả, toàn bộ xã hội cũng sẽ được hưởng lợi từ các hoạt động riêng lẻ của cá nhân

ấy "Bàn tay vô hình" sẽ dẫn dắt con người trong khi làm việc có lợi cho mình thì đồng thời đã đóng góp lợi ích cho tập thể “Bàn tay vô hình” cho phép thị trường đạt đến trạng thái cân bằng mà không cần chính phủ hoặc các biện pháp can thiệp khác buộc nó vào những khuôn mẫu không tự nhiên Khi cung

và cầu tìm thấy trạng thái cân bằng một cách tự nhiên, sẽ tránh được tình trạng dư thừa và thiếu hụt Lợi ích tốt nhất của xã hội đạt được thông qua tư lợi và tự do sản xuất và tiêu dùng

Lý thuyết của ông còn chống lại tư tưởng của chủ nghĩa Trọng thương (yêu cầu có sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế), phê phán những hạn chế và có những cái nhìn mới về kinh tế thị trường Để nhìn nhận một cách rõ nét nhất về những lợi ích mà học thuyết mang lại chúng ta có thể nhắc đến sự phát triển của Hoa Kỳ sau khi áp dụng học thuyết Các vị cha lập quốc Hoa

Kỳ rất thích thú cuốn “Của cải của các dân tộc” của A.Smith, và quyết định

áp dụng nó ở Hoa Kỳ Vì vậy lý thuyết về kinh tế thị trường tự do cuối cùng

đã tìm thấy một lãnh thổ thực tiễn và cả một quốc gia để thử nghiệm Kết quả

là, môi trường kinh doanh của Hoa Kỳ đã phát triển với sự hiểu biết chung rằng các thị trường tư nhân tự nguyện có năng suất cao hơn các nền kinh tế do Chính phủ điều hành

2.2 Hạn chế của lý thuyết

Bên cạnh những lợi ích mà lý thuyết này mang lại, khi nền kinh tế các nước ngày càng trở nên phức tạp, thuyết “Bàn tay vô hình” đã bộc lộ những

điểm lạc hậu và bất hợp lí Trong nền kinh tế thị trường, các cá nhân tham gia đều có mục đích là muốn tối đa hóa lợi nhuận cho mình Chính vì thế đã vô tình chung thúc đẩy sự phát triển và củng cố lợi ích cho cả cộng đồng

Hệ quả của tư tưởng này là chính quyền mỗi quốc gia không cần can thiệp vào cá nhân và doanh nghiệp, cứ để tự do hoạt động kinh doanh Smith nói: “Sự giàu có của mỗi quốc gia đạt được không phải do những quy định chặt chẽ mà do bởi tự do kinh doanh” Tư tưởng này đã chế ngự trong suốt thể kỉ 19 nhưng đại khủng hoảng 1929 và 2008 đã làm thay đổi tất cả Vì sự

tư lợi cá nhân và không có kiểm soát của chính phủ làm cho “Bàn tay vô hình” không thể khiến nền kinh tế trở về trạng thái cân bằng

2.2.1 Cuộc đại khủng hoảng 1929

Vào những năm trước đó, thị trường chứng khoán Mỹ được coi là vô cùng thịnh vượng và tiềm năng luôn đi lên không bao giờ rơi xuống Người ta đầu tư vào thị trường chứng khoán như một nơi mang lợi nhuận dễ dàng nhất

Từ đầu năm 1928 đến tháng 9 năm 1929, chỉ số công nghiệp Dow Jones tăng

từ 191 điểm lên 38139 điểm Trước những tín hiệu tích cực như thế, không một nhà đầu tư nào có thể bỏ qua mức lợi nhuận như vậy Tranh nhau mua bán, tranh nhau trở thành những nhà đầu tư chứng khoán, tranh nhau đổ tiền vào thị trường chứng khoán, các nhà sản xuất lại càng sản xuất ồ ạt hơn tới mức cung đã vượt quá xa so với cầu, họ lao vào vòng xoáy của lợi nhuận Cái bong bóng giả tạo rồi cũng đến lúc bị bể, chỉ số VN-Index rơi điểm liên tục Các nhà đầu tư không tin vào mắt mình khi chỉ trong 1 đêm tiền bạc của họ hoàn toàn bốc hơi

Vì lợi ích riêng, họ mua qua bán lại các cổ phiếu ít được chú ý, mỗi lần giao dịch lại từ từ đẩy giá lên một ít Các nhà đầu tư thấy giá lên đều đều thì liền mua cổ phiếu này góp phần thúc đẩy giá lên cao Các nhà môi giới khi thấy giá lên cao thì bán đi và rút khỏi nhằm kiếm lời Đến lúc này, nhà nhà

người người, rút tiền tiết kiệm, bán cả gia tài mang tiền đi đầu tư chứng khoán, khiến bong bóng chứng khoán bỗng phình ra hơn

Ngày thứ hai, 21/10/1929, khối lượng giao dịch lớn khủng khiếp Các nhà đầu tư sợ hãi, rút khỏi thị trường một cách hỗn loạn, giá cổ phiếu rớt thê thảm Đến Ngày thứ Năm Đen Tối, 24/10/1929, mọi thứ đều vỡ tan trước sự

cố gắng của nhiều người Thứ Ba Đen Tối, khối lượng lên đến 16,4 triệu cổ phần đã được giao dịch, hầu hết không có người mua

Và rồi cuộc khủng hoảng lớn nhất đầu tiên trong lịch sử kinh tế đã bắt đầu Lúc ấy, lợi ích của cá nhân không làm gia tăng lợi ích của tập thể được nữa, mà chính nó đã nhấn chìm lợi ích của tập thể và đưa tất cả vào giai đọan thoái trào sau những vinh quang không thực do lợi ích của cá nhân gây nên Hậu quả của nó lan rộng ra tòan cầu nhưng di chứng lớn nhất của nó để lại là cuộc chiến tranh thế giới lần hai Đây là một vết đen trong lịch sử nhân loại

2.2.2 Cuộc đại khủng hoảng 2008

Việc tự do hoạt động của thị trường mà không có sự can thiệp của nhà nước đã khiến lợi ích của cá nhân giờ đây như cái gai đâm vào lợi ích của tập thể Cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu bao gồm sự đổ vỡ hàng loạt hệ thống ngân hàng, tình trạng đói tín dụng, tình trạng sụt giá chứng khoán và mất giá tiền tệ quy mô lớn ở Mỹ và nhiều nước Châu Âu

Do sự ích kỉ của các ngân hàng, vì lợi nhuận trước mắt mà họ đã đẩy tình hình trở nên nghiêm trọng, rối ren và tiêu cực Việc tự do hoạt động của thị trường mà không có sự can thiệp của chính phủ của Smith đã bị phá sản

mà minh chứng là chỉ có 700 tỉ USD của chính phủ Mỹ mới may ra giải quyết được phần nào khó khăn

Chương 3: Ý nghĩa của lý thuyết “Bàn tay vô hình” đối với nền kinh tế Việt Nam

3.1 Bối cảnh chung nền kinh tế Việt Nam

Việt Nam là nền kinh tế lớn thứ 4 ở Đông Nam Á và xếp thứ 46 thế giới xét theo quy mô tổng sản phẩm quốc nội danh nghĩa năm 2020 Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương xây dựng một hệ thống kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa

3.1.1 Thành tựu đạt được

Thứ nhất, về tốc độ tăng trưởng kinh tế:

Tốc độ tăng trưởng kinh tế nước ta về cơ bản có sự dao động nhất định, song vẫn ở mức cao hơn trung bình các nước trong khu vực và thế giới với mức tăng bình quân gần 7%/năm Giai đoạn 2011 – 2015 là 5,91%/năm , giai đoạn 2016 - 2020 tăng trưởng kinh tế đạt 6,71% Chất lượng tăng trưởng từng bước được cải thiện, trình độ công nghệ trong sản xuất được nâng lên Điểm lại chặng đường phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn

2016-2020, dù còn khó khăn nhưng kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả ấn tượng Số liệu thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, đến hết năm

2020, quy mô nền kinh tế nước ta đạt khoảng 343 tỷ USD và GDP bình quân đầu nguời đạt 3.521 USD Tuy nhiên, theo đánh giá của IMF, kết thúc năm

2020, nếu tính theo sức mua tương đương, quy mô nền kinh tế Việt Nam đạt 1.050 tỷ USD và GDP bình quân đầu người phải đạt trên 10.000 USD

Đây là minh chứng cho thấy, Việt Nam đã vững bước trên con đường đổi mới, gặt hái được nhiều thành tựu quan trọng Thực tế cho thấy, năm

2020, dưới tác động của Covid-19, nhiều nước trên thế giới đã rơi vào suy thoái, nền kinh tế bị khủng hoảng nặng nề Tuy nhiên, Việt Nam là quốc gia hiếm hoi duy trì tăng trưởng dương (+2,91%)

Thứ hai, về kết quả huy động nguồn vốn đầu tư